Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 50:6

Το άνοιγμα του ουρανού φανερώνει ότι πρόκειται να έλθει η παρουσία του Κριτή που εμφανίστηκε, όπως ακριβώς το τράβηγμα των παραπετασμάτων από τους επίγειους δικαστές υποδηλώνει την κρίση και την καταδικαστική απόφαση εναντίον των υποδίκων, ενώ ο λευκός ίππος φανερώνει τη μελλοντική λαμπρότητα των αγίων, πάνω στους οποίους επιβαίνοντας θα κρίνει τα έθνη με τους οφθαλμούς, δηλαδή με την εποπτική του δύναμη, διαχωρίζοντας τη φλόγα του πυρός, η οποία για μεν τους δικαίους είναι φωτιστική αλλά όχι καυστική, για δε τους αμαρτωλούς είναι καυστική αλλά όχι φωτιστική. Και τα πολλά διαδήματα είτε υποδηλώνουν τη βασιλεία του πάνω σε όλα όσα βρίσκονται στον ουρανό και στη γη —διότι είναι τόσα όσα και τα αγγελικά τάγματα και τα επίγεια σκήπτρα και οι χορείες των αγίων ανθρώπων—, είτε υποδηλώνουν τη νίκη του επί των αμαρτωλών μέσω της μακροθυμίας του, μέσα σε όλο το σχέδιο της θείας οικονομίας για εμάς, όπως λέει κάποιος άγιος: «και θα νικήσεις όταν θα κριθείς».

Εννοεί ως αμαρτία τη μοιχεία. Πρέπει να γνωρίζουμε ότι η μεν αμαρτία είναι η έκπτωση από το αγαθό, ενώ η ανομία είναι το σφάλμα απέναντι στον θείο νόμο· και το καθένα από αυτά έχει τη δική του αρχή. Συμπίπτουν όμως και ταυτίζονται· διότι εκείνος που αμαρτάνει απέτυχε στον κατά φύση και μέσα στη φύση σκοπό του (επειδή σκοπός για την ανθρώπινη φύση είναι το να ζει σύμφωνα με τον ορθό λόγο, παραμένοντας πολύ μακριά από την αλογία). Ομοίως και εκείνος που ανομεί, σφάλλει απέναντι στον δοσμένο μέσα στη φύση νόμο, διάγοντας τον βίο του χωρίς εγκράτεια. Ορθά, επομένως, και ο απόστολος Ιωάννης και μαθητής του Χριστού τα συνένωσε και τα δύο λέγοντας: «Καθένας που πράττει την αμαρτία πράττει και την ανομία». Με άλλα λόγια: Η αμαρτία αντιστοιχεί στην ανομία. Διότι καθένας που ανομεί αμαρτάνει, χωρίς όμως να ανομεί καθένας που αμαρτάνει. Μπορεί, ωστόσο, να έχουν διατυπωθεί και εκ παραλλήλου εξαιτίας της φράσης: «Καθένας που πράττει την αμαρτία πράττει και την ανομία». «Σε σένα μόνο αμάρτησα, και το πονηρό ενώπιόν σου έπραξα». Αντί του: Ενώ κατά την παρανομία μου κρύφτηκα από τα μάτια όλων, μόνο από τα δικά σου δεν διέφυγα. Γι' αυτό λέει: «Και το πονηρό ενώπιόν σου έπραξα». Διότι, ενώ απόλαυσα πολλά από εσένα, σου ανταπέδωσα με τα αντίθετα. Και δεν το λέει αυτό υπονοώντας ότι δεν αδίκησε τον Ουρία· διότι πώς θα μπορούσε άλλωστε;

Αλλά διότι η μέγιστη παρανομία τολμήθηκε απέναντι στον ίδιο τον Θεό, ο οποίος τον εξέλεξε και από ποιμένα τον έκανε βασιλιά· ή επειδή, αν και αποκρύφθηκε από τα μάτια όλων, δεν διέφυγε από τα μάτια του Θεού, αλλά ελέγχθηκε μέσω του προφήτη· ή επειδή ως βασιλιάς μεν δεν υπέκειτο στον νόμο των ανθρώπων, ως θεοσεβής όμως υπέκειτο μόνο στον Θεό· ή επειδή κανείς από τους ανθρώπους δεν τον έλεγξε, αλλά μόνο ο Θεός τον διόρθωσε. «Σε Σένα», λέγει, «μόνο αμάρτησα. Για να δικαιωθείς στα λόγια Σου». Με ήλεγξες, λέγει, μέσω του προφήτη επειδή παρανόμησα· και Εσύ μεν είσαι δίκαιος και με λύτρωνες πάντοτε από τους εχθρούς, και με τίμησες με βασιλεία και προφητεία· ενώ εγώ είμαι βέβηλος και μιαιφόνος. «Και να νικήσεις όταν κρίνεσαι». Απόδειξη, δηλαδή ομολογία των αμαρτημάτων.

Διότι, όταν ο Κύριος αποδείξει ότι έπραξε ανελλιπώς όλα όσα Του αναλογούν σχετικά με τη φροντίδα των εθνών που ανέλαβε, λέγεται ότι νικά όταν κρίνεται απέναντί μας. Δεν πρέπει όμως να νομίζουμε ότι θα καταναλωθεί χρόνος για να δει ο καθένας τον εαυτό του μαζί με τις πράξεις του, καθώς και τον Κριτή και τα όσα συνοδεύουν το θείο δικαστήριο, διότι ο νους, με άφατη δύναμη και σε μια ριπή του χρόνου, θα τα απεικονίσει και θα τα αναζωγραφήσει όλα μέσα του, και σαν σε κάτοπτρο θα ενορά στο ηγεμονικό μέρος της ψυχής τα αποτυπώματα των πεπραγμένων.

Πλύνε με ακόμη περισσότερο από την ανομία μου και από την αμαρτία μου καθάρισέ με. Διότι εγώ γνωρίζω την ανομία μου, και η αμαρτία μου είναι διαρκώς ενώπιόν μου. Σε σένα μόνο αμάρτησα και έπραξα το πονηρό ενώπιόν σου, έτσι ώστε να δικαιωθείς στα λόγια σου και να νικήσεις όταν κρίνεσαι.

Διότι, όπως ακριβώς αντιπαρέβαλε τα δικά του έργα με τα κακουργήματα που έγιναν μέσω των ψευδοπροφητών, και έδειξε ότι η έκβαση των δικών του κατορθωμάτων είναι ανώτερη από τη δική τους ψευδολογία —καθώς λέει ότι εκείνοι προσήλθαν αυτομόλως στο να ψεύδονται και να λένε όσα δεν επιτρέπεται να ειπωθούν, με μόνο σκοπό να κλέψουν και να θύσουν και να καταστρέψουν, ενώ ο ίδιος ήρθε όχι μόνο για να έχουν τα πρόβατα ζωή, αλλά να την έχουν και με το παραπάνω— και καλώς και ορθώς αναφώνησε το «Εγώ είμαι ο ποιμένας ο καλός», έτσι και εδώ, αφού όρισε τον όντως αγαθό ποιμένα ως αυτόν που σπεύδει να πεθάνει για τα πρόβατα και να προσφέρει πρόθυμα τη ζωή του υπέρ αυτών, ενώ τον μισθωτό ως ξένο επιστάτη και δειλό και φυγάδα (και τι από τέτοια δεν προείπε;), επειδή γνωρίζει ότι ο ίδιος θα καταθέσει τη ζωή του υπέρ του ποιμνίου, πάλι ευλόγως αναβοά το «Εγώ είμαι ο ποιμένας ο καλός». Διότι έπρεπε, έπρεπε αυτός που πρωτεύει στα πάντα να νικά τους πάντες, ώστε να αποδειχθεί και πάλι αληθινός ο ψαλμωδός που του λέει κάπου: «Για να δικαιωθείς στα λόγια σου και να νικήσεις όταν κρίνεσαι». Εκτός όμως από όσα ειπώθηκαν, πρέπει να εξετάσουμε και τούτο. Διότι νομίζω ότι ο Κύριος, παραθέτοντας όσα επρόκειτο να είναι προς μεγάλη ωφέλεια για τον λαό των Ιουδαίων, έσπευδε να τους πείσει να φρονούν τα πρέποντα, όχι μόνο μέσα από τα δικά του λόγια, αλλά και μέσα από τις προφητείες των προφητών, και να γνωρίσουν σαφώς ότι αυτός μεν είναι ο καλός ποιμένας, ενώ οι άλλοι όχι πλέον· πώς αλλιώς;

Τότε ακριβώς ο νους μέσα μας λειτουργεί σαν ένας κριτής και δικαστής· και αφού επαινέσει το αγαθό και αναγνωρίσει ότι αυτό πρέπει να επικρατεί, επιζητεί την ορθή κρίση. Αν όμως παραχωρήσει τη νίκη στη φαυλότητα, έχει απομακρυνθεί από την ορθή κρίση και θα ακούσει δικαίως: «Αλίμονο σε αυτούς που λένε το πονηρό καλό, και το καλό πονηρό· αλίμονο σε αυτούς που λένε το πικρό γλυκό, και το γλυκό πικρό· σε αυτούς που παρουσιάζουν το σκοτάδι ως φως, και το φως ως σκοτάδι.» Αποτελεί επομένως ευαγγελικό καύχημα το να κρίνει κανείς ορθά, και να υπερασπίζεται τους αδικουμένους. Διότι αυτό, νομίζω, σημαίνει το: «Σώστε τον αδικούμενο.» Επιπλέον, προς αυτή την κατεύθυνση, πρέπει κανείς να επιδιώκει τη συμπάθεια και την αμεροληψία. «Αποδώστε δικαιοσύνη στο ορφανό», λέει, «και δικαιώστε τη χήρα· και ελάτε να ελεγχθούμε, λέει ο Κύριος»· όχι βέβαια σαν να δικαζόμαστε με τον Δεσπότη. «Διότι οπωσδήποτε θα δικαιωθεί», λέει, «στα λόγια Του, και θα νικήσει όταν κρίνεται.» Διότι κανείς δεν θα είναι καθαρός από ρύπο, ούτε θα μπορέσει να καυχηθεί κάποιος ότι έχει αγνή την καρδιά, αλλά μάλλον καθώς ελέγχονται, και κατά κάποιον τρόπο δοκιμάζουν τους εαυτούς τους, (αντιλαμβάνονται) ότι το μέγεθος της θείας δωρεάς είναι και πολύ μεγάλο και αξιολογότατο. Όπως ακριβώς μας γράφει ο σοφός Παύλος: «Δεν είναι άξια τα παθήματα του τωρινού καιρού μπροστά στη μέλλουσα δόξα που πρόκειται να αποκαλυφθεί σε εμάς.» Υπόσχεται, επομένως, σε αυτούς που μεταβαίνουν από τη νομική αγωγή κατά κάποιον τρόπο διά της πίστεως στην καθαρότητα της κατά Χριστόν ζωής, την άφεση των προηγούμενων αμαρτημάτων.

Πρέπει, λοιπόν, να προσεγγίσουμε τον ιατρό των πνευμάτων, για να χαρίσει σθένος στον νου· διότι κάθε δύναμη προέρχεται από αυτόν. Ίσως δε ο Δαβίδ, έχοντας προγνωρίσει ότι στον κατάλληλο καιρό θα λάμψει στους ανθρώπους της γης ο Χριστός εξαλείφοντας κάθε αμαρτία του κόσμου, δικαιολογημένα ονομάζει μέγα έλεος αυτή την τόσο λαμπρή χάρη. Διότι έχει γραφτεί ότι: «Κάθε αμαρτία θα κλείσει το στόμα της.» Σύμφωνα δε με τον Απόστολο: «Ο Θεός είναι αυτός που δικαιώνει, ποιος είναι αυτός που θα κατακρίνει;» Και το σφάλμα είναι ανόμημα, διότι εμπεριέχει διπλή παράβαση του νόμου. <Πλύνε με περισσότερο από την ανομία μου, κ.τ.λ.> (A f. 287 b, B f. 197 b, I f. 288, K f. 98 b.) Λέγοντας δε το «Πλύνε με περισσότερο», αποβλέπει και πάλι, όπως είναι φυσικό, στο μυστήριο του Χριστού. Διότι και ο νόμος είχε την κάθαρση διά του ύδατος, την οποία και ο πάνσοφος Παύλος υπενθυμίζει λέγοντας: «Διότι εάν το αίμα των ταύρων και των τράγων, και η στάχτη της δαμάλεως που ραντίζει τους μολυσμένους, τους αγιάζει ως προς την καθαρότητα της σάρκας.» Όμως ο τύπος ήταν ανενεργός στο να ξεπλύνει την αμαρτία, και γινόταν μόνο για την καθαρότητα της σάρκας· ενώ η χάρη και η δύναμη διά του Χριστού και διά του αγίου βαπτίσματος, ξεπερνώντας την κάθαρση του νόμου, ξεπλένει περισσότερο· ή μάλλον, επιτελεί τον ολοκληρωτικό καθαρισμό και αυτής της ίδιας της ψυχής. <Σε σένα μόνο αμάρτησα, κ.τ.λ.> (A f. 288, B f. 198, I f. 288 b, K f. 99.) Ασεβής είναι αυτός που λέει στον βασιλιά: Παρανομείς, ανέφερε κάπου η θεία Γραφή.

Επειδή λοιπόν δεν υπήρχε κανείς που να μπορούσε να με ελέγξει ως αμαρτήσαντα, αλλά εσύ μόνος με διόρθωσες, [λέει:] «Σε εσένα και μόνο αμάρτησα». Ορθώς δε πρόσθεσε: «Και το πονηρό έπραξα ενώπιόν σου»· διότι αυτό έχει καταγραφεί και στην ιστορία· φάνηκε, λέει, το γεγονός πονηρό ενώπιον του Κυρίου. <Για να δικαιωθείς στους λόγους σου, και να νικήσεις όταν κρίνεσαι.> (I f. 288 b.) Εγώ μεν, λέει, έγινα πρόξενος κακών, το δικό σου δίκαιο όμως αναλάμπει και έτσι. Διότι, όταν γίνει η κρίση, και παρουσιαστούν στο μέσον όσα εσύ έκανες για εμένα, και συγκριθούν με αυτά όσα εγώ τόλμησα να πράξω, εσύ μεν θα αναδειχθείς δίκαιος και φιλάνθρωπος, ενώ εγώ θα φανώ παράνομος και αχάριστος. Το «όπως» (για να), λοιπόν, δεν δηλώνει εδώ αιτία· διότι δεν αμάρτησε ο Δαβίδ για αυτόν τον λόγο, προκειμένου να δικαιωθεί ο Θεός, αλλά, αντιθέτως, ακόμη και από την αμαρτία αυτού, αναδεικνύεται το δίκαιο του Θεού. Διότι έχει λάβει πρόνοια για όλους τους ανθρώπους. <Διότι, ιδού, μέσα σε ανομίες συνελήφθην.> (A f. 288 b.) Αυτό όμως το λέει όχι επειδή η ενέργεια της αμαρτίας είναι φυσική (διότι τότε θα έμενε ατιμώρητη), αλλά επειδή η επιρρέπεια στο σφάλμα έχει κληροδοτηθεί στη φύση· νικάται όμως με τη θέληση και τους κόπους, και δεν κυριαρχείται κατ' ανάγκην, λόγω του αυτεξούσιου. (A f. 289.)

Ας σκεφτούμε, λοιπόν, ως εξής: Υπάρχουν σε εμάς νόμοι των επίγειων αρχόντων, οι οποίοι επιβάλλουν ή απαγορεύουν στους πάντες παντού το τι πρέπει να πράττουν και τι όχι· αλλά κανείς δεν θα μπορούσε να διαφύγει τις ποινές για τις παραβάσεις του, εκτός εάν η επιείκεια του βασιλιά τού παραχωρούσε την άφεση. Κατά τον ίδιο τρόπο, λοιπόν, εκείνος που αθέτησε τους θείους νόμους δεν θα μπορούσε να γίνει καθαρός, αν δεν έχει αποκτήσει αυτό το δώρο με το θείο θέλημα. Διότι, αν βέβαια έχουμε παραβεί τους νόμους της φωτιάς ή του νερού, και η έννοια της αμαρτίας αφορά σε αυτά, τότε ας ξεπλύνει το νερό την κατηγορία, ας καταλύσει τον ρύπο η φωτιά, και ας συγχωρούν με τη δική τους εξουσία τα εγκλήματα σε όποιους αυτά επιλέγουν. Αν όμως είναι αληθινός εκείνος που λέει προς τον Θεό: «Σε εσένα μόνο αμάρτησα, και το πονηρό ενώπιόν σου έπραξα» –διότι ένας είναι ο νομοθέτης και κριτής– γιατί άραγε, εγκαταλείποντας τον Κύριο που έχει την εξουσία να τιμωρεί και να συγχωρεί, ολισθαίνουν σε αντιλήψεις που ταιριάζουν σε γριές, αποδίδοντας στη φωτιά και στο νερό τη δύναμη να τους απαλλάσσουν από τις κατηγορίες; Μακριά από αυτήν την απερισκεψία, άνθρωπε· πλησίασε μόνο τον κατά φύσιν Θεό, και θα τον ακούσεις αμέσως να λέει: «Εγώ είμαι αυτός που εξαλείφει τις ανομίες σου για χάρη μου, και δεν πρόκειται να τις θυμηθώ».

Κύριε Ιησού Χριστέ, Βασιλεύ των βασιλευόντων, εσύ που έχεις εξουσία ζωής και θανάτου, εσύ που γνωρίζεις τα άδηλα και τα κρυφά, από τον οποίο δεν ξεφεύγει καμία ενθύμηση και κανένας διαλογισμός, καθάρισέ με από τα κρυφά μου σφάλματα, διότι έπραξα το πονηρό ενώπιόν σου. Ιδού, οι ημέρες μου εκλείπουν μέρα με τη μέρα και οι αμαρτίες μου πληθύνονται. Εσύ, Κύριε, ο Θεός των πνευμάτων και κάθε σάρκας, γνωρίζεις την πολλή ασθένεια της ψυχής μου και του σώματος. Δώσε, Κύριε, ισχύ στην αδυναμία μου και βοήθησέ με τον ταλαίπωρο. Διότι εσύ γνωρίζεις ότι έγινα σαν τέρας για τους πολλούς, και εσύ είσαι ο κραταιός βοηθός μου. Δώσε μου καρδιά, Κύριε, ευγνώμονα, για να μνημονεύω τις ευεργεσίες σου διαπαντός, αγαθέ Κύριε, και μην θυμηθείς τις πολλές μου αμαρτίες, αλλά δείξε ανεξικακία για τα παραπτώματά μου. Μην παραβλέψεις, Κύριε, τη δέησή μου, του ευτελούς και αμαρτωλού, αλλά όπως με σκέπασε η χάρη σου μέχρι τώρα, έτσι και έως το τέλος μην την αφαιρέσεις από εμένα. Διότι αυτή με έκανε σοφό ώστε να κατανοώ αυτά, και μακάριοι είναι όσοι τηρούν τις οδούς της, διότι θα τους γίνει στέφανος δόξας. Σε δοξολογώ, Κύριε, και σε αινώ εγώ ο ανάξιος, εσένα που έδειξες σε μένα πλήθος οικτιρμών, διότι έγινες σκεπαστής και βοηθός μου, επειδή το όνομα της μεγαλωσύνης σου είναι ευλογημένο στους αιώνες. Διότι σε σένα πρέπει μεγαλωσύνη, στον Κύριο και Θεό μας.

Άραγε, είναι ανώτεροι από τον Υιό αυτοί που κτίστηκαν από αυτόν; Ή και το Άγιο Πνεύμα; Γιατί δεν ήλθε εν σαρκί και δεν φόρεσε σάρκα και δεν ενανθρώπησε είτε το Άγιο Πνεύμα του Θεού είτε κάποιος από τους αγγέλους; Διότι βεβαίως δεν ενδύθηκε τη σάρκα εξαιτίας του ότι ο Υιός είναι υποδεέστερος από τον Πατέρα (επειδή τότε θα όφειλαν οπωσδήποτε και οι άγγελοι ή και το Πνεύμα να ενδυθούν σάρκα), αλλά επειδή, όντας η σοφία του Πατρός και η δύναμη και ο Λόγος, αυτός δημιούργησε τα πάντα μαζί με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα, ώστε να δείξει ότι ο Αδάμ δεν έλαβε την αιτία της παραβάσεως, την αμαρτία ή την παρακοή, από το γεγονός ότι πλάστηκε ή από το ότι δημιουργήθηκε, αλλά από τη δική του ελεύθερη προαίρεση, προκειμένου να φέρει σε πέρας τη δίκαιη κρίση, όπως είπε ο Ησαΐας: «Καλάμι τσακισμένο δεν θα συντρίψει, και λινάρι που καπνίζει δεν θα σβήσει, έως ότου οδηγήσει την κρίση σε νίκη, και στο όνομά του θα ελπίσουν τα έθνη», όπως ακριβώς έχει πει και ο Δαβίδ για αυτόν το «και θα νικήσεις όταν κριθείς». Διότι κρίθηκε, ώστε, κρίνοντας δίκαια, να κλείσει τα στόματα εκείνων που πρόκειται να αντιλέξουν. Επειδή κανείς δεν θα μπορέσει να φέρει αντίρρηση στη δίκαιη κρίση του. Διότι ενδύθηκε το σώμα, διατηρώντας το άχραντο.

Γι' αυτό και δικαίωσαν τον Θεό· διότι φάνηκε δίκαιος σε όλα όσα έπραξε, απορρίπτοντας εσάς αφενός ως απειθείς και αγνώμονες, και εκλέγοντας εκείνους αφετέρου ως ευπειθείς και ευγνώμονες. Και δεν μπορείτε λοιπόν να του προσάψετε κατηγορία, όπως λέει ο προφήτης: «Για να δικαιωθείς στα λόγια σου».

«Σε σένα μόνο αμάρτησα και το πονηρό ενώπιόν σου έπραξα, για να δικαιωθείς στα λόγια σου και να νικήσεις όταν κρίνεσαι». Δεν λέει αυτό επειδή δήθεν δεν αδίκησε τον Ουρία· αλλά επειδή τόλμησε τη μεγαλύτερη παρανομία απέναντι στον ίδιο τον Θεό, αφού, ενώ από βοσκός προβάτων έγινε βασιλιάς, επικράτησε των εχθρών και στολίστηκε με κάθε λογής αγαθά, ανταπέδωσε με τέτοιον τρόπο στον ευεργέτη του. Το δε «ενώπιόν σου» έχει δηλωθεί και στην ιστορική διήγηση· διότι λέει: «Φάνηκε η πράξη αυτή πονηρή ενώπιον του Κυρίου». Ή με την εξής έννοια: Νόμιζα στο παρελθόν ότι ήμουν κάποιος σπουδαίος, επειδή προστατευόμουν από εσένα. Και κατόπιν θεώρησα ότι είμαι ακλόνητος, λέγοντας μέσα στην ευημερία μου: «Δεν πρόκειται να κλονιστώ»· γι' αυτό απέστρεψας το πρόσωπό σου από εμένα, και ταράχτηκα· έχοντας διδαχθεί από το έλεός σου ότι: «Εάν ο Κύριος δεν οικοδομήσει οίκο, μάταια κοπίασαν αυτοί που οικοδομούν».

Και βέβαια, θα μπορούσε κανείς να πει ότι ο Δαβίδ σε τίποτα δεν διέφερε από τους υπόλοιπους προφήτες, εφόσον χρειάστηκε να εξομολογηθεί για την υπόθεση του Ουρία λέγοντας: «σε σένα μόνο αμάρτησα και το πονηρό ενώπιόν σου έπραξα»· ή για τον Σολομώντα, για τον οποίο η απλή ιστορική αφήγηση της Γραφής διδάσκει ότι παρεξέκλινε από τον Θεό και προσκύνησε είδωλα εξαιτίας της επιθυμίας του για γυναίκες. Πώς, λοιπόν, η βασιλεία του Δαβίδ ή του Σολομώντα στάθηκε αιώνια ενώπιον του Θεού, και ο θρόνος ανορθώθηκε στον αιώνα, σύμφωνα με την προφητεία που αναφέρεται εδώ, και σύμφωνα με όσα περιέχονται στον Ψαλμό κάπως έτσι: «ορκίστηκα στον Δαβίδ τον δούλο μου»;

Και αυτά, καθώς ορθά τα διαβάλλει, τα προσθέτει λέγοντας: πώς λοιπόν αυτοί, έχοντας τραπεί στον ίδιο χείριστο δρόμο με τους έξωθεν, δεν προέκριναν να διδάξουν και να γράψουν τα ίδια, εφόσον ο μεν Ευσέβιος μίλησε παρόμοια με τον Ουαλεντίνο και τον Ερμή, ο δε Νάρκισσος με τον Μαρκίωνα και τον Πλάτωνα; Στη συνέχεια παραθέτει μια μακρά και φλύαρη απεραντολογία, ισχυριζόμενος ότι έμαθε από ακοή πως ο Ευσέβιος είχε συνομιλήσει με κάποιον που βρέθηκε κάποτε στη Λαοδίκεια, και γράφει για πράγματα που δεν γνώριζε καλά παρά μόνο επειδή τα άκουσε, και επισυνάπτει λέγοντας ότι, αντίθετα, έπρεπε με δάκρυα και πένθος να βοά προς τον Κύριο: «αμαρτήσαμε, ασεβήσαμε, ανομήσαμε και πράξαμε το πονηρό ενώπιόν σου, και τώρα, έχοντας μετανοήσει, αξιώνουμε να τύχουμε της δικής σου φιλανθρωπίας». Αυτά του άρμοζαν, αυτά τον συνέφερε να λέει εξαιτίας της άμετρης χρηστότητας και φιλανθρωπίας του Θεού. Μολονότι θα ήταν επόμενο, ο Θεός που προνοεί με φιλανθρωπία και δικαιοσύνη να του αντιτείνει λέγοντας: «Εάν εχθρός με ονείδιζε, θα το υπέφερα, και εάν αυτός που με μισεί μιλούσε αλαζονικά εναντίον μου, θα κρυβόμουν από αυτόν. Εσύ όμως, άνθρωπε ισόψυχε, ηγεμόνα μου και γνωστέ μου· που μαζί απολαμβάναμε γλυκά εδέσματα, και στον οίκο του Θεού πορευτήκαμε με ομόνοια». Διότι γνωρίζουμε ότι βρίσκεται μαζί με εμάς τους λειτουργούς του από τη δική του ρήση, καθώς είπε: «Ιδού, εγώ θα είμαι μαζί σας όλες τις ημέρες» της ζωής σας «έως τη συντέλεια του αιώνος».

γʹ. Όμως, όταν προσήλθε σε αυτόν ο προφήτης Νάθαν, αφού ο ίδιος είχε εισέλθει προς τη Βηρσαβεέ, αναπέμπει την προσευχή στον πεντηκοστό ψαλμό, λέγοντας: «Σε εσένα μόνο αμάρτησα, και το πονηρό ενώπιόν σου έπραξα»· λέγοντας δε "σε εσένα μόνο αμάρτησα", δεν εννοεί αυτό, ότι δηλαδή αμάρτησε μόνο απέναντι στον Θεό· διότι ο τρόπος της αμαρτίας του δεν συνιστούσε ούτε βλασφημία, ούτε επιορκία, ούτε κάποια παρόμοια ασέβεια, ώστε να υποθέσει κανείς ότι έχει αμαρτήσει έναντι του Θεού· αλλά, αν πρέπει να το πούμε, διέπραξε μεγάλα αμαρτήματα εις βάρος της Βηρσαβεέ, τα μέγιστα δε εις βάρος του Ουρία, και πάνω από όλα εις βάρος της ίδιας του της ψυχής. Πώς λοιπόν εδώ λέει "σε εσένα μόνο αμάρτησα"; Αλλά νομίζω ότι λέει το εξής, ότι "μόνο σε εσένα έχει καταστεί γνωστό το αμάρτημά μου". Προσθέτει άλλωστε κάτι πιο σαφές στη συνέχεια: «Και το πονηρό ενώπιόν σου έπραξα». Διότι δεν ένιωθα κανέναν φόβο από τους ανθρώπους, ει μη μόνον ο δικός σου φόβος επικρεμόταν.

«Σοι μόνω ήμαρτον» Μόνο σε σένα, ως Θεό, έγιναν γνωστά τα έργα μου, και γι' αυτό μόνο εσένα έχω ανάγκη για τη συγχώρεση. «Όπως αν δικαιωθής» Διότι ποιος θα μπορέσει να σου απαντήσει, όταν εσύ ως Θεός κρίνεις δίκαια τον αμαρτωλό; «Και νικήσης» Διότι, όταν κρίνεις τα όσα έχουμε πράξει, τότε εσύ ο ίδιος αναλαμβάνεις το τρόπαιο της νίκης, ως δίκαιος κριτής. «Ιδού γαρ» Όχι μόνο στην κοιλιά, αλλά επειδή με παρέλαβαν τα έργα της ανομίας, του φόνου και της ξένης κλίνης, την οποία παράνομα σύλησα. «Και εν αμαρτίαις» Ο προφήτης υπονοεί τα έργα της ηδονής. «Ιδού γαρ αλήθειαν» Ως αληθινός Θεός αγάπησας την αλήθεια· εγώ όμως, λέει, προσχώρησα στο ψεύδος. «Τα άδηλα» Με την προφητεία, λέει, με στόλισες, μου έδειξες (με δίδαξες) τα όσα δεν έχουν ακόμη συμβεί και, παρ' όλα αυτά, επειδή αμέλησα, ολίσθησα. «Ραντιείς με» Ο προφήτης προαναγγέλλει το βάπτισμα, επειδή στον Νόμο ο ραντισμός γινόταν με ύσσωπο· και ο ύσσωπος είναι το άνθος του καλαμιού. «Πλυνείς με» Διότι ο Θεός (ο Χριστός), όπου (όποτε) συγκατανεύσει να δώσει συγχώρεση, επιτελείται ο μέγιστος καθαρμός, και η ψυχή γίνεται πιο λευκή και από το χιόνι. Να εννοείς εδώ το βάπτισμα. «Ακουτιείς» [Αφού μου προανήγγειλες τα μυστήρια της παρουσίας σου, κατά την οποία επρόκειτο να αγαλλιάσουν οι πιστοί.]

Διότι με αυτήν ο Θεός ξεπλένει τα δικά μας σφάλματα. Ορθά δε ονόμασε την αμαρτία ανομία, θέλοντας να δείξει ότι ούτε σε αυτόν επιτρεπόταν να παραβαίνει τον νόμο, αν και ήταν βασιλιάς. Διότι προσέκρουσε σε Βασιλιά ανώτερο από όλους. «Διότι την ανομία μου εγώ τη γνωρίζω.» Είναι μακάριο το να γνωρίζει κανείς τη δική του αμαρτία και να έχει διαρκώς μπροστά στα μάτια του τα σφάλματά του. Διότι εκείνος που γνωρίζει, και θυμάται, και κατανοεί με τα μάτια της ψυχής τις πληγές των δικών του σφαλμάτων, αισθάνεται ντροπή, κεντρίζεται στην ψυχή από την ανάμνηση, και παρακινούμενος από την ντροπή οδηγείται στη μετάνοια. Αντίθετα, εκείνος που την έχει ξεχάσει, οδηγείται πάλι σε άλλα αμαρτήματα (σαν να μην έχει πράξει κανένα κακό). «Σε Εσένα μόνο αμάρτησα.» Όχι επειδή διέλαθε της προσοχής όλων των ανθρώπων, όπως νομίζουν μερικοί· διότι το δράμα της μοιχείας δεν ήταν δυνατόν να μείνει κρυφό ούτε από την ίδια τη Βηρσαβεέ, αλλά ούτε και από εκείνους που την είχαν καλέσει. Και ο Ιωάβ επίσης γνώριζε για τον φόνο, έχοντας συμπράξει με τον βασιλιά. Αλλά ούτε και ο ίδιος θεωρούσε ότι είχε την εξουσία να αμαρτάνει εξαιτίας του βασιλικού του αξιώματος. Διότι αυτό θα ήταν ανάξιο για έναν προφήτη και φυσικά για έναν ευσεβή βασιλιά. Αλλά έλεγε «σε Εσένα μόνο αμάρτησα», επειδή μόνο ο Θεός, ως Δημιουργός που σπλαχνίζεται το πλάσμα Του, ενδιαφέρεται για το να μην αμαρτάνουμε.

Ίσως, όμως, το «Και το πονηρό ενώπιόν σου έπραξα» ειπώθηκε επειδή, ενώ όλοι του έκαναν χάρες ως βασιλιά και με τη σιωπή τους έκρυβαν το αμάρτημα, ο Θεός έστειλε τον Νάθαν και ήλεγξε την πράξη του ως πονηρή, και τον λόγο για τον οποίο έγινε αυτό, τον δείχνουν τα όσα ακολουθούν: «Ιδού γαρ εν ανομίαις συνελήφθην». Αυτά δεν λέγονται μόνο εξαιτίας του ρύπου που προέρχεται από τον Αδάμ· διότι εξαιτίας αυτού θεωρείται ότι γινόμαστε ρυπαροί, ώστε ακόμη και πριν φτάσουμε στην ηλικία που επιδέχεται τη διάκριση του καλού και του κακού, να έχουμε ανάγκη από κάθαρση ως μολυσμένοι από τους προπάτορές μας. Διότι αυτό θα βρούμε να έχει λεχθεί και στον Ιώβ: «Ποιος», λέγει, «θα καυχηθεί ότι είναι καθαρός από ρύπο; Ούτε καν το βρέφος, έστω και αν η ζωή του είναι μόνο μία ημέρα». Επιπλέον, η θεόπνευστη Γραφή συνηθίζει να ονομάζει μητέρα της αμαρτίας την επιθυμία. Και απόγονο, πάλι, και των δύο τον θάνατο, όπως μαρτυρεί ο Ιάκωβος λέγοντας:

Και τούτο δεν το λέγω τόσο από δική μου επινόηση, όσο επειδή το διάβασα σε αρχαίες ιστορίες. Διότι κάποιος βασιλιάς, ο οποίος μεριμνούσε υπερβολικά για το δίκαιο, έγραφε προς τις πόλεις: «Εάν γράψω κάτι προστάζοντας να γίνει κάτι αντίθετο προς τους νόμους, να μην του δώσετε προσοχή, θεωρώντας ότι το έκανα από άγνοια.» Εάν, λοιπόν, εκείνος, μολονότι ήταν βασιλιάς και δεν επρόκειτο να του ζητηθούν ευθύνες από ανθρώπους —διότι ένας τέτοιος είναι υπόλογος μόνο στη θεία δίκη, γι' αυτό και ο Μελωδός έλεγε: «Μόνο σε Εσένα αμάρτησα»— φρόντιζε τόσο πολύ για το δίκαιο, για εσένα, που υπόκεισαι και σε βασιλείς και σε ανώτερους άρχοντες, θα ήταν δίκαιο να τηρείς το δίκαιο και να μην το παραβαίνεις ποτέ, αναλογιζόμενος ότι, ακόμη και αν αποφύγεις την εγκόσμια δίκη, τη θεία δεν θα την αποφύγεις.

Ιδού η δεύτερη αιτία· δέξου και την τρίτη. Επρόκειτο ο Σωτήρας μας να επιδημήσει κατά την ένσαρκη παρουσία Του, να αναλάβει το φύραμα της δικής μας σάρκας και να συναναστραφεί με τους ανθρώπους. Επειδή όμως ήταν Θεός και ο μόνος αναμάρτητος, επέτρεψε στους δικαίους να περιπέσουν σε ανθρώπινα σφάλματα σύμφωνα με τη δική τους προαίρεση. Όχι επειδή ο Ίδιος τους οδήγησε σε αυτήν την αμαρτία, αλλά επειδή τους επέτρεψε να πορευθούν σύμφωνα με την ελεύθερη προαίρεση και τον δικό τους σκοπό. Έτσι, για παράδειγμα, και ο Αβραάμ αμάρτησε επιδεικνύοντας απιστία, και για τον λόγο αυτό δέχθηκε τιμωρία από τον Θεό: «Και θα υποδουλωθεί το σπέρμα σου για τετρακόσια χρόνια». Το ίδιο και ο Μωυσής, επειδή δεν δόξασε τον Θεό, όταν Εκείνος δώρισε το νερό από την πέτρα στους αχάριστους· και γι' αυτό του είπε ο Θεός: «Θα δεις τη γη της επαγγελίας, αλλά δεν θα εισέλθεις σε αυτήν». Έτσι και σε τούτον επέτρεψε να περιπέσει σε αμαρτία, ώστε μόνον Εκείνος να βρεθεί αναμάρτητος έχοντας ανθρώπινο σώμα. Γι' αυτό και ο προφήτης Δαβίδ, όταν πλέον έφθασε στην εξομολόγηση του αμαρτήματος, έλεγε τούτο στον Θεό: «Σε Σένα μόνο αμάρτησα και έπραξα το πονηρό ενώπιόν Σου». Γιατί; «Για να δικαιωθείς στους λόγους Σου, και να νικήσεις όταν θα κρίνεσαι». Όταν θα έλθει εκείνη η ημέρα, λέγει, εκεί θα φανεί το δικό μας φύραμα, να κάθεται στα δεξιά της μεγαλωσύνης του Θεού: «Κάθισε στα δεξιά Μου, μέχρι να θέσω τους εχθρούς Σου υποπόδιο των ποδιών Σου».

Την ημέρα εκείνη, λοιπόν, θα φανερωθεί και το σώμα, το οποίο προσέλαβε από τη δική μας φύση, καθώς οι άνθρωποι θα καλούνται σε λογοδοσία. Επάνω θα υπάρχει σώμα και κάτω θα υπάρχει σώμα· διότι, λέει: «Θα αντικρίσουν εκείνον τον οποίο λόγχισαν». Αλλά το μεν ένα είναι βεβαρυμμένο με αμαρτίες, δηλαδή το δικό μας· το δε άλλο δεν διέπραξε αμαρτία, αλλά απαιτεί την απόδοση δικαιοσύνης για τα αμαρτήματα, και είναι το θεϊκό. Γι' αυτό: «Για να δικαιωθείς στα λόγια σου, και να νικήσεις όταν θα κρίνεσαι». Πώς; Επειδή ακριβώς, «δεν έπραξε αμαρτία, ούτε βρέθηκε δόλος στο στόμα του».

Όσες φορές κι αν πέσεις στην αγορά, τόσες φορές σηκώνεσαι· έτσι, όσες φορές κι αν αμαρτήσεις, μετανόησε για την αμαρτία σου. Μην απελπίζεσαι· κι αν αμαρτήσεις για δεύτερη φορά, μετανόησε δεύτερη φορά, για να μην εκπέσεις εντελώς, εξαιτίας της ραθυμίας, από την ελπίδα των προσδοκώμενων αγαθών. Κι αν βρίσκεσαι σε βαθιά γηρατειά και αμαρτήσεις, είσελθε, μετανόησε· διότι ιατρείο υπάρχει εδώ, όχι δικαστήριο, το οποίο δεν απαιτεί λογοδοσία για τα αμαρτήματα, αλλά παρέχει συγχώρεση αμαρτημάτων. Στον Θεό και μόνο πες την αμαρτία σου: «Σε Σένα μόνο αμάρτησα και το πονηρό ενώπιόν Σου έπραξα»· και η αμαρτία σου συγχωρείται. Έχεις όμως και άλλη οδό μετανοίας, όχι δύσκολη, αλλά πάρα πολύ εύκολη. Και ποια είναι αυτή;

Αν λοιπόν και εμείς ενώπιον του φρικτού δικαστηρίου μπορέσουμε να φανούμε δίκαιοι ο ένας απέναντι στον άλλον, θα μπορέσουμε να τύχουμε κάποιας φιλανθρωπίας. Διότι απέναντι στον Θεό αυτό είναι αδύνατο, όσα και αν επιδείξουμε· επειδή Εκείνος παντού υπερισχύει με τα δίκαιά Του, όπως ακριβώς λέει και ο Προφήτης: «Και θα νικήσεις όταν κριθείς».

Έπειτα, επειδή είπε: «Τι σημαίνει λοιπόν εάν κάποιοι απίστησαν;» – ενώ στην πραγματικότητα φαίνεται ότι όλοι απίστησαν – για να μη φανεί πάλι, αναφέροντας τα ιστορικά γεγονότα, ότι είναι σφοδρός κατήγορός τους ως εχθρός, τοποθετεί αυτό που πραγματικά συνέβη υπό τη μορφή λογικού επιχειρήματος και συλλογισμού, λέγοντας τα εξής: «Ας είναι ο Θεός αληθής, και κάθε άνθρωπος ψεύστης». Αυτό που λέει έχει την εξής έννοια: «Δεν λέω», λέει, «ότι απλώς κάποιοι απίστησαν, αλλά, αν θέλεις, θεώρησε ότι όλοι απίστησαν»· παραχωρώντας με συγκατάβαση αυτό που αληθινά έχει συμβεί, ώστε να φανεί μη φορτικός και να μην κινήσει υποψίες. Διότι και με αυτόν τον τρόπο, λέει, δικαιώνεται περισσότερο ο Θεός. Τι σημαίνει «Δικαιώνεται»; Εάν γινόταν κρίση και εξέταση των όσων προσφέρθηκαν στους Ιουδαίους από Αυτόν, και των όσων έγιναν από εκείνους απέναντί Του, τα νικητήρια θα ανήκουν στον Θεό, όπως και όλα τα δίκαια. Και αφού το απέδειξε αυτό σαφώς από όσα ειπώθηκαν προηγουμένως, τότε εισήγαγε και τον προφήτη να συναινεί σε αυτά και να λέει: «Για να δικαιωθείς στους λόγους σου, και να νικήσεις όταν κρίνεσαι». Διότι Αυτός μεν έπραξε τα πάντα από την πλευρά Του, εκείνοι όμως ούτε και έτσι δεν έγιναν καλύτεροι.

Ομιλία ΝΣΤ΄. Και περνώντας ο Ιησούς, είδε έναν άνθρωπο τυφλό εκ γενετής. Και τον ρώτησαν οι μαθητές του, λέγοντας: «Ραββί, ποιος αμάρτησε, αυτός ή οι γονείς του, ώστε να γεννηθεί τυφλός;» 1. Και περνώντας ο Ιησούς, είδε έναν άνθρωπο τυφλό εκ γενετής. Επειδή είναι εξαιρετικά φιλάνθρωπος και φροντίζει για τη δική μας σωτηρία, και επειδή θέλει να φράξει τα στόματα των αγνωμόνων, δεν παραλείπει τίποτα από όσα αρμόζουν σε αυτόν, έστω κι αν δεν υπάρχει κανείς που να δίνει προσοχή. Αυτό εξάλλου γνωρίζοντας και ο Προφήτης έλεγε: «Για να δικαιωθείς στα λόγια σου, και να νικήσεις όταν κρίνεσαι». Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο και εδώ, επειδή δεν αποδέχθηκαν το υψηλό νόημα των λόγων του, αλλά μάλιστα τον αποκάλεσαν δαιμονισμένο και επιχείρησαν να τον θανατώσουν, βγαίνοντας από το ιερό, θεραπεύει έναν τυφλό· αφενός καταπραΰνοντας τον θυμό τους με την απουσία του, αφετέρου μαλακώνοντας τη σκληρότητα και την απανθρωπιά τους μέσω της επιτέλεσης του θαύματος, και επιβεβαιώνοντας τα όσα είχε πει. Και επιτελεί ένα σημείο όχι τυχαίο, αλλά που τότε συνέβαινε για πρώτη φορά. Διότι, λέει, από καταβολής αιώνος δεν ακούστηκε ότι κάποιος άνοιξε τα μάτια ανθρώπου που γεννήθηκε τυφλός. Μάτια τυφλού ίσως τα άνοιξε κάποιος· ανθρώπου όμως που γεννήθηκε τυφλός, ποτέ μέχρι τώρα. Και ότι, βγαίνοντας από το ιερό, προχώρησε σε αυτό το έργο εσκεμμένα, είναι φανερό από το εξής: διότι ο ίδιος είδε τον τυφλό, δεν τον πλησίασε ο τυφλός. Και τον κοίταξε με τόση προσοχή, ώστε να κινήσει το ενδιαφέρον και των μαθητών του. Εξαιτίας αυτού ακριβώς προχώρησαν και στην ερώτηση.

Και δεν λέει, «Εκείνος τούτο, κι εγώ τούτο»· αλλά, επειδή και οι δύο είχαν το ίδιο φρόνημα, έστω κι αν οι τρόποι διαγωγής τους ήταν αντίθετοι, γι' αυτό λέει ότι τα όσα συντελέστηκαν είναι κοινά. Διότι και το ότι ακολούθησαν αντίθετο δρόμο, προήλθε από απόλυτη συμφωνία, η οποία απέβλεπε σε έναν και τον αυτό σκοπό. Ποια απολογία, λοιπόν, θα μπορούσατε να έχετε στο εξής; Γι' αυτό και πρόσθεσε: «Και εδικαιώθη η σοφία από τα τέκνα αυτής»· δηλαδή, «Ακόμη κι αν εσείς δεν πεισθήκατε, δεν έχετε πλέον κανένα δικαίωμα να με κατηγορείτε». Αυτό ακριβώς λέει και ο προφήτης για τον Πατέρα: «Για να δικαιωθείς στους λόγους σου». Διότι ο Θεός, έστω κι αν δεν επιτυγχάνει τίποτε περισσότερο από τη φροντίδα Του για εμάς, εκπληρώνει όλα όσα εξαρτώνται από Αυτόν, ώστε να μην αφήσει ούτε σκιά αχάριστης αμφιβολίας σε όσους επιθυμούν να φέρονται αναίσχυντα. Αν πάλι τα παραδείγματα είναι ευτελή και κακόηχα, μην απορήσεις· διότι μιλούσε συγκαταβαίνοντας στην πνευματική αδυναμία των ακροατών. Αφού και ο Ιεζεκιήλ χρησιμοποιεί πολλά παραδείγματα που είναι μεν προσαρμοσμένα σε αυτούς, αλλά ανάξια της μεγαλωσύνης του Θεού. Όμως, ακριβώς αυτό είναι προπάντων άξιο της πρόνοιάς Του. Παρατήρησε δε πώς αυτοί, και από άλλη σκοπιά, παρασύρθηκαν σε αντίθετες γνώμες.

Ήταν στρατιώτης μου, δεν μπορούσε να με τιμωρήσει· αλλά ανησυχώ για εσένα, μήπως εσύ μου ζητήσεις ευθύνες. «Μόνο σε εσένα αμάρτησα, και το πονηρό ενώπιόν σου έπραξα». [Αφού απόλαυσα, λέει, πολλές και μεγάλες δωρεές από εσένα, ανταπέδωσα τα δώρα με αντίθετες πράξεις, τολμώντας να πράξω τα απαγορευμένα από τον νόμο. Διότι δεν λέει αυτό, ότι δηλαδή «δεν αδίκησα τον Ουρία»· επειδή αδίκησε βεβαίως και εκείνον και τη γυναίκα του· η μεγαλύτερη όμως παρανομία διαπράχθηκε απέναντι στον ίδιο τον Θεό, ο οποίος τον εξέλεξε και τον ανέδειξε βασιλιά. Ορθώς δε προσέθεσε το, «Το πονηρό ενώπιόν σου έπραξα». Διότι τούτο το μνημονεύει και το ιστορικό βιβλίο· διότι, λέει, «φάνηκε το γεγονός πονηρό ενώπιον του Κυρίου». Εάν, ωστόσο, αυτό προέρχεται εκ μέρους του αιχμάλωτου λαού, το «Μόνο σε εσένα αμάρτησα» πρέπει να νοηθεί ως εξής: Απέναντι στις δικές σου δωρεές, λέει, στάθηκα αχάριστος, και παρέβην τους νόμους που εσύ έθεσες, και ενώ απόλαυσα πολλά αγαθά, αποδείχθηκα αγνώμων απέναντι σε αυτά· ενώ τους Βαβυλώνιους σε τίποτα δεν αδίκησα, έχω αδικηθεί τα μέγιστα από εκείνους.]

«Για να δικαιωθείς στους λόγους σου και να νικήσεις όταν κρίνεσαι». Στον εαυτό μου, λέει, έγινα πρόξενος κακών· η δική σου όμως δικαιοσύνη διαλάμπει και έτσι. Διότι, εάν γίνει κρίση, και φερθούν στο μέσον όσα έχουν γίνει σε εμένα από εσένα, και αντιπαραβληθούν με αυτά όσα έχω τολμήσει εγώ, εσύ μεν θα αποδειχθείς δίκαιος και φιλάνθρωπος, εγώ δε θα φανώ παράνομος και αχάριστος. Επομένως, το «Όπως» [για να], δεν δηλώνει εδώ αιτία. Διότι δεν αμάρτησε γι' αυτόν τον λόγο ούτε ο ίδιος ο Δαβίδ ούτε ο λαός, προκειμένου δηλαδή να δικαιωθεί ο Θεός· αλλά αντίθετα, μολονότι η αμαρτία διαπράχθηκε από αυτούς, αναδεικνύεται η δικαιοσύνη του Θεού. Επειδή έχει επιδείξει κάθε πρόνοια και για αυτόν και για εκείνους.] «Για να δικαιωθείς στους λόγους σου, και να νικήσεις όταν κρίνεσαι». Τι είναι αυτό που λέει;

Αμάρτησα σε σένα· εάν στηθεί δικαστήριο, νικάς· εάν κάποιος δικάσει, νικάς. Πώς; Επειδή έβλεπε τον Θεό να θέλει πάντοτε να δικάζεται με τους ανθρώπους: «Ακούστε, φάραγγες, θεμέλια της γης, διότι ο Θεός διεξάγει δίκη με τον λαό του»· και πάλι: «Λαέ μου, τι σου έκανα; Ή σε τι σε ενόχλησα; Ή σε τι σε λύπησα; Αποκρίσου μου»· και αλλού: «Άκουε, ουρανέ, και δώσε προσοχή, γη, διότι ο Κύριος μίλησε: Υιούς γέννησα και ύψωσα, αυτοί όμως με αθέτησαν». Και καθώς παντού έβλεπε τον Θεό να δικάζεται με τους ανθρώπους, του λέει: «Σε σένα ανήκει η νίκη· για να δικαιωθείς στους λόγους σου και να νικήσεις όταν κρίνεσαι». Ενώ ήμουν ένας αγρότης, με έκανες βασιλιά· και αφού έγινα βασιλιάς, με κατέστησες προφήτη. Τον Γολιάθ τον κατέβαλα όχι με τη σωματική διάπλαση, αλλά με τη δύναμη της πίστεως. Ντύθηκα την πορφύρα.

Άλλον απέβαλες, και εμένα εισήγαγες· τόσο μεγάλο πλούτο μου έδωσες. ε΄. Για να δικαιωθείς στα λόγια σου, και να νικήσεις όταν κρίνεσαι. Εάν πεις εσύ τα αμαρτήματά μου, και δεν τα πω εγώ, καταδικάζομαι. Γι' αυτό έχω ανάγκη ελέους. Διότι, ιδού, μέσα σε ανομίες συνελήφθην, και μέσα σε αμαρτίες με κυοφόρησε η μητέρα μου. Ανέκαθεν, λέγει, και από την αρχή της ανθρώπινης φύσεως, η αμαρτία έχει κυριαρχήσει.

Για να δικαιωθείς στα λόγια σου και να νικήσεις όταν κρίνεσαι. Αυτά που πάλιωσε η αμαρτία, τα ανακαίνισε η χάρις. Και τι θα προσφέρεις, ω προφήτη; Θα διδάξω στους ανόμους τους δρόμους σου, και οι ασεβείς θα επιστρέψουν σε σένα. Αφήνοντας κατά μέρος τη βασιλεία, μιλάει για την προφητεία. Έτσι με τίμησες, μου αποκάλυψες τον Υιό σου και τον έκανες γνωστό σε μένα. Έμαθα ότι έχεις Υιό ανθρωπογενή. Γνώρισα ότι έχεις σύνθρονο. Ευαγγελίστηκα στην οικουμένη τον σταυρό, τον τάφο, την κάθοδο, την ανάσταση. Μίλησα για το δικαστήριό του· μίλησα για τη σωτηρία των εθνών· μίλησα για την εκλογή των αποστόλων, μίλησα για την αποβολή των Ιουδαίων, μίλησα για την κλήση της Εκκλησίας· μίλησα για τον χορό των παρθένων, μίλησα για την καθέδρα εκ δεξιών.

Στέναξε για τις αμαρτίες σου, ώστε να σωθείς· διότι, λέει, όταν επιστρέψεις και στενάξεις, τότε θα σωθείς. Πες εσύ, λέει, τις αμαρτίες σου, για να δικαιωθείς στα λόγια σου και να νικήσεις όταν κριθείς. Πες τις αμαρτίες σου: Τις αμαρτίες της νεότητάς μου και της άγνοιάς μου μην τις θυμηθείς. Σύμφωνα με το έλεός σου, θυμήσου με εσύ, ένεκα της αγαθότητάς σου, Κύριε.

Πρέπει να γνωρίζουμε ότι και γι' αυτά εμείς είμαστε οι αίτιοι. Διότι τα ακούσια κακά είναι γεννήματα των εκουσίων. Πρέπει επίσης να γνωρίζουμε και τούτο, ότι η Γραφή συνηθίζει ορισμένα πράγματα, τα οποία οφείλουν να εκφράζονται εκβατικά, να τα λέει αιτιολογικά, όπως το «σε σένα μόνο αμάρτησα και το πονηρό ενώπιόν σου έπραξα, για να δικαιωθείς στους λόγους σου και να νικήσεις όταν κρίνεσαι». Διότι εκείνος που αμάρτησε, δεν αμάρτησε για να νικήσει ο Θεός, ούτε πάλι ο Θεός είχε ανάγκη τη δική μας αμαρτία για να αναδειχθεί εξαιτίας της νικητής (διότι φέρει ασυγκρίτως τα νικητήρια εναντίον όλων, ακόμη και εκείνων που δεν αμαρτάνουν, εφόσον είναι Δημιουργός και ακατάληπτος και άκτιστος και έχει τη δόξα εκ φύσεως και όχι επίκτητη), αλλά, όταν εμείς αμαρτάνουμε, δεν είναι άδικος όταν επιφέρει την οργή του, και όταν συγχωρεί όσους μετανοούν, αναδεικνύεται νικητής της δικής μας κακίας. Εμείς βέβαια δεν αμαρτάνουμε για τον σκοπό αυτό, αλλά επειδή το πράγμα καταλήγει έτσι, όπως ακριβώς, εάν κάποιος κάθεται και εργάζεται και παρουσιαστεί κάποιος φίλος, λέει ότι «ο φίλος ήλθε, για να μην εργαστώ ούτε και σήμερα». Ο φίλος, λοιπόν, δεν ήλθε για να μην εργαστεί εκείνος, αλλά έτσι κατέληξε το πράγμα· διότι, απασχολούμενος με την υποδοχή του φίλου του, δεν εργάζεται. Και αυτά λέγονται εκβατικά, διότι έτσι καταλήγουν τα πράγματα. Ο Θεός δεν θέλει να είναι μόνος Αυτός δίκαιος, αλλά να γίνουν όλοι όμοιοί Του, κατά το δυνατόν.

Διότι όπου είναι μεγάλο το τραύμα, υπάρχει ανάγκη και για μεγάλη θεραπεία. Γι' αυτό και ο ίδιος, αναλόγως προς τη μεγάλη του αμαρτία, ζητά σύμφωνα με το μέγα έλεος του Θεού να «εξαλειφθεί η ανομία» και να αξιωθεί άφθονης άφεσης και κάθαρσης από τον ρύπο της αμαρτίας. Διότι δεν αγνοώ το μέγεθος της ανομίας μου, αλλά κατακρινόμενος από την ίδια μου τη συνείδηση, «η αμαρτία μου είναι ενώπιόν μου διαπαντός», αλησμόνητη. Διότι έτσι πρέπει να εννοηθεί το «διαπαντός» και όχι όπως ισχυρίζονται κάποιοι ότι τάχα αναφέρεται στον Σολομώντα, αποκαλώντας τον αμαρτία· διότι δεν είχε καν γεννηθεί όταν ο Δαβίδ τα είπε αυτά. «Σε Σένα μόνο αμάρτησα και το πονηρό ενώπιόν Σου έπραξα», αποδεικνυόμενος αγνώμων απέναντι στον ευεργέτη, «έτσι ώστε να δικαιωθείς στα λόγια Σου και να αναδειχθείς νικητής όταν θα κρίνεσαι», καθώς δεν βρίσκεται πλέον κανένας ανεύθυνος σφάλματος. «Ιδού γαρ, μέσα σε ανομίες συνελήφθην» εξαιτίας της παράβασης της πρώτης εντολής, έστω και αν ο γάμος είναι τίμιος σε σύγκριση με την παράνομη μοιχεία, «και μέσα σε αμαρτίες με συνέλαβε η μητέρα μου. Διότι, ιδού, αγάπησας την αλήθεια», το στήριγμα της δικαιοσύνης, «τα άδηλα και τα κρύφια της σοφίας Σου μου φανέρωσας», στολίζοντάς με με το προφητικό Σου χάρισμα.

Όπως ακριβώς και ο Δαβίδ δεν λυπόταν για τις άλλες ζημίες που του προκάλεσε η αμαρτία, παρά μόνο διότι τον οδήγησε στο να βλάψει μόνο τον Θεό, παρόλο που έβλαψε και τον εαυτό του και άλλους. Γι' αυτό και έλεγε: «Σε σένα μόνο αμάρτησα, και το πονηρό ενώπιόν σου έπραξα».

Ρωμ. 3,4 «Ας γίνει», λέει, «για εσάς ο Θεός αληθινός»· ας θεωρείται, ας νοείται, ας πιστεύεται ότι «ο Θεός είναι αληθινός» και ότι «κάθε άνθρωπος είναι ψεύτης». Εάν λοιπόν ισχύει αυτό, έστω και αν κάποιοι απίστησαν, ο Θεός παρ' όλα αυτά θα φέρει σε πέρας όσα υποσχέθηκε στον Αβραάμ. Πώς λοιπόν, λέει, και απιστούν και παρανομούν; Ναι, λέει· διότι, όταν Εκείνος εκπληρώνει τις δικές Του υποσχέσεις, ενώ εκείνοι έχουν παραβεί τον νόμο και έχουν αμαρτήσει, τότε η δική τους αγνωμοσύνη και αχαριστία ελέγχεται ακόμη περισσότερο. Όχι μόνο αυτό, αλλά και το υπερβάλλον της ευεργεσίας, της αλήθειας και της δικαιοσύνης του Θεού φανερώνεται και αποδεικνύεται ακόμη περισσότερο, και λαμπρή νίκη προκύπτει για Αυτόν από τούτο, όπως ακριβώς μαρτυρεί και ο Δαβίδ λέγοντας: «για να δικαιωθείς στα λόγια σου και να νικήσεις όταν κρίνεσαι». Ώστε, εάν από την υπόσχεση προέρχεται η εκπλήρωση της υπόσχεσης, και αυτήν την εμπιστεύθηκαν οι Ιουδαίοι, «πολύ είναι με κάθε τρόπο το πλεονέκτημα του Ιουδαίου», έστω και αν κάποιοι από αυτούς έγιναν παραβάτες. Έπειτα, τι θα πούμε λοιπόν, λέει, εάν από τη δική μας αδικία προκύπτει νίκη για τον Θεό και τα εξής;

Ποιο νόημα είναι συνεπές και αβλάσφημο να αναζητήσουμε και να κατανοήσουμε μέσα από τα δαυιτικά λόγια που λέγουν: «σε σένα μόνο αμάρτησα και το πονηρό ενώπιόν σου έπραξα, ώστε να δικαιωθείς στους λόγους σου και να νικήσεις όταν κρίνεσαι»; Μια ιδιαίτερη επίλυση της απορίας, η οποία εναρμονίζει με τη δαυιτική σοφία αυτό που φαίνεται να αποτελεί παραφωνία των λέξεων και είναι μάλλον επιρρεπές σε ασυμφωνία, είναι η εξής: το «ώστε να δικαιωθείς στους λόγους σου» δεν αποτελεί απόδοση του «σε σένα μόνο αμάρτησα», αν και τοποθετήθηκε πιο κοντά σε αυτό, αλλά θα αποδιδόταν πιο ορθά και πιο σοφά εάν η αναφορά του συνδεόταν με το αρχικό προηγούμενο, ως εξής: «ελέησέ με ο Θεός κατά το μέγα έλεός σου και κατά το πλήθος των οικτιρμών σου εξάλειψε το ανόμημά μου, ώστε να δικαιωθείς στους λόγους σου και να νικήσεις όταν κρίνεσαι». Τα δε άλλα, επέχοντας θέση ενδιάμεσου λόγου, δεν θα διακόψουν τον ειρμό ούτε του νοήματος ούτε της σύνταξης. Και ποιοι θα μπορούσαν να είναι οι λόγοι μέσω των οποίων ο Θεός δικαιώνεται ελεώντας; Ή το «λέγε εσύ πρώτος τις αμαρτίες σου, ώστε να δικαιωθείς», και το ότι «μήπως πραγματικά επιθυμώ τον θάνατο του αμαρτωλού, όσο το να επιστρέψει αυτός από την πονηρή του οδό και να ζήσει;» και πάλι «δεν θέλω τον θάνατο αυτού που πεθαίνει, αλλά επιστρέψτε, και θα ζήσετε».

Με την ίδια προσέγγιση και τα λόγια του Δαβίδ, τα οποία προηγουμένως έτυχαν ιδιαίτερης διασάφησης και ερμηνείας, θα μπορούσαν να ολοκληρωθούν σε ίση και όμοια τελειότητα με τα προειρημένα. Αμάρτησε ο Δαβίδ, και μάλιστα τα μέγιστα των αμαρτημάτων, όχι για να δικαιωθεί ο Θεός (διότι δεν υπάρχει, δεν υπάρχει καμία απολύτως αμαρτία κανενός που να προσδίδει δικαιοσύνη στον Θεό), αλλά επειδή, αν και αμάρτησε, δεν αύξησε την αμαρτία ούτε με την πώρωση ούτε με την απόγνωση, αλλά αντίθετα καταφεύγει στη μετάνοια και στα δάκρυα, σπεύδοντας να ξεπλύνει τον εαυτό του από το αμάρτημα, και ο Θεός παρέχει τη συγχώρεση μέσα από τη φιλανθρωπία Του, επιδεικνύοντας σε όλους τη δική Του δικαιοσύνη, η οποία είναι λαμπρή και περίβλεπτη, ανώτερη από την ανθρώπινη διάνοια. Γι' αυτό ο Δαβίδ, λέγοντας «σε Σένα μόνο αμάρτησα, για να δικαιωθείς», προσέθεσε το «στα λόγια Σου», καθώς την ανομία διαδέχθηκε η μετάνοια, και τη μετάνοια η υπέρλογη φιλανθρωπία, και μέσα στη φιλανθρωπία η δικαιοσύνη, που αστράφτει στα λόγια Του, εκπέμπει ακτίνες κάθε συμπάθειας και αγαθότητας. Και ως λόγοι του Θεού εδώ θα μπορούσαν να νοηθούν η συγκατάβασή Του στην ανθρώπινη ασθένεια και η συμμετοχή Του σε διάλογο και κρίση. διότι λέει: «ελάτε να διαλεχθούμε, λέει ο Κύριος».