Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 68:22

Δεν βλέπεις, Ιουδαίε, πώς έπρεπε να εκπληρωθούν επάνω σ’ Αυτόν οι Γραφές των Προφητών; Διότι για την προδοσία Του από τον Ιούδα, έναν από τους δώδεκα μαθητές Του, ο Ψαλμός λέει: «Γιατί αγρίεψαν τα έθνη και οι λαοί μελέτησαν μάταια; Παρουσιάστηκαν οι βασιλείς της γης και οι άρχοντες συνάχθηκαν επί το αυτό.» Πράγματι, συνάχθηκαν αληθινά εναντίον του αγίου Παίδα του Θεού, του Ιησού, που είναι ο Χριστός, ο Ηρώδης και ο Πόντιος Πιλάτος μαζί με έθνη και λαούς του Ισραήλ. Και ο Δαβίδ λέει γι’ Αυτόν: «Τρύπησαν τα χέρια μου και τα πόδια μου, και μοίρασαν μεταξύ τους τα ενδύματά μου και για τον ιματισμό μου έριξαν κλήρο· αρίθμησαν όλα τα οστά μου.» Να λοιπόν και η σταύρωση, και το ότι Τον πότισαν ξίδι ανακατεμένο με χολή. Ο ίδιος ο Δαβίδ πάλι είπε: «Έδωκαν στη βρώση μου χολή και στη δίψα μου με πότισαν ξίδι.» Άραγε ψεύσθηκαν οι Προφήτες και οι Ευαγγελιστές μας, των Χριστιανών, όταν είπαν τα ίδια μ’ αυτά, ότι αυτά έπαθε ο Χριστός; Και αν οι Ευαγγελιστές μας ψεύσθηκαν, τότε και οι Προφήτες ψεύσθηκαν, αφού είπαν όμοια μ’ αυτά. Θέλεις ν’ ακούσεις και για την ταφή Του; Ο Προφήτης λέει στο βιβλίο των Ψαλμών: «Με έβαλαν σε λάκκο βαθύτατο, σε τόπους σκοτεινούς και στη σκιά του θανάτου, και έγινα σαν άνθρωπος αβοήθητος, ελεύθερος ανάμεσα στους νεκρούς», δηλαδή αναμάρτητος. Και στον Ιώβ λέει: «Άραγε ανοίγονται μπροστά σου με φόβο οι πύλες του θανάτου, και οι πυλωροί του άδη, όταν σε είδαν, τρόμαξαν;» δηλαδή οι δυνάμεις των αντίθετων δαιμόνων που βρίσκονται στον άδη. Και ότι ο Χριστός, ενώ κρεμόταν επάνω στον Σταυρό, ανέστησε από τους νεκρούς πολλά σώματα αγίων που είχαν κοιμηθεί από παλαιούς αιώνες, το είπε ο Ψαλμωδός: «Αυτός που εξάγει τους δεσμίους με δύναμη, καθώς και εκείνους που παροργίζουν, αυτούς που κατοικούν στους τάφους.» Αλλά και για την τριήμερη ταφή Του και την Ανάσταση ο προφήτης Ωσηέ λέει έτσι: «Ας ζητήσουμε τον Κύριο, και θα μας αγιάσει μετά από δύο ημέρες, και την τρίτη ημέρα θα αναστηθώ.» Και ότι η ψυχή Του δεν εγκαταλείφθηκε στον άδη, ούτε η σάρκα Του είδε φθορά, το λέει ο Δαβίδ: «Δεν θα εγκαταλείψεις την ψυχή μου στον άδη, ούτε θα δώσεις στον Όσιό σου να δει φθορά.» Μη νομίσεις όμως ότι ο Δαβίδ το είπε αυτό για τον εαυτό του και όχι για τον Χριστό· διότι ο Δαβίδ, αφού υπηρέτησε στη γενεά του τη βουλή του Θεού, κοιμήθηκε και προστέθηκε στους πατέρες του και είδε φθορά· ενώ Αυτός, ο ίδιος ο Θεός, ανέστησε την ανθρώπινη φύση που προσέλαβε. Και αλλού είναι γραμμένο: «Και η ανάπαυσή Του θα είναι τιμή»· δηλαδή η ανάπαυση σημαίνει ταφή, ενώ η τιμή σημαίνει ανάσταση.

Λοιπόν, ο Νικόδημος, ο άρχοντάς σας, και ο Ναθαναήλ, και ο Ιωσήφ ο από την Αριμαθαία, και ο Βιζής και ο Αλέξανδρος, οι οποίοι μάλιστα έφαγαν μαζί του στον γάμο του Σίμωνος του Γαλιλαίου, όπου και μετέβαλε το νερό σε κρασί· οι πρεσβύτεροι που είχαν σταλεί από εκείνον ως πρεσβεία για τον δούλο του εκατοντάρχου, για να τον ενοχλήσουν για τη σωτηρία του, διότι, λέει, «είναι άξιος να του προσφέρεις αυτό, γιατί αγαπά το έθνος μας και αυτός σας έχτισε τη συναγωγή»· ο βασιλικός, ο ανθύπατος, ο αδελφός του Ιαείρου του αρχισυναγώγου, του οποίου θεράπευσε τον γιο, και ο αδελφός αυτού, ο Ιάειρος, που τον παρακάλεσε και του ανέστησε και την κόρη από τους νεκρούς· ο Καϊάφας, ο τότε αρχιερέας σας, εκείνος που συμβούλευσε να πεθάνει ένας άνθρωπος και να μη χαθεί ολόκληρο το έθνος· τα παιδιά σας, που τότε φώναξαν: «Ωσαννά στον Υιό του Δαβίδ· ευλογημένος ο ερχόμενος στο όνομα του Κυρίου, ο βασιλιάς του Ισραήλ»· ο μαθητής Ιούδας, που συμφώνησε για τριάντα αργύρια, για να τον παραδώσει σε σας· οι στρατιώτες, στους οποίους δώσατε τα αργύρια, ώστε να πουν ότι «οι μαθητές του ήρθαν τη νύχτα και τον έκλεψαν, ενώ εμείς κοιμόμασταν»· ο Ιώσηπος, ο συγγραφέας σας, ο οποίος μίλησε για τον Χριστό λέγοντας ότι ήταν άνδρας δίκαιος και αγαθός, που αναδείχθηκε από θεία χάρη και ευεργετούσε πολλούς με σημεία και τέρατα. Για τίνος, σύμφωνα με τον προφήτη, μοίρασαν τα ιμάτια και έβαλαν κλήρο; Τίνος τρύπησαν τα χέρια και τα πόδια; Ποιον πότισαν ξίδι και χολή μέσα στη δίψα του, ενώ ήταν κρεμασμένος επάνω στον σταυρό;

Περί του σταυρού· «Ο Κύριος εβασίλευσε από το ξύλο». Περί των ήλων· «Τρύπησαν τα χέρια μου και τα πόδια μου». Περί του όξους και της χολής· «Και έδωσαν στο φαγητό μου χολή, και στη δίψα μου με πότισαν όξος». Περί της φωνής επί του σταυρού· «Θεέ, Θεέ μου, πρόσεξέ με· γιατί με εγκατέλειψες;» Περί της τελευταίας φωνής· «Στα χέρια σου θα παραθέσω το πνεύμα μου». Περί του θανάτου· «Συγκαταλέχθηκα με αυτούς που κατεβαίνουν στον άδη». Περί του τάφου· «Με έβαλαν σε λάκκο κατώτατο». Περί του ότι δεν φθάρθηκε το σώμα· «Δεν θα δώσεις τον όσιό σου να δει φθορά». Περί της αναστάσεως· «Ανάστηθι, Θεέ, κρίνε τη γη». Περί της αναλήψεως· «Ανέβηκε ο Θεός με αλαλαγμό». Περί της καθέδρας εκ δεξιών· «Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου: Κάθισε εκ δεξιών μου». Περί της Δευτέρας Παρουσίας του· «Ο Θεός θα έλθει εμφανώς». Περί της πάνδημης κρίσεώς του· «Πυρ θα προπορεύεται ενώπιόν του και θα καταφλέξει ολόγυρα τους εχθρούς του». Ότι για τη δικαιοκρισία του θα επαινεθεί από τα επουράνια τάγματα· «Και οι ουρανοί θα αναγγείλουν τη δικαιοσύνη του. Εις το τέλος, υπέρ των κρυφίων του Υιού». Δείξε μου άλλον υιό, Ιουδαίε, που να έχει πάθει ή να έχει πράξει αυτά, και σε συγχωρώ για την αμφιβολία σου. Εάν όμως δεν έχεις να δείξεις, είναι ολοφάνερο ότι ο Ιησούς Χριστός είναι ο Υιός του Θεού, ο οποίος φανέρωσε τα προλεχθέντα κρυφά.

«Ο δε Κύριος θα ανακράξει από τη Σιών, και από την Ιερουσαλήμ θα υψώσει τη φωνή Του, και θα σειστεί ο ουρανός και η γη.» Ότι δε ο Χριστός επρόκειτο να ποτιστεί με όξος και χολή, ας ακούσουμε τον ξη΄ ψαλμό: «Έδωσαν στην τροφή μου χολή, και στη δίψα μου με πότισαν όξος.» Γι' αυτό και τους καταράται λέγοντας: «Ας γίνει η τράπεζά τους ενώπιόν τους παγίδα και ανταπόδοση, και σκάνδαλο. Ας σκοτιστούν οι οφθαλμοί τους, ώστε να μη βλέπουν, και τον νώτο τους για πάντα κύρτωσε. Έκχυσε επάνω τους την οργή Σου, και ο θυμός της οργής Σου ας τους καταλάβει.»

Διότι ο μεν Ησαΐας προφήτευσε ότι ο Εμμανουήλ πρόκειται να γεννηθεί από απειρόγαμη γυναίκα· αυτός δε, αφού γεννήθηκε από την Παρθένο Μαρία και φανερώθηκε ως Θεός, εκπλήρωσε τον λόγο του προφήτη. Και ο μεν Μιχαίας προανήγγειλε και τον τόπο στον οποίο επρόκειτο να γεννηθεί ο Χριστός· ο ίδιος δε ο Κύριος, ανακλινόμενος σε φάτνη στη Βηθλεέμ, απέδειξε τον προφήτη αληθινό. Και ο μεν Ζαχαρίας ευαγγελίστηκε στην Ιερουσαλήμ την είσοδο του Σωτήρα· ο ίδιος δε ο Κύριος, στέλνοντας να του φέρουν τον όνο και εισερχόμενος, εκπλήρωσε στο πρόσωπό του την προφητεία. Και γενικά, για να μην αναφέρω το καθένα από τα γεγραμμένα χωριστά, αυτός έγινε το πλήρωμα του νόμου και των προφητών. Διότι αυτά που προανήγγειλε μέσω αυτών, αυτά ο ίδιος παρών τα ολοκλήρωνε εκπληρώνοντάς τα και λέγοντας: «Εγώ που ομιλώ είμαι παρών». Ιδού λοιπόν, και τώρα αυτά που παλαιά διακηρύσσονταν για τον Σωτήρα στους Ψαλμούς, τώρα πάλι εκπληρώνονται μέσω της τόλμης των στρατιωτών. Διότι αυτά που προεσήμανε ότι θα πάθει, αυτά τώρα τα πλήθη των Ιουδαίων τα πράττουν, διαμοιράζοντας τα ιμάτια του Σωτήρα, και ποτίζοντάς τον όξος με χολή. «Διότι αυτά», λέγει, «έγιναν, για να εκπληρωθούν οι Γραφές»· η μεν μία που λέει: «Διαμοιράστηκαν τα ιμάτιά μου μεταξύ τους, και για τον ιματισμό μου έριξαν κλήρο»· η δε άλλη πάλι: «Έδωσαν για τροφή μου χολή, και στη δίψα μου με πότισαν όξος».

Διότι πολλοί που προσκυνούν τον Κύριο και ζουν αναξίως αυτού, αγνοούν ότι καθίστανται υπεύθυνοι για τον θάνατο του Σωτήρος. Διότι: «Όποιος τρώει τον άρτο και πίνει το ποτήριο του Κυρίου αναξίως, είναι ένοχος για το σώμα και το αίμα του Κυρίου», όπως μαρτυρεί ο Απόστολος. Έτσι: «Και εκείνος που μισεί τον αδελφό του δεν αγαπά τον Κύριο», αλλά, όπως οι Ιουδαίοι, έτσι και αυτός τον μίσησε. Εκείνος δε που εξουθενώνει τον φτωχό, ατιμάζει και αυτός τον Κύριο, όπως οι Ιουδαίοι· αυτό λέει ο Σολομών: «Εκείνος που εξουθενώνει τον φτωχό, ατιμάζει τον Δημιουργό του». Εκείνος που παραβλέπει τον φτωχό όταν πεινά, διψά και είναι γυμνός, είναι όμοιος με τους Ιουδαίους, οι οποίοι και έγδυσαν τον Κύριο και τον πότισαν με όξος και χολή. Και εκείνος που λαμβάνει δώρα εις βάρος αθώων δεν διαφέρει από εκείνον που πούλησε τον Κύριο, όπως ο Ιούδας· διότι και αυτός πουλά τη δικαιοσύνη, η οποία είναι ο Κύριος, όπως ακριβώς εκείνος πούλησε τον Χριστό. Και εκείνος που δεν αποδίδει δικαιοσύνη στο ορφανό και δεν δίνει το δίκαιο στη χήρα, είναι όμοιος με αυτούς που επιβουλεύτηκαν τον Κύριο και τον συκοφάντησαν. Και τέλος, ό,τι και αν πράξει κανείς στον πλησίον του, αυτά λογίζονται ότι γίνονται προς τον Κύριο, ο οποίος κατήλθε για χάρη μας και πέθανε για εμάς.

Και αυτός λέγει: «Τρύπησαν τα χέρια μου και τα πόδια μου, και μοίρασαν τα ιμάτιά μου μεταξύ τους, και για τον ιματισμό μου έβαλαν κλήρο». Ανόμ. Τι κοινό υπάρχει ανάμεσα στο «με έκτισε» και στο «τρύπησαν τα χέρια και τα πόδια μου»; Ορθ. Όπως ακριβώς μιλούσε για αυτό που επρόκειτο να γίνει στον σταυρό σαν να είχε ήδη γίνει, έτσι μιλούσε και για αυτό που επρόκειτο να γίνει κατά τη σάρκωση σαν να είχε ήδη γίνει. Εξάλλου δεν είπε: «Ο Κύριος με έκτισε πριν από την αρχή της οδού»· αλλά επειδή είχε χαθεί η οδός των άλλων, και επρόκειτο να δημιουργηθεί για εμάς οδός νέα και ζώσα, γι' αυτό λέγει: «Ο Κύριος με έκτισε ως αρχή των οδών του για τα έργα του». Ανόμ. «Πριν από τον αιώνα με εθεμελίωσε», λέγει, «πριν φτιάξει τη γη». Ορθ. Πες και εσύ: «Δεν έχεις ακόμη κλείσει τα σαράντα χρόνια», και εθεμελιώθης πριν από τον αιώνα; Για να ακούσεις την απάντηση: «Αμήν, αμήν σου λέγω, πριν δημιουργηθούν οι αιώνες, εγώ είμαι». Ανόμ. Και υπήρχε η σάρκωσή του πριν δημιουργηθούν οι αιώνες; Ορθ. Κατά την πρόγνωση του Θεού υπήρχε μέχρι και το ίδιο το πάθος· ώστε να λέγει ο ίδιος: «Τρύπησαν τα χέρια μου και τα πόδια μου, και μου έδωσαν ως τροφή χολή, και στη δίψα μου με πότισαν όξος». Ανόμ. Αλλά αυτό δεν ειπώθηκε πριν από τον αιώνα, αλλά από τα χρόνια του Δαβίδ. Ορθ. Και από τα χρόνια του υιού του Δαβίδ, δηλαδή του Σολομώντα, έχει ειπωθεί το «Ο Κύριος με έκτισε».

Αυτά όμως δεν συνέβησαν κατά τους χρόνους του Ησαΐα· αλλά είναι σύνηθες στην προφητεία να διατυπώνονται όσα πρόκειται να συμβούν ως ήδη τετελεσμένα, όπως το: «Έδωσαν για τροφή μου χολή, και στη δίψα μου με πότισαν όξος». Διότι, λόγω της πεποιθήσεως για την έκβαση όσων έχουν προαγγελθεί, ότι δηλαδή αναντίρρητα θα εκπληρωθούν, το μέλλον συνδέεται με το παρελθόν.

Σε πολλά σημεία ο λόγος της Γραφής ονομάζει μεταφορικά τον Ισραήλ αμπελώνα, όπως στο «Άμπελον από την Αίγυπτο μετέφερες»· και «Αμπελώνας δημιουργήθηκε για τον αγαπημένο»· και «Εγώ δε σε φύτευσα άμπελο καρποφόρο, πέρα για πέρα αληθινή». —Αν όμως ο Ισραήλ είναι αμπελώνας, σκηνή της αμπέλου αυτής είναι ίσως ο οίκος του ναού. Διότι ονομαζόταν σκήνωμα δόξας, και Σκήνωμα, όπου κατασκήνωσε ανάμεσα στους ανθρώπους. Όσο καιρό λοιπόν παρήγαγε πολύν καρπό, και η σκηνή στεκόταν όρθια για τη φύλαξη των καρπών. Επειδή όμως, ενώ αυτός που την φύτεψε περίμενε να παραγάγει σταφύλια, αυτή έβγαλε αγκάθια (με τα οποία στεφάνωσαν τον Κύριο) και μεταστράφηκε ολόκληρη σε πικρία, καθώς παρήγαγε σταφύλι χολής και βότρυ πικρίας (γι' αυτό και έδωσαν στον Κύριο ως τροφή χολή) — εξαιτίας τούτου εγκαταλείφθηκε η σκηνή του αμπελώνα. Διότι, όπως λέει, «Ιδού, αφήνεται σε εσάς ο οίκος σας έρημος». Τότε εκπληρώθηκε η απειλή αυτή· διότι εγκαταλείφθηκε «ως σκηνή εν αμπελώνι»· από τότε λοιπόν έδωσε εντολή και στις νεφέλες να μη βρέξουν πάνω στον αμπελώνα. Γι' αυτό δεν υπάρχουν πλέον προφήτες ανάμεσά τους, δεν υπάρχει πλέον ουράνια χάρη, αλλά μετατράπηκε σε χέρσα γη και τόπο καταπάτησης.

Επρόκειτο να προσηλωθεί στο ξύλο και το προανήγγειλε μέσω του προφήτη Δαβίδ λέγοντας: «Τρύπησαν τα χέρια μου και τα πόδια μου». Επρόκειτο να διψάσει και να πιει ξύδι και λέει μέσω του Δαβίδ: «Έδωσαν για τροφή μου χολή και στη δίψα μου με πότισαν ξύδι».

Διότι δεν ήταν καθόλου δύσκολο στον παντοδύναμο Θεό Λόγο να απομακρύνει και αυτό από τη δική του σάρκα, αλλά όπως ακριβώς επέτρεψε εκουσίως να πάθει τα άλλα, έτσι πάσχει και αυτό με τη δική του εκούσια βούληση. Επομένως, ζήτησε να πιει. Εκείνοι όμως ήταν τόσο άσπλαχνοι και τόσο μακριά από τη φιλόθεη αγάπη, ώστε, αντί για ποτό που από τη φύση του ωφελεί, του προσέφεραν αυτό που βλάπτει, και μετέτρεψαν το ίδιο το έργο της αγάπης σε προσθήκη της ασέβειάς τους. Διότι το να προσφέρουν κάτι σε κάποιον που ζητά, πώς δεν έπαιρνε φαινομενικά τη μορφή της αγάπης; Αλλά δεν ήταν δυνατόν να διαψευστεί ποτέ η θεόπνευστη Γραφή, η οποία λέει εκ προσώπου του Σωτήρος μας Χριστού για αυτούς: «Και έδωσαν εις το φαγητό μου χολή, και εις τη δίψα μου με πότισαν όξος». Αλλά, από τη μια, ο μακάριος Ευαγγελιστής Ιωάννης λέει ότι, αφού τοποθέτησαν τον σπόγγο με το όξος σε ύσσωπο, του τον πρόσφεραν. Ο Λουκάς, αντίθετα, χωρίς να κάνει καμία απολύτως μνεία σε κάτι τέτοιο, βεβαίωσε μόνο ότι του προσέφεραν όξος. Ο Ματθαίος και ο Μάρκος πάλι λένε ότι ο σπόγγος είχε τοποθετηθεί σε καλάμι. Και ίσως κάποιοι νομίσουν ότι οι άγιοι Ευαγγελιστές διαφωνούν μεταξύ τους. Θεωρώ όμως ότι κανείς από όσους σκέφτονται ορθά δεν θα το υπέθετε αυτό σε τέτοια ζητήματα. Διότι δεν πρέπει πάντοτε και αναγκαστικά να αναζητούμε τον ακριβή τρόπο με τον οποίο διαπράχθηκε η πράξη, αλλά να βλέπουμε το ίδιο το είδος της ασέβειας. Γι' αυτό λοιπόν και ο θεσπέσιος Λουκάς, μη θεωρώντας άξιο λόγου τον τρόπο της προσφοράς, αναφέρει πιο απλά ότι του προσφέρθηκε όξος ενώ διψούσε.

Διότι κανείς δεν παραστάθηκε σε εμένα όταν έπασχα, λέει, από κανένα έθνος δεν υπήρξε κάποιος που να συμπάσχει, και σε ό,τι αφορά τους ανθρώπους, ήταν εντελώς αβοήθητος, καθώς του επιτέθηκαν τόσο η σπείρα των στρατιωτών όσο και η αγριότητα των υπηρετών, «οι οποίοι και τον οδήγησαν στον Καϊάφα, όπως λέει ο ευαγγελιστής, και τότε όλοι οι μαθητές τον εγκατέλειψαν και έφυγαν», όμως και αυτό το είχε προαναγγείλει ο Χριστός. Διότι είπε: «Ιδού, έρχεται η ώρα, και ήδη έχει έρθει, να σκορπιστείτε ο καθένας στα δικά του, και εμένα να με αφήσετε μόνο, και δεν είμαι μόνος, διότι ο Πατέρας είναι μαζί μου.» Είπε επίσης και μέσω της λύρας του Ψαλμωδού: «Ονειδισμό περίμενε η ψυχή μου και ταλαιπωρία, και περίμενα κάποιον να με συλλυπηθεί, αλλά δεν υπήρξε, και κάποιον να με παρηγορήσει, και δεν βρήκα, και έβαλαν στο φαγητό μου χολή, και στη δίψα μου με πότισαν ξύδι.» Επομένως, «Κανείς δεν ήταν μαζί μου, λέει, από όλα τα έθνη.» Άραγε, λοιπόν, επειδή ήσουν μόνος και στερημένος από συμπολεμιστές, ηττήθηκες από το χέρι αυτών που σε πολεμούσαν; Άραγε επικράτησαν, και αφού υπερίσχυσαν της δικής σου δύναμης, χαίρονται πλέον ως νικητές; Σε καμία περίπτωση, λέει.

Διότι εκείνοι που με θλίβουν, εκείνοι που με ραπίζουν, εκείνοι που με σταυρώνουν, πράττουν τα πάντα ενώπιον των δικών σου οφθαλμών. <Ονειδισμό και ταλαιπωρία προσδοκούσε η ψυχή μου.> (A f. 349, B f. 289 b) Από εδώ και ο Χριστός διηγείται το πάθος, το οποίο και μας διηγήθηκαν με σαφήνεια οι ευαγγελιστές. Δεν υπήρχε δε κανείς που να συμπάσχει και να παρηγορεί, εξαιτίας του ότι και οι μαθητές έφυγαν άλλος αλλού. <Έδωσαν στο φαγητό μου χολή, και στη δίψα μου με πότισαν ξύδι.> (A f. 349, B f. 289 b, E f. 133 b, H f. 177, Κυρίλλου και Θεοδωρήτου.) Και αυτήν ακόμη την τροφή μου, λέει, την κατέστησαν πικρή και δυσάρεστη· διότι για όσους τρώνε μέσα σε οδύνη είναι χωρίς ευχαρίστηση ακόμη και η πιο ηδύγευστη τροφή.

Άραγε, λοιπόν, τον συνέλαβαν παρά τη θέλησή του, ή ενώ αυτός αγνοούσε ότι πρόκειται να πάθει; Και όμως, φαίνεται ότι είχε προγνωρίσει το πάθος και τα τολμήματα της αθεΐας των Ιουδαίων, και μάλιστα μέσω των αγίων προφητών έλεγε άλλοτε μεν: «Και έδωσαν στο φαγητό μου χολή, και στη δίψα μου με πότισαν ξύδι», άλλοτε δε πάλι: «Διαμοίρασαν τα ιμάτιά μου μεταξύ τους, και για τον ιματισμό μου έβαλαν κλήρο». Και μέσω της φωνής του Ησαΐα: «Την πλάτη μου έδωσα σε μαστιγώσεις, και τα μάγουλά μου σε ραπίσματα, και το πρόσωπό μου δεν το απέστρεψα από την αισχύνη των εμπτυσμών». Επομένως, δεν αγνοούσε ότι επρόκειτο να υποφέρει. Έπειτα, παρόλο που μπορούσε να αποφύγει τις παγίδες, παρέδωσε οικειοθελώς στον θάνατο για λίγο το ίδιο του το σώμα, για να καταλύσει, εγειρόμενος από τους νεκρούς, το κράτος του θανάτου, για να παραλύσει τον φθόνο του διαβόλου, μέσω του οποίου εισέβαλε ο θάνατος στην ανθρώπινη φύση, για να μας αναπλάσει προς την αφθαρσία και την ατελεύτητη ζωή. «Διότι, όπως ακριβώς στον Αδάμ όλοι πεθαίνουν, έτσι και στον Χριστό όλοι θα ζωοποιηθούν». Αναστήθηκε λοιπόν τριήμερος αφού σκύλευσε τον άδη, και επιστρέφοντας στον ουρανό, παρακάθεται με τον ίδιο του τον Πατέρα. Και θα έλθει στον κατάλληλο καιρό, για να κρίνει ζώντες και νεκρούς.

Και βρίσκει το παιδί να κλαίει. Θα συναντήσουμε και εμείς τον Χριστό να διηγείται την ανοσιότητα των Ιουδαίων και τα όσα έγιναν σε αυτόν, σχεδόν να κλαίει κιόλας. Διότι λέει εκφράζοντας πόνο: «Τρύπησαν τα χέρια μου και τα πόδια μου, καταμέτρησαν όλα μου τα οστά. Αυτοί με παρατήρησαν και με περιεργάστηκαν· μοιράστηκαν τα ενδύματά μου μεταξύ τους, και για τον ιματισμό μου έβαλαν κλήρο». Αλλά και κάπου αλλού: «Έδωσαν στο φαγητό μου χολή, και στη δίψα μου με πότισαν ξύδι». Το ότι δε ο Χριστός προήλθε από τους Ιουδαίους, το έχει επιγνώσει και πιστέψει η Εκκλησία των εθνών. «Διότι», αναφέρει, «είπε η θυγατέρα του Φαραώ: Από τα παιδιά των Εβραίων είναι αυτό». Επιπλέον, το γεγονός ότι εν καιρώ η Συναγωγή των Ιουδαίων θα δεχθεί τον Χριστό από την εξ εθνών Εκκλησία, μυσταγωγούμενη δηλαδή το μυστήριό του, μπορεί να αποδειχθεί πολύ εύκολα από το ότι η μητέρα που γέννησε το παιδί το παρέλαβε από τη θυγατέρα του Φαραώ.

Αλλά αυτός μεν τα υπέμεινε αυτά, έχοντας έρθει για τη σωτηρία όλων, ο λαός όμως του απέδιδε κακή ανταμοιβή. Λέει ο Ιησούς: «Διψώ», αυτός που έβγαλε για αυτούς τα νερά από τον ακρότομο βράχο· και ζητούσε από το αμπέλι που φύτεψε τους καρπούς. Αλλά τι έκανε το αμπέλι; Αυτό που κατά φύση μεν προερχόταν από αγίους πατέρες, κατά προαίρεση δε από τα Σόδομα (γιατί το αμπέλι τους προέρχεται από τα Σόδομα και η κληματαριά τους από τα Γόμορρα), προσφέρει στον διψασμένο Κύριο ξύδι με ένα σφουγγάρι που το γέμισαν και το τοποθέτησαν σε καλάμι. Και έδωσαν στο φαγητό μου χολή και στη δίψα μου με πότισαν ξύδι. Βλέπεις τη σαφήνεια της προφητείας των προφητών; Και ποια χολή έδωσαν στο στόμα μου; Έδωσαν σε αυτόν, λέει, κρασί ανακατεμένο με σμύρνα. Και η σμύρνα είναι σαν χολή και κατάπικρη. Αυτά ανταποδίδετε στον Κύριο; Αυτά προσφέρεις, αμπέλι, στον Δεσπότη; Δικαίως σας θρηνούσε προκαταβολικά ο Ησαΐας λέγοντας: Ο αγαπημένος απέκτησε έναν αμπελώνα σε μια βουνοκορφή, σε εύφορο τόπο. Και για να μην τα λέμε όλα, «περίμενα», λέει, «να κάνει σταφύλι, δίψασα για να δώσει κρασί, αυτός όμως έκανε αγκάθια». Διότι βλέπεις το στεφάνι που φορώ. Τι αποφασίζω, λοιπόν; Θα δώσω εντολή στα σύννεφα να μη βρέξουν βροχή πάνω του. Διότι αφαιρέθηκαν από αυτούς τα σύννεφα, δηλαδή οι προφήτες. Οι προφήτες, λοιπόν, βρίσκονται πλέον στην Εκκλησία, καθώς λέει ο Παύλος: Οι προφήτες ας μιλούν δύο ή τρεις και οι άλλοι ας διακρίνουν.

Είπε ο Σίμων: Καλό είναι για εμάς να βρισκόμαστε εδώ, Κύριε. Ω Σίμων, τι λες; Εάν μείνουμε εδώ, ποιος θα εκπληρώσει τον λόγο των Προφητών; Ποιος θα επισφραγίσει τα λόγια των κηρύκων; Τα μυστήρια των δικαίων ποιος θα τα ολοκληρώσει; Εάν μείνουμε εδώ, το «τρύπησαν τα χέρια μου και τα πόδια μου» σε ποιον θα εκπληρωθεί; Το «μοιράστηκαν τα ιμάτιά μου μεταξύ τους και για τον ιματισμό μου έβαλαν κλήρο» σε ποιον θα αρμόζει; Το «έδωσαν για την τροφή μου χολή και στη δίψα μου με πότισαν ξύδι» σε ποιον θα συμβεί; Το «ανάμεσα στους νεκρούς ελεύθερος» ποιος θα το επιβεβαιώσει; Εάν μείνουμε εδώ, το χειρόγραφο του Αδάμ ποιος θα το σκίσει; Και το χρέος του ποιος θα το ξεπληρώσει; Και το ένδυμα της δόξας ποιος θα του το αποκαταστήσει; Εάν μείνουμε εδώ, όσα σου είπα, πώς θα γίνουν; Η Εκκλησία πώς θα οικοδομηθεί;

Και ο Ησαΐας λέγει: Περίμενα να παραγάγει σταφύλια, αλλά παρήγαγε αγκάθια. 〈νγ〉 Ότι θα τον ποτίσουν όξος και χολή— Ο Δαβίδ στον 〈ξη〉 ψαλμό λέγει: Έδωσαν χολή για τροφή μου και στη δίψα μου με πότισαν όξος.

Διότι είναι φυσικό να συγκεντρώθηκαν γύρω του οι αντίπαλες δυνάμεις, όταν, εισερχόμενος στη θάλασσα, συνέτριψε τα κεφάλια των δρακόντων πάνω στα ύδατα. Γι' αυτό και στον προηγούμενο ψαλμό λεγόταν: «Και στον Κύριο, τον Κύριο, ανήκουν οι διέξοδοι του θανάτου. Όμως ο Θεός θα συντρίψει τα κεφάλια των εχθρών του». Διότι δεν θα μπορούσε με άλλον τρόπο να διαβεί τις διεξόδους του θανάτου, παρά μόνο συντρίβοντας τα κεφάλια των εχθρών του που βρίσκονταν εκεί. Εάν, πάλι, κάποιος νομίζει ότι ο Δαβίδ τα λέει αυτά επειδή είχε περιπέσει σε πολλούς πειρασμούς, ας αναλογιστεί πώς ήταν δυνατόν να ταιριάζει στον Δαβίδ να λέει: «Έδωσαν για τροφή μου χολή, και στη δίψα μου με πότισαν ξύδι»· ή το: «Ας γίνει το τραπέζι τους μπροστά τους παγίδα και ανταπόδοση και σκάνδαλο. Ας σκοτιστούν τα μάτια τους για να μη βλέπουν, και τη ράχη τους κύρτωνέ την παντοτινά». Και αν κάποιος συγκεντρώσει και τα υπόλοιπα χωρία που είναι παρόμοια με αυτά, θα διαπιστώσει ότι σε καμία περίπτωση δεν αρμόζουν στο πρόσωπο του Δαβίδ.

Την ερμηνεία δε που αναφέρεται στον Σωτήρα μας θα την επιβεβαιώσει με αδιαμφισβήτητες σφραγίδες η μαρτυρία των ιερών Ευαγγελίων, τόσο από το παράδειγμα του Ιωνά που παρατέθηκε, όσο και από το γεγονός ότι στα προκείμενα λέγεται: «Διότι ο ζήλος του οίκου σου με κατέφαγε»· πράγμα το οποίο μαρτυρείται κατά λέξη ότι εκπληρώθηκε στο πρόσωπό του στο κατά Ιωάννην Ευαγγέλιο, στο οποίο είναι γραμμένο: «Και ανέβηκε ο Ιησούς στα Ιεροσόλυμα, και βρήκε μέσα στο ιερό να πουλούν πρόβατα και βόδια και περιστέρια». Έπειτα, όταν τους έδιωξε λέγοντας: «Πάρτε τα αυτά από εδώ, μην κάνετε τον οίκο του Πατέρα μου οίκο εμπορίου», προσθέτει ο ευαγγελιστής: «Θυμήθηκαν οι μαθητές του ότι είναι γραμμένο: Ο ζήλος του οίκου σου με κατέφαγε». Αλλά και το «Μου έδωσαν για τροφή μου χολή, και στη δίψα μου με πότισαν ξύδι», που βρίσκεται στο κείμενο που έχουμε ενώπιόν μας, μαρτυρείται ότι ειπώθηκε από το πρόσωπο του Σωτήρα μας, σύμφωνα με τον Ιωάννη, ο οποίος αναφέρει: «Μετά από αυτά, βλέποντας ο Ιησούς ότι όλα έχουν πλέον τελεσθεί, για να εκπληρωθεί η Γραφή, λέει: Διψώ. Υπήρχε εκεί ένα δοχείο γεμάτο ξύδι· αφού γέμισαν, λοιπόν, ένα σφουγγάρι με ξύδι και χολή και το στερέωσαν σε ύσσωπο, το έφεραν στο στόμα του. Όταν, λοιπόν, ο Ιησούς έλαβε το ξύδι με τη χολή, είπε: Εκπληρώθηκε και αυτή η Γραφή»· και τα υπόλοιπα, επίσης, που αναφέρονται στο πρόσωπο του Σωτήρα μας, διατηρούν την ερμηνεία αβίαστη. «

«Και έδωσαν ως τροφή μου χολή, και στη δίψα μου με πότισαν όξος.» Κατά δε τον Σύμμαχο: «Και περίμενα κάποιον να με συμπονέσει, αλλά δεν υπήρξε, και κάποιον να με παρηγορήσει, και δεν βρήκα· Και έβαλαν στην τροφή μου χολή, και στη δίψα μου με πότισαν όξος.» Το ότι βέβαια οι μαθητές του, αφού τον εγκατέλειψαν, έφυγαν κατά τον καιρό του πάθους, όμως δεν βρέθηκαν χωρίς λύπη, το διδάσκει το Ευαγγέλιο. Διότι, όταν καταγράφεται ότι ο Πέτρος έκλαψε πικρά, και οι υπόλοιποι ήταν συγκεντρωμένοι και κρυμμένοι μέσα σε ένα σπίτι εξαιτίας του φόβου των Ιουδαίων, δεν βρίσκονταν εκτός λύπης.

Κι εγώ μεν, πονώντας για αυτούς, λυπόμουν· εκείνοι όμως ούτε συμμερίζονταν τον πόνο μου, ούτε συνέπασχαν μαζί μου· αλλά ούτε βρέθηκε κανένας τους ως παρηγορητής για τη δική μου παρηγοριά. Και ενώ επιχειρούσαν τα πάντα εναντίον μου, στη μεν τροφή μου έβαζαν χολή, αν και εγώ τους παρείχα πλούσιες τροφές· όταν δε διψούσα, μου προσέφεραν ξύδι αντί για ποτό. Και τέτοια χολή μου κερνούσαν, σαν αυτήν που φανέρωνε ο προφητικός λόγος λέγοντας: «Πώς μετατράπηκες σε πικρία, εσύ η ξένη άμπελος;» Θα κατανοήσεις δε πώς τρέφεται ο Σωτήρας μας, ακούγοντάς τον να λέει: «Πείνασα, και μου δώσατε να φάω· δίψασα, και μου δώσατε να πιω.» Εάν λοιπόν, αντί για τους θρεπτικούς καρπούς που προέρχονται από έναν ευσεβή βίο, κάποιος του προσφέρει πικρές βλασφημίες εναντίον του και αναμειγνύει στη διδασκαλία του άθεα και ψευδή δόγματα, αυτός βάζει χολή στην τροφή του και, όταν διψάει, του δίνει κρασί της εκτροπής, αυτό δηλαδή που έχει παρεκκλίνει από την ευθεία οδό. Τέτοια δε διακήρυττε για τον λαό των Ιουδαίων ο Μωυσής, αναφωνώντας προφητικά στη μεγάλη ωδή και λέγοντας: «Διότι η άμπελός τους προέρχεται από την άμπελο των Σοδόμων, και η κληματίδα τους από τα Γόμορρα· το σταφύλι τους είναι σταφύλι χολής, και ο βότρυς τους γεμάτος πικρία.» Γι' αυτό δικαιολογημένα το Πνεύμα τους κατακρίνει και μέσω του Ησαΐα, λέγοντας: «Περίμενα να κάνει σταφύλια, αλλά έκανε αγκάθια·» Και πάλι: «Περίμενα να αποδώσει κρίση, αλλά έπραξε ανομία, και όχι δικαιοσύνη, αλλά κραυγή.»

Επομένως, με τα έργα και τις πράξεις, με τον πικρό λόγο και τον βίο τους έδωσαν για τροφή στον Σωτήρα χολή, και στη δίψα Του τον πότισαν ξίδι. Επειδή όμως έπρεπε ο λόγος της προφητείας να εκπληρωθεί και ιστορικά, κατά τον καιρό του πάθους Του ο ευαγγελιστής εξιστορεί λέγοντας: «Μετά από αυτό, γνωρίζοντας ο Ιησούς ότι ήδη τα πάντα έχουν συντελεστεί, για να εκπληρωθεί η Γραφή, λέει: Διψώ. Υπήρχε εκεί μία λεκάνη γεμάτη ξίδι. Γέμισαν, λοιπόν, ένα σφουγγάρι με ξίδι και χολή, το έβαλαν πάνω σε ύσσωπο και το έφεραν στο στόμα Του. Όταν, λοιπόν, ο Ιησούς έλαβε το ξίδι με τη χολή, είπε: Συνετελέσθη και αυτή η Γραφή. Και γέρνοντας το κεφάλι, παρέδωσε το πνεύμα». Και επειδή, γέρνοντας το κεφάλι, παρέδωσε το πνεύμα μετά την εκπλήρωση της Γραφής, εύλογα και στον ψαλμό μέχρι αυτό το σημείο περιγράφει τα πάθη Του. Στη συνέχεια, από εδώ και πέρα, προφητεύει τι πρόκειται να τους βρει: «Ας γίνει η τράπεζά τους ενώπιόν τους παγίδα, και ανταπόδοση, και σκάνδαλο». Σύμφωνα με κάποια συνήθεια, η Γραφή συνηθίζει να διατυπώνει τα μελλοντικά γεγονότα ως παρελθοντικά. Μόλις προηγουμένως, δηλαδή, έλεγε, «Έδωσαν για τροφή μου χολή», αντί του θα δώσουν, «και στη δίψα μου με πότισαν ξίδι», αντί του θα ποτίσουν.

Διότι δεν είναι λογικό, εκείνος που μας προστάζει να μην ανταποδίδουμε κακό αντί κακού, αλλά να προσευχόμαστε υπέρ εκείνων που μας κακομεταχειρίζονται, να ευλογούμε και να μην καταραόμαστε, και να αγαπούμε τους εχθρούς, ο ίδιος να απευθύνει τέτοιες κατάρες σε άλλους. Επομένως, αυτά δεν έχουν ειπωθεί ούτε ως ευχή (κατάρα) ούτε ως προσταγή, αλλά, σύμφωνα με την εξήγηση που δόθηκε, έχουν λεχθεί προφητικά. Διότι, σε απάντηση όσων τόλμησαν και διέπραξαν εναντίον μου, τέτοια πράγματα θα τους βρουν: η τράπεζά τους δεν θα είναι γι' αυτούς για παράθεση τροφής, αλλά θα γίνει παγίδα και ανταποδόσεις και σκάνδαλο, επειδή έβαλαν χολή στο φαγητό μου. Και ποια άλλη θα έλεγες ότι είναι η τράπεζα του ιουδαϊκού έθνους, παρά οι θεόπνευστες Γραφές, τις οποίες συνηθίζουν να μελετούν και να αποστηθίζουν; Αυτών η μεν θεωρία και η κατανόηση προσφέρει την τροφή των λογικών ψυχών, η δε λέξη (το γράμμα) επέχει θέση τραπέζης.

Αυτοί όμως δεν αναλογίστηκαν τίποτε από αυτά, αλλά τον έδιωξαν και τον απομάκρυναν από κοντά τους, ζητώντας από τη μία πλευρά τον φονιά, και αρνούμενοι από την άλλη τον αρχηγό της ζωής. Γι' αυτό λέει εδώ: «Διότι εκείνον που εσύ πάταξες, τον καταδίωξαν, και πρόσθεσαν πόνο στις πληγές μου.» Επειδή εγώ δεχόμουν τα τραύματα υπέρ αυτών, γινόμενος καθαρμός τους και αντίψυχο για τις αμαρτίες τους· αυτοί όμως πρόσθεσαν σε μένα τα δικά τους κακά. «Έδωσαν» λοιπόν «στο φαγητό μου χολή, και στη δίψα μου με πότισαν όξος»· όχι μόνο κατά τον καιρό που έπασχα από αυτούς, αλλά και στα μετέπειτα χρόνια, εμμένοντας στις εναντίον μου βλασφημίες. Γι' αυτό, σύμφωνα με τη μετάφραση του Ακύλα, αντί του «πρόσθεσαν», αναφέρεται «θα διηγηθούν»· ενώ σύμφωνα με τον Σύμμαχο, «εξιστορούσαν». Διότι δεν τους αρκούσε το ότι τον τραυμάτισαν μία φορά και τόλμησαν τέτοια πράγματα εναντίον του· αλλά, σαν να καυχιούνταν για κατορθώματα, εξιστορούσαν στα παιδιά τους τα όσα είχαν τολμήσει εναντίον του. Επειδή, λοιπόν, οι ίδιοι επέλεξαν αυτή τη μερίδα, καταδιώκοντας εκείνον που εσύ πάταξες, και συσσωρεύοντας ανομίες και ασέβειες στους εαυτούς τους και στα παιδιά τους, εύλογα προστίθεται για αυτούς το εξής: «Πρόσθεσε ανομία στην ανομία τους»· αντί του «θα προσθέσεις»· διότι θα υπάρξει σε αυτούς προσθήκη κακών.

Ζ΄. Περί του σταυρού και του σκότους που επήλθε. «Θα δείτε τη ζωή σας κρεμασμένη απέναντι από τα μάτια σας, και δεν θα πιστέψετε, εάν κάποιος σας το διηγηθεί. Το πρωί θα πεις: Πώς έγινε εσπέρα; και το εσπέρας: Πώς έγινε πρωί;» Ο Αμώς: «Και εκείνη την ημέρα, λέγει ο Κύριος ο Θεός, θα δύσει ο ήλιος το μεσημέρι, και θα σκοτεινιάσει το φως μέσα στην ημέρα.» Ο Ιερεμίας: «Έδυσε ο ήλιος ενώ ήταν ακόμη το μέσον της ημέρας.» Ο Ησαΐας: «Όλη την ημέρα άπλωσα τα χέρια μου προς λαό που αντιλέγει και απειθεί.» Και πάλι: «Σηκώστε λάβαρο στα έθνη.» Και πάλι: «Και τότε αυτά θα συντελεστούν, λέγει ο Κύριος, όταν ξύλο σε ξύλο κλιθεί και αναστηθεί, και όταν από ξύλο στάξει αίμα.» Ο Ζαχαρίας: «Και θα συμβεί, εκείνη την ημέρα δεν θα υπάρχει φως· και η ημέρα εκείνη είναι γνωστή στον Κύριο· και δεν θα είναι ούτε ημέρα, ούτε νύχτα· προς την εσπέρα θα υπάρξει φως.» Ο Δαβίδ: «Και περίμενα κάποιον να με συλλυπηθεί, και δεν υπήρξε, και κάποιον να με παρηγορήσει, και δεν βρήκα· και έβαλαν στην τροφή μου χολή, και στη δίψα μου με πότισαν όξος.» Από τα οποία κανένα δεν μπορούν να δείξουν ότι συνέβη στον Δαβίδ. Και πάλι: «Με έβαλαν στον κατώτατο λάκκο.» Ο Ζαχαρίας: «Ρομφαία, εξεγέρσου εναντίον του ποιμένα, και εναντίον του άνδρα του λαού μου· πάταξε τον ποιμένα μου, και θα διασκορπιστούν τα πρόβατα του ποιμνίου.» Και πάλι: «Και εκείνη την ημέρα, ό,τι βρίσκεται πάνω στον χαλινό του ίππου θα είναι άγιο στον Κύριο.»

Και πάλι ο Δαβίδ αναφέρει: «Έδωσαν στο φαγητό μου χολή, και στη δίψα μου με πότισαν ξύδι». Εάν δε θεωρήσεις ότι αυτά αναφέρονται στον λαό που βρισκόταν στην αιχμαλωσία, θα σε αποστομώσει το γεγονός ότι πουθενά δεν έχει καταγραφεί πως εκείνοι υπέστησαν ακριβώς αυτού του είδους τα πάθη, αλλά πολλά άλλα και δεινά. Περί δε της θανατώσεώς του προείπε ο Ησαΐας: «Σαν πρόβατο οδηγήθηκε στη σφαγή». Και για να γνωρίσεις ότι αυτή απέβη σωτήρια για εμάς, λέει πάλι ο ίδιος: «Με την πληγή του όλοι εμείς θεραπευτήκαμε».

«Εισάκουσόν μου»: Ο άνθρωπος λέγει: Εισάκουσέ με, Κύριε, και επιτάχυνε την προς εμάς κάθοδο (συγκατάβασή) σου. «Κατά το πλήθος»: Διότι με το πλήθος των οικτιρμών του έσωσε ο Χριστός τον άνθρωπο, όχι σύμφωνα με δική του δικαιοσύνη. «Μη αποστρέψεις»: Διότι, εάν εξαιτίας της αμαρτίας του ανθρώπου ο Θεός απέστρεφε το πρόσωπό του από αυτόν, δεν θα υπήρχε εκείνος που θα τον έσωζε. «Ότι θλίβομαι»: Επάνω στον σταυρό ο Χριστός ως άνθρωπος τα πάντα υπομένει, για να σώσει τον άνθρωπο. «Πρόσχες τη ψυχή»: Διότι είναι δικό σου εμφύσημα· γι' αυτό μην την παραβλέψεις. «Ένεκα των εχθρών»: Για να μην χαρούν εις βάρος μου, λέγει ο άνθρωπος, οι δαίμονες νομίζοντας ότι με νίκησαν. «Συ γαρ γινώσκεις»: Διότι τα πάντα είναι γνωστά στον Θεό, ότι για χάρη του ανθρώπου ο Χριστός ονειδίζεται ως κακούργος, σταυρώνεται ως κακοποιός, ντροπιάζεται και εμπτύεται από τους Ιουδαίους ως ψεύστης. Διότι όλα όσα όφειλε ο άνθρωπος (ο Αδάμ), ο Χριστός τα ξεπληρώνει. «Εναντίον σου»: Ο Υιός απευθύνεται προς τον Πατέρα σχετικά με τον λαό των Ιουδαίων. «Ονειδισμόν»: Διότι ο Θεός Λόγος, ερχόμενος επί της γης, προγνώριζε τα πάντα γύρω από το πάθος, όσα επρόκειτο να υποφέρει. «Και υπέμεινα»: Δεν υπήρχε κανείς να βοηθήσει στο δεσποτικό πάθος. «Και παρακαλούντα»: Διότι δεν ήταν δυνατόν ο θνητός άνθρωπος να παρηγορήσει τον Θεό. «Και έδωκαν»: Αυτά ο Χριστός τα υπέφερε επάνω στον σταυρό· οι δε Ιουδαίοι ως σύμβολα της κατάστασής τους του έδιναν χολή, επειδή η ψυχή τους είχε γεμίσει με πικρία. Και όξος, επειδή αλλοιώθηκαν όπως το κρασί μετατρέπεται σε όξος.

Διότι δεν υπέμεινα αυτά για τον εαυτό μου, αλλά για όλη την ανθρώπινη φύση· της οποίας έχοντας τις αμαρτίες, αναγκαστικά βάσταζα και την ντροπή που προερχόταν από αυτές. «Και έδωσαν στο φαγητό μου χολή.» Και αυτό θα το βρούμε να έχει εκπληρωθεί κατά τον καιρό του σταυρού· διότι ξύδι και χολή τού πρόσφεραν τότε οι Ιουδαίοι. «Ας εξαλειφθούν από τη βίβλο των ζώντων.» Διότι, έστω κι αν πρώτοι, λέει, γράφτηκαν εξαιτίας των πατέρων τους που ζουν κοντά στον Θεό, ώστε να δοθούν και σε αυτούς οι επαγγελίες, εφόσον όμως τόλμησαν τέτοια, ας εξαλειφθούν, και ας μην εγγραφούν, λέει, κοντά στον Θεό μαζί με τους εκλεκτούς δικαίους, που είναι άξιοι της ζωής κοντά Του, επειδή αρνήθηκαν τον αρχηγό της σωτηρίας. «Φτωχός και πονεμένος είμαι εγώ.» Αίνο ονομάζει τη δοξολογία, η οποία του προσφέρεται από όλη την κτίση που τον δοξολογεί με φυσικές κινήσεις. Η Εκκλησία, λοιπόν, όχι μόνο υπόσχεται να προσφέρει τη δοξολογία μαζί με την κτίση, αλλά να τον δοξάζει με ωδή, δηλαδή να προσφέρει πνευματική και νοερή υμνωδία. Διότι αυτό είναι για τον Θεό κυρίως το να ψάλλει κανείς. «Θα αινέσω το όνομα του Θεού μου με ωδή.» Διότι η λογική αίνεση αρέσει στον Θεό περισσότερο από τη νομική λατρεία.

Διότι δεν θα εγκαταλείψεις την ψυχή μου στον άδη, ούτε να κλείσει πάνω μου το φρέαρ το στόμα του, δηλαδή το μνήμα. Ένεκα των εχθρών μου λύτρωσέ με, για να μην καυχηθούν οι Ιουδαίοι λέγοντας, ας τον καταπιούμε. Και όλα αυτά ο Χριστός τα προσευχόταν οικονομικώς ως άνθρωπος, αν και είναι αληθινός Θεός, αλλά, όπως προείπα, η μορφή του δούλου ήταν αυτή που τα έλεγε και τα έπασχε. Γι' αυτό και πρόσθεσε λέγοντας: Ονειδισμό και ταλαιπωρία περίμενε η ψυχή μου, δηλαδή τα έπαθα εκουσίως και όχι από κάποια βία. Όμως περίμενα κάποιον να με συλλυπηθεί και δεν υπήρξε, διότι όλοι οι μαθητές μου με εγκατέλειψαν και έφυγαν, και αναζήτησα παρηγορητές και δεν βρήκα. Άκουσε με σύνεση, ω Ιουδαίε, τι λέει ο Χριστός: Έδωσαν για τροφή μου χολή και στη δίψα μου με πότισαν όξος. Και αυτά μεν τα έπαθε από εσάς. Άκουσε το Άγιο Πνεύμα που λέει και τι σας ανταπέδωσε αντί για εκείνο το λίγο όξος. Διότι λέει ο προφήτης ως εκ προσώπου του Θεού: Ας γίνει η τράπεζά τους παγίδα και ανταπόδοση. Ποια ανταπόδοση εννοεί; Είναι ολοφάνερο, την τωρινή δυστυχία που σε κατέχει. Έπειτα άκουσε και τα εξής: Ας σκοτιστούν τα μάτια τους για να μη βλέπουν. Και πράγματι σκοτιστήκατε στα μάτια της ψυχής με σκότος αφεγγές και αιώνιο.

Πρόβατο και αμνός είναι ο Δεσπότης Χριστός, τυπικώς· πρόβατο, για το έριο του βαπτίσματος· αμνός, για την ένσαρκη θυσία· η δε σφαγή της πλευράς Του είναι εκείνη που θεραπεύει την πλευρά. Ποιοι είναι οι σφαγιαστές και οι κουρευτές; Οι Σαδδουκαίοι και οι Φαρισαίοι· διότι πρώτα τον κούρεψαν με τη βλασφημία, και έπειτα τον φόνευσαν με τον φθόνο. Διότι, όπως ακριβώς στην παρούσα ζωή ο άνθρωπος που κουρεύεται παραμένει ανώδυνος και καθίσταται ωραιόμορφος, έτσι και ο Χριστός, δεχόμενος το πλήγμα, το δέχθηκε σαν κούρεμα, χωρίς να υποστεί οδύνη, και προαναγγέλλοντας την ωραιότητα της αναστάσεως. Περί αυτού έχει γραφεί: «Είσαι ωραιότερος στο κάλλος από τους υιούς των ανθρώπων». Σε συμφωνία δε με τον Ησαΐα, μίλησε και ο Ιερεμίας λέγοντας: «Εγώ σαν άκακο αρνί ήλθα για να θυσιαστώ». Ονομάστηκε αναγκαίως αμνός, επειδή δεν αντιστάθηκε στο πάθος και δεν αντέδρασε κατά τη σφαγή. Αλλά, αν και οι Ιουδαίοι τον έσφαξαν, εμείς καρπωθήκαμε την τροφή· και δικό τους μεν είναι το έγκλημα, δικό μας δε το κατόρθωμα· δικό τους το ράπισμα, δική μας η ελευθερία· δική τους η τιμωρία, δική μας η ευλογία. Το φως εμφανίζεται, ο Χριστός μνημονεύεται. Σήμερα εκπληρώνεται και ο προφητικός λόγος του Δαβίδ, που αρμόζει στον παρόντα σταυρό: «Μου έδωσαν για τροφή χολή, και στη δίψα μου με πότισαν όξος».

Φέρε, λοιπόν, στη μνήμη σου, αγαπητέ, πώς ο Κύριος, κρεμασμένος στον σταυρό, αναφώνησε λέγοντας: «Διψώ»· και αμέσως κάποιος έτρεξε, γέμισε ένα σφουγγάρι με ξίδι και χολή, και το πρόσφερε στον Κύριο. Και για ποιον λόγο άραγε ο Κύριος εξέφρασε τη δίψα του, αυτός που έκανε τον απόκρημνο βράχο να αναβλύσει άφθονο νερό; Επειδή ό,τι ήταν γραμμένο, έπρεπε και να εκπληρωθεί: «Μου έδωσαν για τροφή μου χολή, και στη δίψα μου με πότισαν ξίδι». Τέτοια είναι τα προϊόντα του πατητηριού της ιουδαϊκής αμπέλου. Διότι η άμπελός τους προέρχεται από την άμπελο των Σοδόμων, και οι κληματίδες τους από τα Γόμορρα. Γι' αυτό και τα προϊόντα του δικού τους πατητηριού είναι ξίδι και πικρία, ενώ ο δικός μας τρυγητός είναι γλυκύτητα και αθανασία.

Και ο Δαβίδ, φανερώνοντας τον σταυρό, δεν είπε: «Θα τρυπήσουν τα χέρια μου και τα πόδια μου», αλλά: «Τρύπησαν τα χέρια μου και τα πόδια μου»· και: «Διαμοιράστηκαν τα ιμάτιά μου, και για τον ιματισμό μου έβαλαν κλήρο». Και μιλώντας για τον προδότη, που δεν είχε ακόμη γεννηθεί, λέει κάπως έτσι: «Εκείνος που τρώει τους άρτους μου, μεγάλυνε εναντίον μου τον πτερνισμό». Ομοίως και για όσα συνέβησαν πάνω στον σταυρό λέει: «Έδωσαν για τροφή μου χολή, και στη δίψα μου με πότισαν ξύδι».

Διότι, λέει, «γιατί φρύαξαν τα έθνη και οι λαοί μελέτησαν μάταια πράγματα; Παρατάχθηκαν οι βασιλιάδες της γης και οι άρχοντες συγκεντρώθηκαν μαζί, εναντίον του Κυρίου και εναντίον του Χριστού Του». Σε άλλο σημείο αναφέρει και τον τύπο του σταυρού, λέγοντας τα εξής: «Τρύπησαν τα χέρια μου και τα πόδια μου»· και προσθέτει με κάθε ακρίβεια τα όσα τόλμησαν να κάνουν οι στρατιώτες: «Διότι μοίρασαν», λέει, «τα ιμάτιά μου μεταξύ τους και για τον ιματισμό μου έβαλαν κλήρο». Και σε άλλο σημείο πάλι αναφέρει ότι Του πρόσφεραν και ξύδι: «Διότι μου έδωσαν», λέει, «για τροφή μου χολή, και στη δίψα μου με πότισαν ξύδι». Επομένως, οι μεν προφήτες, πριν από τόσα πολλά χρόνια, προλέγουν και για το δικαστήριο, και για την καταδίκη, και για εκείνους που συσταυρώθηκαν μαζί Του, και για τη διανομή των ιματίων, και για τον κλήρο που έπεσε σε αυτά, και για πολλά άλλα ακόμη — διότι δεν είναι αναγκαίο να τα παραθέσουμε όλα τώρα, ώστε να μην κάνουμε τον λόγο μακροσκελή. Αυτός, όμως, που είναι ανώτερος από όλους εκείνους, άραγε αγνοούσε όλα αυτά; Και πώς θα μπορούσε να έχει λογική κάτι τέτοιο; Και για ποιον λόγο δεν έλεγε: «Εσύ είσαι αυτός που έρχεται στον Άδη;», αλλά απλώς: «Αυτός που έρχεται;» Καίτοι αυτό θα ήταν πολύ πιο γελοίο από τούτο. Διότι ισχυρίζονται μερικοί: «Γι' αυτό τα έλεγε αυτά, ώστε, αφού πάει κι εκεί, να κηρύξει». Σε αυτούς είναι κατάλληλη η ευκαιρία να πούμε: «Αδελφοί, μην γίνεστε παιδιά στο μυαλό, αλλά ως προς την κακία να είστε νήπια». Διότι ο μεν παρών βίος είναι καιρός πνευματικής πολιτείας, μετά δε τον θάνατο υπάρχει η κρίση και η κόλαση.

Άλλος δε λέει ότι, αφού γεύτηκε, είπε: «Τετέλεσται». Τι σημαίνει όμως το «Τετέλεσται»; Ότι εκπληρώθηκε η προφητεία που αναφερόταν σε αυτόν. Διότι λέει: «Έδωσαν για τροφή μου χολή, και στη δίψα μου με πότισαν ξίδι». Ούτε εκείνος όμως φανερώνει ότι ήπιε· διότι δεν διαφέρει καθόλου το να γευθεί απλώς από το να μην πιει, αλλά δηλώνει ένα και το αυτό πράγμα. Εντούτοις, ούτε και εδώ σταματούν οι ύβρεις, αλλά αφού τον γύμνωσαν, τον σταύρωσαν και του προσέφεραν ξίδι, προχωρούν ακόμη παραπέρα· και βλέποντάς τον ανασκολοπισμένο πάνω στον σταυρό, τον χλευάζουν και οι ίδιοι και οι περαστικοί. Το πιο βαρύ από όλα ήταν ότι τα υπέφερε αυτά με την κατηγορία του απατεώνα και του πλάνου, και ως αλαζόνας που καυχιόταν μάταια για όσα έλεγε. Γι' αυτό άλλωστε τον σταύρωσαν δημόσια, ώστε να τον διαπομπεύσουν μπροστά στα μάτια όλων· γι' αυτό και παραδόθηκε σε χέρια στρατιωτών, ώστε, με το να τολμώνται αυτά στο πλαίσιο δημόσιου δικαστηρίου, να κορυφωθεί ο εμπαιγμός.

Διότι, λέει, έδωσαν για τροφή μου χολή, και στη δίψα μου με πότισαν ξίδι. Ένας άλλος πάλι λέει ότι τον χτύπησαν με λόγχη: Θα αντικρίσουν εκείνον τον οποίο διαπέρασαν. Ο δε Ησαΐας, προαναγγέλλοντας τον σταυρό πάλι με διαφορετικό τρόπο, έλεγε: Οδηγήθηκε σαν πρόβατο στη σφαγή, και όπως ο αμνός στέκεται άφωνος μπροστά σε εκείνον που τον κουρεύει, έτσι δεν ανοίγει το στόμα του. Μέσα στην ταπείνωσή του, η κρίση του άρθηκε.

Λόγος του Χρυσοστόμου εις το πάθος του Σωτήρος ημών Ιησού Χριστού, κατά το Άγιο και Μεγάλο Σάββατο. Όταν αντικρίζω το μεγαλείο του Δεσπότη και αναλογίζομαι τις ύβρεις που δέχθηκε η ανεξίκακη φιλανθρωπία του, εκπλήσσεται ο νους μου, πώς εκείνος που έλαβε από τον Πατέρα όλη την κρίση παραστάθηκε στον Πιλάτο για να κριθεί, πώς ο κεραμέας δικαζόταν από τον πηλό. Διότι τι από τα πλέον παράδοξα δεν υπέμεινε για εμάς; Εκείνος που εξαγόρασε τα πάντα πωλούνταν, εκείνος που δημιούργησε το ξύλο της ζωής οδηγούνταν στο ξύλο του θανάτου, και ενώ ραπιζόταν από χέρι, το υπέμενε αυτός που αποκατέστησε το ξηραμένο χέρι κάνοντάς το υγιές, και ανέχθηκε εμπτυσμούς εκείνος που με πτύσμα και πηλό δημιούργησε οφθαλμούς. Υπέμεινε τις οδύνες από τα καρφιά εκείνος που κατατρόμαξε με ένα φύσημα αυτούς που στράφηκαν εναντίον του, και παρέδιδε τα νώτα του σε πληγές εκείνος που βασάνισε με δέκα πληγές την Αίγυπτο. Αλλά, ω της ιουδαϊκής αγνωμοσύνης! Αυτά ανταποδίδετε στον Κύριο; Διότι ποιο από τα αγαθά, ω Ιουδαίε, δεν απόλαυσες; Αφού έφαγες μάννα, προσέφερες χολή· αφού έλαβες νερό από την πέτρα, έδωσες όξος σε εκείνον που σε πότισε· ενώ έγινες άνθρωπος από παρθένο γη, δεν δέχεσαι αυτόν που γεννήθηκε από Παρθένο, αλλά προσηλώνεις στον σταυρό τον Κριτή ως κατάκριτο και μηχανεύεσαι να θανατώσεις την Ανάσταση. Αλλά δες τα πάντα, έστω κι αν ασεβείς προς τη δύναμη του Εσταυρωμένου. Προσηλωνόταν στο ξύλο και μετέβαλλε την κτίση, κρεμόταν και συγκλόνιζε αυτό που τον βάσταζε. Σπλαχνίζομαι την τύφλωσή σου, ω Ιουδαίε.

Ανάφερε τον φθόνο των Ιουδαίων: Με μίσησαν αναιτίως. Ανάφερε και το δικαστήριό του: Γιατί φρύαξαν τα έθνη, και οι λαοί μελέτησαν μάταια πράγματα; Παρατάχθηκαν οι βασιλιάδες της γης, και οι άρχοντες συγκεντρώθηκαν όλοι μαζί ενάντια στον Κύριο και ενάντια στον Χριστό του. Ανάφερε και τον σταυρό του: Τρύπησαν τα χέρια μου και τα πόδια μου· καταμέτρησαν όλα τα οστά μου. Ανάφερε και το φαγητό και το ποτό του: Έδωσαν για τροφή μου χολή, και στη δίψα μου με πότισαν ξύδι. Ανάφερε και την απόρριψη των Ιουδαίων: Δεν θα δεχθώ από τον οίκο σου μοσχάρια, ούτε από τα ποίμνιά σου τράγους. Ανάφερε και την κλήση των εθνών: Όλα τα έθνη, χτυπήστε τα χέρια, αλαλάξτε στον Θεό με φωνή αγαλλίασης· διότι ο Κύριος είναι ύψιστος, φοβερός, μεγάλος βασιλιάς σε όλη τη γη. Ανάφερε και τις λοιδορίες εκ μέρους των Ιουδαίων: Ήλπισε στον Κύριο, ας τον λυτρώσει, ας τον σώσει, εφόσον τον θέλει. Ανάφερε και τον τάφο του: Με έθεσαν σε λάκκο κατώτατο. Ανάφερε και την ανάστασή του: Διότι δεν θα εγκαταλείψεις την ψυχή μου στον άδη, ούτε θα επιτρέψεις στον όσιό σου να γνωρίσει τη φθορά.

Πες γι' αυτόν και για τη χολή: Έδωσαν για τροφή μου χολή, και στη δίψα μου με πότισαν ξύδι. Πες γι' αυτόν και για το χρίσμα: Άλειψας με λάδι το κεφάλι μου. Πες γι' αυτόν και για το βάπτισμα: Κοντά σε ύδωρ αναπαύσεως με ανέθρεψε.

Αυτός που είπε: «Πρέπει ο Υιός του ανθρώπου να πάθει πολλά, και να θανατωθεί, και να ταφεί, και την τρίτη ημέρα να αναστηθεί»· αυτός που είπε: «Γκρεμίστε τον ναό τούτο, και σε τρεις ημέρες θα τον εγείρω»· αυτός που είπε: «Εξουσία έχω να θέσω την ψυχή μου, και εξουσία έχω πάλι να την λάβω»· και, «Κανείς δεν την παίρνει από εμένα· εγώ από τον εαυτό μου την θέτω, και εγώ πάλι την λαμβάνω»· αυτός που επιτίμησε τον Πέτρο, ο οποίος λίγο πριν είχε μακαρισθεί για τα λόγια του: «Εσύ είσαι ο Χριστός ο Υιός του Θεού του ζώντος», έπειτα όμως, επειδή θεώρησε το πάθος ανάξιο γι' αυτόν, άκουσε: «Πήγαινε πίσω μου, σατανά· μου είσαι σκάνδαλο, διότι δεν φρονείς τα του Θεού, αλλά τα των ανθρώπων»· αυτός που έστρεψε σταθερά το πρόσωπό του για να αναβεί στην Ιερουσαλήμ, ώστε να χορηγήσει σε όλους τη σωτηρία διαμέσου του πάθους του· αυτός που μέσω των προφητών προκήρυξε και το είδος του πάθους του, αφενός μέσω του Ιερεμία: «Εναντίον μου σκέφτηκαν πονηρό λογισμό, λέγοντας: Ελάτε να βάλουμε ξύλο στο ψωμί του, και να τον εξολοθρεύσουμε από τη γη», υποδηλώνοντας τον σταυρό· αφετέρου μέσω του Δαβίδ: «Μου έδωσαν χολή για τροφή μου, και στη δίψα μου με πότισαν ξύδι»· και, «Τρύπησαν τα χέρια μου και τα πόδια μου· διαμοίρασαν τα ιμάτιά μου μεταξύ τους, και για τον ιματισμό μου έβαλαν κλήρο»· και μέσω του Ησαΐα: «Την πλάτη μου παρέδωσα σε μαστιγώσεις, και τα σαγόνια μου σε ραπίσματα, το δε πρόσωπό μου δεν το απέστρεψα από την ντροπή των εμπτυσμών».