Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 51:10

Ωδή στ'. Ιλάσθητί μοι Σωτήρ. Αυξήθηκες εσύ, σύμφωνα με τον ψαλμό, σαν κατάκαρπη ελιά, σαν φοίνικας που ανθίζει ωραιότατα ενώπιον του Θεού, προβάλλοντας τον καρπό του μαρτυρίου, ο οποίος είναι πράγματι πλούσιος και εξαίρετος. Όταν είδε ο τύραννος τη θέρμη της ψυχής σου, το αμετάθετο των λογισμών σου και τη στερεότητα του νου σου, σε υπέβαλε τάχιστα σε πικρά βασανιστήρια, με τα οποία και σε κατέκοψε μέλος προς μέλος.

Σαν πρωινό άστρο ανέτειλες στους έσχατους καιρούς, όταν αυτή η νύχτα του βίου προχώρησε και η ημέρα πλησίασε, ξυπνώντας προς το φως της έλλαμψης του Κριτή όσους κοιμούνται μέσα στις αμαρτίες. Ως βλαστάρι από ευγενική ρίζα αναπτύχθηκες, στολισμένος με τα ωραία φύλλα των φυσικών χαρισμάτων, τα οποία έλαβες από τον Θεό, και με τις αρετές ολόγυρα ως κατάκαρπη ελιά μέσα στον οίκο του Θεού, όσιε πατέρα ιεράρχη Ευθύμιε.

Ο ήχος των ασμάτων σου εναρμονιζόταν με τον βίο σου· διότι πράγματι, πανόλβιε, μόνο η δική σου φωνή ήταν αναγκαία σε εκείνους που επιχειρούν να σου πλέξουν τα στεφάνια των επαίνων. Προερχόμενος από ευγενή ρίζα ως νεόφυτο δέντρο, ακμαίο και στολισμένο με πάρα πολλές χάρες, αναδείχθηκες ως κατάκαρπη ελιά μέσα στον οίκο του Θεού, για να φαιδρύνεις τα πρόσωπα των πιστών.

Ερώτηση: Για ποιον κακό και δυνάστη παραπονούμενος έλεγε αυτά τα λόγια ο Δαβίδ; Απόκριση: Γενικά μεν στρέφεται εναντίον κάθε κακούργου και δυνάστη, ειδικά όμως, αναφέρεται στον καιρό που ο Σαούλ τον καταζητούσε. Κάποιος Δωήκ, Ιδουμαίος, τον κατέδωσε στον Σαούλ, λέγοντας ότι ο Δαβίδ βρίσκεται στον οίκο του Αβιμέλεχ. Επομένως, για τον Δωήκ και τον Σαούλ ανέφερε διεξοδικά τέτοια λόγια ο Δαβίδ, λέγοντας ότι εσείς μεν θα υποστείτε τέτοια από τον Θεό απολύτως δίκαια και επάξια της τυραννικής σας εξουσίας· «Εγώ όμως», έχοντας εμπιστοσύνη στον Κύριο, είμαι «σαν ελιά κατάκαρπη μέσα στον οίκο του Θεού» και όχι σε κάποιον αγρό, ευάλωτος στους κλέφτες, διότι «ήλπισα στο έλεος του Θεού εις τον αιώνα και εις τον αιώνα του αιώνος. Θα σε δοξάζω εις τον αιώνα, διότι είναι αγαθό ενώπιον του οσίου σου το να υπομένει κανείς» μέχρι τέλους την από εσένα πρόνοια.

Χαίρε, ιερέ Πολυχρόνιε, διότι, αφού αφιερώθηκες στον Θεό από την πρώτη κιόλας αφετηρία, έγινες κειμήλιο του Θεού και εργαστήριο αρετής· και από τότε που επέλεξες να ξεκινήσεις τα ιερά μαθήματα, έθεσες τα θεμέλια των ιερών αρετών. Και αφού αρδεύτηκες με τον πόσιμο λόγο της χάριτος, αναδείχθηκες «ως ελαία κατάκαρπος» «στον οίκο του Θεού» και, υψωμένος σαν φοίνικας, άνθισες με αρετή στις αυλές του Θεού σου.

Χαίρε, ελεήμον πάτερ πανένδοξε, διότι «στον οίκο του Θεού σαν κατάκαρπη ελιά» καρποφόρησες το πολυέλεο εκείνο έργο, όχι απλώς ακρόδρυους και δρυπετείς καρπούς, αλλά εκείνους τους οποίους ο Δεσπότης μας Χριστός παρήγγειλε λέγοντας: «Πείνασα και μου δώσατε να φάω, δίψασα και με ποτίσατε, ξένος ήμουν και με περιμαζέψατε, γυμνός και με ντύσατε», και τα υπόλοιπα από εκείνα τα θεία ρητά. Εσύ, μάλιστα, δεν έθρεψες απλώς έναν από τους ελάχιστους αδελφούς του, αλλά χιλιάδες και αναρίθμητες μυριάδες φτωχών έθρεψες, πότισες, έντυσες και σκέπασες. Είναι ολοφάνερο πάντως ότι, πριν από όλους, θα ακούσεις το: «Ελάτε οι ευλογημένοι του Πατέρα μου» και τα υπόλοιπα των θείων προσταγμάτων. Και κανείς, νομίζω, δεν θα σε προφτάσει στη χαρά εκείνης της βασιλείας, ως προεξάρχοντα της πηγής του ελέους, τόσο κατά το όνομα όσο και κατά την πράξη.

Το επιχείρημα λοιπόν είναι το εξής: το «ως» άλλοτε μεν λαμβάνεται με την έννοια της ομοιώσεως στην θεόπνευστη Γραφή, άλλοτε δε με την έννοια της βεβαιώσεως. Το πρώτο: έγινα ως στρουθίο που μονάζει στη στέγη, και εγώ ωσεί ελιά κατάκαρπη. Το δεύτερο: πόσο (όντως) αγαθός ο Θεός του Ισραήλ και πόσο αγαπητά τα σκηνώματά σου, Κύριε των δυνάμεων· διότι εδώ ο λόγος δεν είναι περί ομοιώσεως, αλλά περί βεβαιώσεως. Εάν λοιπόν κάποιος λέγει με αυτόν τον τρόπο ότι προσκυνά την εικόνα του Χριστού ως (σαν να ήταν) τον ίδιο τον Χριστό, έχει υγιές φρόνημα, εάν όμως το λέγει βεβαιωτικά, τότε ουδαμώς· διότι η εικόνα και το αρχέτυπο δεν είναι το ίδιο ως προς τη φύση, αλλά το ίδιο ως προς την ομοίωση. Διότι, ενώ και τα δύο ταυτίζονται (στην όψη), διαφέρουν παντελώς ως προς την ουσία, και αναφέρομαι βεβαίως στις τεχνητές εικόνες. Πώς λοιπόν θα προσκυνήσει την εικόνα βεβαιωτικά ως τον ίδιο τον Χριστό, εφόσον ο Χριστός δεν ενυπάρχει σε αυτήν φυσικώς αλλά σχετικώς, δηλαδή καθ' ομοίωσιν; Διαψεύδεται και με άλλον τρόπο το λεγόμενο από την αλήθεια. Στην εικόνα φανερώνεται το αρχέτυπο και στην εικόνα προσκυνείται ο Χριστός· επομένως το να λέει κανείς «στην εικόνα» δηλώνει το ένα μέσα σε κάποιο άλλο, και μέσω του ενός προσκυνείται το άλλο. Ο Χρυσόστομος είδε άγγελο σε εικόνα, ενώ ο Κορνήλιος τον ίδιο τον άγγελο· εμείς βλέπουμε τον Χριστό σε εικόνα, ενώ οι απόστολοι τον ίδιο τον Χριστό· διότι, λέει (η Γραφή), είδαμε τον Κύριο. Εμείς τον προσκυνούμε στην οικεία εικόνα, εκείνοι όμως τον ίδιο προσωπικά· διότι λέει, και βλέποντάς τον, τον προσκύνησαν.