Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 7:10

Επομένως, αδελφοί, ανορθώστε τα εξαντλημένα ως προς την αρετή χέρια σας και τα παραλυμένα γόνατα, και κάντε ίσιους δρόμους για τα πόδια σας, βαδίζοντας τις ευθείες οδούς του Κυρίου: τη δικαιοσύνη, τη σωφροσύνη, την αγάπη, την ταπείνωση, την αλήθεια. Αντίθετα, διεστραμμένοι και σκολιοί δρόμοι είναι οπωσδήποτε το μίσος, το ψεύδος, ο δόλος, ο φθόνος, η πλεονεξία, η υπερηφάνεια και τα παρόμοια με αυτά, τα οποία, όχι μόνο όταν πράττονται, αλλά και μόνο όταν αγαπιούνται και μελετώνται στον νου, καθιστούν τον άνθρωπο άξιο της θείας αποστροφής. Διότι ο μεν άνθρωπος βλέπει το πρόσωπο, ο δε Θεός βλέπει στην καρδιά, και Αυτός είναι που ερευνά τις καρδιές και τα νεφρά.

Διότι σε κανέναν άλλον δεν είναι δυνατόν να προσέχει ολόκληρο τον εαυτό του. Αυτήν, λοιπόν, τη φύλαξη τοποθέτησε ως επιστάτη και στην ψυχή και στο σώμα· διότι μέσω αυτής θα απαλλαγείς εύκολα και από τα σωματικά και από τα ψυχικά πονηρά πάθη. Γίνε, λοιπόν, προστάτης του εαυτού σου, επίστησε την προσοχή στον εαυτό σου, επισκέψου τον εαυτό σου, ή μάλλον να προΐστασαι και να επισκέπτεσαι και να εξετάζεις· διότι έτσι θα υποτάξεις στο Πνεύμα τη σάρκα που αφηνιάζει και «ποτέ δεν θα υπάρξει κρυφός λόγος στην καρδιά σου». «Εάν πνεύμα αυτού που εξουσιάζει», δηλαδή των πονηρών πνευμάτων και παθών, «ανέβει πάνω σου», λέει ο Εκκλησιαστής, «τον τόπο σου μην εγκαταλείψεις», δηλαδή να μην αφήσεις κανένα μέρος της ψυχής, ούτε μέλος του σώματος χωρίς επιστασία. Διότι έτσι θα παραμείνεις ανώτερος από τα πνεύματα που επηρεάζουν από κάτω, και «σε Εκείνον που εξετάζει καρδιές και νεφρούς», εφόσον εσύ ο ίδιος τα έχεις πρωτύτερα εξετάσει, θα παραστείς χωρίς να υποβληθείς σε εξέταση, με παρρησία. «Διότι, εάν κρίναμε μόνοι μας τους εαυτούς μας, δεν θα κρινόμασταν», λέει ο Παύλος. Και, έχοντας βιώσει εκείνο το μακάριο πάθος του Δαβίδ, θα πεις κι εσύ προς τον Θεό ότι «το σκοτάδι δεν θα είναι σκοτεινό για εσένα, και η νύχτα θα φωτιστεί σαν ημέρα για εμένα, διότι εσύ απέκτησες τους νεφρούς μου». «Όχι μόνο ολόκληρο το επιθυμητικό μέρος της ψυχής μου», λέει, «το έκανες δικό σου, αλλά και αν υπήρχε στο σώμα κάποιος σπινθήρας αυτής της επιθυμίας, επιστρέφοντας προς αυτήν που τον προκάλεσε, μέσω αυτής πέταξε ψηλά προς εσένα και από εσένα εξαρτάται και σε εσένα προσκολλάται».

Διάψαλμα: μεταβολή της προφητείας από το πάθος στην ανάσταση. «Ανάστηθι»: Διότι με οργή ανέβηκε σαν από πόλεμο εναντίον των αρχόντων στον άδη, συντρίβοντας όλα τα ισχυρά μέσα σε αυτόν και όλη τη δύναμή του, έχοντας το κράτος σε ακατάληπτο ύψος, αφανίζοντας τους εχθρούς. Διότι «πέρας» ερμηνεύεται το τέλος. «Και εξεγέρθητι» [Εκπληρώνοντας το μυστήριο που έθεσες ως σκοπό· διότι αυτό πρόσταξες προ αιώνων, το οποίο και ολοκλήρωσες εγειρόμενος εκ νεκρών]. «Και συναγωγή» [Ο λαός των Εβραίων, τα τέκνα της άσχημης συναγωγής]. «Και υπέρ ταύτης» Δηλαδή, ύψωσε ακόμη την οργή σου προς αυτήν. Υπαινίσσεται δε και την άνοδο στους ουρανούς. «Κύριος κρινεί» Διότι Αυτός έρχεται να κρίνει κάθε πνοή. «Κρίνον με» Διότι καθένας τότε που πορεύεται με ακακία και δικαιοσύνη βοά με παρρησία [προς τον Κύριο] και λέει: κρίνε, δηλαδή δώσε μας τον μισθό. «Συντελεσθήτω» Η επιβουλή των δαιμόνων και όσων συστρατεύονται με αυτούς, όταν φανεί ο Χριστός. «Και κατευθυνείς» Διότι τότε οι πιστοί κατευθύνονται στον σωστό δρόμο, όταν εκείνοι που πλανούν παύουν. «Ετάζων καρδίας» Διότι στον Θεό κάθε πράξη των ανθρώπων είναι γνωστή. «Η βοήθεια» Ο προφήτης το λέει, καθώς περιμένει την ανταπόδοση του Θεού. «Ο Θεός κριτής» Επειδή υπάρχει ως κριτής ισχυρός και δίκαιος, μακροθυμεί (χρησιμοποιεί τη μακροθυμία ως αγαθότητα), περιμένοντας την επιστροφή του καθενός [και γι' αυτό τον λόγο δεν πλήττει καθημερινά, μάλλον δε δεν πλήττει καθόλου].

Να θυμάστε την υπόσχεση· το ζητούμενο για εμάς είναι να αποδείξουμε ότι θα είχαν κατακόψει ακόμη και τα ίδια τα βιβλία, εάν είχαν κατανοήσει όλα όσα έχουν συμβεί σήμερα. «Ίσως ακούσουν τις συμφορές (διότι πρέπει να ακολουθούμε τη διήγηση), τις οποίες σκέπτομαι να τους επιφέρω, και να αποστραφούν από την πονηρή τους οδό». «Ίσως», λέει ο Θεός; Αγνοεί, πες μου, τα όσα πρόκειται να συμβούν; Δεν γνωρίζει εάν θα ακούσουν, Εκείνος που γνωρίζει τα πάντα πριν καν γίνουν, Εκείνος που ερευνά καρδιές και νεφρούς, Εκείνος που κρίνει τις σκέψεις και τις προθέσεις; Εκείνος ενώπιον του οποίου όλα είναι γυμνά και εκτεθειμένα στα μάτια Του; Για ποιον λόγο, λοιπόν, έλεγε: «Ίσως ακούσουν»; Διότι είναι αναγκαίο να τα μαθαίνετε και αυτά, εξαιτίας εκείνων που προσάπτουν άγνοια στον Μονογενή.

Γι' αυτό, επειδή δεν είχαν καμία δικαιολογία ούτε παρρησία ενώπιον του Κρυφιογνώστη, ο Ίδιος που ερευνά καρδιές και νεφρούς λέει προς τον Αδάμ: «Αδάμ, πού είσαι;», προσφέροντάς τους με τον τρόπο αυτό μια αφορμή για απολογία. «Πού είσαι; Ιδού, και από το δέντρο έφαγες, και την επιθυμία σου δεν πέτυχες· ιδού, και την παράβαση διέπραξες, και από τη θέωση εξέπεσες. Αδάμ, πού είσαι;». Εκείνος δε απάντησε: «Άκουσα τη φωνή Σου καθώς περπατούσες στον παράδεισο, και φοβήθηκα, διότι είμαι γυμνός, και κρύφτηκα». Βλέπεις την ντροπή της αμαρτίας; Βλέπεις την ασχημοσύνη της παράβασης; Βλέπεις το δικαστήριο που δημιουργήθηκε στο εσωτερικό του Αδάμ, το οποίο κατηγορεί την αποξένωσή του από τον Θεό; Και είπε ο Θεός: «Ποιος σου ανήγγειλε ότι είσαι γυμνός; Μήπως έφαγες από το δέντρο, για το οποίο σε διέταξα να μην φας, μόνο από αυτό; Εγκατέλειψες Εμένα που σε έπλασα, και προσήλθες στον εχθρό; Άφησες Εμένα που σε δημιούργησα, και συγκατατέθηκες στον πλάνο; Εγώ σε διέταξα μόνο από αυτό να μην φας, και εσύ έκανες σύμβουλό σου τον διάβολο;»

Εκείνος που νηστεύει πρέπει να είναι συνεσταλμένος, ήσυχος, πράος, ταπεινός και να περιφρονεί τη δόξα της παρούσας ζωής. Διότι, όπως ακριβώς περιφρόνησε την ίδια του την ψυχή, έτσι αρμόζει να περιφρονήσει και τη μάταιη δόξα, και να ατενίζει μόνο Εκείνον που ερευνά καρδιές και νεφρούς, και με πολλή ακρίβεια να κάνει τις προσευχές και τις εξομολογήσεις του προς τον Θεό, και ανάλογα με τις δυνάμεις του να εξασφαλίζει στον εαυτό του τη βοήθεια μέσω της ελεημοσύνης. Διότι αυτή, αυτή προπάντων η εντολή, μπορεί να εξαλείψει όλα τα αμαρτήματά μας και να μας αρπάξει από το πυρ της γέεννας, αρκεί μόνο να την εφαρμόζουμε με αφθονία και να μην το κάνουμε αυτό για να επιδειχθούμε στους ανθρώπους.

Τίποτα δεν είναι χειρότερο από την αμαρτία, αγαπητέ· διότι αυτή, όταν εισχωρήσει, όχι μόνο μας γεμίζει με αισχύνη, αλλά καθιστά ανόητους και εκείνους που προηγουμένως ήταν συνετοί και γεμάτοι από πολλή σοφία. Σκέψου, λοιπόν, πόση ανοησία επέδειξε πλέον αυτός που προηγουμένως ήταν μέτοχος τόσης σοφίας, αυτός που με τα ίδια του τα έργα μάς απέδειξε τη σοφία που του είχε παραχωρηθεί, αυτός που προφήτευσε τέτοια πράγματα: «Ακούγοντας», λέει, «τη φωνή του Κυρίου του Θεού που περπατούσε στον παράδεισο το δειλινό, κρύφτηκε αυτός και η γυναίκα του από το πρόσωπο του Κυρίου του Θεού ανάμεσα στα δέντρα του παραδείσου». Πόσης ανοησίας δείγμα δεν θα ήταν αυτό, το να επιχειρούν να κρυφτούν από τον Θεό, τον πανταχού παρόντα, τον Δημιουργό, Αυτόν που έφερε τα πάντα από την ανυπαρξία στην ύπαρξη, Αυτόν που γνωρίζει τα απόκρυφα, Αυτόν που έπλασε ξεχωριστά τις καρδιές των ανθρώπων και κατανοεί όλα τους τα έργα, Αυτόν που ερευνά καρδιές και νεφρούς, Αυτόν που γνωρίζει ακόμη και τα ίδια τα σκιρτήματα της καρδιάς μας;

Τι όφελος θα είχε ο άνθρωπος, αν θαυμάζεται και επαινείται από ολόκληρη την οικουμένη, ενώ κατακρίνεται από τον Δημιουργό των πάντων και τον αδέκαστο Κριτή κατά τη φοβερή εκείνη ημέρα; Γνωρίζοντας αυτά λοιπόν, αγαπητοί, ας μη δίνουμε καμία σημασία στον έπαινο των ανθρώπων, ούτε να επιζητούμε με κάθε τρόπο την καλή φήμη από αυτούς, αλλά, μόνο για χάρη Εκείνου που ερευνά καρδιές και νεφρούς, ας επιδιώκουμε τα έργα της αρετής και ας αποφεύγουμε την κακία.

Διότι σε λίγο θα γίνει η δοκιμασία του καθενός μας, όταν όλοι θα παραστούμε στο φοβερό βήμα του Χριστού, περιβεβλημένοι τις ίδιες μας τις πράξεις, και βλέποντας με τα ίδια μας τα μάτια, αφενός τα δάκρυα των ορφανών, αφετέρου τις αισχρές ασέλγειες με τις οποίες μολύναμε τις ψυχές μας, καθώς και τους στεναγμούς των χηρών, τα χτυπήματα κατά των πενήτων, τις αρπαγές των φτωχών· και όχι μόνο αυτά και τα παρόμοιά τους, αλλά και οτιδήποτε άτοπο διαπράξαμε μέσα στη διάνοιά μας· διότι Αυτός είναι δικαστής των ενθυμήσεων και κριτής των σκέψεων· και πάλι: Εκείνος που ερευνά καρδιές και νεφρούς, και αποδίδει στον καθένα σύμφωνα με το έργο του.

Το να προκαλεί κανείς, λοιπόν, κόπο δεν είναι τίποτε άλλο από το να απιστεί. Αυτό, λοιπόν, λέγει, μήπως είναι μικρό έγκλημα; Μήπως είναι τυχαία κατηγορία το να δείχνει κανείς δυσπιστία στους ανθρώπους; Και αν αυτό είναι βαρύ, είναι πολύ περισσότερο βαρύ απέναντι στον Θεό. Και το έλεγε αυτό, για να μάθουν όλοι ότι ο προφήτης δεν εξαπατήθηκε, μην επιτρέποντας στον εαυτό του να παραπλανηθεί από τα λόγια που ειπώθηκαν, αλλά εκφέροντας την κρίση του με βάση τα όσα βρίσκονταν στη διάνοια του Άχαζ. Αυτό ακριβώς έπραξε πολλές φορές και ο Χριστός στα Ευαγγέλια. Διότι, προτού να παράσχει την απόδειξη μέσω των θαυμάτων, φέρνοντας στο φως την κακία των Ιουδαίων που εξυφαίνονταν στη διάνοιά τους, παρείχε με αυτό ένα διόλου μικρό σημείο· όπως ακριβώς έπραξε στην περίπτωση του παραλυτικού. Διότι, όταν του είπε: «Έχε θάρρος, τέκνο μου· συγχωρούνται οι αμαρτίες σου», και εκείνοι έλεγαν μέσα τους: «Βλασφημεί», τους λέγει, προτού καν δώσει δύναμη στα μέλη του παραλυτικού: «Γιατί συλλογίζεστε πονηρά πράγματα στις καρδιές σας;», προσφέροντας έτσι ως το μέγιστο τεκμήριο της θεότητάς Του το ότι γνώριζε τα απόρρητα της διανοίας. Διότι, «μόνο Εσύ», λέγει η Γραφή, «γνωρίζεις τις καρδιές». Και ο Δαβίδ πάλι λέγει: «Ο Θεός ερευνά καρδιές και νεφρούς». Αυτό ακριβώς το χάριζε πολλές φορές ο Θεός και στους προφήτες να το γνωρίζουν, ώστε εκείνοι που τους άκουγαν να μαθαίνουν ότι τίποτε από όσα λέγονταν δεν ήταν ανθρώπινο, αλλά ότι ολόκληρη η απόφαση είχε κατέλθει άνωθεν και από τους ουρανούς.

Αυτό λοιπόν το ονομάζεις άγνοια; Τι λες, λοιπόν, όταν ακούς τον Θεό να λέει στον Κάιν: «Πού είναι ο Άβελ ο αδελφός σου;»; Τι λες; Αν αυτό το ονομάζεις άγνοια, ονόμασε και εκείνο άγνοια. Λάβε και άλλη μία απόδειξη από τη θεία Γραφή. Είπε ο Θεός στον Αβραάμ: «Η κραυγή των Σοδόμων και της Γομόρρας έφτασε σε εμένα. Θα κατέβω, λοιπόν, να δω αν πράττουν σύμφωνα με την κραυγή τους που έρχεται σε εμένα· και αν όχι, για να το γνωρίσω». Εκείνος που γνωρίζει τα πάντα πριν από τη δημιουργία τους, ο Θεός που ερευνά καρδιές και νεφρούς, ο μόνος που γνωρίζει τους διαλογισμούς των ανθρώπων, έλεγε: «Θα κατέβω, λοιπόν, να δω αν πράττουν σύμφωνα με την κραυγή τους που έρχεται σε εμένα· και αν όχι, για να το γνωρίσω». Αν εκείνο αποτελεί γνώρισμα άγνοιας, τότε και τούτο είναι άγνοια.

Ώστε εξαιτίας αυτού θα αποκτήσει και την έξη της απέχθειας προς την πονηρία, και της αγάπης προς την αρετή. Υπάρχει και ένας άλλος λόγος. Ποιος είναι αυτός; Ότι προπαντός η θλίψη εκγυμνάζει για τη φιλοσοφία και κάνει τους ανθρώπους ισχυρότερους. Και μετά από αυτόν, υπάρχει πάλι και άλλος. Ποιος είναι αυτός; Θέλει να μας εκπαιδεύσει να περιφρονούμε τα παρόντα και να μην προσηλωνόμαστε, ούτε να προσδενόμαστε σε αυτά. Γι' αυτό ακριβώς τον λόγο έχει ορίσει τη θλίψη και τον πόνο, και τα ίδια τα ευχάριστα και τα λαμπρά του βίου τα έκανε ευκολοκατάλυτα. «Ας τερματιστεί λοιπόν η πονηρία των αμαρτωλών, και θα κατευθύνεις τον δίκαιο». Τι σημαίνει «Ας τερματιστεί»; Επίβαλε, λέει, τιμωρία, και θα τους σταματήσεις από την κακία. Διότι, όπως ακριβώς οι σήψεις υποχωρούν με τα πικρά φάρμακα, με τις καύσεις και με τις τομές, έτσι και η πονηρία αναχαιτίζεται από την τιμωρία.

Μην προσέχεις, λοιπόν, αυτό, ότι δηλαδή ο πλούσιος χαίρεται πλουτίζοντας· αλλά γι' αυτό ακριβώς κυρίως να τον θρηνείς, διότι ούτε καν αντιλαμβάνεται σε πόσο μεγάλο κακό βρίσκεται. Διότι δεν είναι ανθρώπινο το να αγαλλιάζει κανείς για αυτά, αλλά αποτελεί γνώρισμα έσχατης αλογίας. «Και θα κατευθύνεις τον δίκαιο». Τι σημαίνει αυτό;

Γι' αυτό και αυτός αλλού έλεγε: Παραλίγο να παρεκκλίνουν τα βήματά μου, επειδή φθόνησα τους ανόμους. Και ένας άλλος πάλι: Γιατί η οδός των ασεβών προοδεύει; Και ο Ιώβ, επίσης, πολλά παρόμοια διερωτάτο. Αλλά τότε, επειδή βρίσκονταν σε πιο ατελή πνευματική κατάσταση, αυτά έλεγαν όσοι τα έλεγαν, και αυτά αναζητούσαν όσοι τα αναζητούσαν· τώρα όμως, δεν είναι άξιος καμίας συγγνώμης εκείνος που ταράζεται από αυτά, αφού έμαθε να σκέπτεται με τόσο πνευματικό τρόπο, αποδέχθηκε τέτοιες διδασκαλίες για τα μέλλοντα, διδάχθηκε σαφέστερα τον λόγο περί γέεννας και περί βασιλείας, και ότι ο καθένας θα λάβει εκεί την ανταπόδοση που του αξίζει. Ο δίκαιος Θεός ερευνά καρδιές και νεφρούς. Η βοήθειά μου προέρχεται από τον Θεό, ο οποίος σώζει τους ευθείς στην καρδιά.

Άλλος μεταφραστής αναφέρει: «Ο εταστής των καρδιών και των νεφρών, ο Θεός είναι δίκαιος, ο υπερασπιστής μου». Και έτερος: «Ο Θεός είναι δίκαιος». Οι δε Εβδομήκοντα το απέδωσαν ως εξής: «Ο Θεός ετάζει καρδιές και νεφρούς. Δίκαιη είναι η βοήθειά μου από τον Θεό». Εφόσον είπε ότι θα κρίνει την οικουμένη, εξηγεί λοιπόν και πώς θα την κρίνει. Εννοεί ότι δεν έχει ανάγκη από μάρτυρες, ούτε από ελέγχους, ούτε από αποδείξεις, ούτε από έγγραφα, ούτε από κανένα άλλο παρόμοιο μέσο· διότι αυτός είναι που γνωρίζει τα απόρρητα. Ας μην λέει λοιπόν κάποιος από τους ανόητους: «Και πώς θα κρίνει τον κόσμο, που είναι τόσο μεγάλος;». Διότι αυτός που τον δημιούργησε εκ του μηδενός, θα τον κρίνει και τώρα που υπάρχει. Με τη λέξη «νεφρούς» εδώ εννοεί τα απόρρητα της διάνοιας, τα πιο εσωτερικά, τα πιο βαθιά, κάνοντας τον υπαινιγμό αυτόν από τη θέση του συγκεκριμένου οργάνου.

Θα έλθει και της δικής σου νίκης ο καιρός, όταν νικήσεις δείχνοντας ανεξικακία μαζί με τον Χριστό. Διότι και ο Κύριος δεν φιλονίκησε ούτε κραύγασε, ούτε άκουσε κανείς στις πλατείες τη φωνή του. Και ο Απόστολος λέει ότι είναι έτοιμος να τιμωρήσει κάθε παρακοή, όταν θα έχει ολοκληρωθεί η υπακοή εκείνων που υπάκουσαν. Εφόσον δε ο Θεός μακροθυμεί, να μακροθυμείς και εσύ· διότι, αφού σήμερα πάσχει ο Χριστός, όταν πάσχεις εσύ, πρέπει για χάρη του Χριστού να υπομένει και ο διάκονος του Χριστού. Βόησε προς αυτόν, και θα αποδώσει δικαιοσύνη γρήγορα· θα θέσει τέρμα στην πονηρία των αμαρτωλών, και θα κατευθύνει τον δίκαιο ο Θεός, που είναι κριτής δίκαιος, ισχυρός και μακρόθυμος· διότι δείχνει μακροθυμία με σκοπό να επιστρέψουμε σε αυτόν. Σε αυτόν ανήκει η δόξα στους αιώνες.

Διότι κατά την ώρα εκείνη ούτε τέκνα ούτε γυναίκα, ούτε πατέρας, ούτε μητέρα, ούτε αδελφός, ούτε συγγενής, αλλά ούτε και ο ίδιος ο Αβραάμ, ή ο Νώε, ή ο Δανιήλ, ή ο Πέτρος, ή ο Παύλος θα μπορέσουν να μας λυτρώσουν από εκείνα τα ακατάληπτα βασανιστήρια, παρά μόνο τα έργα μας. Από τον ουρανό έρχεται για να κρίνει ζώντες και νεκρούς, έρχεται αυτός που ερευνά καρδιές και νεφρούς· έρχεται, και ποιος λοιπόν θα μπορέσει να ξεφύγει από τα χέρια του;

Νηστεύεις; Μην αλλοιώσεις το πρόσωπό σου, όπως οι υποκριτές, μη γίνεις σκυθρωπός, αλλά άλειψε το κεφάλι σου και νίψε το πρόσωπό σου, ώστε να μη φανείς στους ανθρώπους ότι νηστεύεις, αλλά σε Εκείνον που εξετάζει καρδιές και νεφρούς. Εάν νηστεύεις, να νηστεύεις έτσι όπως παρήγγειλε ο Χριστός, για να μην υπομείνεις τον κόπο, αλλά χάσεις τον μισθό. Διότι, εάν νηστεύεις, πρόσεχε να μη δανείσεις τα χρήματά σου με τόκο. Νηστεύεις; Σχίσε το χειρόγραφο των καταπιεστικών συναλλαγών· συγχώρησε, για να συγχωρεθείς· άφησε την πίκρα για τον αδελφό σου, για να λάβεις άφεση· ελέησε, για να ελεηθείς· συγχώρησε στον πλησίον το σφάλμα. Νηστεύεις; Ελέησε εκείνον που αδίκησας, μη φθονήσεις ποτέ αδελφό, ούτε πάλι να μισήσεις κανέναν. Νηστεύεις;

Ο στολισμός δεν εισάγει στη βασιλεία των ουρανών, αλλά τα έργα της δικαιοσύνης. Δεν βλέπει ο άνθρωπος όπως βλέπει ο Θεός· διότι ο μεν άνθρωπος βλέπει το πρόσωπο, ο δε Θεός βλέπει την καρδιά. Διότι, όπως λέει η Γραφή, ο Θεός εξετάζει καρδιές και νεφρούς· ** και για Εκείνον που έρχεται να συγκεντρώσει τους λογισμούς των ανθρώπων. Διότι τα πάντα είναι γυμνά και εκτεθειμένα στα μάτια Του· δεν είναι δυνατόν να κρυφτεί κανείς από τη θερμότητά Του. Θα έρθει καιρός που, αφού απορρίψεις αυτό το προσωπείο, θα βρεθείς γυμνός, και τότε θα ντρέπεσαι να εμφανιστείς ενώπιον του προσώπου του Θεού, όπως ο Αδάμ μετά την πτώση του. Διότι εκεί δεν ζητείται πλέον το εξωτερικό σχήμα, αλλά τα έργα. Επειδή εδώ μεν πολλές φορές εξαπατούμε, και ξεφεύγουμε από τον έλεγχο, και μέσω του σεμνού σχήματος φαινόμαστε ως δίκαιοι, και πολλές φορές μακαριζόμαστε· εκεί όμως δεν είναι πλέον δυνατόν να πούμε ψέματα· εκεί ζητούνται τα έργα, και όχι πλέον το σεμνό σχήμα· μάλλον δε, θα υποστούμε μεγαλύτερη κόλαση και καταδίκη, επειδή φορέσαμε μεν το σεμνό σχήμα, αλλά δεν κοπιάσαμε για τα έργα που αρμόζουν στο σχήμα αυτό. Άκουσε τον Σωτήρα, ο οποίος μιλάει μεν για τους Ιουδαίους, αλλά απευθύνει τη διδασκαλία προς εμάς: Διότι πλαταίνουν, λέει, τα κράσπεδα των ενδυμάτων τους και προσεύχονται στις πλατείες, για να φανούν στους ανθρώπους δίκαιοι· αυτοί όμως θα λάβουν αυστηρότερη καταδίκη. Επιθυμείς το σεμνό σχήμα, και πόθησες το όνομα του Χριστιανισμού· μην παραμείνεις μόνο σε αυτό, αλλά όπως ακριβώς έδωσες ομολογία στον Θεό, εκπλήρωσε την υπόσχεσή σου με την επίδειξη των έργων.

Τίτλος Βʹ. — Περί του ότι είναι αδύνατον να ξεφύγει κανείς από τον Θεό· και ότι επιβλέπει τα πάντα, και τίποτα δεν του μένει κρυφό. «Δεν υπάρχει κανείς που να μπορεί να διασώσει από τα χέρια μου.» «Είναι θεατής των έργων των χεριών των ανθρώπων· και τίποτα από όσα πράττουν δεν του διαφεύγει.» «Ο Κύριος επιβλέπει τα πάντα, κατανοώντας ανεξιχνίαστα, ένδοξα και εξαίσια, των οποίων δεν υπάρχει αριθμός.» «Ποιος είναι αυτός που μου κρύβει τις βουλές του, και συγκρατώντας λόγια στην καρδιά του, νομίζει ότι μπορεί να κρυφτεί από εμένα;» «Ο Θεός είναι αυτός που ερευνά καρδιές και νεφρούς.» «Υψηλός είναι ο Κύριος, και επιβλέπει τα ταπεινά, και τα υψηλά τα γνωρίζει από μακριά.» «Πού να πορευθώ μακριά από το πνεύμα σου, και από το πρόσωπό σου πού να φύγω;» «Ο άδης και η απώλεια είναι φανερά ενώπιον του Κυρίου· πώς όχι πολύ περισσότερο και οι καρδιές των ανθρώπων;» «Σε κάθε τόπο τα μάτια του Κυρίου παρατηρούν κακούς και αγαθούς.» «Θεός που βρίσκεται κοντά είμαι εγώ, λέει ο Κύριος, και όχι Θεός από μακριά. Εάν κάτι κρυφτεί σε κρυφά μέρη, εγώ δεν θα το δω; Μήπως δεν γεμίζω εγώ τον ουρανό και τη γη, λέει ο Κύριος;» «Ο Κύριος αποκαλύπτει τα βαθιά και τα απόκρυφα, γνωρίζοντας αυτά που βρίσκονται στο σκοτάδι, και το φως είναι μαζί του.» «Αυτό που συγκρατεί τα πάντα, έχει γνώση κάθε φωνής· γι' αυτό, κανένας που ξεστομίζει άδικα λόγια δεν πρόκειται να περάσει απαρατήρητος, ούτε πρόκειται να τον προσπεράσει η δίκη που ελέγχει.» «Είναι μάρτυρας των νεφρών του, και αληθινός επόπτης της καρδιάς του, και ακροατής της γλώσσας.» «Είναι αδύνατον να ξεφύγει κανείς από το χέρι σου.» «

«Και εκείνοι που τον είδαν θα πουν: Πού είναι;» «Οργή θα επιπέσει στους αμαρτωλούς, και τότε θα γνωρίσουν πού βρίσκεται η ύλη τους.» «Εκείνοι που σπέρνουν άτοπες πράξεις, θα θερίσουν οδύνες. Από το πρόσταγμα του Κυρίου θα εξολοθρευθούν, και από την πνοή της οργής του θα αφανιστούν.» «Ποιος στάθηκε σταθερός μπροστά στο πρόσωπο του ασεβούς; Το φως των ασεβών θα σβήσει.» «Τα πρόσωπα των ασεβών θα γεμίσουν με ατιμία.» «Όλη η ζωή του ασεβούς περνά μέσα σε αγωνία· όταν νομίζει ότι ειρηνεύει, θα έρθει η καταστροφή του.» «Η ελπίδα του ασεβούς θα χαθεί· διότι το σπίτι του θα μείνει ακατοίκητο. Και η σκηνή του θα μεταβληθεί σε ιστό αράχνης.» «Ημέρα οργής θα επέλθει σε αυτόν.» «Το λυχνάρι των ασεβών θα σβήσει. Θα έρθει σε αυτούς η καταστροφή, και θα γίνουν σαν το άχυρο μπροστά στον άνεμο.» «Τα μάτια των ασεβών θα λιώσουν. Διότι η ελπίδα τους είναι η απώλεια.» «Εκείνος που αγαπά την αδικία, μισεί τη δική του ψυχή.» «Οι αμαρτίες ελαττώνουν τις φυλές.» «Οι παρανομίες αιχμαλωτίζουν τον άνθρωπο, και ο καθένας σφίγγεται με τα δεσμά των δικών του αμαρτιών.» «Δεν θα κατοικήσει μαζί σου αυτός που πονηρεύεται, ούτε θα παραμείνουν.» «Θα λάβει τέλος, λοιπόν, η πονηρία των αμαρτωλών, και εσύ θα κατευθύνεις.» «Σύντριψε τον βραχίονα του αμαρτωλού και του πονηρού.» «Η ανάμνησή του χάθηκε με πάταγο.» «Θα βρέξει πάνω στους αμαρτωλούς παγίδες, φωτιά και θειάφι.» «Πολλές είναι οι μάστιγες του αμαρτωλού» «Το δε πρόσωπο του Κυρίου στρέφεται εναντίον εκείνων που πράττουν το κακό, για να τους εξολοθρεύσει.» «Ο θάνατος των αμαρτωλών είναι κακός, και εκείνοι που μισούν τον δίκαιο.» «

Εκείνος που αρέσκει στους ανθρώπους, είναι φυσικό να έχει τους επαίνους τους ως ανταμοιβή· από τον Θεό όμως δεν πρόκειται να λάβει απολύτως τίποτα. Πολλοί, λέει, θέλησαν να πράξουν το δίκαιο. Διότι πρόβαλαν την πρόθεση να ασκητέψουν, αλλά δεν μπόρεσαν να την εκτελέσουν. Γι' αυτόν τον λόγο ο Θεός τους άφησε να χαθούν, επειδή από ανθρωπαρέσκεια φορούν σάκκινα ενδύματα, περπατούν ανυπόδητοι, και αφήνουν μακριά τα μαλλιά της κεφαλής τους, επιδεικνύοντας στους ανθρώπους τα κατορθώματά τους, επειδή θέλουν να ονομάζονται άγιοι και να τους αποδίδουν όλοι τιμές ως ευλαβείς. Βλέπεις, λοιπόν, το εξωτερικό τους σχήμα και νομίζεις ότι τα πράττουν όλα κατά Θεόν. Αγνοείς όμως τι κρύβει η καρδιά τους. Ο Θεός, όμως, που ερευνά καρδιές και νεφρούς, γνωρίζει την προαίρεσή τους και τους αφήνει να εγκαταλειφθούν και να εκπέσουν, ώστε να γίνουν φανερές οι προθέσεις τους. Διότι όσοι μεταβαίνουν στον ενάρετο βίο από ανθρωπαρέσκεια, αυτοί είναι που περιπίπτουν και σε σφάλματα. Όσοι όμως θέλουν να ασκητέψουν ορθά κατά Θεόν, δεν εγκαταλείπονται ποτέ από τον Θεό, καθώς είπε ο προφήτης: Νέος ήμουν και πράγματι γέρασα, και δεν είδα δίκαιο εγκαταλελειμμένο. Διότι οι δίκαιοι ζουν αιώνια, και η ανταμοιβή τους βρίσκεται στον Κύριο, και η ελπίδα τους είναι στον Ύψιστο. Πολλοί μοναχοί, λοιπόν, αφού έσφαλαν, στράφηκαν στον γάμο, παρερμηνεύοντας το ρητό του Αποστόλου: Αν δεν μπορούν να εγκρατευθούν, ας νυμφευθούν.

Δηλαδή, αφού ολοκληρώθηκε η φονική τους πρόθεση, τότε εσύ θα υψωθείς αναστημένος από τον τάφο, «και σύναξη λαών θα σε κυκλώσει, και για χάρη αυτής», δηλαδή της σύναξης, «στο ύψος επίστρεψε», προς τον πατέρα σου. «Ο Κύριος θα κρίνει λαούς», αντί του ότι θα διαχωρίσει τους πιστούς από τους απίστους και θα παραχωρήσει στον καθένα την αρμόζουσα θέση. «Κρίνε με, Κύριε, σύμφωνα με τη δικαιοσύνη μου και σύμφωνα με την ακακία μου που υπάρχει πάνω μου». Αυτό το λέει ο Χριστός προς τον Πατέρα δια στόματος Δαβίδ. Διότι κανένας από τους ανθρώπους δεν μπορεί να πει στον Θεό: «Κρίνε με, Κύριε, σύμφωνα με τη δικαιοσύνη μου και σύμφωνα με την ακακία μου». Επειδή αυτό ανήκει μόνο στον Χριστό. «Ας λάβει τέλος η πονηρία των αμαρτωλών και θα κατευθύνεις τον δίκαιο, εσύ που ερευνάς καρδιές και νεφρούς», ως δίκαιος Θεός. Ας εξαφανιστεί μεν, λέει, η πονηρία των αμαρτωλών, τον δίκαιο δε κατεύθυνέ τον σε ευθείες οδούς. Εσύ που εξετάζεις τις καρδιές και γνωρίζεις τα απόρρητα δίκασε έτσι, ως δίκαιος Θεός. «Η βοήθειά μου προέρχεται από τον Θεό, ο οποίος σώζει τους ευθείς στην καρδιά». Επιτρέπεται σε κάθε άνθρωπο να λέει αυτόν τον λόγο απονέμοντας τιμή στον Θεό και ομολογώντας ευγνωμοσύνη σε αυτόν για τη βοήθειά του σε κάθε αγαθό έργο. «Ο Θεός είναι κριτής δίκαιος και ισχυρός και μακρόθυμος και δεν επιφέρει οργή κάθε ημέρα».

Περί του τι είναι και πώς διορθώνονται οι μάταιοι λογισμοί. Σχετικά με τους μάταιους και αργούς λογισμούς: ονομάζω μάταιους και αργούς λογισμούς εκείνους που δεν συντελούν στον σκοπό και το τέλος της σωτηρίας, τόσο της δικής μας ψυχής όσο και του πλησίον, και οι οποίοι δεν αποβλέπουν στην αναγκαία ανάγκη και συντήρηση του σώματός μας, αλλά στα περιττά και πέρα από τα αναγκαία, έστω κι αν είναι καλοί. Γεννιούνται δε αυτοί οι μάταιοι και αργοί λογισμοί, σύμφωνα με τον Μέγα Βασίλειο, από την αργία του νου, ο οποίος δεν ασχολείται με τα αναγκαία ούτε πιστεύει πως ο Θεός είναι παρών και εξετάζει τις καρδιές και τους λογισμούς: «Ο μετεωρισμός και οι διαλογισμοί προέρχονται από την αργία του νου, ο οποίος δεν ασχολείται με τα αναγκαία. Αδρανεί δε ο νους και αμεριμνά εξαιτίας της απιστίας στο ότι παρίσταται ο Θεός, ο οποίος ερευνά καρδιές και νεφρούς...... όποιος όμως το αναλογίζεται αυτό, δεν θα τολμήσει ποτέ ούτε θα βρει τον χρόνο να σκεφτεί τίποτα από όσα δεν συντελούν στην οικοδομή της πίστεως, έστω κι αν αυτό φαίνεται καλό». Σχετικά με αυτούς, λέγω, τους αργούς και μάταιους λογισμούς, να συμβουλεύεις εκείνον που μετανοεί να μην αφήνει τον νου του να φλυαρεί και να μετεωρίζεται σε αυτούς: α'.

Τι να περιττολογώ; Όποιος έχει στην καρδιά του εμπαθείς και κακούς λογισμούς, είναι ενώπιον του Θεού, ο οποίος ερευνά καρδιές και νεφρούς, σιχαμερός, μοιχός και ακάθαρτος. Έτσι το αποφάσισε ο ίδιος ο Θεός, λέγοντας για τους πονηρούς διαλογισμούς: «Αυτά είναι που μολύνουν τον άνθρωπο». Και ο Σολομών λέει: «Βδέλυγμα για τον Κύριο είναι ο άδικος λογισμός». Εάν όμως εσύ, ω Πνευματικέ, ελευθερώσεις τον μετανοούντα από τέτοιους λογισμούς, καθαρίζεις το εσωτερικό της ψυχής του από την ακαθαρσία, και όταν αυτά γίνουν καθαρά, βεβαίως θα είναι καθαρά και όλα τα εξωτερικά του έργα και οι πράξεις, καθώς είπε ο Κύριος: «Καθάρισε πρώτα το εσωτερικό του ποτηριού και του πιάτου, για να γίνει και το εξωτερικό του καθαρό». Και αν αγιάσεις τη ρίζα, που είναι η καρδιά του, άγιοι βέβαια θα γίνουν και οι κλάδοι, που είναι τα αποτελέσματα και τα έργα του: «Και αν η ρίζα είναι αγία, άγιοι είναι και οι κλάδοι».

Τα πρόσωπα των ζώων θέλουν να υποδηλώσουν τους λόγους περί του Σωτήρος. Η μεν κεφαλή δηλώνει τον νου, διότι ονομάζεται ηγεμόνας. Τον δε ηγεμόνα η Γραφή τον ονομάζει κεφαλή, σύμφωνα με το γεγραμμένο: «θα αφαιρέσω από την Ιερουσαλήμ κεφαλή και ουρά», δηλαδή τον άρχοντα και τον αρχόμενο. Άλλωστε και επειδή η κεφαλή είναι όργανο του νου, η Γραφή πολλές φορές κατονομάζει με βάση τα όργανα εκείνα που ενεργούν μέσω αυτών. Έτσι λοιπόν και ο Δαβίδ, λέγοντας «εκείνος που ερευνά καρδιές και νεφρούς», το είπε για να δηλώσει το θυμικό και το επιθυμητικό. Το δε πρόσωπο υπαινίσσεται τη φανέρωση του νου, δηλαδή τον προφορικό λόγο, ο οποίος καθιστά φανερό τον κρυμμένο λογισμό, επειδή ο λόγος είναι μια μορφή του λογισμού. Διότι τον μορφοποιεί κατά κάποιον τρόπο μέσω των φθόγγων και γίνεται σχήμα και είδος για αυτόν. Φαίνεται λοιπόν ότι τα πρόσωπα των ζώων υπαινίσσονται τους λόγους των αποστόλων περί του Σωτήρος. Διότι έλεγαν για αυτόν όσα γνώριζαν, και γνώριζαν όσα έπρεπε να γνωρίζουν για αυτόν, και έπρεπε να γνωρίζουν εκείνα για τον Κύριο, ότι δηλαδή ήταν άνθρωπος. Και αυτό το δήλωνε το πρόσωπο του ανθρώπου, όπως και το ότι ο προσδοκώμενος από το σπέρμα του Δαβίδ επρόκειτο να έλθει για την ελευθερία των ανθρώπων. Αυτός ήταν, και αυτό το δήλωνε ο λέων: «διότι μικρό λιοντάρι», λέει, «από βλαστό, υιέ μου, ανέβηκες». Και το ότι, όντας βασιλιάς, είναι ανώτερος από τους επίγειους βασιλείς, πράγμα για το οποίο το πρόσωπο του αετού αποτελούσε συμβολισμό.

Και όπως έχει ειπωθεί, ότι «οι οφθαλμοί του Κυρίου είναι στραμμένοι επί των δικαίων»· έτσι επίσης, ότι «το πρόσωπο του Κυρίου είναι ενάντια σε όσους πράττουν τα κακά»· και ότι «ο Θεός ετάζει καρδιές και νεφρούς»· και είναι εντελώς μωρός εκείνος που νομίζει ότι αυτός που φύτεψε το αφτί δεν ακούει, ή αυτός που έπλασε τον οφθαλμό δεν βλέπει, ή ότι βλέπει μεν, αλλά όχι με την κατανόηση που του αρμόζει· σαν τάχα να μην κατανοεί Εκείνος αυτά που δεν έχουν ακόμη συμβεί, αλλά να έχει ανάγκη από την έκβασή τους για να τα δει, και από την αναγγελία κάποιου άλλου για να τα ακούσει, και σαν να μην προβλέπει και να μην προορίζει τα μέλλοντα να συμβούν. Εκείνος όμως που φρονεί κατά Κύριον και θέλει να είναι νήπιο μόνο ως προς την κακία, πιστεύει ότι τίποτα από όσα υπάρχουν ή γίνονται δεν μπορεί να βρεθεί έξω από τα όρια της θείας πρόνοιας· αλλά ότι όλα τα άλλα έχουν οριστεί με διπλό τρόπο, δηλαδή και με την πρόγνωση και με την αιτία, ενώ από όσα εξαρτώνται από το αυτεξούσιό μας, όσα διαμορφώνονται ως ανάξια της πρώτης μας αιτίας, αυτά έχουν προληφθεί μόνο με τον όρο της προγνώσεως, από τον οποίο ακριβώς έχουν οριστεί και οι ανταποδόσεις τους. Και πιστεύοντας έτσι, ζώντας κάτω από τον αλάνθαστο οφθαλμό, αφενός μισεί το σκοτάδι και τα έργα του σκότους, αφετέρου πορεύεται στο φως του προσώπου του Κυρίου και αναδεικνύεται υιός φωτός και ημέρας και αξιώνεται της λαμπρότητας των αγίων, της οποίας μακάρι να αξιωθούμε και εμείς με τη χάρη και τη φιλανθρωπία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, στον οποίο ανήκει η δόξα στους αιώνες των αιώνων, αμήν. 4.

Συγχώρεσέ με, Κύριε, για κάθε άτοπη ορμή της καρδιάς μου, εσύ που ερευνάς καρδιές και νεφρούς. Διότι εσύ γνωρίζεις, Δέσποτα των πάντων, ότι αυτές μου είναι ακούσιες. Συγχώρεσέ με που προσέρχομαι σε εσένα ανάξια, διότι σε πόθησα και σε ποθώ. Συγχώρεσέ με τον αμαρτωλό, τον πονηρό, τον ψεύτη, τον ανυπόμονο, τον ολιγόψυχο, τον ασταθή, τον ράθυμο, αυτόν που αμελεί τις άγιες εντολές σου, αυτόν που διέπραξε κάθε λογής αμαρτία και ανομία, πορνεία, μοιχεία, ηδυπάθεια στη στεριά, στη θάλασσα και σε κάθε τόπο της κυριαρχίας σου. Κύριε, μπροστά στα αλάνθαστα μάτια σου δεν έπαψα να διαπράττω όλα τα πονηρά και τα αισχρά. Και ακόμη ο εχθρός δεν παύει να με εμπλέκει σε γαστριμαργίες, ηδονές και πονηρές επιθυμίες, καθώς και σε δόλους, κενοδοξίες και βλασφημίες.

«Πώς λοιπόν να κρυφτώ από Αυτόν που εξετάζει τις καρδιές και τα νεφρά; Και ο ίδιος ο ουρανός θα στραφεί εναντίον μου. Μάταια έχουμε εμπιστοσύνη σε τοίχους που σε τίποτα δεν ωφελούν. Η επουράνια στέγη δεν κρύβει τη μοιχεία. Τα πάντα είναι γυμνά και ολοφάνερα σε Αυτόν που γνωρίζει τα κρυφά σφάλματα. Γι' αυτό εγώ δεν ανέχομαι να πράξω το πονηρό ενώπιον του Κυρίου, διότι τα πάντα τα επιβλέπει το ακοίμητο μάτι.» Από αυτά τα λόγια η παράφορη γυναίκα, έχοντας φλεγεί από πάθος, επιτίθεται ξαφνικά στον σώφρονα, κρατάει τον χιτώνα του και σέρνει βίαια τον σεμνό νέο, λέγοντας: «Άκουσέ με, αγαπημένε μου, και έλα, συνευρέσου μαζί μου.» Από τη μία τον τραβούσε προς τα κάτω η Αιγυπτία, και από την άλλη η Χάρη τον τραβούσε προς το μέρος της. Αυτή μεν φώναζε: «Κοιμήσου μαζί μου», ενώ από πάνω η Χάρη: «Αγρύπνησε μαζί μου.» Μαζί με εκείνη αγωνιζόταν σκληρά ο διάβολος και με τα χέρια του έσφιγγε δυνατά τον γενναίο αθλητή. Πάλι όμως η Σωφροσύνη ξεκινούσε για πάλη, σπεύδοντας να λύσει το κράτημά τους, και έλεγε: «Ας σχιστεί το ιμάτιο, αρκεί να μη φθαρεί το σώμα του σώφρονος. Διότι θα λάβει από τον αθλοθέτη, ως νικητής, ένδυμα αφθαρσίας, επειδή τα πάντα τα επιβλέπει το ακοίμητο μάτι.»

Ο δε Σίμων, βλέποντας αυτό ακριβώς, άρχισε να κατακρίνει τον Δεσπότη και την πόρνη και τον εαυτό του: τον μεν επειδή αγνόησε αυτήν που τον πλησίασε, την δε επειδή με αναίδεια τον προσκύνησε, και τον εαυτό του επειδή απερίσκεπτα δέχθηκε τέτοια πρόσωπα, και μάλιστα αυτήν που κραύγαζε: «Απάλλαξέ με από τον βούρκο των έργων μου». Ω, τι άγνοια! Τι λέει; «Αυτό έκανα: κάλεσα τον Ιησού ως κάποιον από τους προφήτες, και δεν κατάλαβε· αυτήν που καθένας από εμάς γνωρίζει, αυτός δεν την αναγνώρισε. Διότι, εάν ήταν προφήτης, θα γνώριζε». Αλλά Εκείνος που ερευνά τις καρδιές και τους νεφρούς, βλέποντας τους λογισμούς του Φαρισαίου να ξεσηκώνονται, γίνεται αμέσως γι' αυτόν ράβδος ευθύτητος, λέγοντάς του: «Σίμων, άκουσε για την αγαθότητα που επιδεικνύεται σε εσένα και σε τούτη που βλέπεις να βοά με κλάματα: Κύριε, λύτρωσέ με από τον βούρκο των έργων μου».

Εγώ, λοιπόν, είμαι αυτός που τα λέει αυτά και τα πράττει· αλλά, ιδού, σας διαμαρτύρομαι ενώπιον του Θεού και των αγγέλων Του, για να διορθωθούμε, για να μη δίνουμε περισσότερο κόπο στον οικονόμο και στους επιστημονάρχες, για να δεχόμαστε τα επιτίμια με συναίσθηση, θεραπευόμενοι, για να μη βρισκόμαστε σε απόκρυφους τόπους, για να μην αποκτούμε ιδιαίτερες φιλίες ανά δύο, για να μην εξαπατούν τον εαυτό τους εκείνοι που νομίζουν ότι είναι κάτι σπουδαίο και αιχμαλωτίζονται από συναναστροφές με αγένειους, για να μην επισύρουμε το προφητικό «ουαί» ενώνοντας σπίτι με σπίτι και χωράφι με χωράφι μέσα από φιλόμαχες διαβολές μεταξύ μας. Επειδή θα έρθει και δεν θα καθυστερήσει Εκείνος που ερευνά καρδιές και νεφρούς και αποδίδει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του· ο Οποίος είθε να μας λυτρώσει από το αιώνιο πυρ, διαφυλάσσοντάς μας σε αγαθή κατάσταση· διότι σε Αυτόν πρέπει δόξα, τιμή και προσκύνηση, τώρα και πάντοτε, και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Από εδώ και πέρα τα έργα έγιναν βαρύτερα και οι καταπιεστές πιο σκληροί, και από τη μία οι κληρικοί να απογυμνώνονται και να κακοποιούνται, ενώ οι πάροικοι να καταμετρώνται και να εξετάζονται εξονυχιστικά, και η γη να καταμετράται με τα πηδήματα του ψύλλου, ώστε πραγματικά τώρα να βλαστάνει για εμάς αγκάθια και τριβόλους, και τα πάντα να ερευνώνται και να ζυγίζονται, φτάνοντας αυτός ο παραλογισμός μέχρι τον διαχωρισμό σαρκών και οστών, και η εξέταση των νεφρών και των καρδιών, ίδιον του Θεού, να γίνεται τώρα κοινή με τους εισπράκτορες, ώστε να μην έχει τίποτα περισσότερο ο Παντοκράτορας από τους κοσμοκράτορες, ούτε ο Πατέρας του μέλλοντος αιώνος από τους άρχοντες του αιώνος τούτου. Τόσο πολύ έχουν προχωρήσει, και από το να βεβηλώνουν με αρπαγές τα θεία χρήματα, προχώρησαν στο να οικειοποιούνται τα θεία ιδιώματα, και το μυρμήγκι μέσα τους έγινε λιοντάρι, σύμφωνα με το μεγάλο αίνιγμα του Ιώβ. Επιπλέον αυτών, εξασφαλίζουν το να μένουν ανεξέλεγκτοι, ή έχοντας από πριν εξασφαλίσει αυτό για τους εαυτούς τους, ανέμειξαν τον κυκεώνα των πραγμάτων· δέχονται δε και τις άλλες δωροδοκίες, και όταν τις λάβουν, ερεθίζονται περισσότερο και τρομοκρατούν συνεχώς αυτούς που έδωσαν έστω και μία φορά, θεωρώντας ότι μπορούν να δίνουν πάντα, και αν δεν λάβουν, αγριεύουν.