Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 6:7

Διότι, ακόμη και αν είσαι ο πλέον φιλόδοξος από όλους, γνωρίζω καλά ότι δεν θα επιθυμήσεις να έχεις κλίνη μεγαλοπρεπέστερη από εκείνη του βασιλιά· και το σπουδαιότερο, όχι ενός τυχαίου βασιλιά, αλλά του πρώτου, και του πλέον βασιλικού από όλους τους βασιλιάδες, ο οποίος μέχρι σήμερα υμνείται παντού σε ολόκληρη την οικουμένη· σου υποδεικνύω την κλίνη του μακαρίου Δαβίδ. Τι λογής, λοιπόν, ήταν εκείνη; Δεν ήταν διακοσμημένη με άργυρο και χρυσό, αλλά με δάκρυα και εξομολογήσεις από παντού. Και αυτό το βεβαιώνει ο ίδιος λέγοντας τα εξής: «Κάθε νύχτα θα λούζω την κλίνη μου· με τα δάκρυά μου θα καταβρέχω το στρώμα μου». Διότι τα δάκρυα είχαν στερεωθεί πάνω της από παντού σαν μαργαριτάρια.

Η'. Και παρατήρησέ μου τη φιλόθεη ψυχή· διότι, επειδή κατά τη διάρκεια της ημέρας οι πολλές φροντίδες των αρχόντων, των ταξιάρχων, των εθνών, των δήμων, των στρατιωτών, των πολέμων, της ειρήνης, των πολιτικών πραγμάτων, των οικιακών υποθέσεων, των μακρινών και των κοντινών, τον περισπούσαν και τον απορροφούσαν, τον ελεύθερο χρόνο, τον οποίο όλοι αναλώνουμε στον ύπνο, εκείνος τον ανάλωνε σε εξομολόγηση, προσευχές και δάκρυα. Και δεν το έκανε αυτό μία νύχτα και τη δεύτερη σταμάτησε, ούτε δύο και τρεις φορές, παραλείποντάς το στο ενδιάμεσο, αλλά το έπραττε κάθε νύχτα. «Διότι κάθε νύχτα», λέει, «θα λούζω την κλίνη μου· με τα δάκρυά μου θα βρέχω το στρώμα μου», φανερώνοντας έτσι την αφθονία και τη συνέχεια των δακρύων. Διότι, όταν όλοι ησύχαζαν και βρίσκονταν σε ηρεμία, αυτός μόνος του τότε απευθυνόταν στον Θεό, και ο ακοίμητος οφθαλμός ήταν παρών καθώς εκείνος οδυρόταν, θρηνούσε και εξομολογούνταν τα δικά του αμαρτήματα. Τέτοια κλίνη να ετοιμάσεις και εσύ. Διότι ο άργυρος που την περιβάλλει, και τον φθόνο των ανθρώπων εγείρει, και την άνωθεν οργή εξάπτει.

Μετανόησε. Μοίχευσας; Μεταμελήσου. Μικρή είναι η μετάνοιά σου, αλλά μεγάλη η φιλανθρωπία του Δεσπότη. Εφόσον αναπνέεις, και έστω και αν βρίσκεσαι κατάκοιτος στο κρεβάτι, μετανόησε· η στενότητα του χρόνου ελκύει τη φιλανθρωπία του Θεού. Επάλειψε αυτά τα φάρμακα, και θα καταστείλεις τη φλεγμονή. Διότι γνωρίζω, αγαπητέ, ότι πολλά είναι τα τραύματα της ψυχής, αλλά κάθε τραύμα έχει το δικό του, κατάλληλα παρασκευασμένο φάρμακο. Έχεις την Εκκλησία, η οποία τελεσιουργείται με την παρουσία του Πνεύματος. Έχεις τη σύναξη των μαρτύρων, και πολλά άλλα που μπορούν να σε επαναφέρουν από την αμαρτία στη δικαιοσύνη. Ακούσατε για τα ευτελή αμαρτήματα των δικαίων· δείτε την ταχύτητα της μετάνοιάς τους μέσα από λόγια και δάκρυα. Διότι και ο ίδιος ο Δαβίδ βοά λέγοντας: «Με τα δάκρυά μου θα βρέξω το κρεβάτι μου». Και ο Παύλος έλεγε: «Αλλά ελεήθηκα, επειδή, ευρισκόμενος σε άγνοια, καταδίωκα τον Χριστό». Επομένως, ας μην απελπιζόμαστε και εμείς για τη σωτηρία μας, διατηρώντας τη μνήμη εκείνων που παλαιότερα αμάρτησαν και τελικά αξιώθηκαν τη βασιλεία των ουρανών, με τη χάρη και τη φιλανθρωπία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, διότι σε αυτόν ανήκει η δόξα και το κράτος, μαζί με τον Πατέρα και το άγιο Πνεύμα, στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Συνεχώς ανασκάπτω την πηγή, ώστε να βρω τον ίδιο τον οφθαλμό της. Αυτός λοιπόν, ο τέτοιος και τόσο σπουδαίος άνδρας, για τον οποίο λέει ο Θεός: «Βρήκα τον Δαβίδ τον υιό του Ιεσσαί, άνδρα σύμφωνα με την καρδιά μου». Ω υψηλό εγκώμιο! Ω απόδειξη αρετής! Ο Δεσπότης λέει για αυτόν: «Βρήκα τον Δαβίδ τον υιό του Ιεσσαί, άνδρα σύμφωνα με την καρδιά μου». Αυτός λοιπόν που κατατρόπωσε τα θηρία, που σκότωσε τον Γολιάθ, που έπνιξε το λιοντάρι, που έπιασε την αρκούδα, που στη νεότητά του διέθετε την ωριμότητα γέροντα, που ήταν μικρός στο σώμα και υψηλός στο πνεύμα, που φορώντας τη βασιλική στολή επέδειξε την ασκητική ακρίβεια των μοναχών· διότι έλουζε το κρεβάτι του, όχι με μαργαριτάρια, αλλά καταβρέχοντάς το κάθε νύχτα με δάκρυα. Διότι οι σημερινοί άνθρωποι κοιμούνται ακόμη και κατά τη διάρκεια της ημέρας, εκείνος όμως και μέσα στη νύχτα βρισκόταν σε εγρήγορση και μέριμνα. Γιατί τη νύχτα; Επειδή την ημέρα, όντας βασιλιάς, κατακλυζόταν από μύριες υποθέσεις· ενώ τη νύχτα, σαν να βρισκόταν σε ασφαλές λιμάνι, τότε συνομιλούσε μόνος αυτός με μόνο τον Θεό, και έχυνε πηγές δακρύων, και έλουζε το κρεβάτι του.

«Ζήσον με κατά τον λόγον σου». Δεν ζητά ζωή αόριστα, αλλά τη ζωή σύμφωνα με τον νόμο. «Τις οδούς μου εξήγγειλα, και με εισάκουσες· δίδαξέ με τα δικαιώματά σου». Ε΄. Όλες μου τις πράξεις, Δέσποτα, σου τις έχω φανερώσει, και δεν ανέχθηκα να σου μείνει κρυφό τίποτα από τα δικά μου. Γι' αυτόν τον λόγο, είθε να συγκατανεύσεις στις ικεσίες μου. Παρακαλώ θερμά να διδαχθώ με ακρίβεια τα δικαιώματά σου. Λέει δε ο ίδιος προφήτης και σε άλλον ψαλμό: «Είπα, θα εξαγορεύσω εναντίον μου την ανομία μου στον Κύριο· και εσύ συγχώρεσες την ασέβεια της καρδιάς μου». Και σε άλλον προφήτη έχει αναφερθεί: «Πες εσύ πρώτος τις αμαρτίες σου, για να δικαιωθείς». Όταν, λοιπόν, αμαρτάνουμε, πρέπει να εξαγγέλλουμε ενώπιον του Θεού τις αμαρτίες μας και να τις αποκόπτουμε· διότι η αποκοπή της αμαρτίας και η εξαγόρευση επιφέρουν την άφεσή της. Και μάλιστα, οφείλουμε να τις εξαγγέλλουμε σε κάποιον διδάσκαλο και να λαμβάνουμε από αυτόν διδαχή για το τι πρέπει να πράξουμε για τις αμαρτίες μας. Χωρίς, όμως, κόπο η μετάνοια μένει αδρανής. Διότι, όπως είπε σε άλλον ψαλμό ο ίδιος προφήτης: «Δες την ταπείνωσή μου και τον κόπο μου, και άφησε (συγχώρεσε) όλες τις αμαρτίες μου». Και για την αμαρτία του θρηνούσε λέγοντας: «Κάθε νύχτα θα λούζω την κλίνη μου, με τα δάκρυά μου θα βρέχω το στρώμα μου». «Συνέτισέ με ως προς την οδό των δικαιωμάτων σου, και θα μελετώ τα θαυμάσιά σου».

«Δες την ταπείνωσή μου και ελευθέρωσέ με, διότι δεν λησμόνησα τον νόμο σου». «Εκείνος που ταπεινώνει τον εαυτό του θα υψωθεί», σύμφωνα με τον λόγο του Κυρίου· και, «Μακάριοι οι πτωχοί τω πνεύματι, διότι δική τους είναι η βασιλεία των ουρανών». Με αυτήν και ο θείος προφήτης στόλισε τις άλλες αρετές, και προβάλλοντάς την επικαλείται τη θεία βοήθεια. Υπάρχουν δε πολλά είδη ταπείνωσης· διότι κάποιος ταπεινώνεται και μέσα στη θλίψη, και στις συμφορές, και εξαιτίας των ανθρώπινων επιβουλών. Η αληθινή όμως ταπείνωση είναι, όταν εξαιτίας των αμαρτιών μας επιστρέφουμε στον Θεό· όπως ακριβώς ταπεινώθηκε ο ίδιος ο Δαβίδ, λέγοντας και πράττοντας: «Κάθε νύχτα θα λούζω το κρεβάτι μου, με τα δάκρυά μου θα βρέχω το στρώμα μου»· και, «Δες την ταπείνωσή μου και τον κόπο μου, και συγχώρησε όλες τις αμαρτίες μου». Ομοίως, και εάν ταπεινωθούμε κάτω από την κραταιά χείρα του Θεού, αγαπώντας και φυλάττοντας τα προστάγματά του, για τους οποίους λέει ο Κύριος: «Μακάριοι οι πτωχοί τω πνεύματι».

Διότι το να σωθεί αυτός που μετανόησε, σημαίνει να σωθεί από έλεος. Έτσι λοιπόν και αυτός παρακαλεί να σωθεί εξαιτίας αυτού, με τα δάκρυα, με τους θρήνους. Διότι λέει: «Κάθε νύχτα θα λούσω την κλίνη μου· με τα δάκρυά μου θα βρέξω το στρώμα μου». Δηλαδή, από την κατάνυξη. «Ταράχτηκαν τα οστά μου, και η ψυχή μου ταράχτηκε σφόδρα». Δεν τα λέει αυτά αμέσως, αλλά καταφεύγει στο ευόλισθο της φύσεως, λέγοντας: «Ελέησέ με, Κύριε, διότι είμαι ασθενής». Έτσι μίλησε, δείχνοντας ότι δεν αρκεί μόνο αυτό· διότι, αν αρκούσε, όλοι θα είχαμε σωθεί εξαιτίας αυτού, αφού όλοι είμαστε άνθρωποι.

«Επειδή είμαι ασθενής», λέει, «επειδή ταράχθηκαν τα οστά μου», επειδή αυτά ζητώ από τον Κύριο, «επειδή στον θάνατο δεν υπάρχει κανείς που να σε μνημονεύει»· δεν το λέει αυτό εννοώντας ότι η ύπαρξή μας περιορίζεται μόνο στο παρόν· μη γένοιτο· διότι γνωρίζει τη διδασκαλία περί της αναστάσεως· αλλά εννοεί ότι, μετά την αναχώρησή μας από τον κόσμο τούτο, δεν υπάρχει πλέον καιρός για μετάνοια. Επειδή και ο πλούσιος εξομολογούνταν και μετανοούσε, αλλά δεν ωφελήθηκε σε τίποτα, επειδή είχε παρέλθει η κατάλληλη ώρα. Και οι παρθένες επίσης θέλησαν να λάβουν έλαιο, αλλά κανείς δεν τους έδωσε. Αυτό λοιπόν ζητά και ο ίδιος, να απονίψει εδώ τα αμαρτήματά του, ώστε μπροστά στο φοβερό βήμα να απολαύσει παρρησία. Έπειτα, για να διδάξει τον ακροατή ότι μαζί με τη φιλανθρωπία του Θεού πρέπει να συντρέχουν και τα δικά μας έργα (διότι είτε προβάλλουμε την ασθένεια, είτε την ταραχή, είτε την αγαθότητα του Θεού, είτε αυτό ακριβώς που έλεγε, εάν δεν προστεθεί και η δική μας προσπάθεια, δεν έχουμε κανένα όφελος), δες τι πρόσθεσε στη συνέχεια: «Κοπίασα στους στεναγμούς μου, κάθε νύχτα θα λούζω την κλίνη μου· με τα δάκρυά μου θα βρέχω το στρώμα μου».

Ας ακούσουν όσοι ζουν σε ευτέλεια, τι είδους μετάνοια επιδείκνυε ο βασιλιάς που ήταν ενδεδυμένος την πορφύρα· ας ακούσουμε και ας νιώσουμε κατάνυξη. Δεν κουράστηκε απλώς, αλλά και κοπίασε αναστενάζοντας· δεν δάκρυσε απλώς, αλλά και έλουσε την κλίνη του, όχι μία και δύο και τρεις ημέρες, αλλά κάθε νύχτα· και δεν μιλάει μόνο για το παρελθόν, αλλά και για το μέλλον. Διότι μην νομίσετε βέβαια ότι, αφού τα έπραξε αυτά μία φορά, παραδόθηκε στη συνέχεια στην άνεση, αλλά διήγε ολόκληρη τη ζωή του πράττοντας το ίδιο αδιαλείπτως. Όχι όπως εμείς, που πολλές φορές, αφού το κάνουμε αυτό για μία ημέρα, ή ούτε καν για μία, παραδίδουμε τον εαυτό μας στα γέλια, στην τρυφή και στην άνεση. Εκείνος όμως δεν ήταν έτσι, αλλά περνούσε τη ζωή του με αδιάλειπτα δάκρυα. Αυτήν ακριβώς την εξομολόγηση ας μιμηθούμε και εμείς. Διότι, εάν δεν θελήσουμε να κλάψουμε εδώ, θα παραστεί απόλυτη ανάγκη να θρηνήσουμε και να κλάψουμε εκεί· εκεί μεν ανώφελα, εδώ δε με κέρδος· και εκεί μεν με αισχύνη, εδώ δε με πολλή ευπρέπεια. Διότι, για να πεισθείς ότι είναι ανάγκη να γίνει αυτό, άκουσε τι λέει ο Χριστός: Εκεί θα είναι ο κλαυθμός και ο τριγμός των οδόντων. Αλλά όσοι κλαίνε εδώ, δεν θα έχουν τέτοια κατάληξη· αντίθετα, θα απολαύσουν πολλή παρηγορία· Μακάριοι όσοι πενθούν, διότι αυτοί θα παρηγορηθούν. Αλίμονο σε εσάς τους πλουσίους, διότι έχετε ήδη λάβει την παρηγορία σας.

Το «Κάθε νύχτα θα λούζω την κλίνη μου, με τα δάκρυά μου θα βρέχω το στρώμα μου»· το «Κοπίασα μέσα στον στεναγμό μου»· το «Απομακρυνθείτε από εμένα, όλοι εσείς που πράττετε την ανομία»· το «Ταράχθηκε από τον θυμό ο οφθαλμός μου».

Διατηρώντας δε και τη μνήμη των κακών, αναλογίζεται επιμελώς από πού του συνέβησαν αυτά και για ποια αιτία περιέπεσε σε ένα τέτοιο κακό· και αναλογιζόμενος λοιπόν αυτά, οχυρώνει από παντού τον εαυτό του, για να μην περιπέσει στις ίδιες συμφορές. Έτσι λοιπόν, ρυθμίζοντας καλά και παιδαγωγώντας τη ζωή του, ομολογεί πολλή ευγνωμοσύνη σε Εκείνον που τον έσωσε, παρακαλώντας Τον, όπως ακριβώς Τον βρήκε λυτρωτή, έτσι να Τον έχει διαρκώς φύλακα και στο μέλλον. Αυτήν τη στάση ας μιμηθούμε και εμείς, και αν παρασυρθούμε σε κάποιο αμάρτημα, ας ανανήψουμε γρήγορα, και ας κάνουμε την πτώση μας πρόφαση ασφαλείας και αφορμή για να μην αμαρτήσουμε πλέον. Πώς λοιπόν θα το πράξεις; Έχεις διδάσκαλο τον Δαβίδ. Αμάρτησες; Μην αδρανήσεις παραμένοντας στην αμαρτία, αλλά εγέρσου· αναλογίσου αμέσως ότι ο Θεός απέστρεψε το πρόσωπό Του από εσένα, ότι σε λησμόνησε· έπειτα κλάψε, στέναξε, λούσε κάθε νύχτα την κλίνη σου με δάκρυα, απομακρύνσου γρήγορα από εκείνους που εργάζονται την ανομία. Διότι και αυτά είναι διδάγματα του Δαβίδ. Πες μαζί του: «Έως πότε, Κύριε, θα με λησμονείς ολοκληρωτικά; Έως πότε θα αποστρέφεις το πρόσωπό Σου από εμένα;». Πες το, όχι με τη γλώσσα, αλλά πολύ πρωτύτερα με την καρδιά· πες και τα άλλα δικαιώματα του Δαβίδ. Όταν τα πεις όλα, να ελπίζεις στο έλεός Του, να ελπίζεις, να μην αμφιβάλλεις. Διότι εκείνος που αμφιβάλλει, λέγει, μοιάζει με το κύμα της θάλασσας, το οποίο παρασύρεται και αναταράσσεται από τον άνεμο.

Τι λέγεις λοιπόν, πες μου; Ότι γέλασα; Σε καμία περίπτωση· αλλά τι; «Κοπίασα στον στεναγμό μου». Αλλά ίσως κάποιοι είναι τόσο χαλαροί και επιπόλαιοι, ώστε να γελούν και με αυτήν ακόμη την επίπληξη, επειδή ακριβώς συζητάμε για το γέλιο. Διότι τέτοιο πράγμα είναι η παραφορά, τέτοια είναι η παραφροσύνη· δεν αισθάνεται καν την επίπληξη. Στέκεται ο ιερέας του Θεού αναφέροντας την προσευχή όλων, και εσύ γελάς χωρίς να φοβάσαι τίποτα; Και εκείνος μεν αναφέρει τις προσευχές υπέρ εσού, και εσύ καταφρονείς; Δεν ακούς τη Γραφή που λέει: «Ουαί οι καταφρονητές»; Δεν φρίττεις; Δεν συμμαζεύεις τον εαυτό σου; Και όταν εισέρχεσαι σε ανάκτορα, στολίζεις τον εαυτό σου και με τη στάση του σώματος και με το βλέμμα και με το βάδισμα και με όλα τα άλλα· εδώ όμως, όπου βρίσκονται τα αληθινά ανάκτορα, και μάλιστα τέτοια που είναι σαν τα ουράνια, γελάς; Γνωρίζω βέβαια ότι εσύ δεν τα βλέπεις· άκουσε όμως ότι άγγελοι παρευρίσκονται παντού, και μάλιστα μέσα στον οίκο του Θεού παρίστανται ενώπιον του Βασιλέως, και τα πάντα είναι γεμάτα από εκείνες τις ασώματες δυνάμεις. Αυτός ο λόγος μου απευθύνεται και προς τις γυναίκες, οι οποίες ενώπιον των ανδρών δεν τολμούν να το κάνουν αυτό εύκολα· και αν το κάνουν, δεν το κάνουν πάντοτε, παρά μόνο σε ώρες χαλάρωσης· εδώ όμως το κάνουν πάντοτε. Καλύπτεις, πες μου, το κεφάλι σου, και γελάς, ω γυναίκα, καθώς κάθεσαι μέσα στην εκκλησία; Εισήλθες για να εξομολογηθείς τα αμαρτήματά σου, να προσπέσεις στον Θεό, να δεηθείς και να ικετεύσεις για όσα κακά έχεις διαπράξει, και αυτό το κάνεις με γέλια;

Ακούγοντας αυτά, φοβήσου και αναστέναξε· μην μιμηθείς εκείνους που έφαγαν και ήπιαν, και σηκώθηκαν για να διασκεδάσουν· και, για να πω το πιο πικρό, οι θυσίες, οι τροφές και τα παιχνίδια τούς έκαναν να λησμονήσουν τον φόβο του Θεού, και τους παρέσυραν στην ειδωλολατρία. Φοβήσου μήπως, ενώ εσύ γελάς, ο Δεσπότης οργιστεί, αυτός που μακάρισε εκείνους που κλαίνε και ταλάνισε εκείνους που γελούν. Πρόσεξε μήπως τη διάθεσή σου για παιχνίδι και το άμετρο γέλιο σου τα βρει ο διάβολος ως έλλειψη του φόβου του Θεού και λήθη των πνευματικώς συμφερόντων, και έτσι εισβάλει στην ψυχή σου και σπείρει τα δικά του ζιζάνια. Υπήρξε εποχή που οι καιροί παρείχαν μεγαλύτερη άνεση· αλλά όμως και τότε, στους αγίους επικρατούσε πολύ περισσότερο η σκυθρωπότητα αντί της υπερβολικής χαράς· και όπως λέει ο ψαλμωδός: «Όλη την ημέρα πορευόμουν σκυθρωπός», και, «Κάθε νύχτα θα λούζω το κρεβάτι μου, και με τα δάκρυά μου θα βρέχω το στρώμα μου». Όντας κατηφής για τις αμαρτίες και θρηνώντας για τις συμφορές, και συγκεκριμένα για τις συμφορές της Ιερουσαλήμ, κάθεται και κλαίει ο προφήτης Ιερεμίας. Και εσύ, λοιπόν, μην παραδίδεις τον εαυτό σου στην κραιπάλη και τη μέθη, ούτε στα γελοία και την ευτραπελία· διότι για τον λόγο αυτόν έχει αφαιρεθεί από εσένα η κιθάρα, και ούτε τύμπανο κρατάς στα χέρια σου· και ο Παύλος δίδασκε να ψάλλουμε με την καρδιά περισσότερο παρά με το στόμα, εκείνος που από παντού περιόριζε τον άνθρωπο, προφυλάσσοντάς τον από κάθε πνευματική χαλάρωση και διασπορά.

Φώναξα τον υπηρέτη μου, και δεν με υπάκουσε. Με το στόμα μου δεόμουν, και ικέτευα τη γυναίκα μου. «Ελεήστε με, οι φίλοι μου· διότι χέρι Κυρίου είναι αυτό που με άγγιξε.» «Τα σπλάχνα μου έβρασαν, και δεν θα σιωπήσω.» «Κουράστηκα μέσα στον στεναγμό μου, λούζω κάθε νύχτα την κλίνη μου.» «Έως πότε, Κύριε, θα με ξεχνάς εντελώς;» και τα λοιπά. «Με περιέβαλαν ωδίνες θανάτου,» και τα λοιπά. «Η καρδιά μου έγινε σαν κερί που λιώνει.» «Οι θλίψεις της καρδιάς μου πληθύνθηκαν,» και τα λοιπά. «Δεν υπάρχει ίαση στη σάρκα μου,» και τα λοιπά. «Η καρδιά μου ταράχτηκε, με εγκατέλειψε η δύναμή μου.» «Μας κατέστησες όνειδος στους γείτονές μας,» και τα λοιπά. «Μας ταπείνωσες σε τόπο κακό,» και τα λοιπά. «Ταπεινώθηκε στο χώμα η ψυχή μας,» και τα λοιπά. «Λυπήθηκα κατά τη μελέτη μου, και ταράχτηκα,» και τα λοιπά. «Σώσε με, Θεέ, διότι εισήλθαν ύδατα,» και τα λοιπά. «Πληθύνθηκαν περισσότερο από τις τρίχες,» και τα λοιπά. «Αποξενώθηκα από τους αδελφούς,» και τα λοιπά. —«Μου έγινε αφορμή για ονειδισμούς· και έθεσα,» και τα λοιπά. «Φτωχός και πονεμένος είμαι εγώ· η σωτηρία σου.» «Ας μας προφτάσουν γρήγορα οι,» και τα λοιπά. «Γέμισε από κακά η ψυχή μου, και η ζωή μου,» και τα λοιπά. «Λιγόστεψαν και κακοπάθησαν από τη θλίψη,» και τα λοιπά. «Τα οστά του λυπημένου ανθρώπου ξηραίνονται.» «

Αυτός λοιπόν που κατανίκησε τα θηρία, που σκότωσε τον Γολιάθ, που έπνιξε το λιοντάρι, που υπέταξε την αρκούδα, που από τη νεότητά του είχε την ωριμότητα γέροντα, που ήταν μικρός στο σώμα αλλά υψηλός στην καρδιά, που φορώντας βασιλική στολή έδειξε την ασκητική ακρίβεια των μοναχών· (διότι έλαμπε, όχι από τα μαργαριτάρια, αλλά από τα δάκρυα· διότι λέει: θα λούζω κάθε νύχτα το κρεβάτι μου, με τα δάκρυά μου θα βρέχω το στρώμα μου)· αυτός λοιπόν, ένας τέτοιος και τόσο σπουδαίος άνδρας, που είλκυσε την πνευματική χάρη, που άγγιξε την αψίδα των ουρανών, που απόλαυσε την άνωθεν εύνοια, που τερμάτισε πολέμους· αυτός που επέδειξε μεγάλα και αναρίθμητα κατορθώματα κατά του διαβόλου, μετά από τόση σωφροσύνη, μετά από επιείκεια, μετά από σεμνότητα, όταν πλέον κατείχε τη βασιλεία, όταν είχε νικήσει σε αναρίθμητους πολέμους, όταν υπέταξε έθνη, καταμεσήμερο, μετά το γεύμα, αφού σηκώθηκε από το κρεβάτι του περπατούσε, και είδε μια γυναίκα να λούζεται, καλή και όμορφη· μια γυναίκα να λούζεται στον επάνω όροφο, την ωραία γυναίκα ενός στρατιώτη. Την είδε, φτερούγισε το βλέμμα του, δέχθηκε το βέλος. Ας τα ακούσουν αυτά όσοι περιεργάζονται με αδιακρισία τα ξένα· ας τα ακούσουν όσοι έχουν μανία με τα θέατρα· αυτοί που λένε: Εμείς απλώς παρατηρούμε, δεν παθαίνουμε καμία βλάβη. Ο Δαβίδ έπαθε βλάβη, και εσύ δεν βλάπτεσαι; Εκείνος έπαθε βλάβη, και σε εσένα να έχω εμπιστοσύνη; Αυτός που είχε τόσο μεγάλη χάρη του Πνεύματος δέχθηκε βέλος, και εσύ λες ότι δεν αιχμαλωτίζεσαι;

Από όλα αυτά λοιπόν και από άλλα πολλά παραδείγματα που υπερβαίνουν κάθε αριθμό, μαθαίνουμε τη δύναμη των δακρύων και της μετάνοιας. Αρκεί μόνο ο τρόπος της να είναι αξιόλογος· ας προέρχεται από διάθεση που αποστρέφεται την αμαρτία, που τη μισεί και την κατακρίνει, και η οποία συνοδεύεται από δάκρυα, όπως λέει ο προφήτης Δαβίδ: «Κοπίασα από τον στεναγμό μου· κάθε νύχτα θα λούζω την κλίνη μου, με τα δάκρυά μου θα βρέχω το στρώμα μου». Και έτσι, ο καθαρισμός των αμαρτημάτων θα συντελεστεί διά του αίματος του Χριστού, χάρη στο μέγεθος του ελέους Του και στο πλήθος των οικτιρμών του Θεού, ο οποίος είπε: «Εάν οι αμαρτίες σας είναι σαν το πορφυρό, θα τις λευκάνω σαν το χιόνι», και τα εξής.

Ωδή έβδομη. Δεν λάτρευσαν την κτίση οι θεόφρονες. Προβάλλοντας ο Δαβίδ ένα καλό παράδειγμα ένθεης λύπης, λέει: «κοπιάζοντας με τον στεναγμό μου, κάθε νύχτα θα λούζω την κλίνη μου με δάκρυα»· αυτόν να μιμηθείς, ω ψυχή, και θα λυτρωθείς τάχιστα από την παράλογη λύπη.

Ως προς αυτό, λέμε τα εξής, και προσέξτε πόσο απλά και δίκαια είναι. Η άφεση των αμαρτιών είναι ομολογουμένως και απαλλαγή από την τιμωρία για αυτές· διότι άμα κάποιος λαμβάνει άφεση για αυτές, ελευθερώνεται και από την τιμωρία που του οφείλεται εξαιτίας τους. Και αυτή δίνεται με τρεις τρόπους και σε διαφορετικούς χρόνους: κατά την ώρα του βαπτίσματος, και μετά το βάπτισμα μέσω της επιστροφής και του πένθους και της αντιστάθμισης με τα αγαθά έργα στην παρούσα ζωή, και μετά θάνατον μέσω των προσευχών και των αγαθοεργιών και όλων των άλλων που η Εκκλησία τελεί για τους κεκοιμημένους. Η πρώτη, λοιπόν, είναι εντελώς χωρίς κόπο και κοινή σε όλους και ισότιμη, όπως η διάχυση του φωτός και η θέα του ήλιου και η εναλλαγή των εποχών· διότι είναι μόνο χάρη και δεν απαιτεί από εμάς τίποτα περισσότερο από την πίστη. Η δεύτερη είναι κοπιαστική, όπως «εκείνος που λούζει το κρεβάτι του κάθε νύχτα και το στρώμα του με τα δάκρυά του»· του οποίου οι μώλωπες της κακίας αποπνέουν δυσοσμία, ο οποίος πορεύεται πενθώντας και με σκυθρωπό πρόσωπο και μιμείται την επιστροφή των Νινευιτών και την ελεημένη ταπείνωση του Μανασσή. Η τρίτη είναι μεν και αυτή κοπιαστική (διότι έχει συνδεδεμένη τη μετάνοια και τη συνείδηση που ελέγχει και την οδύνη για την αποτυχία των αγαθών), αλλά είναι απαλλαγμένη από τιμωρία, εφόσον βέβαια είναι άφεση· διότι άφεση και τιμωρία είναι αδύνατον να συνυπάρξουν.

Ψαλμός 6ος Εις το τέλος, εν ύμνοις, υπέρ της ογδόης· ψαλμός του Δαβίδ. «Κύριε, μη με ελέγξεις με τον θυμό σου, ούτε να με παιδεύσεις με την οργή σου» κατά την ογδόη εκείνη ημέρα της μελλούσης κρίσεως, αλλά μάλιστα «ελέησέ με, Κύριε, διότι είμαι ασθενής», ως προς την τήρηση των ιερών σου νόμων. Γι' αυτό, όσο ακόμη βρίσκομαι στη ζωή και φέρω τη σάρκα, ως ιατρός, «θεράπευσέ με, Κύριε, διότι ταράχθηκαν τα οστά μου και η ψυχή μου ταράχθηκε σφόδρα· και εσύ, Κύριε, έως πότε;» με παραβλέπεις, ενώ είμαι έτσι ταραγμένος; «Επίστρεψε, Κύριε», δηλαδή επίσκεψέ με, «λύτρωσε την ψυχή μου» από τις σφαλερές πράξεις, «σώσε με», όχι εξαιτίας των έργων μου, αλλά «ένεκεν του ελέους σου. Διότι δεν υπάρχει στον θάνατο κανείς που να σε μνημονεύει, και στον άδη ποιος θα σε δοξολογήσει;» Διότι ο θάνατος διαδέχεται τη ζωή, μετά τον οποίο ούτε εργασία καλού ή κακού, ούτε καιρός για εξομολόγηση έχει απομείνει πλέον στον άδη. Και γι' αυτό: «Κοπίασα με τους στεναγμούς μου, θα λούζω κάθε νύχτα την κλίνη μου, με τα δάκρυά μου θα βρέχω το στρώμα μου». Και αυτά δεν αρμόζουν απλώς στον Δαβίδ, αλλά και σε κάθε άνθρωπο που διατηρεί τη μνήμη του θανάτου και της κρίσεως. Ούτε ας νομιστεί ότι ο Δαβίδ τα θρηνούσε αυτά για τη μοιχεία· διότι, όταν τα έγραφε αυτά, δεν είχε ακόμη υποπέσει σε εκείνο το αμάρτημα. «Ταράχθηκε από τον θυμό ο οφθαλμός μου, επάλαιωσα ανάμεσα σε όλους τους εχθρούς μου».

Ή τουλάχιστον, πράττοντας και αυτό μιμούμενος τον Χριστό, ταπείνωσε την υπεροψία των αλαζόνων. Διότι όπως ο Σωτήρας, αφού βαπτίστηκε και ανέβηκε από το νερό και οδηγήθηκε αμέσως από το Πνεύμα στην έρημο, απέκρουσε τις προσβολές του Σατανά, ο οποίος άλλοτε του ζητούσε να γίνουν οι πέτρες άρτοι, και άλλοτε επέμενε να πέσει και να τον προσκυνήσει, κατά τον ίδιο τρόπο και εσύ, έχοντας εξαγνιστεί με αυτό το αγιαστικό νερό, ή αν θέλεις με το νερό των δακρύων, επειδή και με αυτό λούζεσαι κάθε νύχτα κατά τη μίμηση του Δαβίδ, και, έχοντας ενωθεί με τον Θεό μέσω του βίου που είναι απαλλαγμένος από πάθη και έχοντας συνομιλήσει μαζί Του κατ' ιδίαν, αποκάλυψε τα σκοτεινά σχέδια του αρχηγού των αλαμανικών λεγεώνων, ο οποίος είναι σκοτάδι και υποκρίνεται το φως και, όντας εξ αρχής ανθρωποκτόνος και ολέθριος, ζητά απροκάλυπτα να μετατραπούν οι πέτρες σε άρτους, επειδή επιθυμεί τα ανέφικτα, και επιχειρεί να υφαρπάξει την υπέρμετρη υποταγή του κράτους σου ως μια άλλη προσκύνηση, αγνοώντας ότι, αφού αποκρουστεί μετά την πρώτη ή δεύτερη προσπάθεια, θα φύγει προς τα πίσω ηττημένος και ντροπιασμένος, έχοντας γνωρίσει εκ πείρας τον κύριο που επιχειρεί να πειράξει. Βροντώντας δε και πάνω σε αυτά τα νερά, τα οποία εισήλθαν μέχρι την ψυχή μας, ή έχοντας τεντωθεί ως ουράνιο τόξο, είθε να σταματήσεις αυτόν τον κατακλυσμό των εχθρών.

Διότι, μάθε το, με διαφορετικό τρόπο αφορίζεται εκείνος που πιάστηκε να πράττει το κακό εξαιτίας κάποιας υποψίας ή κατηγορίας και ελέγχθηκε παρά τη θέλησή του, και με διαφορετικό εκείνος που από μόνος του προσήλθε πρόθυμα στην εξαγόρευση της αμαρτίας, όπως ακριβώς φρονούν και οι θείοι πατέρες. Με διαφορετικό τρόπο αφορίζεται εκείνος που έκανε μεν αποκοπή του κακού, αλλά δεν επιδεικνύει θερμή μετάνοια με δάκρυα, και με διαφορετικό εκείνος που μαζί με την εξομολόγηση έκανε αποκοπή του κακού, και στη συνέχεια εργάζεται με ζήλο τις εντολές και παλεύει με κάθε κακοπάθεια ενάντια στα πάθη, πληγώνοντας τους δαίμονες που τον πλήγωσαν, χωρίς ωστόσο να έχει ακόμη απαλλαγεί από την ενόχληση και τον πόλεμό τους. Και με διαφορετικό τρόπο αντιμετωπίζεται εκείνος που μαζί με την εξομολόγηση δίνει τον λόγο του να μην πράξει ποτέ πια τίποτα από εκείνα τα φαύλα έργα για τα οποία αισθάνθηκε αίσχος, και μαζί με την υπόσχεση χύνει ρυάκια δακρύων - ο οποίος και πορεύεται σκυθρωπός, σαν εκείνον που λούζει κάθε μέρα και νύχτα το κρεβάτι του με δάκρυα -, και όχι μόνο αυτό, αλλά και υποβάλλει τον εαυτό του σε μεγάλους αγώνες των αρετών και καθημερινά εκτείνεται προς τα ανώτερα, σημειώνοντας πνευματική προκοπή και αναβάσεις με ταπεινοφροσύνη. Από αυτούς, ο πρώτος δέχεται επιτίμιο αυστηρό και για πολλά χρόνια, ο δεύτερος για μέσο χρονικό διάστημα, ενώ ο τρίτος για λιγότερο χρόνο και υπόκειται σε πιο φιλάνθρωπα επιτίμια.

Ας λέμε, λοιπόν, και εμείς μαζί του: «μίσησα και βδελύχθηκα την αμαρτία»· ας πενθούμε και ας χύνουμε δάκρυα, όπως εκείνος έβρεχε κάθε νύχτα το στρώμα του με τα δάκρυά του· ας ελεούμε τους φτωχούς, διότι η ελεημοσύνη καλύπτει πλήθος αμαρτιών. Ας προετοιμάζουμε, λοιπόν, τον εαυτό μας, όσο μπορούμε, διότι όποιος μεταλαμβάνει αναξίως, αντί να φωτιστεί κατακρίνεται· «διότι πυρ είναι —η θεία μετάληψη— που καταφλέγει τους αναξίους».

Επομένως ο άνθρωπος, αφότου πέσει μία φορά σε αμαρτία, και μάλιστα θανάσιμη, δεν μπορεί πλέον να εφησυχάσει σε όλη του τη ζωή· αλλά έχει χρέος καθημερινά να λυπάται, να πονά, να μετανοεί και να μεριμνά για την αμαρτία του, έστω κι αν έλαβε τη συγχώρεση από τον Πνευματικό του· όπως ακριβώς και ο Προφήτης Δαβίδ, παρόλο που συγχωρήθηκε από τον Θεό μέσω του Προφήτη Νάθαν για τις δύο αμαρτίες που έκανε, και παρόλο που εξέτισε αρκετό κανόνα για αυτές με την αποστασία που έκανε εις βάρος του ο Αβεσσαλώμ ο γιος του και τον έδιωξε από το βασίλειό του· ωστόσο και πάλι ο ίδιος στη συνέχεια δεν έπαψε να μεριμνά, να μετανοεί και να κλαίει για αυτές σε όλη του τη ζωή· γι' αυτό και έλεγε: «Την ανομία μου εγώ θα την αναγγείλω, και θα μεριμνήσω για την αμαρτία μου». Και πάλι αλλού λέει: «Θα λούζω κάθε νύχτα την κλίνη μου, με τα δάκρυά μου θα βρέχω το στρώμα μου». Κλίνη μεν ονομάζει ο Δαβίδ τον τόπο όπου διέπραξε τη μοιχεία, στρώμα δε τον τόπο όπου έδωσε την απόφαση του θανάτου κατά του αθώου Ουρία, καθώς ερμηνεύουν κάποιοι Διδάσκαλοι. Γι' αυτό και ο Απόστολος Πέτρος, όσες φορές άκουγε τον πετεινό να λαλεί, θυμόταν την άρνηση που έκανε, και μετανοούσε και έκλαιγε, όπως λέει ο Άγιος Κλήμης ο μαθητής του. Επομένως και ο θείος Χρυσόστομος: «Στέναξε, λέει, όταν αμαρτήσεις ...

Διότι, το ρητό: «κάθε νύχτα θα λούζω την κλίνη μου και με τα δάκρυά μου θα βρέχω το στρώμα μου», δεν γνωρίζω πώς αλλιώς να το εφαρμόσω σε εκείνον, παρά μόνο εάν εκλάβω ως στρώμα και κλίνη του την ψάθα που ήταν ριγμένη στο χώμα, πάνω στην οποία αποκλειστικά, και αφού πλέον ο κόπος του γινόταν ανυπόφορος, ξάπλωνε, αναπαύοντας το εξαντλημένο πια σώμα του. Και με μια σύντομη ανάπαυλα, σαν το πυρακτωμένο σίδερο μέσα στο νερό, το ατσάλωνε ξανά για νέους ιδρώτες και πόνους. Και βυθιζόταν στον ύπνο τόσο λίγο, ώστε να φαίνεται ότι τα χείλη του δεν είχαν σταματήσει να ψιθυρίζουν εκείνη τη σοφή ρήση: «εγώ κοιμάμαι και η καρδιά μου αγρυπνεί». Και αμέσως σηκωνόταν και άρχιζε να ψάλλει: «εγώ πλάγιασα και κοιμήθηκα· ξύπνησα, διότι ο Κύριος θα με στηρίξει». Έτσι, λοιπόν, ευδοκιμούσε στους καρπούς της προσευχής, σπέρνοντας με δάκρυα και συγκομίζοντας με αγαλλίαση τον άφθονο θερισμό.

Διότι, δεν θα αξιωθείς με κανέναν άλλον τρόπο αυτά τα θαυμαστά και μακάρια παραδείγματα, παρά μόνο εάν χύνεις δάκρυα ημέρα και νύχτα, σύμφωνα με εκείνον που λέει: «κάθε νύχτα θα λούζω την κλίνη μου, με τα δάκρυά μου θα βρέχω το στρώμα μου». Διότι δεν αγνοείς ότι «εκείνοι που σπέρνουν με δάκρυα, θα θερίσουν με αγαλλίαση»· γι' αυτό λέει ο προφήτης με παρρησία: «για τα δάκρυά μου μην αποσιωπήσεις», και πάλι: «έθεσες τα δάκρυά μου σύμφωνα και με την επαγγελία σου» και: «έγιναν τα δάκρυά μου για εμένα άρτος ημέρα και νύχτα», και σε άλλον ψαλμό: «το ποτό μου με κλάμα το αναμείγνυα». Διότι το δάκρυ που πραγματικά αναβλύζει «από πολλή θλίψη και συνοχή καρδίας» με επίγνωση της αλήθειας και με φλόγα στα σπλάχνα, είναι τροφή της ψυχής που χορηγείται από τον επουράνιο άρτο, από τον οποίο προηγουμένως μετείχε η Μαρία, όταν κάθισε στα πόδια του Κυρίου και δάκρυζε, σύμφωνα με τη μαρτυρία του ίδιου του Σωτήρος, διότι λέει: «Η Μαρία εξέλεξε την αγαθή μερίδα, η οποία δεν θα της αφαιρεθεί». Ω, τι πολύτιμα μαργαριτάρια ήταν εκείνα μέσα στη ροή των μακάριων δακρύων! Ω, τι ευθεία και ευπειθής ακοή! Ω, τι ανδρεία και σοφή διάνοια! Ω, οξύνοια του πνεύματος του Κυρίου, που ελκύει σφοδρό έρωτα προς τον άχραντο Νυμφίο! Ω, κέντρισμα πόθου της ψυχής προς τον Θεό Λόγο! Ω, άμεση κοινωνία της νύμφης με τον ουράνιο Νυμφίο!

Εκοπίασα στον στεναγμό μου, θα λούζω κάθε νύχτα την κλίνη μου, με τα δάκρυά μου θα βρέχω το στρώμα μου.» Λέει δε και ο άγιος Ιωάννης της Κλίμακος: «Η δίψα και η αγρυπνία συνέθλιψαν την καρδιά· και όταν η καρδιά συνθλίφθηκε, ανέβλυσαν ύδατα.» Και όσα άλλα μας αναφέρει σχετικά με αυτά, θα τα μάθει όποιος θελήσει να εγκύψει στο ίδιο το βιβλίο.

Εάν δεν επιθυμεί κάποιος να κακοπαθήσει με το να ταλαιπωρηθεί και να καμφθεί μέχρι τέλους, και να πορεύεται όλη την ημέρα σκυθρωπός, με το να κακωθεί και να ταπεινωθεί υπερβολικά και να βρυχάται από τον στεναγμό της καρδιάς του και να γίνει σαν το μοναχικό σπουργίτι στη στέγη και να μοιάσει με ερημικό πελεκάνο, με το να γίνει, κατά τη διάθεση της ψυχής του, ξένος προς όλους, και αυτούς που βρίσκονται στη μονή και αυτούς που είναι στον κόσμο, και να μην έχει καμία παρρησία απέναντι σε μεγάλους και μικρούς, με το να κοπιάζει στενάζοντας και να τρώει τον άρτο σαν στάχτη και να αναμειγνύει το ποτό του με κλάματα, πώς θα μπορέσει ποτέ, αδελφοί, να λούζει κάθε νύχτα την κλίνη του ή να βρέχει με δάκρυα το στρώμα του; Πράγματι, ποτέ και με κανέναν τρόπο· όχι μόνο δεν πρόκειται να δει αυτά να συμβαίνουν στον εαυτό του, αλλά ούτε στην προσευχή του θα τα βρει, ούτε θα μπορέσει να ετοιμάσει τόπο για τον Κύριο, ούτε άξιο σκήνωμα για τον Θεό του Ιακώβ, ο οποίος είναι ο Χριστός και Κύριος, ο Σωτήρας και Θεός μας. Εάν λοιπόν δεν τα προετοιμάσει αυτά καλά, ούτε με δάκρυα, προφανώς, ούτε κοινωνώντας άξια και όπως πρέπει, θα υποδεχθεί μέσα του τον Βασιλέα και Θεό, έστω κι αν το πράξει αυτό μία φορά τον χρόνο; Διότι το «τα άγια τοις αγίοις» κάθε μέρα άλλοι μεν το λένε και το κηρύττουν στους άλλους, φωνάζοντάς το δυνατά σε αυτούς —μακάρι δε και στους εαυτούς τους—, ενώ εσείς ακούτε αυτούς που το λένε. Τι συμβαίνει λοιπόν;

Και ευλόγως· διότι, όταν η ψυχή μας αποκτήσει μια τέτοια έξη και ταπεινώνεται έτσι καθημερινά, δεν περνάει ποτέ ούτε μία ημέρα χωρίς δάκρυα, σύμφωνα με τον Δαβίδ που είπε: «Θα λούζω κάθε νύχτα την κλίνη μου, με τα δάκρυά μου θα βρέχω το στρώμα μου». Γι' αυτό λοιπόν παρακαλώ και εσάς, πατέρες και αδελφοί μου, με προθυμία ο καθένας ας γυμνάσει την ψυχή του σε αυτά και σε παρόμοια έργα, η οποία, αφού κατανυχθεί και μεταμορφωθεί σιγά-σιγά, γίνεται πηγή που αναβλύζει ποταμούς δακρύων και κατανύξεως. Εάν όμως δεν φροντίσουμε να γίνουμε κατ' αυτόν τον τρόπο καθαροί, αλλά θελήσουμε να πορευόμαστε με αμέλεια, ραθυμία και χαυνότητα, εγώ δεν θα πω τίποτα το βαρύ από σεβασμό στην αγάπη σας, παρά μόνο τούτο: ότι και αν ίσως συμβεί ποτέ σε κάποιον να κοινωνήσει με δάκρυα, δηλαδή είτε πριν από τη λειτουργία είτε κατά τη θεία λειτουργία είτε και κατά την ίδια την ώρα της θείας μεταλήψεως να κλάψει, αλλά τις υπόλοιπες ημέρες και νύχτες δεν προθυμοποιείται να κάνει το ίδιο, κανένα όφελος δεν θα έχει από το να κλάψει μόνο μία φορά. Διότι δεν μας καθαρίζει και μας καθιστά αμέσως άξιους μόνο αυτό, αλλά το να πενθούμε καθημερινά και αδιάλειπτα μέχρι τον θάνατο, όπως ακριβώς μας πρόσταξε να κάνουμε ο ίδιος ο Δεσπότης, λέγοντας: «Μετανοείτε, αιτείτε και ζητείτε και κρούετε». Έως πότε; «Έως ότου λάβετε, λέει, και βρείτε και σας ανοιχθεί.» Τι πράγμα; Η βασιλεία των ουρανών, προφανώς.

Δεν τον ακούγατε να λέει: «Διότι έφαγα στάχτη σαν ψωμί και το ποτό μου το ανακάτευα με κλάμα, από τη φωνή του στεναγμού μου κόλλησε το οστό μου στη σάρκα μου, παρομοιάστηκα με πελεκάνο της ερήμου», και πάλι: «Κοπίασα στον στεναγμό μου, κάθε νύχτα θα λούζω την κλίνη μου, με τα δάκρυά μου θα βρέχω το στρώμα μου»; Δεν τον ακούγατε να λέει: «Κύριε και Θεέ μου, αν έπραξα αυτό, αν υπάρχει αδικία στα χέρια μου, αν ανταπέδωσα κακά σε εκείνους που μου έκαναν κακό, ας πέσω τότε άδειος μπροστά στους εχθρούς μου, ας καταδιώξει τότε ο εχθρός την ψυχή μου και ας την καταλάβει και ας καταπατήσει στη γη τη ζωή μου και τη δόξα μου ας κατασκηνώσει στο χώμα»;