Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 7:10

«Για ποιον λόγο», λέει, «παρόργισε ο ασεβής τον Θεό;» Διότι είπε μέσα στην καρδιά του: «Δεν πρόκειται να ερευνήσει». Αυτό είναι το αίτιο και της υπεροψίας του και της πτώσης του. «Το βλέπεις, ότι εσύ κατανοείς τον πόνο και τον θυμό». Εσύ, Κύριε, λέει, τα γνωρίζεις όλα, και τίποτα από όσα πράττονται δεν σου διαφεύγει, ούτε από όσα αναδύονται στη διάνοια και στους λογισμούς. Αλλά γνωρίζεις με ακρίβεια και τους πόνους τους, και τον θυμό εκείνων που τους βλάπτουν, και τους παροργισμούς των ανθρώπων. Επειδή κατανοείς τους λογισμούς όλων, και εσύ είσαι αυτός που ερευνά καρδιές και νεφρούς. Και επιβλέποντας όλα αυτά μακροθυμείς, γνωρίζοντας ότι οι πάντες βρίσκονται κάτω από τα χέρια σου, και δεν είναι δυνατόν σε κανέναν να διαφύγει πουθενά έξω από αυτά.

Δεν σε ωφελεί ο πυρετός περισσότερο από τη γέεννα; Ας μην αποθαρρυνθούμε κατά την ασθένεια, διότι ο Απόστολος είπε: «Όταν ασθενώ, τότε είμαι δυνατός.» Βλέπετε ότι «Καρδιές και νεφρούς ερευνά ο Θεός.» Ας υπομείνουμε, ας βαστάξουμε, ας γίνουμε μαθητές εκείνου που λέει: «Στη θλίψη να δείχνετε υπομονή.» Ας ευχαριστούμε τον Θεό για όλα, για να μην εκπληρωθεί και σε εμάς το: «Θα σε δοξολογήσει όταν του κάνεις καλό.» Και αν είχες σωματική περιποίηση και προς δοκιμασία βρήκες μικρή θλίψη, γιατί δεν θυμάσαι τον Ιώβ που λέει: «Αν τα αγαθά τα δεχθήκαμε από το χέρι του Κυρίου, τα κακά δεν θα τα υπομείνουμε;» Πρόσεξε ότι εκείνοι που θέλουν σε όλα την ανάπαυση, πρόκειται να ακούσουν: «Απολαύσατε τα αγαθά σας στη ζωή σας.» Ας μην χαλαρώσουμε πνευματικά. Έχουμε ελεήμονα Θεό που γνωρίζει την ασθένειά μας καλύτερα από εμάς, και αν, για να μας δοκιμάσει, φέρνει πάνω μας την ασθένεια, ωστόσο έχουμε τον Απόστολο που μας παρέχει το βάλσαμο λέγοντας: «Πιστός είναι ο Θεός, ο οποίος δεν θα επιτρέψει να πειραστείτε πάνω από τη δύναμή σας, αλλά μαζί με τον πειρασμό θα δώσει και τη διέξοδο, ώστε να μπορέσετε να τον υπομείνετε.» Ο Κύριος θα ενδυναμώσει και τον ασθενή και εκείνους που τον υπηρετούν, και τα δύο αυτά έργα σας θα γίνουν προς δόξαν Θεού. Μέχρι τέλους να φροντίζετε για την υπομονή, μην αποθαρρύνεστε, μην αποκάμετε. Διότι ο Θεός είναι κοντά, λέγοντας: «Δεν θα σε αφήσω, ούτε πρόκειται να σε εγκαταλείψω.» Πιστέψτε με, αδελφοί, πώς με κυρίευσε η κενοδοξία.

Ερώτηση ΚΑʹ. Από πού προέρχεται ο μετεωρισμός και οι διαλογισμοί· και πώς θα τους διορθώσουμε; Απάντηση. Ο μετεωρισμός προκαλείται από την αδράνεια του νου, όταν αυτός δεν ασχολείται με τα αναγκαία. Ο νους αδρανεί και περιέρχεται σε αμεριμνησία εξαιτίας της απιστίας στο ότι είναι παρών ο Θεός, ο οποίος ερευνά καρδιές και νεφρούς. Διότι, εάν το πίστευε αυτό, οπωσδήποτε θα εφάρμοζε αυτό που έχει ειπωθεί: «Έβλεπα τον Κύριο πάντοτε μπροστά μου, διότι βρίσκεται στα δεξιά μου, για να μην κλονιστώ». Εκείνος δε που κατορθώνει αυτό και τα παρόμοια με αυτό, ούτε θα τολμήσει ποτέ, ούτε θα βρει τον χρόνο να συλλογιστεί κάτι από εκείνα που δεν συντελούν στην οικοδομή της πίστεως, έστω και αν φαίνεται να είναι αγαθό, πόσο μάλλον να σκεφτεί τα απαγορευμένα και εκείνα που δεν είναι αρεστά στον Θεό.

Διότι ο Θεός ερευνά τις καρδιές και τους νεφρούς.

Ερώτηση ΡΚΖ΄. Λένε κάποιοι ότι είναι αδύνατον να μην οργιστεί ο άνθρωπος. Απόκριση. Αν είναι δυνατόν στον στρατιώτη να οργιστεί ενώπιον του βασιλιά, ούτε και έτσι έχει λογική αυτό που λέγεται. Διότι, εάν η θέα ενός ανθρώπου, που είναι ισότιμος κατά τη φύση, εμπόδισε το πάθος εξαιτίας της υπεροχής του αξιώματος, πόσο μάλλον, εάν αποκτήσει κάποιος την πλήρη βεβαιότητα ότι έχει τον Θεό επόπτη των δικών του κινημάτων; Επειδή πολύ περισσότερο ο Θεός, ο οποίος ερευνά καρδιές και νεφρούς, βλέπει τα κινήματα της ψυχής, από ό,τι βλέπει ο άνθρωπος την εξωτερική όψη του προσώπου.

ΕΡΩΤΗΣΗ ΣΑʹ. Πώς κατορθώνει κανείς το αμετεώριστο κατά την προσευχή; ΑΠΟΚΡΙΣΗ. Έχοντας την πλήρη βεβαιότητα ότι ο Θεός βρίσκεται μπροστά στα μάτια του. Διότι, εάν κάποιος, όταν βλέπει έναν άρχοντα ή προϊστάμενο και συνομιλεί μαζί του, διατηρεί αμετεώριστο το βλέμμα του, πόσο μάλλον εκείνος που προσεύχεται στον Θεό θα διατηρήσει αμετεώριστο τον νου του ενώπιον Εκείνου που ερευνά καρδιές και νεφρούς, εκπληρώνοντας το γεγραμμένο: «Υψώνοντας όσια χέρια, χωρίς οργή και διαλογισμούς».

Όπως ακριβώς φροντίζουμε να διαφυλάττουμε ενώπιον των ανθρώπων όσα είναι φανερά στους ανθρώπους, έτσι, και πολύ περισσότερο, εάν κάποιος αποκτήσει την πλήρη βεβαιότητα ότι έχει τον Θεό ως επόπτη, ο οποίος ερευνά καρδιές και νεφρούς, σύμφωνα με το γεγραμμένο, και τον μονογενή Υιό του Θεού να εκπληρώνει την υπόσχεση: «Όπου είναι δύο ή τρεις συγκεντρωμένοι στο όνομά μου, εκεί είμαι ανάμεσά τους»· και το Άγιο Πνεύμα να επιστατεί, να μοιράζει τα χαρίσματα και να ενεργεί· και τους αγγέλους να παρατηρούν τον καθένα, σύμφωνα με τον λόγο του Κυρίου: «Προσέχετε να μην καταφρονήσετε κανέναν από αυτούς τους μικρούς· διότι σας λέω ότι οι άγγελοί τους στον ουρανό βλέπουν διαρκώς το πρόσωπο του Πατέρα μου που βρίσκεται στους ουρανούς»· διεξάγει πολλαπλάσιο και σφοδρότερο αγώνα για να κατορθώσει να είναι η θεοσέβειά του ευάρεστη, και έτσι το αμετεώριστο εδραιώνεται ισχυρότερα και ακριβέστερα. Ακόμη, εάν φροντίσει να εκπληρώσει το: «Θα ευλογώ τον Κύριο σε κάθε καιρό, διαρκώς η αίνεσή του θα βρίσκεται στο στόμα μου»· και το: «Θα μελετά τον νόμο του ημέρα και νύχτα», ώστε με τη σταθερή και αδιάκοπη μελέτη και θεωρία των θελημάτων και της δόξας του Θεού, να μην βρει ο νους καιρό για μετεωρισμό.

Γι' αυτόν τον λόγο, θα συντριβούν μαζί οι άνομοι και οι αμαρτωλοί, προκειμένου να πάψουν να είναι ανυπότακτοι και να παρακούουν. Και εκείνοι που εγκατέλειψαν τον Κύριο θα συντελεστούν, σαν να μην πρόκειται να ενεργείται πλέον η αμαρτία της εγκατάλειψης του Κυρίου. Τέτοιο είναι και αυτό που λέγεται στον Ψαλμό: «Ας συντελεστεί η πονηρία των αμαρτωλών». Όπως ακριβώς εάν κάποιος παρακαλούσε έναν ιατρό να συντελεστεί η νόσος των ασθενών, ή να εμποδιστεί η εξάπλωση της σήψης μέσω της ιατρικής τέχνης. Η συντέλεια, εξάλλου, δεν σημαίνει πάντοτε τον παντελή αφανισμό, αλλά την παρεμπόδιση της εκάστοτε ενέργειας εκείνων που την ενεργούν. Διότι και ο Παύλος, προφητεύοντας στους Θεσσαλονικείς για τον υιό της απώλειας, είπε: «Τον οποίο ο Κύριος Ιησούς θα αναλώσει με το πνεύμα του στόματός Του και θα καταργήσει με την επιφάνεια της παρουσίας Του». Διότι, εάν η ανάλωση σημαίνει τον παντελή αφανισμό, πώς καταργείται αυτός που δεν υπάρχει πλέον; Αλλά είναι προφανές ότι το ψεύδος που υπάρχει μέσα στον άνομο εξαφανίζεται με το πνεύμα του στόματος της αλήθειας, και με αυτόν τον τρόπο θα καταργηθεί κατά την επιφάνεια της παρουσίας του Χριστού.

Κρίνε με λοιπόν, Κύριε, σύμφωνα με τη δική μου δικαιοσύνη· δηλαδή, αυτήν που είναι εφικτή στους ανθρώπους και δυνατή σε όσους ζουν με σάρκα. Και σύμφωνα με την ακακία που υπάρχει μέσα μου. Διότι με αυτόν τον τρόπο αναδεικνύεται ξεκάθαρα η διάθεση εκείνου που μιλάει, η οποία απέχει πάρα πολύ από τη φαρισαϊκή υπερηφάνεια. Διότι ως ακακία του ονομάζει την τρόπον τινά ακεραιότητα και την απειρία ως προς τα όσα είναι χρήσιμα για τη γνώση, σύμφωνα με αυτό που έχει ειπωθεί στις Παροιμίες, ότι δηλαδή «ο άκακος πιστεύει σε κάθε λόγο». Επειδή λοιπόν εμείς οι άνθρωποι, εξαιτίας της απειρίας μας, περιπίπτουμε απρόσεκτα σε πολλά, ικετεύει τον Θεό και ζητά να τύχει συγγνώμης λόγω της ακακίας του. Από αυτό, λοιπόν, είναι φανερό ότι τα λεγόμενα παρουσιάζουν περισσότερο την ταπεινοφροσύνη εκείνου που μιλά παρά την υπερηφάνειά του. Διότι λέει: «Κρίνε με σύμφωνα με τη δική μου δικαιοσύνη, και κρίνε με σύμφωνα με την ακακία που υπάρχει σε μένα». Εξετάζοντας, από τη μια πλευρά, το δίκαιό μου σε παραβολή με την ανθρώπινη αδυναμία, έτσι να με κρίνεις· κατανοώντας, από την άλλη, την απλότητα του χαρακτήρα μου, μην με καταδικάσεις όταν αμαρτάνω, θεωρώντας με ως άνθρωπο επιτήδειο ή έμπειρο στα πράγματα του κόσμου. Ας λάβει τέλος, λοιπόν, η πονηρία των αμαρτωλών.

Ολοφάνερα μαθητής των ευαγγελικών προσταγμάτων είναι αυτός που εύχεται αυτά. Διότι προσεύχεται υπέρ εκείνων που τον κακομεταχειρίζονται, ζητώντας να περιοριστεί με κάποιο τέρμα και όριο η πονηρία όσων αμαρτάνουν. Όπως ακριβώς, αν κάποιος προσευχόμενος υπέρ εκείνων που ασθενούν στο σώμα έλεγε: Ας λάβει πλέον τέλος η νόσος των ασθενούντων.

Διότι, για να μην επεκταθεί η αμαρτία έρποντας περισσότερο σαν γάγγραινα, προσεύχεται στον Θεό να σταματήσει και να περιοριστεί η περαιτέρω διάχυση της αμαρτίας, εκείνος που αγαπά τους εχθρούς του και επιθυμεί να ευεργετεί αυτούς που τον μισούν, και για τον λόγο αυτό προσεύχεται υπέρ εκείνων που τον κακομεταχειρίζονται. Και θα κατευθύνεις τον δίκαιο. Ευθύς ονομάζεται ο δίκαιος· και ευθεία είναι η καρδιά που είναι ορθά συγκροτημένη.

Ο Θεός ερευνά δίκαια καρδιές και νεφρούς. Επειδή η Γραφή σε πολλά σημεία εκλαμβάνει την καρδιά ως το ηγεμονικό μέρος, και τους νεφρούς σε πολλά σημεία ως το επιθυμητικό μέρος της ψυχής, και εδώ το ίδιο σημαίνει: Θεέ μου, κρίνε με και για τα δόγματα που κατέχω σχετικά με την ευσέβεια, και για τα κινήματα των παθών· διότι εσύ είσαι αυτός που ερευνά καρδιές και νεφρούς. Ετασμός, κυρίως, είναι η έρευνα που επιβάλλεται από τους κριτές στους εξεταζομένους με κάθε είδους βασανιστήρια, ώστε αυτοί που κρύβουν μέσα τους τα αναζητούμενα, να αναγκαστούν από τον πόνο να φέρουν στο φως το κρυμμένο. Διότι κατά τις ανεξαπάτητες εξετάσεις του κριτή ερευνώνται μεν οι λογισμοί μας, ερευνώνται δε και οι πράξεις μας. Κανείς, λοιπόν, ας μην προκαταλαμβάνει τον αληθινό κριτή, ούτε ας κρίνει κάποιος προ του κατάλληλου καιρού, έως ότου έλθει ο Κύριος, ο οποίος και θα φωτίσει τα κρυπτά του σκότους, και θα φανερώσει τις βουλές των καρδιών. Κατά συνέπεια, με το να ερευνά καρδιές και νεφρούς, ο Θεός φανερώνει τη δική Του δικαιοσύνη.

Αυτών μεν λοιπόν οι καρδιές δοκιμάστηκαν· οι νεφροί όμως του Ιωσήφ δοκιμάστηκαν, όταν, καθώς τον επιθύμησε μανιωδώς η ακόλαστη δέσποινα, προτίμησε τη σεμνότητα της σωφροσύνης από την αισχρή ηδονή. Προς τούτο δε δοκιμάστηκε, ώστε οι θεατές της κρίσεως του Θεού να συμφωνήσουν ότι δικαίως του απονέμεται η τιμή, διότι μέσα από μεγάλες δοκιμασίες έλαμψε περίτρανα η σεμνότητά του.

Ίσως υπονοεί ότι ο Κύριος είχε πληροφορηθεί κάτι γι' αυτόν από τον Φίλιππο. «Πριν σε φωνάξει ο Φίλιππος, ενώ ήσουν κάτω από τη συκιά, σε είδα.» Ο Σωτήρας του έλυσε αυτή την υπόνοια, δηλώνοντας ότι τον είχε δει κάτω από τη συκιά πριν από τη συνάντηση και τη συνομιλία του με τον Φίλιππο, αν και δεν ήταν σωματικά παρών. Πολύ χρήσιμα κατονομάζεται και η συκιά και ο τόπος, παρέχοντας εγγύηση για την πίστη του ότι πράγματι τον είχε δει· διότι έχοντας μάθει με ακρίβεια τα όσα τον αφορούσαν, πρόθυμα θα αποδεχόταν τον λόγο. «Ραββί, εσύ είσαι ο Υιός του Θεού, εσύ είσαι ο βασιλιάς του Ισραήλ.» Γνωρίζει ότι μόνον ο Θεός είναι ερευνητής των καρδιών, και σε κανέναν άνθρωπο δεν αποδίδει τη δυνατότητα να γνωρίζει τον νου, ενθυμούμενος πιθανότατα εκείνο το χωρίο των Ψαλμών: «Ο Θεός ετάζει καρδιές και νεφρούς». Διότι ο μελωδός ανέθεσε ως αποκλειστικό προνόμιο μόνο στη θεία φύση και αυτό, ως κάτι που δεν προσιδιάζει σε κανέναν άλλον. Επομένως, επειδή αντιλήφθηκε ότι ο Κύριος έβλεπε την υπόνοια που στριφογύριζε στον νου του με άφωνους ακόμη ψιθύρους, αμέσως τον αποκαλεί δάσκαλο, εισερχόμενος ήδη πρόθυμα στη μαθητεία του κοντά του, και τον ομολογεί Υιό του Θεού και βασιλιά του Ισραήλ, επιβεβαιώνοντας με θεολογική ορθότητα πως σε όποιον ενυπάρχουν τα ιδιώματα της θεότητας, αυτός είναι οπωσδήποτε και κατά φύσιν Θεός. «Επειδή σου είπα ότι σε είδα κάτω από τη συκιά, πιστεύεις;»

Ματθ. 26, 67-68 Θα ταίριαζε να πούμε αυτό που είπε κάποιος από τους αγίους προφήτες: «εξεπλάγη ο ουρανός για αυτό και έφριξε πάρα πολύ, λέει» ο «Κύριος», ο Θεός των όλων, ο Βασιλεύς των βασιλευόντων και Κύριος των κυριευόντων. Ατιμάζεται σαν ένας από εμάς και υπομένει καρτερικά να τον χτυπούν, και ανέχεται τον χλευασμό των ασεβών, προσφέροντάς μας ως πρότυπο την άκρα ανεξικακία του. Διότι αυτός που «ερευνά καρδιές και νεφρούς», ο χορηγός κάθε προφητείας, πώς ήταν δυνατόν να αγνοεί ποιος είναι αυτός που τον χτύπησε;

Εγκαινιάζοντας για εμάς μια νέα και ζωντανή οδό, ώστε και πάλι να είναι πλέον βατός ο ουρανός, και να εισερχόμαστε στο εσώτερο του καταπετάσματος, αφού έκανε την αρχή και σε αυτό Εκείνος που πρωτεύει στα πάντα, δηλαδή ο Χριστός. <Ο Κύριος θα κρίνει λαούς.> (A f. 44) Ειπώθηκε δε εδώ το «θα κρίνει» αντί του «θα δικάσει». Διότι δίκασε μεταξύ ημών και του Σατανά· και εκείνον μεν, επειδή καταδυνάστευσε την οικουμένη, τον απομάκρυνε από την τυραννία του πάνω σε όλους· ενώ εκείνους που υπέμειναν την αφόρητη καταδυνάστευση, τους σπλαχνίστηκε ως Θεός και τους δικαίωσε μέσω της πίστεως. <Κρίνε με, Κύριε, σύμφωνα με τη δικαιοσύνη μου.> (A f. 45) Λέγοντας δε ο προφήτης με άλλον τρόπο ότι ο Κύριος θα κρίνει λαούς, εισάγει τώρα και το πρόσωπο αυτών που κρίνονται, οι οποίοι ομολογούν τη δική τους αδυναμία, και παρακαλούν να κριθούν έτσι, όπως θα ταίριαζε στα μέτρα της ανθρωπότητας· διότι άλλη είναι, όπως είπαμε, η δικαιοσύνη των αγγέλων που ταιριάζει απόλυτα στη φύση τους, και άλλη των ανθρώπων, η οποία είναι προφανώς μικρή και ανάλογη προς την αδυναμία της φύσεως. <Ας συντελεστεί πια η πονηρία των αμαρτωλών.> (A f. 46) Ας συντελεστεί λοιπόν η πονηρία των αμαρτωλών, δηλαδή ας καταργηθεί η τυραννία του διαβόλου και των πονηρών δυνάμεων που είναι μαζί του· ώστε πλέον ο καθένας που είναι εργάτης της δικαιοσύνης να πορεύεται μέσα από έναν ευθύ και ομαλότατο δρόμο προς την ενάρετη ζωή.

Διότι, όταν κανείς δεν τον εξωθεί προς την άλλη κατεύθυνση, ο δίκαιος οπωσδήποτε θα κατευθύνει σωστά την οδό του. Ή ίσως ο Προφήτης εύχεται να λάβει τέλος η πονηρία που υπάρχει στους αμαρτωλούς, δηλαδή να σταματήσει καθώς αυτοί θα μεταστρέφονται προς την αρετή. Επομένως, ζητά την κατάπαυση της αμαρτίας σε καθέναν από εκείνους που έχουν ολισθήσει εξαιτίας αδυναμίας, ώστε στο εξής ο δίκαιος να κατευθύνεται σωστά. Διότι δεν είναι δυνατόν, δεν είναι δυνατόν να αναδειχθεί κάποιος εκτελεστής κατορθωμάτων αρετής, προτού παύσει να είναι πονηρός. <Δίκαιη είναι η βοήθειά μου από τον Θεό.> (A f. 46 b) Ο λόγος αυτός αρμόζει και στους Ιουδαίους και στους Έλληνες. Επειδή, το να αμαρτάνει κανείς εν γνώσει του αποτελεί ομολογουμένως καταφρόνηση, ενώ το να το πράττει αυτό εν αγνοία του, παρέχει εύλογη αφορμή για την αίτηση συγγνώμης (είχαν δε πλανηθεί και οι Ιουδαίοι και οι Έλληνες, οι μεν παρασυρόμενοι στην υπακοή από τη διεστραμμένη συμπεριφορά των ηγετών τους, αγνοώντας τον Λυτρωτή, οι δε επειδή δεν είχαν λάβει ακόμη το θείο φως στον νου τους, ούτε είχαν γνωρίσει ποιος είναι ο κατά φύσιν και αληθινός Θεός). Εξαιτίας αυτού, Εκείνος που ερευνά καρδιές και νεφρούς, γνώριζε ότι τόσο οι μεν όσο και οι δε αμάρταναν από αμάθεια και, επειδή δεν γνώριζαν το Δεσποτικό θέλημα, τους απένειμε δίκαιη την επικουρία Του.

Διότι δεν είχα ανάγκη από μακροσκελείς λόγους για την εξομολόγηση, αλλά αρκούσαν για αυτήν οι στεναγμοί της καρδιάς, και οι οδυρμοί που αναπέμπονταν από τα βάθη της ψυχής προς τον Θεό. <Κύριε, ενώπιόν σου είναι όλη η επιθυμία μου.> (A f. 209) Διότι οι ηδονές που παρασύρουν τη διάνοια του ανθρώπου προς τα έργα της φαυλότητας, βρίσκονται μακριά από τα μάτια του πανάγνου Θεού· διότι δεν θα μπορούσε ποτέ να επιβλέψει αυτό που του είναι απεχθές. Κάθε επιθυμία όμως που καλεί προς την αρετή, επιβλέπεται από αυτόν. Πρέπει λοιπόν να την αναθέτουμε στον Θεό, σαν να είναι κατά κάποιον τρόπο η πηγή κάθε επιθυμίας μας, ώστε προσφέροντας όλο το επιθυμητικό μας να μπορούμε να λέμε: «Κύριε, ενώπιόν σου είναι όλη η επιθυμία μου.» Ο δε Δαβίδ λέει και κάτι τέτοιο: «Ο πόθος της δικής μου μετανοίας ας σταθεί ενώπιόν σου.» <Και ο στεναγμός μου δεν κρύφτηκε από εσένα.> (A f. 209, B f. 136 b) Προσθέτει δε ο Ψαλμωδός ότι δεν κρύφτηκε από εσένα ο στεναγμός μου, για να κατανοήσουμε ότι δηλώνει κάτι τέτοιο: εσένα, λέει, τον παντεπόπτη, που ερευνάς καρδιές και νεφρούς, καθιστώ μάρτυρα των στεναγμών μου. Διότι δεν το έχω πράξει για κανέναν άλλον λόγο, λέει, παρά μόνο για να λυπάμαι και να κλαίω, επειδή προσέκρουσα στους δικούς σου νόμους.

Ένα πολύ σαφές σημάδι μιας νόθας και κτηνώδους ζωής θα μπορούσε να είναι το κρίθινο αλεύρι· διότι είναι μάλλον πιο ταιριαστό στα ζώα, και δεν προσιδιάζει πολύ στον άνθρωπο, η ακράτεια στην επιθυμία και η θέληση να πορεύεται κανείς αχαλίνωτα σε άτοπες ηδονές. Γι' αυτόν τον λόγο, κρίθινο αλεύρι προσέφερε στον Θεό η γυναίκα που κατηγορούνταν για νόθα ζωή, χωρίς λιβάνι και λάδι, δηλαδή χωρίς ευωδία και ιλαρότητα· διότι είναι θυσία που υπενθυμίζει αμαρτία. Και όπου υπάρχει υπενθύμιση αμαρτίας, πώς ή από πού θα μπορούσε να προκύψει η ιλαρότητα; Διότι αυτός που κρίνεται δεν έχει ελπίδα στεφάνων, αλλά φόβο καταδίκης και πυρός. Και επιπλέον, η γυναίκα οδηγείται στον κριτή ασκεπής, δηλαδή όχι με τον συνηθισμένο και πρέποντα στολισμό της. Και ποιος θα μπορούσε να είναι ο λόγος γι' αυτό; Διότι οι κατηγορίες αφορούν απρέπεια και το κατηγορητήριο βδελυρότητα. Να θυμάσαι δε ότι ο Παύλος, ως νομομαθής, δεν επιτρέπει σε ασκεπή γυναίκα να προσεύχεται στον Θεό, χρησιμοποιώντας τον νόμο της φύσης ως απόδειξη ότι πρέπει να είναι καλυμμένη: «Διότι η κόμη», λέει, «της έχει δοθεί αντί για κάλυμμα». Επομένως, η γυναίκα δεν βρισκόταν πλέον σε ευπρέπεια, αφού είχε διαβληθεί για απρέπεια. Ήταν δε ασκεπής και για έναν άλλο λόγο: διότι τα πάντα είναι γυμνά στα μάτια εκείνου που κρίνει, και κανείς απολύτως δεν θα μπορούσε να διαφύγει από εκείνον που εξετάζει καρδιές και νεφρούς, και ο οποίος μέσω της φωνής του προφήτη λέει τα εξής: «Εγώ είμαι Θεός που βρίσκεται κοντά, λέει ο Κύριος, και όχι Θεός από μακριά. Μήπως μπορεί κάτι να κρυφτεί από εμένα;»

Διότι, αν κάποιος από τους παρόντες νομίζει ότι μπορεί να δοκιμάσει τη χάρη, εξαπατά τον εαυτό του και αγνοεί τη δύναμή της. Να έχεις ανυπόκριτη την ψυχή σου, άνθρωπε, ενώπιον Εκείνου που ερευνά καρδιές και νεφρούς. Διότι, όπως ακριβώς εκείνοι που πρόκειται να στρατολογήσουν εξετάζουν τις ηλικίες και τα σώματα των στρατευομένων, έτσι και ο Κύριος, στρατολογώντας τις ψυχές, ερευνά τις προαιρέσεις. Και αν μεν βρει κρυμμένη υποκρισία, απορρίπτει τον άνθρωπο ως ακατάλληλο για την αληθινή στρατεία. Αν όμως τον βρει άξιο, σε αυτόν δίνει πρόθυμα τη χάρη. Δεν δίνει τα άγια στους σκύλους. Αλλά όπου βλέπει την αγαθή προαίρεση, εκεί δίνει τη σωτηριώδη σφραγίδα, τη θαυμαστή, την οποία τρέμουν οι δαίμονες και αναγνωρίζουν οι άγγελοι, ώστε οι μεν να τραπούν σε φυγή διωκόμενοι, οι δε να τον φροντίζουν ως δικό τους. Εκείνοι λοιπόν που λαμβάνουν αυτή την πνευματική και σωτήρια σφραγίδα, έχουν ανάγκη και της δικής τους προαιρέσεως. Διότι, όπως ακριβώς ο γραφικός κάλαμος ή το βέλος έχει ανάγκη από εκείνον που θα τα χειριστεί, έτσι και η χάρη έχει ανάγκη από εκείνους που πιστεύουν.

Μοναχέ, μην υπακούς στον φθόνο, ούτε να στήνεις ενέδρα στον αδελφό σου και να του προσάπτεις επαίσχυντο όνομα, θέλοντας να τον διώξεις από τον τόπο του με αισχύνη, για να μην υποστείς εσύ αυτά που σχεδίασες εναντίον του άλλου· διότι όποιος σκάβει λάκκο για τον πλησίον, θα πέσει ο ίδιος μέσα σε αυτόν. Και θα ακούσεις αυτό που έχει γραφτεί: θα πέσουν μέσα στα δίχτυα τους οι αμαρτωλοί. Και σε εκείνον θα εκπληρωθεί το ρηθέν: όσοι θέλουν να ζουν με ευσέβεια εν Χριστώ, θα διωχθούν. Αδελφέ, μην προφασίζεσαι λέγοντας ότι ο αδελφός βλάπτει τη συνοδεία· αντίθετα, μην κάνεις κακό σε άλλον, ούτε να γίνεσαι συμμέτοχος με αυτούς που πράττουν το κακό· διότι ο Θεός εξετάζει καρδιές και νεφρούς.

Μεγάλος φόβος, αδελφοί, κατά την ώρα εκείνη, και φρίκη και έκσταση, όταν Εκείνος καθίσει στο απροσωπόληπτο κριτήριο, και ανοιχτούν εκείνα τα φοβερά βιβλία, όπου είναι γραμμένα και τα έργα μας και τα λόγια μας και οι πράξεις μας, αυτά που είπαμε και πράξαμε σε τούτο τον βίο, και νομίσαμε ότι διέλαθαν της προσοχής του Θεού, ο οποίος ερευνά καρδιές και νεφρούς, σύμφωνα με το γεγραμμένο: ότι όλες οι τρίχες της κεφαλής σας είναι μετρημένες, δηλαδή οι διαλογισμοί και οι σκέψεις, για τα οποία θα δώσουμε λόγο στον Κριτή.

Επομένως, αγαπητοί, ας αποφεύγουμε τις κοσμικές επιθυμίες, για να μη γίνουμε πάλι δούλοι της αμαρτίας. Διότι λέγει ο Σωτήρας: αλήθεια σας λέω, καθένας που πράττει την αμαρτία είναι δούλος της αμαρτίας. Ας υπηρετήσουμε λοιπόν ευάρεστα τον Θεό που μας ελευθέρωσε, και ας μην παρασυρθούμε από τα πάθη της φθοράς, μήτε να δίνουμε προσοχή στην ευπρέπεια του στολισμού ή του κουκουλίου ή του ζωναριού ή του ελκυστικού αναλάβου, αλλά ας επιδιώκουμε τα ταπεινά και τα χωρίς κενοδοξία, όπως αρμόζει σε αγίους. Διότι είναι απρεπές αυτοί που έχουν υποτάξει τα μέγιστα, να νικιούνται από τα πιο ευτελή. Αλλά η προσπάθειά μας ας είναι πάντοτε να γίνει ο εσωτερικός μας άνθρωπος ευάρεστος σε Εκείνον που ερευνά καρδιές και νεφρούς, και ας καταφρονήσουμε τα ανωφελή. Διότι κανείς δεν μπορεί να δουλεύει σε δύο κυρίους, σύμφωνα με τον λόγο του Δεσπότη. Επειδή ποιος ξυλουργός που μαθαίνει την τέχνη, αποκτά για τον εαυτό του λόγχη αντί για σκεπάρνι; Ή ποιος, θέλοντας να κατορθώσει την ταπεινοφροσύνη, αγωνίζεται για την κενοδοξία; Ή ποιος, επιθυμώντας τα ουράνια, δεν περιφρονεί τα γήινα; Είθε δε ο Κύριος να μας δώσει τη χάρη να πράττουμε και να φρονούμε τα αρεστά σε Αυτόν.

Ο δε αδαμάντινος λίθος, κατά την ψυχή και το σώμα, δεν ηττήθηκε στον νου, και μάλιστα σε μια τέτοια ζάλη. Αλλά αποκρούοντας όλα όσα γίνονταν εξαιτίας του φόβου του Θεού, με την πρέπουσα σε αυτόν και καλή κατάσταση την διαβεβαίωνε με θεϊκά λόγια, λέγοντάς της τα εξής: Ω γυναίκα, δεν είναι καλό αυτό, να διαπράξω την αμαρτία μαζί σου, τη δέσποινά μου· διότι εγώ φοβάμαι τον Θεό. Ιδού, ο κύριός μου μου παρέδωσε όλα τα υπάρχοντά του στο σπίτι και στους αγρούς, και δεν υπάρχει τίποτα άλλο που να μην είναι υπό την εξουσία μου, εκτός από εσένα, τη δέσποινά μου. Είναι λοιπόν άτοπο για εμένα να αθετήσω την τόσο μεγάλη αγάπη ενός τέτοιου κυρίου, ο οποίος μάλιστα με αγάπησε τόσο. Πώς μπορώ να διαπράξω μια τέτοια αμαρτία ενώπιον του Θεού, ο Οποίος ερευνά καρδιές και νεφρούς;

Και υψώνοντας τη φωνή του ο Βενιαμίν, με κλαυθμό και οδυρμό, άρχισε να διαβεβαιώνει τον καθένα τους και να λέει: Ιδού, ο ίδιος ο Θεός των πατέρων μας γνωρίζει, αυτός που παρέλαβε τη Ραχήλ, όπως ο ίδιος θέλησε, αυτός που γνωρίζει τον θάνατο του πανέμορφου Ιωσήφ, ο οποίος συντηρεί τον Ιακώβ δίνοντάς του παρηγοριά για τον χωρισμό του Ιωσήφ, και τώρα πάλι τον παρηγορεί αοράτως, όπως Εκείνος γνωρίζει, αυτός που βλέπει τα πάντα σε όλους μας και ερευνά καρδιές και νεφρούς, αυτός γνωρίζει ότι αυτό το κύπελλο, για το οποίο μιλάτε, δεν το έκλεψα εγώ, ούτε καν είχα τέτοια σκέψη γι' αυτό. Έτσι ας αξιωθώ να δω τα σεβάσμια λευκά μαλλιά του Ιακώβ, ώστε να φιλήσω τα γόνατά του με χαρά. Δεν έκλεψα αυτό το κύπελλο. Αλίμονο, αλίμονο, Ραχήλ, τι απέγιναν τα τέκνα σου! Ο πανέμορφος Ιωσήφ, καθώς λένε, θανατώθηκε από θηρία. Και ιδού πάλι εγώ, μητέρα, ξαφνικά έγινα κλέφτης, και δεν γνωρίζω πώς. Σε ξένη γη κρατούμαι στη δουλεία.

Εσύ, ο μόνος αναμάρτητος, σπλαχνίσου με· εσύ, ο μόνος φιλάνθρωπος, σώσε με· διότι εκτός από εσένα, τον ευλογημένο Πατέρα, και τον μονογενή σου Υιό που σαρκώθηκε για εμάς, και το άγιό σου Πνεύμα που ζωοποιεί τα πάντα, άλλον δεν γνωρίζω, ούτε σε άλλον πίστεψα. Και τώρα θυμήσου με, Δέσποτα, και βγάλε με από τη φυλακή των ανομιών μου· διότι στη δική σου εξουσία ανήκουν και τα δύο, Δέσποτα· το πότε θα εισέλθει κανείς σε αυτόν τον κόσμο, και το πότε θα αναχωρήσει από αυτόν. Θυμήσου με τον αναπολόγητο, και σώσε με τον αμαρτωλό. Η χάρη σου, η οποία υπήρξε για εμένα σε αυτόν τον αιώνα βοήθεια και καταφύγιό μου, καύχημα και έπαινος, αυτή θα με σκεπάσει κάτω από τις πτέρυγές της κατά την ημέρα εκείνη τη φοβερή και φρικτή· διότι εσύ γνωρίζεις, ως αυτός που εξετάζει καρδιές και νεφρούς, ότι απομακρύνθηκα από πολλές στρεβλές οδούς και από πλήθος σκανδάλων· και ως στρεβλές οδούς εννοώ τα φρονήματα των αιρετικών και την περίεργη ερμηνεία· και αυτό δεν προήλθε από εμένα, αλλά από τη χάρη σου· διότι αυτή φώτισε τη διάνοιά μου.

Και τι να σου πω, ω Προγνώστα, που ερευνάς καρδιές και νεφρούς; Διότι μόνος εσύ γνωρίζεις ότι, σαν την άνυδρη γη, σε διψά η ψυχή μου και σε ποθεί η καρδιά μου. Εκείνον δε που σε αγαπά, η χάρη σου πάντοτε τον αναπληρώνει πλήρως. Όπως, λοιπόν, πάντοτε με εισάκουσες, έτσι και τώρα μην παραβλέψεις τη δέησή μου. Διότι, ιδού, η διάνοιά μου είναι σαν αιχμάλωτη, ζητώντας εσένα, τον μόνο Σωτήρα της αλήθειας. Γι' αυτό λοιπόν, στείλε τη χάρη σου να έρθει γρήγορα σε βοήθειά μου, για να χορτάσει την πείνα μου και να ξεδιψάσει τη δίψα μου. Διότι εσένα ποθώ, τον Δεσπότη που ποτέ κανείς δεν χορταίνει. Διότι ποιος είναι δυνατόν να σε χορτάσει, όταν σε αγαπά αληθινά και διψά το φως της αλήθειας σου;

Τι λοιπόν να προσδοκώ εγώ, που είμαι περιβεβλημένος με ένα τόσο άπειρο βάρος αμαρτιών; Έχει πωρωθεί η καρδιά μου, έχει αλλοιωθεί ο ευσεβής λογισμός μου, έχει σκοτιστεί η διάνοιά μου. Συνεχώς επιστρέφω όπως ο σκύλος στον ίδιο του τον εμετό. Δεν έχω παρρησία προς Εκείνον που ερευνά καρδιές και νεφρούς. Δεν έχω καθαρή διάνοια. Δεν έχω δάκρυα στην προσευχή. Ακόμη και αν στενάξω, παγώνω το πρόσωπό μου που έχει περιέλθει σε ντροπή. Θα χτυπήσω το στήθος μου, το κατοικητήριο των παθών, το εργαστήριο των πονηρών λογισμών.

Δόξα στον μόνο σοφό Θεό, αγαπητοί. Θυμήθηκα την ώρα εκείνη και τρόμαξα. Αναλογίστηκα εκείνη τη φρικτή κρίση και κυριεύτηκα από φόβο, καθώς και την ευφροσύνη μέσα στον παράδεισο, και αναστενάζοντας έκλαψα, μέχρι που δεν μου απέμεινε δύναμη για να κλάψω άλλο. Διότι με ραθυμία και περισπασμό πέρασα τις ημέρες μου, και με ρυπαρούς λογισμούς ολοκλήρωσα τα χρόνια μου. Πώς κλάπηκαν, δεν το κατάλαβα. Και πώς πέρασαν, δεν το αντιλήφθηκα. Οι ημέρες μου λιγόστεψαν και οι ανομίες μου πληθύνθηκαν. Αλίμονο, αλίμονό μου, αγαπητοί μου! Τι θα κάνω με τη ντροπή εκείνης της ώρας, όταν θα σταθούν ολόγυρά μου οι γνωστοί μου, αυτοί που με έβλεπαν με αυτό το σχήμα της ευλάβειας και με καλοτύχιζαν, ενώ εσωτερικά ήμουν γεμάτος ανομία και ακαθαρσία, και είχα λησμονήσει τον Κύριο που ερευνά καρδιές και νεφρούς;

Και επειδή απομωράνθηκε η διάνοια, το άλας της χάριτός σου ας την αρτύσει. Και τι να σου πω, ω Προγνώστη, σε εσένα που ερευνάς καρδιές και νεφρούς; Εσύ μόνο γνωρίζεις πώς, σαν άνυδρη γη, σε διψά η ψυχή μου και σε ποθεί η καρδιά μου.

Μεγάλος θα είναι ο φόβος, αδελφοί, κατά την ώρα εκείνη, όταν ανοιχτούν εκείνα τα φοβερά βιβλία, όπου είναι γραμμένα τα έργα μας και τα λόγια μας, και όσα πράξαμε σε αυτόν τον βίο και νομίσαμε ότι έμειναν κρυφά από τον Θεό, ο οποίος ερευνά καρδιές και νεφρούς. Εκεί αναγράφεται κάθε πράξη και σκέψη των ανθρώπων, είτε αγαθά είτε φαύλα.

Δεν έχω παρρησία ενώπιον Εκείνου που ερευνά καρδιές και νεφρούς. Κανείς δεν μπορεί να θεραπεύσει τον πόνο της ψυχής μου, παρά μόνον Αυτός που γνωρίζει τα βάθη της καρδιάς. Όσες φορές έθεσα όρια στον εαυτό μου, και ανοικοδόμησα τείχη ανάμεσα σε εμένα και την άνομη αμαρτία, όταν οι αντίπαλοι επιτέθηκαν πολεμώντας με, η διάνοια παρέβη τα όρια και τα τείχη κατεδαφίστηκαν, διότι τα όρια δεν διέθεταν την ασφάλεια του φόβου του Κρείττονος, και τα τείχη δεν ήταν θεμελιωμένα πάνω σε ειλικρινή μετάνοια.

Ενθυμούμενοι λοιπόν εκείνον που είπε ότι ο Θεός εξετάζει καρδιές και νεφρούς, και ότι θα αποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του, ας πράττουμε τα πάντα σύμφωνα με το θέλημα του Θεού· διότι ο Θεός δεν εμπαίζεται. Εάν δεις τον εαυτό σου να ελκύεται από κάποιον λογισμό προς συνάντηση με πρόσωπο ωραίας όψεως, είτε νέου είτε γυναίκας, να γνωρίζεις ότι πλησιάζεις στις παγίδες του Εχθρού· εάν όμως, αν και νουθετείσαι, δεν απομακρυνθείς, να ξέρεις ότι έχεις βρεθεί ήδη μέσα στις παγίδες· γι' αυτό και δεν θα μπορέσεις εύκολα να κυριαρχήσεις επί της ηδονής. Διότι, εάν δεν μπόρεσαι, ή μάλλον δεν θέλησες, να αποτραβήξεις τον εαυτό σου από την επιβλαβή συνάντηση, πώς δεν θα σε μεταχειριστεί ο Εχθρός και με αυτή την ενέργεια για τη σφαγή σου; Εάν πάλι λες: «συναναστρέφομαι μεν, αλλά δεν βλάπτομαι», και αυτό είναι σημάδι εμπαθούς ψυχής. Διότι πώς είναι δυνατόν να περπατά κάποιος πάνω σε αναμμένα κάρβουνα και να μην κατακαίγονται τα πόδια του;

Σπλαχνίσου με τον αμαρτωλό που σε ορκίζω στην ευσπλαχνία σου· ελέησέ με, σπλαχνίσου, συγχώρεσε· και μην καταλογίσεις ως προπέτεια τους όρκους μου, εσύ που ερευνάς τις καρδιές και τα νεφρά των ανθρώπων, καθώς και όλες τις σκέψεις.

Αυτός, λοιπόν, ο μονογενής, ο τέλειος, ο άκτιστος, ο άτρεπτος, ο αναλλοίωτος, ο απερινόητος, ο αόρατος, ο οποίος ενανθρώπησε ανάμεσά μας και αναστήθηκε πνευματικά και «δεν πεθαίνει πλέον», που δεν πτωχεύει πλέον, αυτός που «για εμάς πτώχευσε, αν και ήταν πλούσιος», ο οποίος είναι εξ ολοκλήρου πνεύμα, αυτός που ενώνει το σαρκικό με το θεϊκό, ο ένας Κύριος και Βασιλιάς Χριστός, ο Υιός του Θεού, αφού κάθισε στον ουρανό στα δεξιά του Πατέρα «πάνω από κάθε αρχή και εξουσία και δύναμη και από κάθε όνομα που ονομάζεται», λέει στο Ευαγγέλιο: «πορευθείτε και βαπτίστε όλα τα έθνη στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος». Αυτό δε, [...] δεν υποδήλωνε συναλοιφή του Υιού με τον Πατέρα ούτε συναλοιφή του Αγίου Πνεύματος με τον Πατέρα και τον Υιό, αλλά αναγνωρίζει τον Πατέρα ως αληθινό Πατέρα, και τον εαυτό Του τον απέδειξε αληθινό, ενυπόστατο Λόγο, και το Άγιο Πνεύμα Του ως ενυπόστατο Πνεύμα και «Πνεύμα αληθείας», άκτιστο, άτρεπτο, αναλλοίωτο. Όχι για να υποθέσει κανείς κάτι αντίθετο, φερόμενος με δόλο προς την πίστη, αποκρύπτοντας τα ίχνη του και ενεργώντας δόλια απέναντι στην αλήθεια («διότι ο Θεός ερευνά καρδιές και νεφρούς»).

«Ας λάβει τέλος η πονηρία των αμαρτωλών και θα κατευθύνεις τον δίκαιο, εσύ ο Θεός που εξετάζεις καρδιές και νεφρούς». Είναι γνώρισμα σοφίας και μέγα το να ζητά κανείς να δοθεί ένα τέλος στην κακία, και να υπάρξει καθοδήγηση για τον δίκαιο, ώστε να μην κλυδωνίζεται πλέον. Έχοντας μιλήσει για τη δικαιοκρισία του Θεού, τον αναδεικνύει ως τον μόνο δίκαιο κριτή, επειδή είναι και ο μόνος που ερευνά τις καρδιές· διότι αυτός ανταποδίδει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του. Διότι ο μεν άνθρωπος βλέπει την εξωτερική όψη, αυτός όμως είναι κριτής των διαλογισμών και των εννοιών της καρδιάς· δεν υπάρχει κρίση που να είναι αφανής ενώπιόν του. Αφού παρουσίασε τον Θεό με αυτόν τον τρόπο, λέει με συνείδηση γεμάτη παρρησία: «Η βοήθειά μου προέρχεται από τον Θεό, ο οποίος σώζει τους ευθείς στην καρδιά». Διότι τρέφει αγαθές ελπίδες χάρη σε αυτόν που εξετάζει καρδιές και νεφρούς, εφόσον ο ίδιος δεν έχει τίποτε το δόλιο μέσα στην καρδιά του.

Είπα, όταν έλθει ο βασιλιάς της Βαβυλώνας στην Ιερουσαλήμ και συλλάβει τον βασιλιά της και τους άρχοντές της. Είναι ολοφάνερο λοιπόν το πώς και αυτός ο Λίβανος, μαζί με όσους υψώθηκαν από την αλαζονεία τους, κατέπεσε κατά την παρουσία του Σωτήρα μας που προήλθε από τη ρίζα του Ιεσσαί· στον οποίο και αναπαύθηκε η τελειότητα των χαρισμάτων του Αγίου Πνεύματος, και ο οποίος πρόκειται να έλθει και πάλι κατά τη δεύτερη και ένδοξη παρουσία του, χωρίς να κρίνει σύμφωνα με την εξωτερική δόξα· διότι ο Θεός δεν προσωποληπτεί· αλλά ούτε και θα ελέγξει σύμφωνα με τα λόγια· διότι αυτός ερευνά καρδιές και νεφρούς, και διεισδύει μέχρι τον διαχωρισμό ψυχής και πνεύματος.

Άλλη ευχή του καταπετάσματος στους Αιγυπτίους. Κύριε ο Θεός μας, ο Παντοκράτορας, που γνωρίζεις τον νου των ανθρώπων, που ερευνάς καρδιές και νεφρούς· εσύ που κάλεσες εμένα τον ανάξιο σε τούτη τη λειτουργία σου· μη με βδελυχθείς και μην αποστρέψεις το πρόσωπό σου από εμένα· αλλά εξάλειψε όλα τα παραπτώματά μου, και απόπλυνε τον ρύπο του σώματός μου και τον σπίλο της ψυχής, και αγίασέ με ολόκληρο, ώστε, ικετεύοντάς σε να δώσεις άφεση αμαρτιών σε άλλους, να μην καταστώ εγώ ο ίδιος αδόκιμος.

Ακόμη και αν κάποιοι μας προβάλλουν την Αγία Γραφή για αυτό το ζήτημα, η οποία μαρτυρεί ότι το ηγεμονικό της ψυχής εδρεύει στην καρδιά, δεν θα αποδεχθούμε τον ισχυρισμό τους ανεξετάστως. Διότι αυτός που μνημόνευσε την καρδιά, μνημόνευσε και τους νεφρούς, λέγοντας: «Ο Θεός που ερευνά καρδιές και νεφρούς»· επομένως, περιορίζουν το νοερό μέρος είτε και στα δύο αυτά όργανα, είτε σε κανένα από τα δύο. Έχοντας μάλιστα διδαχθεί ότι οι νοητικές ενέργειες αμβλύνονται ή και καθίστανται εντελώς ανενεργές σε μια συγκεκριμένη κατάσταση του σώματος, δεν θεωρώ ότι αυτό αποτελεί επαρκές τεκμήριο για να υποστηριχθεί ότι η δύναμη του νου περιορίζεται σε κάποιον τόπο, ωσάν να εκδιώκεται από τη φυσική της ευρυχωρία εξαιτίας των φλεγμονών που πλήττουν τα σωματικά μέρη. Διότι είναι σωματική (υλική) μια τέτοια αντίληψη, το να πιστεύει κανείς δηλαδή ότι, όταν ένα δοχείο έχει προκαταληφθεί από κάτι που έχει εισαχθεί μέσα του, δεν μπορεί κάτι άλλο να βρει χώρο σε αυτό. Η νοερή φύση, άλλωστε, ούτε εγκαθίσταται στα κενά των σωμάτων, ούτε εξωθείται από τον πλεονασμό της σάρκας.

Ας προσέξουμε λοιπόν και εμείς, αδελφοί, παρακαλώ, και ας καθαρίσουμε τις καρδιές μας από κάθε μολυσμό, για να μην παρασυρθούμε μαζί με εκείνους που καταδικάστηκαν· διότι αν ο νόμος που μεταδόθηκε μέσω του Μωυσή «αποδείχθηκε βέβαιος και κάθε παράβαση και παρακοή έλαβε δίκαιη ανταπόδοση, πώς θα ξεφύγουμε εμείς, αν αμελήσουμε τη δική μας σωτηρία, η οποία, αφού άρχισε να κηρύττεται από τον Κύριο, βεβαιώθηκε σε εμάς από εκείνους που την άκουσαν, ενώ παράλληλα ο Θεός έδινε τη μαρτυρία Του με σημεία και τέρατα και με ποικίλες δυνάμεις, και με τις δωρεές του Αγίου Πνεύματος;». Ας φοβηθούμε λοιπόν Εκείνον που ερευνά τις καρδιές και τα νεφρά· ας εξιλεώσουμε τον Κύριο των εκδικήσεων· ας εγκαταστήσουμε μέσα μας την ειρήνη, τον αγιασμό, την προσευχή με κατάνυξη, χωρίς τα οποία κανείς δεν θα δει τον Κύριο· ας ποθήσουμε με πλήρη βεβαιότητα πίστεως εκείνη την υποσχεμένη θέα προς όσους έχουν καθαρή καρδιά, και ας κάνουμε τα πάντα για να την αξιωθούμε, μαζί με την οποία υπάρχει η αιώνια ζωή, η άφθαρτη ομορφιά, ο ανεξάντλητος πλούτος, η αναλλοίωτη και απέραντη απόλαυση και δόξα και βασιλεία.