Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 67:12

Επειδή λοιπόν πριν από τον πόλεμο τον έψαλλε, ενώ μετά τον πόλεμο τον τραγούδησε, <Ψαλμός που τραγούδησε.> Κι εγώ δεν επαινώ το εργαλείο, αλλά εσένα τον τεχνίτη· δεν θαυμάζω την κιθάρα, αλλά τον επιστήμονα μουσικό. Αν λοιπόν και ο Χουσί, έχοντας ως όπλα λόγια και ρήματα, νίκησε, εγώ ωστόσο γνωρίζω ότι <ο Κύριος είναι εκείνος που δίνει τα λόγια σε όσους ευαγγελίζονται με πολλή δύναμη.> Γι' αυτό, <Κύριε, Θεέ μου, σε σένα ήλπισα, σώσε με. Σε σένα ήλπισαν οι πατέρες μας και σώθηκαν.> Ελπίζοντας σε σένα ο προπάτορας Αβραάμ σώθηκε από έξι βάρβαρους βασιλιάδες —τέσσερις από τους Χαλδαίους, πέμπτον τον Φαραώ της Αιγύπτου και έκτον τον Αβιμέλεχ των Γεράρων— όταν ο Θεός απέσπασε από αυτούς τη Σάρρα, σαν περιστέρι από γεράκια. Ελπίζοντας σε σένα ο Ισαάκ, όταν προσφέρθηκε για θυσία, παρέμεινε άθυτος και θυσιάστηκε χωρίς να σφαγιαστεί· θυσιάστηκε με την υποταγή, δεν θυσιάστηκε με την πληγή. Ελπίζοντας σε σένα ο Ιακώβ, δεν φονεύθηκε από τον αδελφό του Ησαύ, ούτε βρήκε στον αδελφό του έναν άλλο Κάιν, αλλά νίκησε αυτόν που τον πλησίαζε με τετρακόσιους άνδρες, τρέποντάς τον σε φυγή. Ελπίζοντας σε σένα ο Ιωσήφ, αν και πουλήθηκε με δόλο ως δούλος, δεν έγινε δούλος της αμαρτίας, δεν δούλεψε στην αμαρτία, γι' αυτό και κυριάρχησε σε ολόκληρη την Αίγυπτο. Ελπίζοντας σε σένα ο Μωυσής, μάστιξε τον αιγυπτιακό στρατό με τα ύδατα και νίκησε με τα κύματα αυτούς που καταδίωκαν με τα άρματα.

«Και ήταν μαζί με τα θηρία και άγγελοι τον διακονούσαν.» Προς αυτούς που έλεγαν ότι αυτός είναι ο Μωυσής ή ο Ηλίας: «Γιατί φθονείτε, όρη με πολλές κορυφές, το όρος στο οποίο ευδόκησε ο Θεός να κατοικήσει;» Ότι θα ανεβάσει τους αποστόλους στο όρος της Μεταμορφώσεως: «Αυτός που ανεβάζει νεφέλες από τα άκρα της γης.» Ότι κατά τη Μεταμόρφωση τα ιμάτιά του θα γίνουν λευκά σαν το φως: «Αυτός που ενδύεται το φως σαν ιμάτιο.» Για την εκλογή των αποστόλων: «Οι γιοι του Ιακώβ, οι εκλεκτοί του»· αυτούς τους δώδεκα εξέλεξε ο Ιησούς. Για τη χειροτονία των ευαγγελιστών: «Ο Κύριος θα δώσει λόγο σε αυτούς που ευαγγελίζονται με πολλή δύναμη.» Για το βάπτισμα δι' αυτών: «Βροχή εκούσια θα ξεχωρίσεις, Θεέ, για την κληρονομιά σου.» Ότι θα προδοθεί από τον Ιούδα: «Διότι αν με χλεύαζε εχθρός, θα το υπέφερα· εσύ όμως, άνθρωπε ισόψυχε, που μαζί γευθήκαμε γλυκά εδέσματα», όταν μου είπε μαζί με τους άλλους: «Πού θέλεις να σου ετοιμάσουμε να φας το Πάσχα;» Ότι θα στασιάσουν εναντίον του οι Ιουδαίοι: «Με περικύκλωσαν σκύλοι πολλοί.» Διότι τον περικύκλωσαν οι Ιουδαίοι λέγοντας: «Έως πότε θα κρατάς την ψυχή μας σε αγωνία;» Ότι ο Ιούδας θα πετάξει τα τριάντα αργύρια, και οι αρχιερείς δεν θα τα μοιραστούν: «Όμως αποφάσισαν να απορρίψουν την τιμή μου.» Για τον διαμοιρασμό των ιματίων: «Διαμοιράστηκαν τα ιμάτιά μου μεταξύ τους και για τον ιματισμό μου έβαλαν κλήρο», ρίχνοντας κλήρο για τον άρραφο χιτώνα.

«Ο Κύριος θα δώσει λόγο σε αυτούς που ευαγγελίζονται με πολλή δύναμη». Αυτός, λέει, θα δώσει λόγο στους αγίους αποστόλους Του, ώστε να μπορέσουν να κηρύξουν το Ευαγγέλιο. Παρόμοιο είναι και το: «Μη μεριμνήσετε για το τι θα πείτε ή τι θα λαλήσετε· διότι θα σας δοθεί εκείνη την ώρα το τι θα πείτε. Και δεν είστε εσείς εκείνοι που μιλούν, αλλά το Πνεύμα του Πατέρα μου που μιλάει μέσα σας». Η φράση, «με πολλή δύναμη», αναφέρεται στο «Ο Κύριος θα δώσει λόγο», και όχι στο «σε αυτούς που ευαγγελίζονται», όπως νόμισαν μερικοί.

Διότι θέλει να πει ότι με πολλή ισχύ ο Θεός θα δώσει λόγο σε όσους ευαγγελίζονται, δηλαδή, σε εκείνους που επιθυμούν να διακηρύξουν τα δικά μας αγαθά, ο Ίδιος παρέχει τον λόγο, Αυτός που δίνει και την αφορμή για τον ευαγγελισμό.

Ο βασιλιάς των δυνάμεων του αγαπητού. Ο ίδιος ο Κύριος είναι που δίνει λόγο στους μυσταγωγούς· διότι αυτός είναι ο βασιλιάς του αγαπητού λαού· και ο ίδιος πάλι είναι η δύναμή του. Στην ωραιότητα του οίκου δίδεται να μοιράσει τα λάφυρα. Οίκος μεν είναι εκείνοι που πίστεψαν στον Χριστό, ωραιότητα δε του οίκου είναι οι άγιοι μαθητές και απόστολοί του. Λέει λοιπόν, ότι στην ωραιότητα του οίκου, δηλαδή στους ευαγγελιστές, ο ίδιος θα δώσει λόγο, προκειμένου να μοιράσουν τα λάφυρα, δηλαδή να ελκύσουν τα έθνη στην πίστη, και να λαφυραγωγήσουν τον Σατανά.

Επομένως, δεν πρέπει να τον ονομάζουμε αγέννητο μάλλον παρά Πατέρα, εκτός εάν νομίζουμε ότι είμαστε σοφότεροι από τις διδασκαλίες του Σωτήρος, ο οποίος είπε: Πορευθέντες, βαπτίζετε εις το όνομα του Πατρός, και όχι του αγεννήτου. Και αυτά μεν αρκούν έως εδώ. Εμείς όμως ας εξετάσουμε τη συνέχεια του λόγου. Διότι, προχωρώντας λίγο, και σαν να ανακεφαλαιώνει ο ίδιος για τον εαυτό του τα όσα ειπώθηκαν, γράφει τα εξής: ΕΥΝ. Άρα λοιπόν, εφόσον αποδείχθηκε ότι ούτε ο ίδιος προϋπάρχει του εαυτού του, ούτε κάτι άλλο προϋπάρχει αυτού, αλλά ο ίδιος υπάρχει πριν από όλα, έπεται σε αυτόν το αγέννητο· μάλλον δε αυτός είναι ουσία αγέννητη. ΒΑΣ. Την πανουργία, λοιπόν, που συλλάβαμε σε αυτά τα λόγια, νομίζω ότι είναι πολύ εύκολο να την αντιληφθεί όποιος προσέξει έστω και λίγο, το να την καταστήσει όμως φανερή στους πολλούς δεν είναι εύκολο. Πλην όμως πρέπει να προσπαθήσουμε, εναποθέτοντας την ελπίδα μας σε Εκείνον που δίδει λόγο με πολλή δύναμη σε όσους ευαγγελίζονται. Αφού είπε ότι, εάν ούτε ο ίδιος προϋπάρχει του εαυτού του, ούτε κάτι άλλο προϋπάρχει αυτού, έπεται σε αυτόν το αγέννητο· έπειτα, επειδή αντιλήφθηκε ότι από τη λογική ακολουθία των όσων τέθηκαν ο λόγος κατέληξε στο αντίθετο γι' αυτόν (διότι, εάν το αγέννητο έπεται στον Θεό, προφανώς ακολουθεί αυτόν ως κάτι εξωτερικό. Όμως αυτό που είναι έξω από τον Θεό δεν είναι η ουσία Του. Και εξαιτίας αυτών το σκευώρημά του θα εξανεμιζόταν και θα χανόταν), για να μην πάθει λοιπόν αυτό, τι κάνει;

Του εν αγίοις πατρός ημών Κυρίλλου Αρχιεπισκόπου Αλεξανδρείας. Ερμηνεία ήτοι υπόμνημα εις το κατά Ιωάννην Ευαγγέλιον. «Ο Κύριος θα δώσει λόγο σε αυτούς που ευαγγελίζονται με πολλή δύναμη», πολύ ορθά αναφωνεί ο μελωδός. Νομίζω δε ότι σε αυτό το έργο πρέπει να προχωρούν όχι απλώς οι τυχαίοι, αλλά εκείνοι που έχουν φωτιστεί από την άνωθεν χάρη· επειδή και «Κάθε σοφία προέρχεται από τον Κύριο», όπως έχει γραφτεί, και «Κάθε καλή δόση και κάθε τέλειο δώρημα είναι άνωθεν, και κατεβαίνει από τον Πατέρα των φώτων». Διότι ο λόγος περί της ανωτάτης πασών ουσίας και των μυστηρίων της θεωρείται πράγμα επισφαλές και όχι αζήμιο για τους πολλούς, ενώ η σιωπή για τα θέματα αυτά είναι κάτι το απαλλαγμένο από κινδύνους. Όμως, μας απομακρύνει από αυτήν, αν και νομίζουμε ότι αρμόζει τα μέγιστα να σιωπούμε, ο επί πάντων Θεός, ο οποίος είπε σε κάποιον από τους αγίους: «Λάλησον και μη σιωπήσης»· και αυτός ήταν ο Παύλος. Το ίδιο ισχύει εξίσου και για τη διάταξη του Νόμου, η οποία φανερώνει τα πνευματικά μέσα από έναν πιο υλικό τύπο· διότι προστάζει όσους έχουν κληθεί στη θεία ιερωσύνη να γνωστοποιούν στον λαό, με τους ήχους των σαλπίγγων, εκείνα που πρέπει να μάθει.

Αυτό ακριβώς κάνουν και κάποιοι που περιφρονούν ασύστολα τα δόγματα της ευσέβειας· και όπως είπε κάποιος από τους αγίους προφήτες: «διαστρέφοντας όλα τα ορθά». Διότι ισχυρίζονται ότι άλλος είναι ο φυσικός και ενδιάθετος Λόγος στον Θεό και Πατέρα, και άλλος πάλι εκείνος που ονομάζεται Υιός και Λόγος. Και φέρνουν προς απόδειξη της άποψής τους, όπως νομίζουν, ή μάλλον της αχαλίνωτης ασέβειάς τους, τον Κύριό μας Ιησού Χριστό, ο οποίος στις ομιλίες του προς τους Ιουδαίους λέει ότι: «γνωρίζω τον Πατέρα και τηρώ τον λόγον του». Και εκτός από αυτό προβάλλουν και τα όσα ειπώθηκαν προς αυτόν από τον Πατέρα: «Από τη μήτρα πριν από τον εωσφόρο σε γέννησα». Έπειτα, ξερνώντας το δηλητήριο του δικού τους πατέρα, λένε: «Αν αυτός που μιλάει είναι διαφορετικός σε σχέση με αυτόν στον οποίο απευθύνεται, και ο Πατέρας απευθύνεται προς τον Υιό διά λόγου, άρα διαφορετικός από τον Υιό θα ήταν ο έμφυτος λόγος, μέσω του οποίου ο Πατέρας έκανε τις συζητήσεις του». Και πάλι: «Αν ο ίδιος ο Υιός ισχυρίστηκε ότι τηρεί τον λόγο του Πατέρα, πώς δεν θα ήταν λοιπόν διαφορετικός αυτός που τηρεί από αυτό που τηρείται;». Απέναντι σε αυτά ίσως δεν είναι καθόλου δύσκολο να αντιλέξει κανείς· «Διότι ο Κύριος θα δώσει λόγο σε αυτούς που ευαγγελίζονται με πολλή δύναμη».

Ίσως, λοιπόν, έπρεπε και εμείς, αφού ερμηνεύσαμε το νόημα των προκειμένων, να προχωρήσουμε πάλι στα επόμενα, αφήνοντας σε όσους είναι πραγματικά φιλομαθείς να αναζητήσουν τις εικόνες του Χριστού μέσω του Μωυσή. Διότι τα συγγράμματά του είναι γεμάτα από αυτά, και ο λόγος του σε αυτά είναι εκτενής. Ωστόσο, είναι γεμάτος δυσκολίες ως προς την κατανόηση, και πλήρης από πολύ λεπτά και κρυμμένα θεωρήματα. Για να μη φανεί όμως ότι αφήνουμε την οκνηρία να επικρατήσει, και ότι αποφεύγουμε αδικαιολόγητα αυτόν τον αξιοθαύμαστο κόπο, αποδίδοντας απλώς τη δυσκολία στα μωσαϊκά συγγράμματα, θα επιδοθούμε και σε αυτό, γνωρίζοντας το γεγραμμένο: «Ο Κύριος θα δώσει λόγο σε αυτούς που ευαγγελίζονται με πολλή δύναμη». Και επειδή ο λόγος περί αυτών είναι μακρύς, όπως έχουμε πει, και ο πάνσοφος Μωυσής προτυπώνει το μυστήριο του Χριστού μέσα από πολλά σχήματα, θεωρούμε ότι δεν πρέπει να συσσωρεύσουμε αμέτρητο πλήθος νοημάτων σε όσους θα τα διαβάσουν, αλλά επιλέγοντας ένα από όλα, θα προσπαθήσουμε να αποδείξουμε σαφώς ότι ήταν αληθινός ο λόγος του Σωτήρα μας, τον οποίο απηύθυνε στους Ιουδαίους λέγοντας: «Αν πιστεύατε στον Μωυσή, θα πιστεύατε και σε εμένα, διότι εκείνος έγραψε για εμένα».

Γι' αυτό έλεγε: «Ποιος τα ζήτησε αυτά από τα χέρια σας;» Κληρονομιά δε του Χριστού είναι η Εκκλησία που προέρχεται από τα έθνη, σύμφωνα με το: «Θα σου δώσω τα έθνη ως κληρονομιά σου». Σε αυτήν λοιπόν αφιερώθηκε σύμφωνα με τη βουλή και την ευδοκία του Θεού ο ευαγγελικός λόγος. <Σε εκείνους που ευαγγελίζονται με πολλή δύναμη.> (E f. 126 b. Του Κυρίλλου και του Ησυχίου.) Δηλαδή στους αποστόλους· διότι δίνει σε αυτούς πολλή δύναμη μέσω σημείων και θαυμάτων. <Στην ωραιότητα του οίκου θα μοιραστούν τα λάφυρα.> (E f. 126 b, F f. 99 b) Διότι οι μακάριοι μαθητές μοίρασαν μεταξύ τους την οικουμένη· και άλλοι κήρυξαν σε αυτούς, ενώ άλλοι σε εκείνους. Μοίρασαν λοιπόν λάφυρα· επειδή, αρπάζοντας με τις νουθεσίες τους εκείνους που παλαιότερα λάτρευαν τον διάβολο, τους προσέφεραν στον Χριστό για την ωραιότητα του οίκου του. Διότι ωραιότητα και στολίδι των Εκκλησιών είναι το άγιο πλήθος εκείνων που πιστεύουν στον Χριστό. [<Φτερούγες περιστεράς ασημωμένες.> Ο λόγος μάς ζωγραφίζει μια πανέμορφη περιστερά, με ασημωμένο κατά κάποιον τρόπο χρώμα· όπως ακριβώς όταν κάποιος πάνω σε λαμπρό και αστραφτερό ασήμι επενδύσει χρυσό, ή χαράξει τη μορφή μιας περιστεράς, και το χρυσάφι στη ράχη φαίνεται αναμεμειγμένο με ένα χλωμό χρώμα, σαν να έχει αναμειχθεί με μια ωχρή απόχρωση, καθιστώντας τότε την περιστερά εξαιρετικά όμορφη.

Διότι είναι αληθινά σαν να έχουν περιβληθεί με άργυρο, λόγω της μετοχής τους στον Χριστό που φωτίζει. Γι' αυτό λέγει: «Και θα είναι η λαμπρότητα του Κυρίου του Θεού μας πάνω μας.» Ονομάζονται δε και «φως του κόσμου», σαν να στηρίζονται σχεδόν πάνω σε επάργυρο χαλκό. Διότι το στήριγμά τους είναι σαν να χρησιμοποιούν τον λαμπρό και καλόηχο λόγο. «Διότι ο Κύριος», λέγει, «θα δώσει λόγο σε αυτούς που ευαγγελίζονται με πολλή δύναμη.» Επίσης έχει γραφτεί: «Ωραία είναι και τα πόδια εκείνων που ευαγγελίζονται τα αγαθά.» ΠΑΛΛ. Βαθύς είναι ο λόγος, αλλά κοντά στην αλήθεια. ΚΥΡ. Αφού λοιπόν ολοκληρώθηκαν και όσα θεσπίστηκαν για τις αυλές, στρέφεται στην παρασκευή του ελαίου, του μύρου αλλά και των θυμιαμάτων, λέγοντας τα εξής: «Και εσύ, δώσε εντολή στους υιούς Ισραήλ να σου φέρουν έλαιο από ελιές χωρίς κατακάθια, καθαρό, κοπανισμένο, για να παρέχει φως, ώστε να καίει ο λύχνος παντοτινά μέσα στη Σκηνή του Μαρτυρίου, έξω από το καταπέτασμα που βρίσκεται μπροστά από τη διαθήκη, και θα τον ανάβει ο Ααρών και οι υιοί του από το βράδυ έως το πρωί, ενώπιον του Κυρίου· είναι νόμος αιώνιος για τις γενεές σας, από μέρους των υιών Ισραήλ.» ΠΑΛΛ. Και τι άραγε σημαίνει αυτό; ΚΥΡ. Έχει πολύ αναγκαία ερμηνεία, και θεωρώ πως είναι σοφό το αίνιγμα· διότι με τους επτά λύχνους, που καίνε.

Διότι ούτε το χάρισμα της θεολογίας ετοιμάζεται από τον Θεό για κάποιον, αν εκείνος δεν ετοιμάσει πρώτα τον εαυτό του, ώστε να αποχωρισθεί όλα όσα του ανήκουν χάριν της δόξας του ευαγγελίου του Θεού, για να ευαγγελίζεται, μέσα σε θεοφιλή πτωχεία, τον πλούτο της βασιλείας του Θεού. Διότι αυτό φανερώνει σαφώς εκείνος που είπε: «Ετοίμασες, Θεέ, μέσα στη χρηστότητά Σου για τον πτωχό», και πρόσθεσε: «Ο Κύριος θα δώσει λόγο σε εκείνους που ευαγγελίζονται με πολλή δύναμη». 67. Όλα βέβαια τα χαρίσματα του Θεού μας είναι πάρα πολύ καλά και παρέχουν κάθε αγαθότητα· κανένα όμως δεν αναφλέγει και δεν κινεί τόσο την καρδιά μας προς την αγάπη της αγαθότητάς Του όσο η θεολογία. Διότι αυτή, επειδή είναι πρώιμο γέννημα της χάριτος του Θεού, χαρίζει οπωσδήποτε στην ψυχή και τα πρώτα δώρα. Πρώτα λοιπόν μας προετοιμάζει να καταφρονούμε με χαρά κάθε φιλία του βίου, επειδή αντί για φθαρτές επιθυμίες έχουμε ως ανέκφραστο πλούτο τα λόγια του Θεού. Έπειτα καταυγάζει τον νου μας με το πυρ της αλλοιώσεως, και από αυτό τον καθιστά κοινωνό των λειτουργικών πνευμάτων.

Γι' αυτό, για να γίνουν κατανοητά αυτά, προστίθεται αναγκαία στην επιγραφή το «εις σύνεσιν»· και για να κατανοήσουμε ότι όλος ο λόγος περιέχει ωδή υπέρ του Αγαπητού, ή σύμφωνα με τον Σύμμαχο: «Άσμα προς τον Αγαπητόν». Φτάνοντας δε σε αυτό το σημείο, θα συγκεντρώσεις όλα όσα αναφέρονται στον Αγαπητό· όπως για παράδειγμα στον Ησαΐα: «Θα ψάλω λοιπόν στον αγαπημένο ένα άσμα του Αγαπητού για το αμπέλι μου. Ένα αμπέλι έγινε για τον αγαπημένο». Μέσα από αυτά υποδηλώνεται ότι το αμπέλι είναι μεν ο οίκος του Ισραήλ, διότι αυτό δηλώνει στη συνέχεια ο λόγος· ηγαπημένος δε και Αγαπητός είναι ο Μονογενής Υιός του Θεού, του οποίου το προαναφερθέν αμπέλι έγινε μερίδιο και αρχικός κλήρος. Επειδή δε κάθε ηγαπημένος και αγαπητός έχει εκείνον που τον αγαπά, σαφώς μέσα από αυτά ο λόγος παρουσιάζει το αμπέλι να έχει γίνει κτήμα του Αγαπητού του Θεού, για τον οποίο έχει ειπωθεί η προκειμένη ωδή, υπέρ του Αγαπητού. Και στους Ψαλμούς, εξάλλου, έχει λεχθεί: «Ο Κύριος θα δώσει λόγο σε αυτούς που ευαγγελίζονται με πολλή δύναμη. Ο βασιλιάς των δυνάμεων του Αγαπητού». Σαφώς και εδώ μνημονεύεται ιδιαιτέρως ο Κύριος και Θεός των όλων· και πάλι ιδιαιτέρως ο Αγαπητός, και σε τρίτη σειρά εκείνοι που ευαγγελίζονται τον Αγαπητό, στους οποίους αναφέρεται ότι δίνεται λόγος από τον ίδιο τον Θεό άνωθεν, και έτσι συγκροτείται η μαρτυρία για τον Σωτήρα μας. Και σε άλλο σημείο πάλι έχει ειπωθεί: «Και ο αγαπημένος σαν υιός μονοκέρων».

Διότι βλέπεις πώς προσεύχονται να κατευοδωθούν από τον Θεό και να ενδυναμωθούν, ώστε να τελειώσουν ανεμπόδιστα τον δρόμο του Ευαγγελίου. Μνημονεύουν δε σαφώς και το ευαγγελικό κήρυγμα, λέγοντας: «Ο Κύριος θα δώσει λόγο σε όσους ευαγγελίζονται με πολλή δύναμη»· αλλά και το σε ποιους επρόκειτο να κηρύξουν το Ευαγγέλιο προφητεύουν, με όσα λένε: «Θα έλθουν πρέσβεις από την Αίγυπτο· η Αιθιοπία θα προφθάσει να απλώσει το χέρι της προς τον Θεό». Διότι σαφώς μέσω αυτών ευαγγελίζονται την Αίγυπτο, υπονοώντας τους ειδωλολάτρες· επειδή από την Αίγυπτο ξεκίνησε η ειδωλολατρία. Αλλά και για την Αιθιοπία λένε ότι θα προφθάσει να απλώσει το χέρι της προς τον Θεό, δηλώνοντας τα πέρατα της οικουμένης. Έπειτα, στη συνέχεια συγκαλούν μαζικά όλες τις βασιλείες της γης, υποδηλώνοντας με αυτόν τον τρόπο όλα τα έθνη. Και προκειμένου όσα προφητεύονται με λόγια να προχωρήσουν κάποτε πλέον και σε έργα, το προφητικό Πνεύμα εξαρχής αναπέμπει ευχή μέσω του Δαβίδ λέγοντας: «Ας αναστηθεί ο Θεός (Αναστήτω ο Κύριος), και ας διασκορπιστούν οι εχθροί του». Διότι φοβεροί εχθροί του Θεού κατατυραννούσαν παλαιότερα όλους τους ανθρώπους επί της γης, δηλαδή οι πονηροί δαίμονες που είχαν καθιερώσει την πολύθεη πλάνη σε όλη την οικουμένη. Και δεν υπήρχε κανείς να αμυνθεί απέναντι στα κακά, ούτε σοφός άνδρας, ούτε δίκαιος, ούτε προφήτης· αλλά ούτε και κανείς από τους αγγέλους ή τα άγια πνεύματα, ή από τις ουράνιες θείες δυνάμεις.

Αλλά, αφού την ανέλαβε ο Σωτήρας, την κατήρτισε, θεμελιώνοντάς την πάνω στην άρρηκτη και άσειστη πέτρα της πίστεώς του· πράγμα το οποίο βέβαια και υποσχέθηκε ότι θα κάνει, λέγοντας: «Πάνω σε αυτή την πέτρα θα οικοδομήσω την Εκκλησία μου, και οι πύλες του άδη δεν θα την κατισχύσουν». Αφού δε την θεμελίωσε και την κατήρτισε, εγκατέστησε σε αυτήν τα δικά του ζωντανά όντα. Και ποια θα έλεγες ότι είναι τα ζωντανά όντα του Θεού, παρά οι ψυχές που αντλούν από τη ζωή που βρίσκεται κοντά του και ζωοποιούνται; Και όλα αυτά, λέει, «τα ετοίμασας» μέσω της δικής σου αγαθότητας και φιλανθρωπίας, ή μέσω «της αγαθωσύνης σου», σύμφωνα με τους άλλους ερμηνευτές, «για τον φτωχό». Και «φτωχό» εδώ έχει ονομάσει μυστικά τον κατά σάρκα άνθρωπο του Σωτήρα μας, ο οποίος «ενώ ήταν πλούσιος, έγινε φτωχός για εμάς, ώστε εμείς με τη δική του φτώχεια να γίνουμε πλούσιοι». Φανέρωνε δε τη φτώχεια του και ο ίδιος λέγοντας: «Μάθετε από εμένα, ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά». Σε αυτόν τον φτωχό, λοιπόν, ο Θεός και Πατέρας του με τη δική του φιλανθρωπία και αγαθότητα ετοίμασε όλα τα προαναφερθέντα· εννοώ την εκούσια βροχή, τη δηλωθείσα κληρονομιά, τα προαναφερθέντα ζωντανά όντα. Γι' αυτό σε όλα έχει προστεθεί το: «Ετοίμασας με την αγαθότητά σου για τον φτωχό. Ο Κύριος θα δώσει τον λόγο σε εκείνους που ευαγγελίζονται με πολλή δύναμη». Τέτοια είναι τα κατορθώματα του Κυρίου που επιβαίνει επί των δυσμών. Επειδή, όμως, έπρεπε αυτά να γίνουν ακουστά σε όλους τους ανθρώπους, πάλι ο ίδιος ο Κύριος επιτελεί και αυτό μαζί με τα άλλα.

Πώς και με ποιον τρόπο; Σε ανθρώπους που δεν διαθέτουν δικό τους λόγο, ούτε δική τους σοφία, και οι οποίοι είναι εντελώς απλοϊκοί και αδαείς, αυτός θα χορηγήσει ρήμα γεμάτο από ανέκφραστη και πολλή δύναμη. Αυτοί δε, αφού ενδυναμωθούν και εξοπλιστούν από το ρήμα που τους δωρήθηκε, θα καταστούν κήρυκες των αγαθών σε όλο τον κόσμο, ευαγγελιζόμενοι σε όλους τους ανθρώπους τα όσα προειπώθηκαν. Γι' αυτό, σε συνέχεια των κατορθωμάτων του Κυρίου, έχει προστεθεί το: «Ο Κύριος θα δώσει λόγο σε αυτούς που ευαγγελίζονται με πολλή δύναμη». Ήταν δε αναγκαίο να γνωρίζουμε και τούτο. Επειδή πιο πάνω προέτρεπε κάποιους να άδουν και να ψάλλουν στον Θεό, και να ετοιμάσουν την οδό για εκείνον που επιβαίνει επί δυσμών, το κατέστησε σαφές λέγοντας: «Ο Κύριος θα δώσει λόγο σε αυτούς που ευαγγελίζονται με πολλή δύναμη». Διότι σε αυτούς που ευαγγελίζονται και του ετοιμάζουν την οδό για να περάσει στους ανθρώπους, αυτός ο ίδιος που κηρύττεται από αυτούς θα δώσει θεϊκό ρήμα. Διότι σε τέτοιο βαθμό ήταν δεκτικοί στο να το χωρέσουν με πολλή δύναμη· και ήταν μεγάλο για αυτούς τούτο το ρήμα και επαρκές για τη διακονία του Ευαγγελίου. Επειδή ο ίδιος ο Κύριος ήταν ο τέλειος Λόγος του Θεού. Εκείνοι δε, αφού έλαβαν ρήμα και αξιώθηκαν κάποιας μικρής έμπνευσης της δικής του δύναμης, γέμιζαν ολόκληρη την οικουμένη με το Ευαγγέλιο, κηρύττοντας με πολλή δύναμη. Αυτό εξάλλου τους υποσχέθηκε και ο ίδιος, λέγοντας: «Εσείς δε θα λάβετε δύναμη, όταν επέλθει το Άγιο Πνεύμα επάνω σας».

Σύμφωνα δε με τον Σύμμαχο, «Ο Κύριος», λέει, «έδωσε λόγια σε πολυάριθμη στρατιά που τα ευαγγελίζεται». Πολυάριθμη δε στρατιά του Σωτήρα μας ήταν αυτή όσων ευαγγελίζονταν τα λόγια που τους δόθηκαν, πρώτα μεν των δώδεκα αποστόλων· έπειτα των εβδομήντα μαθητών· και επιπλέον αυτών, άλλων πεντακοσίων, στους οποίους εμφανίστηκε μαζικά μετά την ανάσταση, όπως ακριβώς μαρτύρησε ο θείος Απόστολος λέγοντας: «Έπειτα εμφανίστηκε σε περισσότερους από πεντακόσιους αδελφούς συγχρόνως, από τους οποίους οι περισσότεροι ζουν έως τώρα, ενώ μερικοί έχουν κοιμηθεί»· στα οποία προσθέτει: «Έπειτα εμφανίστηκε σε όλους τους αποστόλους». Διότι υπήρχαν, πράγματι υπήρχαν και μετά τους δώδεκα, και μετά τους εβδομήντα, και μετά τους πεντακόσιους, και άλλοι περισσότεροι κήρυκες του Ευαγγελίου, τόσο κατά τους αποστολικούς χρόνους όσο και μετά από αυτούς άλλοι, οι οποίοι κήρυτταν το Ευαγγέλιό του στις Εκκλησίες του σε ολόκληρη την οικουμένη, στους οποίους ο βασιλιάς των δυνάμεων χορηγούσε τη δύναμη του Αγαπητού. Άλλες όμως δυνάμεις του Αγαπητού, εκτός από αυτές, ήταν οι ουράνιες στρατιές, οι άγγελοι και οι αρχάγγελοι, και τα θεία πνεύματα. Διότι αυτές ήταν οι δυνάμεις του Αγαπητού.

Σύμφωνα με τον Ακύλα, «Σε αυτόν που επιβαίνει στον ουρανό του ουρανού εξ αρχής·» ενώ σύμφωνα με τον Σύμμαχο έχει ειπωθεί: «Σε αυτόν που εποχείται πάνω στον ουρανό του ουρανού από την αρχή». Το δε «από την αρχή» και «εξ αρχής», θα το κατανοήσεις ακούγοντας τον Σωτήρα να λέει: «Πατέρα, δόξασέ με με τη δόξα που είχα κοντά σου πριν υπάρξει ο κόσμος». «Ιδού, θα δώσει στη φωνή του φωνή δυνάμεως· δώστε δόξα στον Θεό για τον Ισραήλ». Παραδίδει ένα γνώρισμα του Κυρίου που φανερώθηκε, λέγοντας: «Ιδού, θα δώσει στη φωνή του φωνή δυνάμεως». Από εδώ, λοιπόν, είναι αληθώς δυνατόν να χαρακτηρίσουμε την αρετή του Θεού Λόγου, «ο οποίος ήταν εν αρχή προς τον Θεό», από το γεγονός ότι η φωνή του δεν είναι όμοια με των ανθρώπων, αλλά είναι γεμάτη από θεϊκή δύναμη. Διότι «θα δώσει», λέει, «στη φωνή του φωνή δυνάμεως». Και πιο πάνω εξάλλου ελέγετο: «Ο Κύριος θα δώσει λόγο σε αυτούς που ευαγγελίζονται με πολλή δύναμη». Επειδή, δηλαδή, η φωνή του ήταν γεμάτη δύναμη, εύλογα και σε αυτούς που ευαγγελίζονταν το κήρυγμα γι' αυτόν έδινε λόγο με πολλή δύναμη. Το δε έργο του φανερώνει τη δύναμη.

Διότι έπρεπε, όπως ακριβώς δόθηκε σε εκείνους που κήρυτταν το Ευαγγέλιο λόγος με πολλή δύναμη, έτσι να παράσχει και στον λαό του κραταίωση και δύναμη, προκειμένου να μπορεί να σταθεί απέναντι στις μεθοδείες του διαβόλου και να λέγει όμοια με τον Παύλο: «Ποιος θα μας χωρίσει από την αγάπη του Θεού; Θλίψη ή στενοχώρια, ή διωγμός, ή λιμός;» και τα παρόμοια με αυτά.

Αυτός λοιπόν, για τον οποίο αποδείξαμε στα προηγούμενα ότι δεν είναι άλλος από τον Λόγο του Θεού, αναπέμπει προσευχή στον Πατέρα, ιδιοποιούμενος τα πάθη του ανθρώπου που προσέλαβε· γι' αυτό λέγει: «Σώσε με, Θεέ, διότι εισήλθαν ύδατα έως την ψυχή μου. Βυθίστηκα στη λάσπη του βυθού, και δεν υπάρχει στήριγμα. Ήλθα στα βάθη της θάλασσας, και καταιγίδα με καταπόντισε.» Ο προηγούμενος λοιπόν από αυτόν ψαλμός τον προσφωνούσε λέγοντας: «Ανοίξτε δρόμο σε αυτόν που επιβαίνει προς δυσμάς, Κύριος είναι το όνομά του»· έπειτα στη συνέχεια παρουσιάζει τη συναναστροφή του με τους ανθρώπους λέγοντας: «Και να αγαλλιάσθε ενώπιόν του, του πατέρα των ορφανών και κριτή των χηρών.» Φανέρωνε εξάλλου και την κλήση των μαθητών και των αποστόλων του με το χωρίο: «Ο Κύριος θα δώσει λόγο σε αυτούς που ευαγγελίζονται με πολλή δύναμη.» Έπειτα στη συνέχεια δίδασκε την κάθοδό του στον θάνατο και την έξοδο από εκεί με το: «Και στον Κύριο, τον Κύριο, ανήκουν οι διέξοδοι του θανάτου»· και με το: «Είπε ο Κύριος: Από τη Βασάν θα επιστρέψω, θα επιστρέψω από τα βάθη της θάλασσας»· και έπειτα από όλα αυτά φανέρωνε την επάνοδό του στους ουρανούς μέσα από τον ίδιο ψαλμό, λέγοντας: «Ψάλατε στον Θεό που επιβαίνει στον ουρανό του ουρανού προς ανατολάς.»

Αυτό δε τους το απευθύνει, επειδή έχουν ανάγκη από ισχύ και δύναμη για να μπορέσουν να εκτελέσουν αυτό που τους προστάχθηκε· το οποίο ήταν να κηρύξουν στα έθνη, σε Έλληνες και σε βαρβάρους, σύμφωνα με το, «Ο Κύριος θα δώσει λόγο σε αυτούς που ευαγγελίζονται με πολλή δύναμη». Διδάσκοντας δε πώς πρέπει να γίνεται η αναζήτηση, και ότι δεν αρμόζει να ζητούν την άνωθεν βοήθεια και να καρπώνονται την ωφέλεια μόνο μία ή δύο φορές, αλλά σε όλη τους τη ζωή, πρόσθεσε: «Να ζητάτε το πρόσωπό του διαπαντός»· όχι δηλαδή να εμφανίζεστε ενώπιόν του τρεις φορές τον χρόνο, σύμφωνα με τον νόμο που δόθηκε από τον Μωυσή, αλλά σε όλη σας τη ζωή.

Διότι, πριν από αυτήν τη δύναμη, δεν ήθελε να κηρύττουν στα έθνη, αλλά να περιμένουν και να προσδοκούν να μετάσχουν σε αυτήν εξ ύψους. Αυτό το χάρισμα δίδασκε και ο Απόστολος, ξεχωρίζοντάς το ιδιαιτέρως από τις υπόλοιπες ενέργειες του Αγίου Πνεύματος, λέγοντας: «Σε άλλον δε ενεργήματα δυνάμεων». Και η προφητεία αναφέρει: «Ο Κύριος θα δώσει λόγο σε όσους ευαγγελίζονται με πολλή δύναμη». Όταν ακόμη δεν είχαν μετάσχει σε αυτήν τη δύναμη, όλοι τον αρνήθηκαν και σκανδαλίστηκαν κατά τον καιρό του πάθους· όταν όμως μετέσχαν σε αυτήν, όλοι διέπρεψαν με τα μαρτύρια και τις ομολογίες τους υπέρ του Χριστού. Διότι ο Κύριος, ανακαινίζοντας τον άνθρωπο και αποδίδοντάς του πάλι τη χάρη από το εμφύσημα του Θεού την οποία είχε απολέσει, εμφύσησε στα πρόσωπα των μαθητών λέγοντας: «Λάβετε Πνεύμα Άγιον». Ιʹ. Ο δε Ευσέβιος ο Παμφίλου στην προς Μαρίνον επιστολή του εξηγεί το προκείμενο ως εξής: ότι υπάρχουν διαιρέσεις χαρισμάτων σύμφωνα με τον Απόστολο, αλλά το Πνεύμα είναι το ίδιο. Και πάλι: στον καθένα δίνεται η φανέρωση προς το συμφέρον. «Διότι σε άλλον μεν δίνεται μέσω του Πνεύματος λόγος σοφίας, σε άλλον δε λόγος γνώσεως σύμφωνα με το ίδιο Πνεύμα· σε άλλον δε πίστη με το ίδιο Πνεύμα, σε άλλον ενεργήματα δυνάμεων, σε άλλον προφητείες, σε άλλον διακρίσεις πνευμάτων, σε άλλον γένη γλωσσών· όλα δε αυτά τα ενεργεί ένα και το αυτό Πνεύμα, το οποίο διανέμει ξεχωριστά στον καθένα, όπως θέλει».

Και ποιος άραγε, αναλογιζόμενος την ένθεη δύναμη των αποστόλων και των ευαγγελιστών του Σωτήρα μας, σύμφωνα με την οποία «σε όλη τη γη εξήλθε ο φθόγγος τους και στα πέρατα της οικουμένης τα λόγια τους», και βλέποντας ότι από τότε μέχρι σήμερα όλες οι Εκκλησίες του Χριστού έχουν διαρκώς στο στόμα τους τα λόγια και τις διδαχές τους, καθώς και τις νομοθεσίες του Χριστού της Καινής Διαθήκης που κηρύχθηκαν από αυτούς, δεν θα επιβεβαίωνε την αλήθεια της προφητείας, η οποία αναφέρει ξεκάθαρα ότι «ο Θεός με βουλή και με δόξα θα υψώσει σε όλη τη γη και θα δοξάσει το υπόλειμμα του Ισραήλ», και ότι επομένως «το υπόλειμμα στη Σιών και το υπόλειμμα στην Ιερουσαλήμ θα ονομαστούν άγιοι, όλοι όσοι είναι γραμμένοι για τη ζωή»; Αντί δε για τη φράση των Εβδομήκοντα «με βουλή και με δόξα», ο Ακύλας και ο Θεοδοτίων ερμήνευσαν με σύμφωνη γνώμη «σε δύναμη και δόξα», φανερώνοντας τη δύναμη που δόθηκε στους αποστόλους από τον Θεό και την επακόλουθη δόξα τους παρά τω Θεώ, σύμφωνα με το χωρίο «ο Κύριος θα δώσει λόγο σε αυτούς που ευαγγελίζονται με πολλή δύναμη» και με αυτό ακριβώς που έχει ήδη γίνει. 〈〈ληʹ〉.〉 «Θα ακούσετε με την ακοή σας και δεν θα κατανοήσετε, και κοιτάζοντας θα δείτε και δεν θα αντιληφθείτε. Διότι πωρώθηκε η καρδιά αυτού του λαού, και με τα αυτιά άκουσαν βαριά και έκλεισαν τα μάτια τους, μήπως τυχόν δουν με τα μάτια και ακούσουν με τα αυτιά, και επιστρέψουν, και τους θεραπεύσω. Και είπα: έως πότε, Κύριε;»

Εκεί με απόλυτη ακρίβεια δήλωσε ότι θα είναι ωραίοι οι πόδες εκείνων που ευαγγελίζονται τα αγαθά του Χριστού. Διότι, πώς δεν επρόκειτο να είναι ωραίοι αυτοί, οι οποίοι μέσα σε λίγο και σύντομο χρονικό διάστημα θα διέτρεχαν ολόκληρη την οικουμένη και θα γέμιζαν κάθε τόπο με τη θεοσεβή διδασκαλία περί του Σωτήρα του κόσμου; Και το γεγονός ότι δεν χρησιμοποιούσαν ανθρώπινα λόγια για να πείσουν τους ακροατές, αλλά η δύναμη του Θεού ήταν αυτή που συνεργούσε μαζί τους στο ευαγγελικό κήρυγμα, το αναφωνεί πάλι ένας άλλος προφήτης: «Ο Κύριος θα δώσει λόγο σε εκείνους που ευαγγελίζονται με πολλή δύναμη».

Το ποιο νόημα έχουν αυτά, θα το γνωρίσουμε προχωρώντας σύμφωνα με την ευαγγελική διδασκαλία. Ωστόσο, έχει καταστεί φανερό ότι τόσο το Ευαγγέλιο όσο και το ίδιο το όνομα του Ευαγγελίου μαρτυρούνται μέσω των προφητικών φωνών, και έχεις ξεκάθαρες και εναργείς αποδείξεις για το από ποιον θα αρχίσει το Ευαγγέλιο, δηλαδή από τον ίδιο τον Χριστό, μέσω ποιων θα κηρυχθεί, δηλαδή μέσω των αποστόλων Του, αλλά και με ποια δύναμη θα επικρατήσει, ότι δηλαδή δεν θα επικρατήσει με ανθρώπινη δύναμη· πράγμα που και αυτό αποδείχθηκε μέσα από το ρητό: «ο Κύριος θα δώσει λόγο σε αυτούς που ευαγγελίζονται με πολλή δύναμη». Τι άλλο λοιπόν απομένει μετά από αυτά, από το να προτάξουμε λίγες από τις πολλές προφητείες που διατυπώθηκαν ανέκαθεν στους Εβραίους περί του Χριστού, ώστε να γνωρίσεις ποιον προανήγγειλε ότι επρόκειτο να φέρει το Ευαγγέλιο στους έσχατους καιρούς, και συγχρόνως το θαύμα της πρόγνωσης των μελλόντων από τους προφήτες, καθώς και τα αποτελέσματα των προρρήσεών τους, πώς δηλαδή αποδεικνύεται ότι έχουν εκπληρωθεί στο πρόσωπο του Σωτήρα και Κυρίου μας Ιησού, του Χριστού του Θεού;

Ορθά δε κατά την άποψή μας, όπως αποδεικνύει η όψη των πραγμάτων, εφόσον οι προφητείες περί του Χριστού διαιρούνται σε δύο κατηγορίες, ομολογείται ότι τα πιο ανθρώπινα και ταπεινά έχουν εκπληρωθεί κατά την πρώτη του έλευση, ενώ τα πιο ένδοξα και θεϊκά προσδοκώνται ακόμη και τώρα, κατά τη δεύτερη παρουσία του. Σαφής δε απόδειξη της πρώτης είναι η θεογνωσία, η οποία έγινε πράξη μέσω αυτού από όλα τα έθνη, την οποία με διάφορους τρόπους προαναγγέλλουν αναρίθμητες προφητικές φωνές, όπως ακριβώς και η παρούσα, διά της οποίας έχει ειπωθεί: «για τον οποίο είπαμε, στη σκιά του θα ζήσουμε ανάμεσα στα έθνη». 〈Από το πρώτο βιβλίο των Βασιλειών〉. «Ο Κύριος ανέβηκε στους ουρανούς και βρόντηξε, αυτός θα κρίνει τα άκρα της γης, και δίνει ισχύ στους βασιλείς μας, και θα υψώσει το κέρας του χριστού του.» Η Θεία Γραφή προαναγγέλλει την αποκατάσταση στους ουρανούς πάλι ονομαστικά του Χριστού, υπό την έννοια της οποίας νοείται και ως Λόγος του Θεού, καθώς και τη διδασκαλία του που ακούστηκε σε όλους σαν βροντή, αλλά και την κρίση του επί πάντων που πρόκειται να ακολουθήσει μετά από αυτά. Στη συνέχεια αυτών λέγεται ότι ο ίδιος ο Κύριος «θα δώσει ισχύ στους βασιλείς μας». Αυτοί δε πιθανώς να είναι οι απόστολοι του Χριστού, για τους οποίους υπάρχει το χωρίο στον 67ο ψαλμό: «ο Κύριος θα δώσει λόγο σε αυτούς που ευαγγελίζονται με πολλή δύναμη».

ΡΙΖʹ. Αυτή μεν λοιπόν είναι η απολογία, τόσο μεγάλη και τόσο δικαιολογημένη· ο δε Θεός της ειρήνης, αυτός που έκανε και τα δύο ένα και μας επανέφερε σε ενότητα, αυτός που καθίζει τους βασιλείς σε θρόνους, και από το χώμα εγείρει τον φτωχό, και από την κοπριά ανυψώνει τον πένητα· αυτός που εξέλεξε τον δούλο του τον Δαβίδ και τον πήρε από τα ποίμνια των προβάτων, αν και ήταν ο πιο μικρός ανάμεσα στους γιους του Ιεσσαί και ο νεότερος· αυτός που δίνει λόγο σε εκείνους που ευαγγελίζονται με πολλή δύναμη για την τελείωση του Ευαγγελίου, είθε ο ίδιος να κρατήσει το δεξί μας χέρι, και να μας οδηγήσει σύμφωνα με το θέλημά του, και να μας δεχθεί με δόξα, ποιμαίνοντας τους ποιμένες και οδηγώντας τους οδηγούς· ώστε να ποιμαίνουμε το ποίμνιό του με επίγνωση, και όχι με τα εργαλεία ενός άπειρου ποιμένα, το πρώτο εκ των οποίων αποτελεί ευλογία, ενώ το δεύτερο έχει οριστεί στους παλαιούς ως κατάρα· είθε ο ίδιος να δώσει δύναμη και κραταίωση στον λαό του· και να παραστήσει ο ίδιος στον εαυτό του το ποίμνιο λαμπρό και άσπιλο, και άξιο της άνω μάνδρας, στην κατοικία αυτών που ευφραίνονται, στη λαμπρότητα των αγίων· ώστε μέσα στον ναό του όλοι να αναπέμπουμε δόξα, ποίμνιο και ποιμένες μαζί, εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών· στον οποίο ανήκει κάθε δόξα στους αιώνες των αιώνων.

Αυτά είναι εκείνα τα οποία, κατά την άμεση έννοια, με οδηγούν σε λύπη, προκαλώντας μου απελπισία ως προς την ακριβή κατανόηση των υψηλότερων νοημάτων. Πλην όμως πρέπει να προσπαθήσουμε, αναθέτοντας την ελπίδα μας στον Θεό, ο Οποίος δίδει λόγο με πολλή δύναμη σε όσους ευαγγελίζονται, να προσαρμόσουμε τη θεωρία σε όσα έχουν ήδη κατανοηθεί, μέσα σε έναν λογικό ειρμό και με ακολουθία. «Φωνή του αδελφιδού μου», λέει, και αμέσως πρόσθεσε: «Ιδού, αυτός έρχεται». Τι κατανοήσαμε λοιπόν μέσα από αυτά; Ίσως τα όσα ειπώθηκαν προαναγγέλλουν την οικονομία του Θεού Λόγου, η οποία μας φανερώθηκε διά του Ευαγγελίου, αυτήν που προαναγγέλθηκε μεν διά των προφητών, φανερώθηκε δε διά της κατά σάρκα επιφανείας του Θεού. Διότι η θεία φωνή επιβεβαιώνεται από τα έργα, και η έκβαση συνδέεται με τον λόγο της επαγγελίας, καθώς λέει ο προφήτης: «Όπως ακούσαμε, έτσι και είδαμε». «Φωνή», λέει, «του αδελφιδού μου»· αυτό είναι που ακούσαμε. «Ιδού, αυτός έρχεται»· αυτό είναι που δεχθήκαμε με τα μάτια μας. Ο Θεός, αφού μίλησε παλαιότερα στους πατέρες διά των προφητών πολυμερώς και πολυτρόπως· αυτή είναι η ακοή της φωνής. «Στις έσχατες ημέρες μίλησε σε εμάς διά του Υιού»· αυτό είναι το λεγόμενο: «Ιδού, αυτός έρχεται πηδώντας πάνω στα όρη και διασκελίζοντας τους λόφους», παρομοιαζόμενος κατάλληλα και αρμονικά με τη δορκάδα κατά έναν ιδιαίτερο λόγο, και πάλι με το νεβρό των ελαφιών κατά μία άλλη έννοια.

Πραγματικά, ακόμη και αν κάποιος επιστρατεύσει κάθε δυνατή υπερβολή, δεν θα μπορούσε να εκφράσει επαξίως με τον λόγο πόσους κόπους φανερώνει ο στίβος αυτής της Γραφής σε όσους αγωνίζονται για την ασφάλεια των νοημάτων μέσω της αγωνιστικής τους εμπειρίας, ώστε να μην παρουσιάσουν τον λόγο τους πεσμένο κάτω, αλλά σε κάθε συμπλοκή με τα νοήματα να διασώσουν τον νου όρθιο μέσω της αλήθειας. Επειδή, όμως, συγκαταλέγεται και αυτό στα δεσποτικά προστάγματα, το ότι δηλαδή πρέπει να ερευνούμε τις Γραφές, είναι απόλυτη ανάγκη, ακόμη και αν ο δικός μας νους βρεθεί να ακολουθεί πίσω από την αλήθεια μη μπορώντας να φτάσει το μέγεθος των νοημάτων, ωστόσο να κατορθώσουμε με την κατά το δυνατόν σπουδή μας γύρω από τον λόγο να μη φανεί ότι παραβλέπουμε την εντολή του Κυρίου. Επομένως, ας ερευνήσουμε την προκείμενη Γραφή όσο μπορούμε. Διότι, αναμφίβολα, Εκείνος που έδωσε την εντολή της έρευνας, θα μας δώσει και τη δύναμη για αυτό ακριβώς, καθώς είναι γεγραμμένο ότι «ο Κύριος θα δώσει λόγο σε αυτούς που ευαγγελίζονται με πολλή δύναμη».

ΙΕ΄. Περί του Ευαγγελίου. Ο Δαβίδ αναφέρει: «Ο Κύριος θα δώσει λόγο σε εκείνους που ευαγγελίζονται με πολλή δύναμη.» Και πάλι: «Πόσο ωραίοι είναι οι πόδες εκείνων που ευαγγελίζονται την ειρήνη!»

«από προσώπου»: Διότι ο ίδιος θεωρείται και τότε και τώρα. «βροχήν εκούσιον»: Εννοεί τη χάρη του Πνεύματος, η οποία σαν βροχή δροσίζει τον άνθρωπο· διότι ο άνθρωπος είναι κληρονομία του Χριστού. «και ησθένησεν»: Η ανθρωπότητα ασθένησε με την ειδωλολατρία, αλλά όταν ήρθε ο Χριστός και την επέστρεψε, την κατήρτισε προς τον εαυτό Του με τη χάρη. «τα ζώα σου»: Οι άνθρωποι πάνω στη γη· διότι οι άνθρωποι είναι ζωντανά όντα, ή μάλλον, σύμφωνα με την αλήθεια, βρίσκονται μέσα στην Εκκλησία. «ητοίμασας»: Για τον άνθρωπο που πτώχευσε ετοίμασες τη μυστική τράπεζα, ώστε να τρέφεται παντοτινά. «Κύριος δώσει»: Στους αποστόλους, όταν εμφύσησε σε αυτούς και είπε: Λάβετε Πνεύμα Άγιο. Διότι αυτοί ευαγγελίστηκαν [τη χάρη] στην οικουμένη. «ο βασιλεύς»: Ο Χριστός, για τον οποίο ελέχθη: Αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός, στον οποίο ευαρεστήθηκα. «ωραιότητι»: Διότι μέσα στην Εκκλησία μοιράστηκαν τα λάφυρα του διαβόλου, δηλαδή ο άνθρωπος που είχε αιχμαλωτιστεί. «εάν κοιμηθήτε»: Απευθύνεται στους αποστόλους· διότι αυτοί έλαβαν ως κλήρο όλα τα κλίματα της γης· εάν, λέει, παραμείνετε ανάμεσά τους. «πτέρυγες»: Εννοεί τις αρετές των αποστόλων, για τους οποίους ο Ησαΐας λέει: και σαν περιστέρια με τα μικρά τους πετούν. Διότι αυτοί σαν το ασήμι, δηλαδή καθαροί και αστράφτοντες στις αρετές, πέταξαν σε όλη τη γη.

Επομένως, ας μην απατούμε τους εαυτούς μας, νομίζοντας ότι αυτά μας λέγονται απλώς στα ελληνικά. Ή μήπως τίποτα από αυτά δεν μας αφορά; Εσείς έχετε κωφεύσει, και σαν να έχετε πάθει αποπληξία σκύβετε το κεφάλι κάτω. Τα Ευαγγέλια τάχα δεν πρέπει να περιέχουν τίποτα από όσα οφείλουμε να πράξουμε, αλλά μόνο να υπόσχονται αγαθά; Αυτά όμως περιέχουν αμέτρητα έργα που πρέπει να πράξουμε· όπως ακριβώς είναι και τα εξής: «Εάν κάποιος δεν μισήσει τον πατέρα του και τη μητέρα του, δεν είναι άξιός μου»· και, «Δεν ήλθα να βάλω ειρήνη στη γη, αλλά μάχαιρα»· και, «Στον κόσμο θα έχετε θλίψη». Πολύ καλά λοιπόν· διότι αυτά δεν είναι ευαγγέλια (χαρμόσυνες ειδήσεις). Διότι το ευαγγέλιο είναι τούτο: «Αυτά τα αγαθά θα γίνουν δικά σου»· όπως ακριβώς και στην καθημερινή συνήθεια λένε οι άνθρωποι μεταξύ τους: «Τι θα μου δώσεις για τα ευαγγέλια (τις καλές ειδήσεις); Ο πατέρας σου θα έρθει, η μητέρα σου». Δεν λέει: «Πράξε το τάδε». Πες μου πάλι, σε τι διαφέρουν αυτά από τα προφητικά κείμενα; Γιατί να μην ονομάζονται και εκείνα ευαγγέλια; Διότι και εκείνα τα ίδια λένε· όπως, «Θα πηδήξει ο χωλός σαν το ελάφι»· «Ο Κύριος θα δώσει λόγο σε αυτούς που ευαγγελίζονται»· «Θα σας δώσω νέο ουρανό και νέα γη». Γιατί να μην ονομάζονται και εκείνα ευαγγέλια; Γιατί να μην ονομάζεται και τούτο προφητεία;

Αν και, ακόμη κι αν πηγές λόγων βρίσκονταν στο στόμα μου όμοιες με ποταμούς που ρέουν ακατάπαυστα, επειδή τόσο πολλοί συνέρρευσαν αθρόα για την ακρόαση, γρήγορα θα αναστελλόταν το ρεύμα από τον φόβο και θα αναχαίτιζε προς τα πίσω τα νάματα· όταν, όμως, διαθέτουμε το μέτρο όχι ποταμών ούτε καν πηγών, αλλά μιας ευτελούς σταγόνας, πώς να μην υπάρχει φόβος μήπως και αυτή η μικρή ροή στερέψει εξαιτίας του φόβου και εκλείψει, και συμβεί το ίδιο που συνήθως συμβαίνει και στα σώματα; Και τι συμβαίνει στα σώματα; Πολλές φορές, ενώ κρατούμε πολλά πράγματα στο χέρι και τα σφίγγουμε με τα δάχτυλά μας, εάν τρομάξουμε τα ρίχνουμε όλα, καθώς παραλύουν τα νεύρα μας και χαλαρώνει ο τόνος της σάρκας. Αυτός ακριβώς ο φόβος υπάρχει μήπως συμβεί και σήμερα στην ψυχή μας, και τα νοήματα που με πολύ κόπο συγκεντρώσαμε για εσάς, αυτά τα μικρά και ταπεινά, εκδιωγμένα από την αγωνία, χαθούν μάταια και πετάξουν μακριά, αφήνοντας τη διάνοιά μας έρημη. Γι' αυτό παρακαλώ όλους σας ομοίως, άρχοντες και αρχομένους, όση αγωνία μάς προκαλέσατε με τη συρροή σας στην ακρόαση, τόσο θάρρος να μας εμφυσήσετε με την προθυμία σας στις προσευχές, και να παρακαλέσετε «Εκείνον που δίνει λόγο σε όσους ευαγγελίζονται με πολλή δύναμη», «να δώσει και σε εμάς λόγο κατά το άνοιγμα του στόματός μας».

Το ονομάζει δε Ευαγγέλιο του Θεού, ανορθώνοντας εξ αρχής τον ακροατή. Διότι δεν ήλθε για να αναγγείλει κάτι σκυθρωπό, όπως έκαναν οι προφήτες με κατηγορίες, καταγγελίες και επιτιμήσεις, αλλά Ευαγγέλια, και μάλιστα Ευαγγέλια του Θεού, δηλαδή αμέτρητους θησαυρούς μόνιμων και αμετάβλητων αγαθών. Αυτό το είχε προαναγγείλει μέσω των προφητών Του στις άγιες Γραφές. Διότι, όπως λέγει, «ο Κύριος θα δώσει λόγο σε αυτούς που ευαγγελίζονται με πολλή δύναμη»· και πάλι: «Πόσο ωραία είναι τα πόδια εκείνων που ευαγγελίζονται την ειρήνη!».

«Φωτιζόμενος από το δικό σου φως», λέει, «έλαβα αυτή τη γνώση, και όλους εκείνους που κατέχονται από άγνοια και μοιάζουν με βρέφη, ο δικός σου νόμος τους γεμίζει με σύνεση». Η φανέρωση δε των ευαγγελικών λόγων φωτίζει όχι μόνο τους τέλειους, αλλά και εκείνους που έχουν ελλείψεις. Διδάσκει όμως ο λόγος και κάτι άλλο. Διότι είπε ο Κύριος: «Εξομολογούμαι σε σένα, Πατέρα, Κύριε του ουρανού και της γης, διότι απέκρυψες αυτά από τους σοφούς και τους συνετούς, και τα αποκάλυψες στα νήπια», μιλώντας για τους αποστόλους· διότι ως προς την κακία αυτοί ήταν νήπια. «Άνοιξα το στόμα μου και είλκυσα πνεύμα, διότι επιπόθησα τις εντολές σου». Ως στόμα εδώ ονομάζει την προθυμία της διανοίας· διότι αυτή ελκύει τη χάρη του Πνεύματος. Γι' αυτό και αλλού λέει: «Πλάτυνε το στόμα σου, και θα το γεμίσω». Και ο θείος απόστολος παρακάλεσε να του δοθεί λόγος κατά το άνοιγμα του στόματός του· και ο ίδιος ο προφήτης σε άλλον ψαλμό είπε: «Ο Κύριος θα δώσει λόγο σε αυτούς που ευαγγελίζονται με πολλή δύναμη».

«Και σε χορταίνει με το εκλεκτότερο σιτάρι». Είναι δυνατόν να εκληφθεί αυτό διαφορετικά και για την Εκκλησία, ως πνευματική τροφή, διότι μας έδωσε τον άρτο της ζωής. «Αυτός που αποστέλλει τον λόγο του στη γη· με μεγάλη ταχύτητα θα τρέξει ο λόγος του». Ποιος λόγος, πες μου; Εκείνος που δόθηκε μέσω των αποστόλων, ο οποίος διέτρεξε τα πάντα πιο ανάλαφρα και από φτερό. Γι' αυτό και ο Δαβίδ, υπονοώντας το αυτό σε άλλο σημείο, λέγει: «Ο Κύριος θα δώσει λόγο σε αυτούς που ευαγγελίζονται με πολλή δύναμη». Εάν πάλι κάποιος από τους ανόητους αμφιβάλλει, ας λάβει την απόδειξη από τα φαινόμενα των στοιχείων της φύσεως, και ας μάθει πώς το χιόνι πέφτει αθρόα, και σε μια στιγμή καλύπτει όλη τη γη, όχι προχωρώντας σταδιακά πάνω στην επιφάνειά της, αλλά τυλίγοντάς την ολόκληρη μεμιάς. Επειδή, λοιπόν, ήταν προφήτης και είναι φυσικό να λέγει αυτά τα πράγματα προαναγγέλλοντας τα μέλλοντα και υπονοώντας τα με αναγωγική έννοια, κατά συνέπεια ενδιατρίβει στον λόγο περί των στοιχείων της φύσεως. Αυτό δε που λέγει έχει ως εξής: Πρόκειται όλη η γη να κατηχηθεί με τον λόγο του Θεού, και μάλιστα με πολλή ταχύτητα, και σε σύντομο χρονικό διάστημα. Έπειτα, για να μην αμφιβάλλει κανείς, σκεπτόμενος πώς, εάν οι Ιουδαίοι, ένα μόνο έθνος που απολάμβανε τόση φροντίδα για τόσο πολύ χρόνο δεν αποδείχθηκε δόκιμο, είναι δυνατόν αυτοί που κατοικούν την οικουμένη να μεταστραφούν σε σύντομο χρόνο, για να επιβεβαιώσει τον λόγο του χρησιμοποιεί τα παραδείγματα από τα στοιχεία της φύσεως, δηλαδή το χιόνι, την ομίχλη και τον πάγο, τα οποία μάλιστα σχηματίζονται μέσα σε μια στιγμή του χρόνου.

Παρακινεί δε τους κήρυκες των εθνών να αναζητήσουν τον Κύριο· διότι από αυτό ενδυναμώνονται, επειδή έχουν ανάγκη από δύναμη προκειμένου να πράξουν τα προσταγμένα και να κηρύξουν σε όλους, Έλληνες και βαρβάρους, σύμφωνα με το χωρίο: «Ο Κύριος θα δώσει λόγο σε αυτούς που ευαγγελίζονται με πολλή δύναμη». Το δε να τον αναζητούν διαπαντός, αντιπαραβάλλεται με το μωσαϊκό πρόσταγμα τού να εμφανίζονται ενώπιόν Του τρεις φορές τον χρόνο. Και όπως, σύμφωνα με την ιστορία, ο Σαμουήλ λειτουργώντας στη σκηνή του μαρτυρίου έβλεπε το πρόσωπο του Θεού, έτσι και εκείνοι που προκόπτουν πάντοτε στην εξέταση των δογμάτων και στην άσκηση των αρετών αναζητούν διαπαντός το πρόσωπό Του, επιθυμώντας να δουν Αυτόν με καθαρό νου, ο οποίος είναι ο χαρακτήρας της υποστάσεώς Του, όντας εικόνα του αόρατου Θεού· γι' αυτό και όποιος βλέπει Αυτόν, αμέσως βλέπει τον Πατέρα. Να θυμάστε τα θαυμάσια έργα Του, τα οποία εποίησε· τα τέρατά Του και τα κρίματα του στόματός Του.

Από το ιβ΄ κεφάλαιο του υπομνήματος στον Ησαΐα. — «Ο Κύριος θα δώσει λόγο σε αυτούς που ευαγγελίζονται με πολλή δύναμη». Ευαγγελίζονται δε με πολλή δύναμη εκείνοι που δεν προσφέρουν μόνο συλλαβές, αλλά αποδεικνύουν και τη δύναμή τους με τον πρακτικό και θεωρητικό βίο.

Άραγε ποιοι ήταν εκείνοι που τότε ησύχαζαν στους τάφους, οι οποίοι, αντί να υπηρετούν τον Θεό, τον πίκραιναν μάλλον, θηρεύοντας την κενή δόξα και με αθέμιτες πράξεις. «Θεέ μου, όταν πορευόσουν ενώπιον του λαού σου, όταν διέβαινες μέσα στην έρημο, η γη σείστηκε, διότι και οι ουρανοί έσταξαν», δηλαδή το μάννα και την ορτυγομήτρα, «από το πρόσωπο του Θεού του Σινά και του Ισραήλ. Βροχή εκούσια θα ξεχωρίσεις, ω Θεέ, για την κληρονομία σου», για να φάνε το μάννα, «και ασθένησε» η εν λόγω κληρονομία σου μέσα στην έρημο, «εσύ όμως την αποκατέστησες», τρέφοντάς την χωρίς όργωμα και θερισμό για σαράντα χρόνια. «Τα ζώα σου», δηλαδή ο λαός σου, «κατοικούν σε αυτήν» την έρημο. «Ετοίμασας με την αγαθότητά σου», Χριστέ, «για τον φτωχό» χορό των αποστόλων, «λόγο που ευαγγελίζεται με πολλή δύναμη, ως βασιλιάς των δυνάμεων και του αγαπητού» Πατρός Υιός αγαπητός. «Με την ωραιότητα του οίκου» της θεόκλητης εκκλησίας σου, «για να μοιράσουν λάφυρα» νοητά, και απονέμοντας στον καθένα το ταιριαστό μερίδιο της καλής κληρονομίας. «Εάν αναπαυθείτε ανάμεσα στους κλήρους» της πράξης και της θεωρίας, όντως αποκτήσατε «φτερά περιστεράς επαργυρωμένα, της οποίας τα νώτα έχουν τη χλοερότητα του χρυσού», όταν ομιλεί «ο επουράνιος βασιλιάς σε αυτήν». «Θα γίνουν λευκοί σαν το χιόνι» οι τέτοιοι «όπως στο όρος Σελμών», το οποίο είναι «όρος του Θεού, όρος εύφορο, όρος τυρωμένο», δηλαδή, παχύ και ολόλευκο και στέρεο.

Του ιδίου Νεοφύτου μοναχού και εγκλείστου, Λόγος ΣΤ' πάλι για τις άγιες εντολές του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού. Ευλόγησε, πάτερ. «Ο Κύριος θα δώσει λόγο σε αυτούς που ευαγγελίζονται με πολλή δύναμη», λέει ο θείος Δαβίδ. Και όταν ήλθε ο Κύριος, μετά την παρέλευση είκοσι οκτώ γενεών από αυτήν την προφητεία, την εκπλήρωσε στην πράξη, και έδωσε λόγο στους αλιείς που ευαγγελίζονταν με πολλή δύναμη, και κήρυξαν το ευαγγέλιο της βασιλείας Του σε όλα τα πέρατα της γης. Είθε λοιπόν να φωτιστούν από Αυτόν και τα μάτια της δικής μου διάνοιας και να λάβω «λόγο με πολλή δύναμη», καθώς επιθυμώ να εξερευνήσω τις σωτήριες εντολές Του, επειδή και αυτή είναι δική Του εντολή, να ερευνούμε τις Γραφές· «Ερευνάτε», λέει, «τις Γραφές, διότι εσείς νομίζετε ότι σε αυτές έχετε ζωή αιώνια». Και πράγματι νομίζουμε και πιστεύουμε ότι «έχουμε ζωή αιώνια» από τις θείες Γραφές, μέσω των οποίων γνωρίζουμε τα κτίσματα και τον Κτίστη τους και καθετί καλό. Και γιατί δεν είπε ότι από αυτές έχετε ζωή αιώνια, αλλά ότι «εσείς νομίζετε ότι σε αυτές έχετε ζωή αιώνια»;