Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 6:7

Αν κανείς αναλογιστεί τους ανθρώπους από την αρχή μέχρι το τέλος ολόκληρου του βίου στις διαδοχικές εποχές, θα διαπιστώσει ότι οι περισσότεροι πρώτα ενεπλάκησαν σε αμαρτήματα και έπειτα, με την κλίση τους προς το καλύτερο, μετέβαλαν το φρόνημά τους. Διότι είναι ίδιον του Θεού, και μόνο σε Αυτόν ανήκει κατ' αποκλειστικότητα, να κατορθώνει τα πάντα χωρίς σφάλμα. Ο άνθρωπος όμως, ο οποίος έχει υπαχθεί στη γένεση και τη φθορά και είναι δεκτικός σε τόσα πάθη, ποτέ δεν θα αποδεικνυόταν ακατηγόρητος εάν αποκλειόταν η συγχώρηση. Στρέψε το βλέμμα σου προς τον Δαβίδ, τον βασιλιά του Ισραήλ, τον οποίο ο Θεός ανέδειξε κατ' εκλογήν, και τον στόλισε με τους επαίνους της μαρτυρίας Του, λέγοντας: Βρήκα άνδρα κατά την καρδιά μου, τον Δαβίδ, τον γιο του Ιεσσαί. Αυτός, μετά από εκείνη τη λαμπρή ανακήρυξη των επαίνων, επειδή κυριεύτηκε από το πάθος της σαρκικής επιθυμίας και περιέπεσε σε εκείνα που όλοι γνωρίζουμε, όταν μετά τον έλεγχο του προφήτη αναλογίστηκε το κακό, άφησε γραμμένο για τους μεταγενέστερους τον μόχθο της μετάνοιάς του. Και βλέπουμε, σαν σε εικόνα μέσα από το Ψαλτήρι, τον άνδρα, άλλοτε μεν να λιώνει το σώμα του από τη λύπη, άλλοτε πάλι να καθιστά τη νύχτα καιρό θρήνων, αυτήν που είναι η κοινή ανάπαυση από τους κόπους, και να λούζει την κλίνη του με δάκρυα που ρέουν σαν από πηγές των βλεφάρων, και πάλι να συνθέτει για εμάς τον πεντηκοστό ψαλμό, ως υπόδειγμα για τον εξευμενισμό του Θεού.

Αλλά επειδή με τη νηστεία ο Δαβίδ απέπλυνε τη μοιχεία και με δάκρυα εξάλειψε τους σπίλους των αιμάτων, και κάθε νύχτα έλουζε την κλίνη του με δάκρυα επειδή άκαιρα είδε γυναίκα να λούζεται, γι' αυτό «εις το τέλος εν ύμνοις». Στην αρχή με ψόγους, «εις το τέλος εν ύμνοις»· στην αρχή οφθαλμός που ανέβλυζε επιθυμία, «εις το τέλος» οφθαλμός που έχυνε πηγές δακρύων. Το «Εις το τέλος εν ύμνοις. Ψαλμός τω Δαβίδ» είναι η πράξη της μετάνοιας, ο καρπός της σωτηρίας. Και επειδή «όπου επλεόνασε η αμαρτία, εκεί περίσσευσε η δικαιοσύνη», γι' αυτό έλεγε: «Όταν τον επικαλέστηκα, με εισάκουσε ο Θεός της δικαιοσύνης μου». Διότι, επειδή απέρριψα την αμαρτία ως τυραννία, και ενδύθηκα τη δικαιοσύνη ως βασιλεία, «εισήκουσε ο Θεός της δικαιοσύνης μου». Διότι, επειδή ήταν δίκαιο πράγμα, αφού πλανήθηκα να επιστρέψω, και αφού έπεσα να ανορθωθώ, όπως είναι γεγραμμένο: «Επτά φορές θα πέσει ο δίκαιος και θα σηκωθεί» — επειδή, λοιπόν, έπεσα αδίκως, αλλά μετανόησα δικαίως, «εισήκουσε ο Θεός της δικαιοσύνης μου». Διότι ως «δικαιοσύνη» του, τώρα ο Δαβίδ εννοεί τη μετάνοια.

Επειδή, λοιπόν, ο Δαβίδ, αφού τον έπιασε ο πυρετός της επιθυμίας, αρρώστησε με την πράξη του, όταν μετά τον πυρετό ίδρωσε με δάκρυα, διότι τα δάκρυα έγιναν ιδρώτας για αυτόν που είχε πυρετό, και με τον ιδρώτα των δακρύων έβρεξε την κλίνη του σαν κλινήρης —«Θα λούζω κάθε νύχτα την κλίνη μου, με τα δάκρυά μου θα βρέχω το στρώμα μου»— τότε, όταν του ζητήθηκαν πίσω οι παρακαταθήκες της ψυχής και του σώματος, προέβαλε την ασθένεια των λογισμών του για να ελεηθεί, λέγοντας: «Ελέησόν με, Κύριε, διότι είμαι ασθενής». Ασφάλισε, ω φίλε, την παρακαταθήκη και το χρέος της ψυχής και του σώματος. Φρόντισε με σπουδή να αποδώσεις όσα έλαβες· είτε απόδωσε καλύτερα από αυτά που έλαβες, είτε τουλάχιστον τέτοια όπως τα έλαβες. Έλαβες την ψυχή και το σώμα ως παρακαταθήκη σαν χρυσό και άργυρο. Διότι, αν εσύ, όταν δανείζεις χρυσάφι, προσδοκάς να λάβεις πίσω το κεφάλαιο με τόκους και πλεονάσματα, και αν σου επιστραφεί το κεφάλαιο σώο αλλά χωρίς τόκους, αγανακτείς, οργίζεσαι, δυσανασχετείς, και αν μάλιστα ζημιωθείς το κεφάλαιο, ρίχνεις τον υπεύθυνο στα δικαστήρια και στα βασανιστήρια, τότε τι θα κάνει ο Θεός, ο δανειστής της ψυχής και του σώματος; Εάν μεν του προσφέρεις με τόκους και πλεονάσματα τα δύο τάλαντα της ψυχής και του σώματος, λέγοντας: «Κύριε, δύο τάλαντα μου παρέδωσες», δηλαδή το σώμα και την ψυχή· «ιδού άλλα δύο τάλαντα κέρδισα», σώζοντας έναν άλλον άνθρωπο ως προς την ψυχή και το σώμα... Εάν όμως του προσφέρεις μόνο το ίδιο το κεφάλαιο, λέγοντας: «Ιδού, έχεις το δικό σου», αγανακτεί και οργίζεται.

Όπως λοιπόν εκείνοι που ανοίγουν τις διαθήκες λύνουν πρώτα τις σφραγίδες και έπειτα διαβάζουν το έγγραφο, έτσι και εκείνοι που διαβάζουν και ερμηνεύουν τους ψαλμούς, αναπτύσσουν πρώτα τις επιγραφές και έπειτα ερευνούν τα κείμενα που περιέχονται σε αυτούς. Επειδή λοιπόν ο προκείμενος ψαλμός φέρει την επιγραφή «υπέρ της ογδόης», ελάτε να παρακαλέσουμε τον Κύριο που αναστήθηκε κατά την όγδοη ημέρα, ώστε να αναστήσει και να διεγείρει τη διάνοιά μας, η οποία κείτεται σαν σε τάφο και χώμα μέσα στην κατήφεια και τη σκυθρωπότητα, για να μπορέσουμε, αφού αναστηθούμε και ξυπνήσουμε, να δούμε τα μυστήρια της ογδόης. «Εις το τέλος, υπέρ της ογδόης· ψαλμός τω Δαυίδ». Και γιατί τοποθετείται για δεύτερη φορά ο ψαλμός υπέρ της ογδόης; Η όγδοη φανερώνει την ανάσταση· και εμείς ανασταινόμαστε δύο φορές, μία φορά μέσω του βαπτίσματος από τα νεκρά έργα και μία φορά κατά τη συντέλεια. Γι' αυτό ο έκτος ψαλμός φανέρωνε την ανάσταση μέσω του λουτρού: «Θα λούζω κάθε νύχτα την κλίνη μου»· ο ενδέκατος όμως την εκ νεκρών ανάσταση του Κυρίου: «Εξαιτίας της ταλαιπωρίας των φτωχών και του στεναγμού των πενήτων, τώρα θα αναστηθώ. Εγώ θα λούζω κάθε νύχτα την κλίνη μου», επειδή είναι πολλά τα βαπτίσματα του νόμου. Είναι αναγκαίο να πούμε τι σημαίνει το τέλος και τι η όγδοη, την οποία ο ίδιος ο Θεός θέσπισε να μνημονεύεται στο βιβλίο του νόμου.

«Κοπίασα στον στεναγμό μου». Ας ακούσουμε τι είδους μετάνοια επέδειξε ο βασιλιάς. Δεν κουράστηκε απλώς, αλλά κοπίασε στενάζοντας· δεν δάκρυσε απλώς, αλλά έλουσε την κλίνη του, και μάλιστα κάθε νύχτα. Και δεν κοιτάζει μόνο το παρελθόν, αλλά δίνει υπόσχεση και για το μέλλον σε όλη του τη ζωή· και τον χρόνο που οι πολλοί χρησιμοποιούν ως καιρό ανέσεως, εκείνος τον κάνει καιρό εξομολογήσεως. «Θα λούζω κάθε νύχτα την κλίνη μου». Αντί για μία νύχτα, λέει, κατά την οποία διέπραξα την αμαρτία, πέρασα πολλές νύχτες βρέχοντας με δάκρυα το στρώμα μου.

Έκτο είναι το διά των δακρύων, το οποίο είναι όντως επίπονο, όπως αυτού που λούζει κάθε νύχτα την κλίνη του, και μετανοεί και θρηνεί για όσα αμάρτησε. Έβδομο βάπτισμα είναι το διά του μαρτυρίου και του αίματος, με το οποίο βαπτίσθηκε και ο ίδιος ο Χριστός, και το οποίο είναι βεβαίως πολύ πιο σεβαστό από τα άλλα, καθόσον δεν μολύνεται από μεταγενέστερους ρύπους. Όγδοο και τελευταίο είναι αυτό που δεν είναι σωτήριο, αλλά καυστικό, και το οποίο κολάζει ατελεύτητα και αιωνίως τους αμαρτωλούς.

Ποιος, εξαλείφοντας τις αμαρτίες του κατά μίμηση του μακαρίου Δαβίδ, έβρεξε με θρήνους το κρεβάτι του; Ποιος έπλυνε τα πόδια των ξένων και ξέπλυνε τη σκόνη της οδοιπορίας, ώστε στον κατάλληλο καιρό να εκλιπαρήσει τον Θεό, ζητώντας την απαλλαγή από την ξηρασία; Ποιος έθρεψε το ορφανό από πατέρα παιδί, ώστε τώρα ο Θεός να θρέψει για εμάς τα σιτηρά, που σαν ορφανά χτυπιούνται από την ανωμαλία των ανέμων; Ποιος φρόντισε μια χήρα ταλαιπωρημένη από τις δυσκολίες της ζωής, ώστε τώρα να του χορηγηθεί η αναγκαία τροφή; Σχίσε το άδικο χρεωστικό έγγραφο, για να λυθεί έτσι η αμαρτία. Εξάλειψε το συμφωνητικό των βαρύτατων τόκων, ώστε η γη να γεννήσει τους συνήθεις καρπούς της. Διότι, εφόσον ο χαλκός, ο χρυσός και τα άγονα γεννούν παρά φύση, εκείνη που γεννά κατά φύση (η γη) γίνεται στείρα, και καταδικάστηκε στην ακαρπία προς τιμωρία των κατοίκων της. Ας δείξουν, λοιπόν, αυτοί που τιμούν την πλεονεξία, αυτοί που συγκεντρώνουν υπερβολικό πλούτο, ποια είναι η δύναμη όσων έχουν θησαυρίσει ή ποιο είναι το όφελος, εάν ο Θεός, οργισμένος, παρατείνει την τιμωρία περισσότερο. Πιο ωχροί και από τον χρυσό ίσως θα γίνουν όσοι τον συσσωρεύουν, εάν στερηθούν τον άρτο, ο οποίος μέχρι χθες και προχθές καταφρονείτο λόγω της άφθονης διαθεσιμότητάς του. Υπόθεσε, λοιπόν, πως δεν υπάρχει πωλητής, ούτε υπάρχει σιτάρι στις αποθήκες· ποια είναι η χρησιμότητα των βαρύτατων πουγγιών; Πες μου. Δεν θα θαφτείς μαζί με αυτά; Δεν είναι χώμα ο χρυσός;

«Κύριε, μην με ελέγξεις με τον θυμό σου, και μην με παιδεύσεις με την οργή σου». Με αυτά τα λόγια και τις συλλαβές αρχίζει παρόμοια και ο έκτος ψαλμός, και τα υπόλοιπα μέρη του έκτου τυγχάνουν συγγενή με όσα αναφέρονται στον προκείμενο ψαλμό. Διότι έλεγε στον έκτο ψαλμό ότι τα οστά του ταπεινώθηκαν και η ψυχή του κόπιασε μέσα στους στεναγμούς του, και πρόσθετε λέγοντας: «Κάθε νύχτα θα λούζω την κλίνη μου, με τα δάκρυά μου θα βρέχω το στρώμα μου», και τα όσα συνάπτονται με αυτά. Παρόμοια όμως με εκείνα είναι και τα του προκείμενου ψαλμού, μέσω των οποίων έχει λεχθεί: «Δεν υπάρχει ίαση στη σάρκα μου, και δεν υπάρχει ειρήνη στα οστά μου εξαιτίας των αμαρτιών μου· διότι οι ανομίες μου υψώθηκαν πάνω από το κεφάλι μου», και όσα ακολουθούν αυτά σε ολόκληρο τον ψαλμό, στα οποία θρηνεί τη δική του ταλαιπωρία. Διότι και ο ίδιος αυτή τη λέξη χρησιμοποίησε, λέγοντας: «Ταλαιπωρήθηκα και κυρτώθηκα πάρα πολύ έως το τέλος· όλη την ημέρα πορευόμουν σκυθρωπός». Αλλά στον έκτο ψαλμό η επιγραφή ανέφερε: «Εις το τέλος εν ύμνοις υπέρ της ογδόης ψαλμός τω Δαυίδ»· ενώ στον παρόντα δεν υπάρχει τίποτε από αυτά, παρά έχει λεχθεί μόνον: «Ψαλμός τω Δαυίδ εις ανάμνησιν». Η προσθήκη, βέβαια, «εις ανάμνησιν», φαίνεται να μας παραπέμπει στην επιγραφή του έκτου ψαλμού· ώστε τα παρόντα να σημαίνουν: «Εις το τέλος, και εν ύμνοις υπέρ της ογδόης». Διότι το «Εις ανάμνησιν» θα μπορούσε να είναι ενδεικτικό όλων αυτών.

Και όχι μόνο αυτά, αλλά και τα όσα ακολουθούν, τα οποία διδάσκει στη συνέχεια λέγοντας: «Δεν υπάρχει ίαση στη σάρκα μου από το πρόσωπο της οργής σου· δεν υπάρχει ειρήνη στα οστά μου από το πρόσωπο των αμαρτιών μου». Εγώ, λέει, προλαμβάνοντας, και χωρίς να περιμένω να μου τιμωρήσει κάποιος άλλος από έξω το σώμα, τιμώρησα τον εαυτό μου με οδυνηρή πληγή, και τη σάρκα μου, δια της οποίας έπραξα το αμάρτημα, την παρέδωσα σε τιμωρίες, τιμωρώντας και βασανίζοντας τον εαυτό μου με κάθε είδους τιμωρίες. Διότι αυτό το φανέρωνε και μέσα από άλλα, λέγοντας: «Εταπείνωνα την ψυχή μου με νηστεία, και η σάρκα μου αλλοιώθηκε στερούμενη το έλαιο, και ξέχασα να φάω τον άρτο μου· από τη φωνή του στεναγμού μου κόλλησαν τα οστά μου στη σάρκα μου». Και επίσης: «Κάθε νύχτα θα λούζω το κρεβάτι μου, με τα δάκρυά μου θα βρέχω το στρώμα μου». Έτσι λοιπόν και τώρα λέει: «Δεν υπάρχει ίαση στη σάρκα μου από το πρόσωπο της οργής σου». Αντί όμως για το «της οργής», τόσο ο Ακύλας όσο και ο Σύμμαχος μετέφρασαν ομόφωνα, «από το πρόσωπο της εμβριμήσεώς σου». Διότι μου ήταν αρκετή, λέει, η εμβρίμηση (επίπληξη) από τις δικές σου θείες Γραφές και η απειλή μέσω του προφήτη σου Νάθαν. Γι' αυτό, από το πρόσωπο της εμβριμήσεώς σου τιμώρησα τον εαυτό μου με τέτοιο τρόπο, ώστε να βασανίσω τη δική μου σάρκα, και τα οστά μου να μην έχουν ειρήνη «από το πρόσωπο των αμαρτιών μου». Αντί για το οποίο ο Σύμμαχος μετέφρασε: «Εξαιτίας των αμαρτιών μου».

Διότι πότε, λέγει, θα έλθεις εσύ που μέσω της αναστάσεώς σου θα μας χαρίσεις τη θεραπεία; Το «έως πότε» είναι επίσης δηλωτικό της μακροχρόνιας μετάνοιας. <Επειδή δεν υπάρχει στον θάνατο κάποιος που να σε μνημονεύει.> (A f. 36, B f. 24, E f. 11) Διότι εκείνος που θα πιαστεί μια φορά στις θηλιές του θανάτου, θα καταστεί ανενεργός ως προς κάθε αρετή. «Δεν υπάρχει, λέγει, στον θάνατο κάποιος που να σε μνημονεύει», δηλαδή κάποιος που να μπορεί να τηρήσει τις εντολές, εφόσον δεν συμπαρίσταται η βοήθεια του Πνεύματος. [<Κοπίασα στον στεναγμό μου.> Το «Κοπίασα» το λέγει αντί του «Θα κοπιάσω». Και αυτό θα γίνει σαφές από τα όσα ακολουθούν. Διότι δεν λέγει «Έλουσα την κλίνη μου», ούτε «Έβρεξα το στρώμα μου», αλλά και για τα δύο λέγει «Θα λούσω» και «Θα βρέξω». Διότι υπόσχεται ότι θα γίνει πάρα πολύ φιλόπονος, και ότι δεν θα αγαπήσει τον χαλαρό και ανεξέλεγκτο βίο.] (A f. 87) Διδάσκει δε και εμάς ότι αυτοί που θέλουν να είναι ευάρεστοι στον Θεό, δεν πρέπει να θεωρούν τα διαστήματα των νυχτών ως καιρό αργίας, ύπνου και ραθυμίας (διότι αυτό αρμόζει στα κτήνη και είναι εντελώς παράλογο), αλλά μάλλον ως καιρό κόπου και αγρυπνίας για τα αγαθά έργα.

Και δεν καθόταν μόνο πάνω σε στάχτη, αλλά είχε τη στάχτη και ως τροφή του, καθώς λέει και ο ίδιος: Διότι έφαγα στάχτη σαν ψωμί [και το ποτό μου το αναμείγνυα με κλάματα]. Έλιωσε με τα δάκρυα τον οφθαλμό της επιθυμίας: Κάθε νύχτα θα λούζω το κρεβάτι μου, λέγοντας, με τα δάκρυά μου θα βρέχω το στρώμα μου.

Ο δε μακάριος Δαβίδ, αν και άκουσε ρητά ότι παραμερίστηκε το αμάρτημά του .. δεν καθόταν μόνο πάνω σε στάχτη, αλλά είχε και τη στάχτη ως τροφή του, όπως .. τα μάτια που επιθύμησαν· διότι θα λούζω, λέει, κάθε νύχτα την κλίνη μου, με τα δάκρυά μου θα [βρέχω] το στρώμα μου. Παρότι οι άρχοντες τον παρακαλούσαν. .. Εάν λοιπόν ο βασιλιάς εξομολογούνταν με αυτόν τον τρόπο .. σχεδόν επικαλούμενος τη βοήθεια Εκείνου που θα ανέβαινε στους ουρανούς από εκεί [και] ως λυτρωτή, και ... πικρά .. αυτόν, διότι γνώριζε ότι σε εκείνον που συγχωρεί θα του συγχωρεθεί.

Αναλογιζόμενος εκείνο το φοβερό δικαστήριο και τον αδέκαστο Κριτή, ο μακάριος Δαβίδ κάθε νύχτα έβρεχε την κλίνη του με δάκρυα και παρακαλούσε τον Θεό, λέγοντας: Κύριε, μην έλθεις σε κρίση με τον δούλο σου, ούτε να θελήσεις να δικαστείς μαζί μου, Φιλάνθρωπε. Επειδή στερούμαι κάθε δικαιολογίας, για τον λόγο αυτό ικετεύω την αγαθότητά σου, μην έλθεις σε κρίση με τον δούλο σου. Διότι, εάν θελήσεις να το πράξεις αυτό, κανείς ζωντανός δεν πρόκειται να δικαιωθεί ενώπιόν σου. Βλέπετε, αδελφοί, τον μακάριο Δαβίδ να φοβάται την ημέρα εκείνη και την ώρα, να παρακαλεί και να προετοιμάζεται για την απολογία του.

Μόνο όσοι κοπιάζουν με ζήλο στις Γραφές και μελετούν το βιβλίο των Ψαλμών με ορθή κατανόηση, αυτοί γνωρίζουν ότι ποτέ δεν έλειψε ο κλαυθμός από τον δίκαιο, αλλά άλλοτε μεν έβρεχε το στρώμα του με τα δάκρυά του, άλλοτε δε έλεγε: «τα δάκρυά μου έγιναν για μένα άρτος ημέρα και νύχτα»· και άλλοτε ξεχνούσε ακόμη και να φάει: «διότι ξέχασα», λέει, «να φάω τον άρτο μου, και το ποτό μου το αναμίγνυα με κλάμα». Και προς τι να αναφέρω τις θλίψεις που είναι καταγεγραμμένες στους ψαλμούς του; Διότι προσευχόμενος έλεγε: «οι θλίψεις της καρδιάς μου πληθύνθηκαν, από τις ανάγκες μου βγάλε με». Τι να πούμε όμως για τότε που, αν και είχε ευεργετηθεί από αυτόν και από τη χάρη του Θεού και είχε σωθεί από τους αλλοφύλους, ο Σαούλ δεν έπαυε να τον καταδιώκει και να ζητά να τον θανατώσει, χωρίς να έχει υποστεί κανένα κακό από αυτόν, αλλά επειδή είχε κυριευθεί από φοβερό φθόνο; Και τι να πούμε για τότε που ο Σεμεΐ τον καταριόταν, τον εξουθένωνε και τον λιθοβολούσε με πέτρες; Και τότε που εκείνος που είχε βγει από τα σπλάχνα του τον καταδίωκε και έσπευδε να τον εξοντώσει; Και τι για τότε που τόλμησε εκείνη την ασεβέστατη πράξη και κυριεύθηκε από εκείνη τη μανία εναντίον των γυναικών του πατέρα του, εξουθενώνοντάς τον; Πόσες θλίψεις και οδύνες ήταν όλα αυτά; Αλλά όλα αυτά τα υπέμεινε για την αιώνια ζωή· και έλεγε: «με υπομονή περίμενα τον Κύριο, και με πρόσεξε, και εισάκουσε τη δέησή μου».

Θέλεις να ακούσεις και τα λόγια και τα σκιρτήματα του προφήτη Δαβίδ; Άκουσε τι λέγει: Πενθώντας και σκυθρωπάζοντας πορευόμουν, και περιέβαλα με νηστεία την ψυχή μου, και έκανα ένδυμά μου τον σάκο, και τα δάκρυά μου έγιναν ψωμί για μένα ημέρα και νύχτα, και έφαγα στάχτη σαν να ήταν ψωμί, και το ποτό μου το ανακάτευα με κλάμα. Και πάλι λέγει: Θα λούζω κάθε νύχτα το κρεβάτι μου, με τα δάκρυά μου θα βρέχω το στρώμα μου. Και πάλι: Τα μάτια μου είναι διαρκώς στραμμένα προς τον Κύριο. Και πάλι: Εμπόδισα τα πόδια μου από κάθε πονηρό δρόμο. Άκουσες πώς χόρεψε ο Δαβίδ; Έτσι λοιπόν, Χριστιανέ, να χορεύεις.

Έχοντας στον νου του εκείνο το φοβερό δικαστήριο και τον αδέκαστο Κριτή, ο μακάριος Δαβίδ κάθε νύχτα έβρεχε την κλίνη του με δάκρυα, και παρακαλούσε τον Θεό, λέγοντας: Κύριε, μην έλθεις σε κρίση με τον δούλο σου, μήτε να ζητήσεις λόγο από εμένα, μήτε να θελήσεις να με δικάσεις, Φιλάνθρωπε.

Γι' αυτό, λοιπόν, φρόντισε να γίνεις άμωμο τέκνο του Θεού και να εισέλθεις σε εκείνη την κατάπαυση, όπου ως πρόδρομος για χάρη μας εισήλθε ο Χριστός. Φρόντισε να απογραφείς στην ουράνια εκκλησία μαζί με τους πρωτοτόκους, ώστε να βρεθείς στα δεξιά της μεγαλωσύνης του Υψίστου. Φρόντισε να εισέλθεις στην αγία πόλη, την άνω Ιερουσαλήμ, όπου βρίσκεται και ο παράδεισος της τρυφής. Διότι αυτά τα θαυμαστά και μακάρια πράγματα δεν θα τα αξιωθείς με άλλον τρόπο, παρά μόνο εάν χύνεις δάκρυα σαν χειμάρρους, ημέρα και νύχτα, σύμφωνα με τον Άγιο που λέει: κάθε νύχτα θα λούζω την κλίνη μου, με τα δάκρυά μου θα βρέχω το στρώμα μου· διότι δεν αγνοείς ότι εκείνοι που σπέρνουν με δάκρυα, θα θερίσουν με αγαλλίαση.

Ποια είναι λοιπόν η ανάγκη των δακρύων; Για να ξεπλύνουμε τον ρύπο, ψάλλοντας μαζί με τον άγιο Δαβίδ: «Θα με πλύνεις και θα γίνω λευκότερος από το χιόνι». Και πάλι: «Κάθε νύχτα θα λούζω το κρεβάτι μου, με τα δάκρυά μου θα βρέχω το στρώμα μου». Εκείνος αμάρτησε μία νύχτα, και δάκρυζε κάθε νύχτα· γι' αυτό αναδείχθηκε μακάριος.

Τήρησε αυτήν την εντολή. Μην τρέφεις έχθρα εναντίον κανενός, ούτε να μισήσεις ποτέ κάποιον· μην ασχολείσαι με αστειότητες· μην κατακρίνεις· μη χλευάζεις· μην αργολογείς· μη συναναστρέφεσαι υπερβολικά με κοσμικούς ανθρώπους· μη μυθολογείς· ας μη σε κυριεύουν τα επίγεια πράγματα, εσένα που έχεις αποταχθεί όλον τον κόσμο· μην έχεις άλλη μέριμνα, ούτε άλλον αγώνα, παρά μόνο για εκείνη την φοβερή ημέρα, και πάντοτε η καρδιά και η γλώσσα σου ας μελετούν περί της Κρίσεως. Είτε, λοιπόν, εργάζεσαι, είτε προσεύχεσαι, είτε περπατάς, είτε κάθεσαι, είτε τρως, είτε νηστεύεις, είτε βρίσκεσαι στο κρεβάτι σου αγρυπνώντας, ή κάνεις οτιδήποτε άλλο, ας μην απομακρυνθεί ο νους σου από το να συλλογίζεται και το στόμα σου από το να μιλά για την Κρίση. Να αναλογίζεσαι δε στην καρδιά σου ως εξής: άραγε πώς πρόκειται να απολογηθώ στον Κριτή; Άραγε, υπάρχει άλλος αμαρτωλός σαν εμένα; Πώς θα εξαλείψω τις αμαρτίες μου; Πώς; Εγώ σου λέω: όπως έπραξε και δίδαξε ο Δαβίδ, λέγοντας: θα λούζω κάθε νύχτα την κλίνη μου, με τα δάκρυά μου θα βρέχω το στρώμα μου.

Τότε όχι μόνο θα στενάξει, αλλά και θα δακρύσει με μεγαλύτερο πόνο. Γιατί; Επειδή η ψυχή, βλέποντας τον Θεό ως πατέρα έπειτα από καιρό, συγκινείται μέχρι δακρύων, διότι είδε έπειτα από καιρό εκείνον που την εγέννησε. Γι' αυτό χύνει δάκρυα, και πείθει τον Θεό ότι αγαπά την πατρική του εύνοια, και καθαρίζεται από την οφιώδη κατάσταση. Δεν άκουσες ότι είπε ο Δαβίδ, «κάθε νύχτα θα λούζω την κλίνη μου»; Αλλά πρώτα στέναξε, και έπειτα δάκρυσε. Σου το αποδεικνύω αυτό και από τη μεγαλειώδη φύση, ότι πρώτα σηκώνεται άνεμος, και έπειτα ακολουθεί η βροχή· πρώτα ηχεί η βροντή, και έπειτα το σύννεφο στάζει. Υπάρχει στεναγμός χωρίς φωνή, όπως λέει ο άγιος Παύλος, ότι το Πνεύμα μεσιτεύει υπέρ ημών με στεναγμούς αλάλητους. Η μνήμη του Θεού στους αμαρτωλούς γίνεται στεναγμός, διότι πάλι ο Δαβίδ λέει: «θυμήθηκα τον Θεό και ευφράνθηκα»· διότι αυτοί που μετανοούν χαίρονται, επειδή απαλλάχθηκαν από τα δεσμά του Δράκοντα.

Έλουζε με δάκρυα την κλίνη του ο στενάζων Δαβίδ· διότι είχε ρυπανθεί από τη μοιχεία· αλλά έλουζε με δάκρυα το στρώμα του, το οποίο είχε ρυπάνει με την παράνομη συνεύρεση. Ο ίδιος δε είπε: κοπίασα στον στεναγμό μου. Κόπος δε του στεναγμού είναι το πλήθος των δακρύων· κόπος του στεναγμού είναι ο πόνος της καρδιάς. Επομένως, αποδεικνύεται ότι και τα δάκρυα πληθαίνουν όταν προηγούνται οι στεναγμοί.

Ο Δαβίδ λέγει: Με τα δάκρυά μου θα βρέξω το στρώμα μου. Δεν θα δακρύσω μέσα στην εκκλησία, επιδεικνύοντας απλώς ένα προσωπείο στους ανθρώπους, επιδιώκοντας τη δόξα του να θεωρούμαι δίκαιος, αλλά πάνω στο κρεβάτι μου· θα λούζω κάθε νύχτα το στρώμα μου με δάκρυα. Για να συμφωνήσει με τον Χριστό που λέγει: Αφού κλείσεις το δωμάτιό σου, προσευχήσου, και θα σε ανταμείψει ο Πατέρας, για χάρη του οποίου ενεργείς στα κρυφά, και ο Θεός θα εξιλεωθεί στα φανερά. Πάλι ο ίδιος είπε: Κοπίασα στον στεναγμό μου. Γιατί; Για να μην τον ακούσει κανείς απολύτως. Διότι προκαλεί κόπο το να συγκρατεί κανείς τον στεναγμό που έρχεται. Αυτά που λέγετε, λέγει, μέσα στις καρδιές σας, με κατάνυξη να τα συλλογίζεστε πάνω στα κρεβάτια σας. Μην τα εξαγγέλλετε ενώπιον των ανθρώπων· διότι υπάρχουν πολλοί που εμπορεύονται την εξομολόγηση, κάνοντας επίδειξη σε εκείνους που πολλές φορές είναι ανώτεροί τους πνευματικά και παραμένουν αφανείς· άλλοι καπηλεύονται τη μετάνοιά τους και εξαγοράζουν δόξα μέσω αυτής· άλλοι μετατρέπουν τη μετάνοια σε υπερηφάνεια, και πριν ακόμη λάβουν συγχώρεση, καταγράφουν καινούργιο χρέος εις βάρος του εαυτού τους.

Διότι δεν υπάρχει μέσα στον θάνατο κανείς που να σε μνημονεύει· και στον άδη ποιος θα σε δοξολογήσει; Κουράστηκα από τον στεναγμό μου, θα λούζω κάθε νύχτα την κλίνη μου, με τα δάκρυά μου θα βρέχω το στρώμα μου. Ο Δαβίδ, όντας σοφός, δεν αγνοούσε ότι η παρούσα ζωή είναι καιρός θεραπείας, μετά τον οποίο κανένας δεν κατορθώνει τίποτα· και τα πάντα πράττει επιθυμώντας να θεραπευθεί, προτού καταληφθεί από το κοινό τέλος. Γι' αυτό λέει: Αντί για μία νύχτα κατά την οποία αμάρτησα, εξομολογούμαι όλες τις νύχτες, προσπαθώντας να αποπλύνω τον εαυτό μου και την κλίνη πάνω στην οποία αμάρτησα με δάκρυα μετανοίας.

Αυτά, βέβαια, χρονικά προηγούνται της εξομολογήσεως που βρίσκεται στον ν΄ ψαλμό. Ακόμη και ο ξβ΄ ψαλμός ελέχθη από τον Δαβίδ όταν αυτός βρισκόταν στην έρημο της Ιδουμαίας, ενώ ζούσε ακόμη ο Σαούλ. Και παρατήρησε πώς σχεδόν οι περισσότεροι ψαλμοί του δεύτερου μέρους του βιβλίου των Ψαλμών του Δαβίδ, εκτός από τον ν΄, έχουν συμπεριλάβει εκείνους που είχαν ειπωθεί από αυτόν πολύ παλαιότερα, πριν από τα χρόνια της πράξεως εις βάρος του Ουρία. Το πρώτο μέρος, βέβαια, του ίδιου βιβλίου, από τον πρώτο μέχρι και τον μ΄ ψαλμό, είχε την αντίθετη σειρά· διότι εκείνο το μέρος περιελάμβανε τους ψαλμούς που ακολουθούν την εξομολόγηση του ν΄ ψαλμού. Ο τρίτος ψαλμός, λοιπόν, είχε ειπωθεί από τον Δαβίδ, όταν δραπέτευε για να σωθεί από τον γιο του Αβεσσαλώμ. Και διέφευγε από τον γιο του μετά την ιστορία με τον Ουρία. Αλλά και στον στ΄ ψαλμό, εξαιτίας της ίδιας πράξης, θρηνούσε λέγοντας: «Εκοπίασα εν τω στεναγμώ μου, λούσω καθ᾽ εκάστην νύκτα την κλίνην μου, εν δάκρυσί μου την στρωμνήν μου βρέξω». Και ο ζ΄ επίσης: επειδή έχει λεχθεί για τα λόγια του Χουσί, γιου του Ιεμινεί, ανήκει πιθανότατα στους ίδιους χρόνους. Διότι ο Χουσί, αφού είχε γίνει ο πιο στενός φίλος του Δαβίδ, συναναστράφηκε με τον Αβεσσαλώμ. Ακόμη δε και για τον ιζ΄ έχει αποδειχθεί ότι ελέχθη περί τα τέλη της ζωής του Δαβίδ. Αλλά και ο λζ΄, που φέρει την επιγραφή «εις ανάμνησιν» και έχει το ίδιο νόημα με τον στ΄, αρχίζει με τα ίδια λόγια, λέγοντας: «Κύριε, μη τω θυμώ σου ελέγξης με, μηδέ τη οργή σου παιδεύσης με».

Ειπώθηκαν δε με την επιγραφή «στον Δαβίδ εις ανάμνησιν», σαν να λέχθηκαν ακριβώς για αυτόν τον σκοπό, ώστε να τους έχει πρόχειρους στο στόμα του για να τους απομνημονεύει και να τους χρησιμοποιεί στις διάφορες περιστάσεις αντί για επωδή. Δύο δε είναι οι ψαλμοί που έχουν την επιγραφή «εις ανάμνησιν», και αυτός που έχουμε στα χέρια μας, και ο 37ος, ο οποίος επίσης επιγράφεται «εις ανάμνησιν». Αλλά εκείνος μεν δεν παρέπεμπε «εις το τέλος», αλλά ήταν «ψαλμός στον Δαβίδ εις ανάμνησιν»· αυτός όμως φέρει την επιγραφή «εις το τέλος». Ο 37ος, λοιπόν, δεν προαγόρευε μελλοντικά γεγονότα, αλλά υπενθύμιζε περασμένα πράγματα· γι' αυτό και είχε την ίδια αρχή με τον 6ο λέγοντας: «Κύριε, να μη με ελέγξεις με τον θυμό σου, ούτε να με παιδεύσεις με την οργή σου». Και οι δύο περιείχαν το ίδιο θέμα. Διότι ο μεν 6ος, προχωρώντας, προσθέτει: «Κουράστηκα με τον στεναγμό μου· θα λούζω κάθε νύχτα το κρεβάτι μου· με τα δάκρυά μου θα βρέξω το στρώμα μου»· ο δε 37ος διδάσκει παρόμοια λέγοντας: «Δεν υπάρχει ειρήνη στα οστά μου εξαιτίας των αμαρτιών μου· διότι οι ανομίες μου ξεπέρασαν το κεφάλι μου και σαν βαρύ φορτίο έπεσαν βαριές πάνω μου. Κακοφόρμισαν και σάπισαν οι πληγές μου εξαιτίας της αφροσύνης μου». Αυτά δε και τα παρόμοια τα ανέφερε εις ανάμνηση του αμαρτήματος που είχε διαπράξει.

Γνωρίζω και ένα πέμπτο ακόμη, αυτό των δακρύων· είναι όμως πιο κοπιαστικό, όπως συμβαίνει με εκείνον που λούζει κάθε νύχτα την κλίνη και το στρώμα του με τα δάκρυά του, του οποίου οι μώλωπες της κακίας κακοφόρμισαν· ο οποίος πορεύεται πενθώντας και σκυθρωπάζοντας, και ο οποίος μιμείται την επιστροφή του Μανασσή και την ταπείνωση των Νινευιτών που βρήκε έλεος· ο οποίος αναφωνεί τα λόγια του τελώνη μέσα στο ιερό και δικαιώνεται περισσότερο από τον αλαζόνα Φαρισαίο· ο οποίος σκύβει ταπεινά σαν την Χαναναία και ζητά φιλανθρωπία και ψίχουλα, την τροφή ενός σκύλου που λιμοκτονεί υπερβολικά.

Πρόλαβε το αναγκαίο τέλος της ζωής μας με την επιστροφή της ψυχής μου· μήπως, αν μας προφτάσει ο θάνατος, αποβεί ανώφελη κάθε σκέψη για θεραπεία. Διότι μέσα στον θάνατο δεν θα υπάρχει πλέον κανείς ικανός, μέσω της μνήμης του Θεού, να θεραπεύσει την ασθένεια που του προκλήθηκε από την κακία· επειδή πάνω στη γη η εξομολόγηση έχει ισχύ, ενώ στον Άδη αυτό δεν είναι δυνατόν. Έπειτα, σαν να ρωτάει κάποιος: «Πώς επικαλείσαι το έλεος για τη θεραπεία των αμαρτημάτων; Με ποιον τρόπο εξιλέωσες το Θείο;», απαντά ως εξής: «Εκοπίασα στον στεναγμό μου, και θα ξεπλύνω το στρώμα της αμαρτίας με το νερό των δακρύων». Γιατί τα λέει αυτά; Επειδή, λέει, ταράχθηκε από τον θυμό ο οφθαλμός μου, και εξαιτίας αυτού πάλιωσα και σάπισα, καθώς ο θυμός που γεννήθηκε στην ψυχή μου από τους εχθρούς προκάλεσε σε αυτήν σήψη. Αν όμως μόνο ο θυμός προκαλεί τόσο φόβο σε εκείνον που αμάρτησε εξαιτίας του, πόσο μάλλον είναι επόμενο να περιπέσουν σε απόγνωση ως προς τη σωτήρια ελπίδα εκείνοι που δεν έχουν βιώσει στον βίο τους μόνο τα πάθη του θυμού, αλλά και όσα κατεργάζεται η επιθυμία, η πλεονεξία, η αλαζονεία, η φιλοδοξία, ο φθόνος και το υπόλοιπο σμήνος των ανθρώπινων κακών; Γι' αυτό, στρέφοντας τον λόγο προς τους κάθε λογής εχθρούς, λέει: «Απομακρυνθείτε από εμένα όλοι εσείς που εργάζεστε την ανομία». Με τα επόμενα λόγια του, δείχνει την αγαθή ελπίδα για το κατόρθωμα που προσγίνεται σε εμάς μέσω της μετάνοιας.

Πώς, λοιπόν, περνούσε τη ζωή του πενθώντας, ας ακούσουμε και πάλι τον ίδιο να λέει: «μαστιγωνόμουν όλη την ημέρα και ο έλεγχός μου γινόταν τα πρωινά», και όλη την ημέρα «σαν κάποιος που πενθεί και είναι σκυθρωπός, έτσι ταπεινωνόμουν», και «κάθε νύχτα θα λούζω το κρεβάτι μου, με τα δάκρυά μου θα βρέχω το στρώμα μου», και «έγινα σαν νυχτοπούλι σε ερείπια, που μένει ολομόναχο στη στέγη, και έφαγα στάχτη σαν ψωμί και ανακάτευα το ποτό μου με κλάματα», και «τα γόνατά μου εξασθένησαν από τη νηστεία και η σάρκα μου αλλοιώθηκε από την έλλειψη ελαίου», και «ταπεινώθηκα και με έσωσε ο Κύριος». Και προς τον Κύριο τι είδους ικεσίες αναπέμπει; «Κύριε, μην με ελέγξεις με τον θυμό σου, ούτε να με παιδεύσεις με την οργή σου», και «ελέησέ με, Κύριε», και «διότι εγώ γνωρίζω την ανομία μου και η αμαρτία μου βρίσκεται συνεχώς μπροστά μου», και «Κύριε, εισάκουσε την προσευχή μου και μην έλθεις σε κρίση με τον δούλο σου».

«Εκοπίασα»: Στενάζοντας τότε μάταια και ανώφελα. «Λούσω» (Θα λούσω): Κλίνη και στρωμνή είναι το ίδιο πράγμα, όμως κλίνη λέγεται όταν είναι χωρίς σκεπάσματα (γυμνή), ενώ στρωμνή όταν έχει στρωθεί. Αυτήν, λέει, θα λούσω και θα βρέξω με τα δάκρυα της μετανοίας και της εξομολογήσεως. «Εταράχθη» (Ταράχθηκε): Ο νοητός οφθαλμός της διανοίας έχει θολώσει, εξογκούμενος από την αμαρτία, σαν από τον θυμό. «Επαλαιώθην» (Πάλιωσα): Δηλαδή έζησα για πολύ καιρό μαζί με τα πάθη, διότι τα πάθη είναι σκληροί εχθροί για τον άνθρωπο. «Απόστητε» (Απομακρυνθείτε): Προς τους δαίμονες ομιλεί ο Αδάμ, δηλαδή ο άνθρωπος: Απομακρυνθείτε από εμένα, μην με πλανάτε πλέον, διότι είναι κοντά αυτός που με δικαιώνει. Υπονοεί δε και την ενανθρώπηση. «Ότι εισήκουσεν—ήκουσεν» (Διότι εισάκουσε—άκουσε): Τη φωνή του κλαυθμού μου και τη δέησή μου και την προσευχή μου εισάκουσε ο Θεός, και ως αγαθός δεν με παραμέλησε, αλλά εκένωσε τον εαυτό του για τη δική μου σωτηρία, γι' αυτό στο εξής απομακρυνθείτε από εμένα. «Αισχυνθείησαν» (Ας ντροπιαστούν): Βλέποντας τη δική μου σωτηρία, λέει ο Αδάμ, διότι ευλόγως ταράσσονται οι δαίμονες ντροπιαζόμενοι. «Επιστραφείησαν» (Ας στραφούν προς τα πίσω): Μη βρίσκοντας πλέον τόπο μέσα στον άνθρωπο, οι δαίμονες αποστρέφονται ταχέως, ντρεπόμενοι πλέον τον άνθρωπο ως έχοντα λάβει τη σφραγίδα του Θεού.

Και ο Δαβίδ, ο άνθρωπος κατά την καρδιά του Θεού, ο οποίος εξαιτίας των αρετών του αξιώθηκε από το σπέρμα του να φέρει την επαγγελία των πατέρων, και να ανατείλει από αυτόν ο Χριστός για τη σωτηρία όλης της οικουμένης, δεν τιμωρήθηκε για τη μοιχεία με μία γυναίκα, όταν με τα μάτια του είδε την ομορφιά της και δέχτηκε το βέλος στην ψυχή του; Διότι εξαιτίας αυτού ο Θεός ήγειρε εναντίον του πόλεμο μέσα από τον ίδιο του τον οίκο, και εκείνος που προήλθε από την οσφύ του τον καταδίωκε, και αυτά συνέβησαν, παρόλο που αυτός είχε μετανοήσει με πολλά δάκρυα, ώστε να βρέξει το κρεβάτι του, και ενώ ο Θεός του είχε πει μέσω του προφήτη: Ο Κύριος αφαίρεσε το αμάρτημά σου.

Για τον λόγο αυτόν, ο Θεός ξεσήκωσε εναντίον του πόλεμο μέσα από τον ίδιο του τον οίκο, και αυτός που προήλθε από την οσφύ του τον καταδίωξε. Και αυτά συνέβησαν παρόλο που εκείνος είχε μετανοήσει με πολλά δάκρυα, σε σημείο να βρέχει το κρεβάτι του με τα δάκρυά του, και ενώ ο Θεός του είχε πει μέσω του προφήτη: «Ο Κύριος αφαίρεσε την αμαρτία σου».

Και πάλι: «Κοπίασα από τον στεναγμό μου, θα λούζω κάθε νύχτα την κλίνη μου». Τι θα πούμε εμείς ή πώς θα απολογηθούμε, όταν δεν επιθυμούμε να επιδείξουμε ούτε καν ίση κατάνυξη με τον βασιλιά, ο οποίος περισπώταν από τόσες πολλές μέριμνες; Διότι τι, πες μου, είναι ωραιότερο από εκείνους τους οφθαλμούς, οι οποίοι ήταν στολισμένοι από τα συνεχή δάκρυα, σαν από κάποια μαργαριτάρια;

Μην πλανάσαι, άνθρωπε, μην υπερηφανεύεσαι στη διάνοιά σου· δεν έκανες περισσότερα από τον Δαβίδ. Άκουσέ τον να λέει: «Τα γόνατά μου εξασθένησαν από τη νηστεία, και η σάρκα μου αλλοιώθηκε από την έλλειψη ελαίου»· και πάλι: «Όταν αυτοί με ενοχλούσαν, ντυνόμουν με σάκο και ταπείνωνα την ψυχή μου με νηστεία». Άκουσέ τον να λέει για την αγρυπνία: «Τα μεσάνυχτα σηκωνόμουν για να σε δοξολογήσω»· και πάλι: «Επτά φορές την ημέρα σε ύμνησα». Άκουσέ τον να λέει για τα δάκρυα: «Κουράστηκα στον στεναγμό μου· κάθε νύχτα θα λούσω το κρεβάτι μου· με τα δάκρυά μου θα βρέξω το στρώμα μου». Άκουσέ τον να λέει για την άσκηση: «Διότι έφαγα στάχτη σαν να ήταν ψωμί, και το ποτό μου το ανακάτευα με κλάμα». Και τι σου αναφέρω τα λόγια του προφήτη Δαβίδ; Άκουσε πάλι τη μαρτυρία του Θεού που λέει: «Βρήκα τον Δαβίδ, τον γιο του Ιεσσαί, άνδρα σύμφωνα με την καρδιά μου». Και όμως, μετά από τόσα κατορθώματα, περιέπεσε σε τέτοια σφάλματα. Μην έχεις λοιπόν υπερβολική σιγουριά, αλλά κάθε μέρα να ασφαλίζεσαι, αποδεχόμενος την προτροπή του Αποστόλου που λέει: «Εκείνος που νομίζει ότι στέκεται όρθιος, ας προσέχει μήπως πέσει». Ιδού η πρώτη αιτία· λάβε και τη δεύτερη: για να μην απελπίζονται οι αμαρτωλοί για τον εαυτό τους, αλλά αν κάποιος αμαρτάνει κάθε μέρα, κάθε μέρα να εξομολογείται. Ακόμη κι αν αμαρτήσεις μύριες φορές, μύριες φορές να εξομολογηθείς· διότι δεν υπάρχει τίποτε χειρότερο από την απόγνωση.

Μαρτυρεί ο μακάριος Δαβίδ λέγοντας, και δείχνοντας τη δύναμη των δακρύων πόσο μεγάλη ισχύ έχουν: «Διότι θα λούζω», λέγει, «κάθε νύχτα την κλίνη μου, με τα δάκρυά μου θα βρέχω το στρώμα μου». Και όμως, εάν ήθελε να δείξει την αφθονία των δακρύων, θα αρκούσε να πει: «Με τα δάκρυά μου θα βρέξω το στρώμα μου».

Τέτοια είναι η συντριβή της καρδιάς: ακόμη κι αν υποστεί ύβρεις, ακόμη κι αν πάθει κακό, διατηρεί την ησυχία της και δεν ορμά προς ανταπόδοση. Μετά δε την ταπεινοφροσύνη, χρειάζονται εκτενείς προσευχές και πολλά δάκρυα, και της ημέρας και της νύχτας. Διότι λέει: «Κάθε νύχτα θα λούσω την κλίνη μου· με τα δάκρυά μου θα βρέξω το στρώμα μου· κοπίασα μέσα στον στεναγμό μου». Και πάλι: «Διότι έφαγα στάχτη σαν ψωμί, και το ποτό μου το αναμίγνυα με κλάμα». Και μετά από μια τόσο εκτενή προσευχή, χρειάζεται πολλή ελεημοσύνη. Διότι το πιο ισχυρό συστατικό που κάνει το φάρμακο της μετάνοιας να ενεργεί, είναι αυτό. Και όπως ακριβώς στα ιατρικά βοηθήματα υπάρχει φάρμακο που περιέχει μεν πολλά βότανα, αλλά ένα είναι το κυριότερο, έτσι και στην περίπτωση της μετάνοιας αυτό το βότανο είναι το κυριότερο, και αυτό θα μπορούσε να είναι το παν. Διότι άκουσε τι λέει η θεία Γραφή: «Δώστε ελεημοσύνη, και όλα θα είναι καθαρά». Και πάλι: «Με ελεημοσύνες και με πίστη καθαρίζονται οι αμαρτίες». Και πάλι: «Το νερό θα σβήσει τη φλεγόμενη φωτιά, και η ελεημοσύνη θα καταπαύσει μεγάλες αμαρτίες». Έπειτα, το να μην οργίζεται κανείς, ούτε να μνησικακεί, το να συγχωρεί σε όλους τα αμαρτήματα. Διότι λέει: «Άνθρωπος εναντίον ανθρώπου συντηρεί οργή, και ζητάει θεραπεία από τον Κύριο;». «Συγχωρείτε, για να συγχωρεθείτε». Και το να επαναφέρει κανείς τους αδελφούς από την πλάνη. Διότι λέει: «Πήγαινε και επίστρεψε τους αδελφούς σου, για να συγχωρεθούν οι αμαρτίες σου»· και το να διατηρεί κανείς οικεία σχέση με τους ιερείς.

Ας αρχίσουμε, λοιπόν, σας παρακαλώ, άλλος με το να αυξήσει τις προσευχές του, άλλος με το να δακρύζει συνεχώς, και άλλος με το να είναι σκυθρωπός· διότι ούτε και αυτό το τόσο μικρό δεν είναι ανώφελο. Επειδή λέγει: «Είδα ότι λυπήθηκε και πορεύθηκε σκυθρωπός, και θεράπευσα τις οδούς του». Όλοι μας όμως, με την ελεημοσύνη και με το να συγχωρούμε τα αμαρτήματα των συνανθρώπων μας, και με το να μην μνησικακούμε ούτε να ανταποδίδουμε το κακό, ας ταπεινώσουμε τις ψυχές μας. Εάν αναλογιζόμαστε συνεχώς τα αμαρτήματά μας, τίποτε από τα εξωτερικά πράγματα δεν θα μπορέσει να μας κάνει να υπερηφανευτούμε, ούτε ο πλούτος, ούτε η ισχύς, ούτε η εξουσία, ούτε η τιμή, αλλά ακόμη και αν καθίσουμε στο ίδιο το βασιλικό άρμα, θα αναστενάξουμε πικρά. Επειδή και ο μακάριος Δαβίδ ήταν βασιλιάς, και όμως έλεγε: «Θα λούζω κάθε νύχτα την κλίνη μου»· και καθόλου δεν βλάφθηκε από την πορφύρα και το διάδημα, ούτε κυριεύθηκε από αλαζονεία· διότι είχε επίγνωση πως ήταν άνθρωπος, και επειδή είχε συντετριμμένη την καρδιά του, θρηνούσε. Διότι τι είναι τα ανθρώπινα πράγματα; Στάχτη και σκόνη, και σαν χνούδι μπροστά στο πρόσωπο του ανέμου, καπνός και σκιά, φύλλο που το παρασύρει ο αέρας και άνθος, όνειρο και διήγηση, και μύθος, άνεμος και κενός αέρας που απλώς διασκορπίζεται, φτερό που δεν στέκεται πουθενά, ρεύμα που περνά γρήγορα, και οτιδήποτε πιο μηδαμινό από αυτά. Διότι τι νομίζεις, πες μου, πως είναι μεγάλο; Ποιο θεωρείς ότι είναι σπουδαίο αξίωμα; Το αξίωμα του υπάτου; Επειδή οι περισσότεροι νομίζουν ότι δεν υπάρχει τίποτε μεγαλύτερο από αυτό το αξίωμα.

Διότι και όταν είδε την Ιερουσαλήμ, δάκρυσε, και όταν συλλογίστηκε τον προδότη, ταράχθηκε, και όταν επρόκειτο να αναστήσει τον Λάζαρο, έκλαψε· και εσύ γελάς; Εάν εκείνος που δεν πονάει για τα αμαρτήματα των άλλων είναι άξιος κατηγορίας, εκείνος που αντιμετωπίζει τα δικά του με αναλγησία και γελάει, ποιας συγγνώμης θα είναι άξιος; Ο παρών καιρός είναι καιρός πένθους και θλίψεως, σκληραγωγίας και δουλαγωγίας, αγώνων και ιδρώτων· και εσύ γελάς; Δεν βλέπεις πώς επιτιμήθηκε η Σάρρα; Δεν ακούς τον Χριστό που λέει: «Ουαί σε εκείνους που γελούν, διότι θα κλάψουν»; Αυτά ψάλλεις κάθε ημέρα. Διότι τι λες, πες μου; Μήπως «γέλασα»; Σε καμία περίπτωση· αλλά τι; «Κοπίασα στον στεναγμό μου». Αλλά ίσως κάποιοι είναι τόσο χαλαροί και χαύνοι, ώστε να γελούν ακόμη και με αυτήν την επίπληξη, επειδή ακριβώς συζητούμε αυτά τα πράγματα περί γέλιου.

Μετανόησε και ο Ιούδας, αλλά κακώς· διότι απαγχονίστηκε. Μετανόησε, όπως είπα, και ο Ησαύ· μάλλον όμως αυτός δεν μετανόησε καν· διότι τα δάκρυά του δεν προέρχονταν από μετάνοια, αλλά περισσότερο από κακεντρέχεια και θυμό· και αυτό αποδεικνύεται από τα όσα ακολούθησαν. Μετανόησε ο μακάριος Δαβίδ λέγοντας τα εξής: «Κάθε νύχτα θα λούζω την κλίνη μου, με τα δάκρυά μου θα βρέχω το στρώμα μου»· και την παλαιά του αμαρτία, μετά από τόσα χρόνια, μετά από τόσες γενιές, την πενθούσε σαν να είχε συμβεί πρόσφατα. Διότι εκείνος που μετανοεί δεν πρέπει να οργίζεται ούτε να εξαγριώνεται, αλλά να συντρίβεται ως ένοχος, ως στερούμενος παρρησίας, ως καταδικασμένος, ως κάποιος που οφείλει τη σωτηρία του μόνο στο έλεος, ως άνθρωπος που φάνηκε αγνώμονας προς τον Ευεργέτη του, ως αχάριστος, ως αδόκιμος, ως άξιος για αμέτρητες τιμωρίες. Εάν τα αναλογίζεται αυτά, δεν θα οργιστεί, δεν θα αγανακτήσει, αλλά θα πενθήσει, θα κλάψει, θα στενάξει και θα θρηνεί νύχτα και ημέρα. Εκείνος που μετανοεί δεν πρέπει ποτέ να παραδώσει στη λήθη την αμαρτία του, αλλά να παρακαλεί τον Θεό να μην τη θυμηθεί, και ο ίδιος να μην την ξεχάσει ποτέ· διότι, εάν εμείς τη θυμόμαστε, ο Θεός θα την ξεχάσει. Ας τιμωρήσουμε εμείς οι ίδιοι τον εαυτό μας, ας κατηγορήσουμε εμείς οι ίδιοι τον εαυτό μας· με αυτόν τον τρόπο θα εξευμενίσουμε τον Κριτή. Διότι η αμαρτία, όταν ομολογείται, ελαττώνεται, ενώ όταν δεν ομολογείται, γίνεται χειρότερη.

Ούτε κιθάρα, ούτε αυλοί, ούτε κανένα άλλο μουσικό όργανο δεν παράγει τέτοια φωνή, σαν αυτήν που μπορεί να ακούσει κανείς μέσα σε βαθιά ησυχία και στην έρημο, όταν ψάλλουν εκείνοι οι άγιοι. Και τα ίδια τα άσματα είναι κατάλληλα και γεμάτα από αγάπη προς τον Θεό. «Κατά τις νύχτες», λέει, «υψώστε τα χέρια σας προς τον Θεό»· και πάλι, «Από τη νύχτα ορθρίζει το πνεύμα μου προς εσένα, Θεέ, διότι τα προστάγματά σου είναι φως πάνω στη γη». Και τα δαβιτικά άσματα κινούν πολλές πηγές δακρύων. Διότι, όταν ψάλλει λέγοντας: «Κοπίασα στον στεναγμό μου, κάθε νύχτα θα λούζω την κλίνη μου, με τα δάκρυά μου θα βρέχω το στρώμα μου»· και πάλι: «Έφαγα στάχτη σαν ψωμί»· και πάλι: «Τι είναι ο άνθρωπος, ώστε να τον θυμάσαι;»

Έχοντας, λοιπόν, αυτά τα παραδείγματα, ας αγρυπνούμε και ας προσπαθούμε να μην πέφτουμε· και αν τυχόν κάποτε πέσουμε, να μην παραμένουμε κάτω. Διότι δεν ανέφερα τα αμαρτήματα του Δαβίδ για να σας οδηγήσω στη ραθυμία, αλλά για να σας προκαλέσω μεγαλύτερο φόβο. Εάν δηλαδή εκείνος ο δίκαιος, επειδή ραθύμησε για λίγο, δέχθηκε τέτοια τραύματα, τι θα πάθουμε εμείς που καθημερινά δείχνουμε ολιγωρία; Μην προσέχεις, λοιπόν, μόνο το ότι έπεσε, για να μην περιέλθεις σε ραθυμία· αλλά αναλογίσου πόσα έπραξε μετά από αυτά, πόσους θρήνους επέδειξε, πόση μετάνοια, ενώνοντας τις νύχτες με τις ημέρες, αναβλύζοντας πηγές δακρύων, λούζοντας το κρεβάτι του με τα δάκρυά του και, επιπλέον, φορώντας τρίχινο σάκο. Εάν δε εκείνος χρειάστηκε τόσο μεγάλη επιστροφή, πότε θα μπορέσουμε να σωθούμε εμείς, που μετά από τόσα αμαρτήματα παραμένουμε σε κατάσταση αναλγησίας; Διότι αυτός μεν που έχει πολλά πνευματικά κατορθώματα, εύκολα θα μπορούσε εξαιτίας τους να σκεπάσει τα αμαρτήματά του· ο γυμνός όμως, όπου κι αν δεχθεί το βέλος, λαμβάνει καίριο πλήγμα. Για να μη συμβεί, λοιπόν, αυτό, ας οπλίσουμε τους εαυτούς μας με αγαθά έργα, και αν προκύψει κάποιο σφάλμα, ας το απονίψουμε· ώστε να αξιωθούμε, αφού ζήσουμε τον παρόντα βίο προς δόξαν του Θεού, να απολαύσουμε τη μέλλουσα ζωή. Είθε όλοι μας να την επιτύχουμε, με τη χάρη και τη φιλανθρωπία του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού, στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.