Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 71:6

Και πάλι ο ίδιος προφήτης και βασιλιάς, στον ίδιο ψαλμό, σαν να μιλά εκ προσώπου του Θεού και Πατρός για τον Υιό και Λόγο του Θεού, λέγει τα εξής: «Από γαστέρα, πριν από τον αυγερινό, σε γέννησα.» Διότι ο αυγερινός δημιουργήθηκε την τέταρτη ημέρα, ενώ ο Αδάμ πλάσθηκε την έκτη ημέρα. Λοιπόν, Ιουδαίε, πες μου: ποιον γέννησε ο Θεός πριν από την παρασκευή της κτίσεως; Μήπως το λέει για τον Αδάμ; Καθόλου· γιατί αυτός πλάσθηκε δύο ημέρες μετά τον αυγερινό και τα άστρα. Αλλά μήπως το λέει για τον χρισμένο που περιμένετε εσείς; Όμως κι εσείς δεν λέτε πως είναι υιός του Δαβίδ; Και ο Δαβίδ γεννήθηκε πολλούς χρόνους μετά τον Αδάμ. Διότι ο Αδάμ πλάσθηκε την έκτη ημέρα, όπως ειπώθηκε, και οι αυγερινοί έγιναν την τέταρτη ημέρα· ο δε Θεός το λέει για τον ίδιο τον Υιό του, ότι «Πριν από τον αυγερινό σε γέννησα· εσύ είσαι ιερέας στον αιώνα κατά την τάξη του Μελχισεδέκ», δηλαδή ιερέας των εθνών. Διότι ο Μελχισεδέκ πρόσφερε στον Θεό οίνο και άρτο, όπως και ο Χριστός, ο Αρχιερέας μας, παρέδωσε σε εμάς να του προσφέρουμε αναίμακτες θυσίες κατά την τάξη του Μελχισεδέκ. Άκουσε όμως και τον Σολομώντα, που λέγει για την προαιώνια γέννηση του μονογενούς Υιού του Θεού: «Πριν γίνουν τα όρη, πριν αναβλύσουν οι πηγές, και πριν από όλους τους βουνούς, με γεννά.» Δείξε μου, λοιπόν, ποιον γέννησε ο Θεός πριν από όλη την κτίση. Παρομοίως και πάλι ο Δαβίδ, στο βιβλίο των Ψαλμών, στον οζʹ ψαλμό, λέγει: «Ο Θεός, δώσε την κρίση σου στον βασιλέα και τη δικαιοσύνη σου στον υιό του βασιλέως.» Και μη μου πεις ότι το λέγει για τον Σολομώντα· διότι είπε λίγους στίχους παρακάτω ότι «Θα κυριεύσει από θάλασσα έως θάλασσα, και πριν από τον ήλιο μένει το όνομά του, και πριν από τη σελήνη, σε γενεές γενεών.» Να λοιπόν, σου έδειξα καθαρά, και μέσω του Δαβίδ και μέσω του Σολομώντα, ότι πριν από όλη την κτίση γεννήθηκε ο Υιός από τον Πατέρα, όπως το γνωρίζει μόνο ο ίδιος.

Σχετικά με την κατάβαση είπαν: «Θα κατέλθει σαν βροχή πάνω σε πόκο»· για την ανάβαση: «Ανήλθε ο Θεός με αλαλαγμό, ο Κύριος με φωνή σάλπιγγας»...

Ο Ζακχαίος είπε: «Για τον υιό του βασιλέως», λέγει, «τον δικό μου υιό». Διότι η βασιλεία ανήκε στον Δαβίδ όταν προσευχόταν στον Θεό, ώστε να δώσει ο ίδιος ο Θεός τη δικαιοσύνη Του στον Σολομώντα. Ο Αθανάσιος: Ακολούθησέ τον με φόβο Θεού: «Ας φέρουν τα όρη ειρήνη στον λαό και οι λόφοι δικαιοσύνη. Θα κρίνει τους φτωχούς του λαού, και θα σώσει τους υιούς των πενήτων, και θα ταπεινώσει τον συκοφάντη». Ο Ζακχαίος λέγει: Όλα αυτά τα λέγει για τον Σολομώντα. Ο Αθανάσιος: Ας δούμε λοιπόν και τα επόμενα. Ο Ζακχαίος είπε: Πες τα. Ο Αθανάσιος: «Και θα συμπαραμείνει με τον ήλιο, και πριν από τη σελήνη σε γενεές γενεών». Άραγε ο Σολομών θα συμπαραμείνει με τον ήλιο, και πριν από τη σελήνη σε γενεές γενεών; Ο Ζακχαίος είπε: Το όνομά του θα συμπαραμείνει με τον ήλιο. Ιδού, εξάλλου, και εσείς οι χριστιανοί σε όλη τη γη μνημονεύετε το όνομά του ως σοφού, και σε όλες τις γενεές συμπαραμένει σε αυτόν η δόξα του ονόματός του. Ο Αθανάσιος: Και πριν από τη σελήνη, σε γενεές γενεών, υπήρχε το όνομά του; Ο Ζακχαίος είπε: Ο Θεός γνώριζε το όνομά του και πριν από τη σελήνη. Ο Αθανάσιος: Άκουσε λοιπόν τα εξής. Ο Ζακχαίος είπε: Πες τα. Ο Αθανάσιος: «Θα καταβεί σαν τη βροχή πάνω σε δέρας, και σαν σταγόνες που στάζουν πάνω στη γη. Στις ημέρες του θα ανατείλει δικαιοσύνη, και πλήθος ειρήνης έως ότου εκλείψει η σελήνη. Και θα κυριαρχήσει από θάλασσα σε θάλασσα, και από τους ποταμούς έως τα πέρατα της οικουμένης».

Διότι δεν πέθανε επειδή ήταν ο ίδιος ένοχος, αλλά έπασχε για χάρη μας, και βάσταξε πάνω του την οργή που στρεφόταν εναντίον μας εξαιτίας της παράβασης, όπως λέει μέσω του Ησαΐα: «Αυτός πήρε τις ασθένειές μας»· και ενώ εμείς λέμε στον εκατοστό τριακοστό έβδομο ψαλμό: «Ο Κύριος θα ανταποδώσει για χάρη μου»· λέει επίσης και το Πνεύμα στον εβδομηκοστό πρώτο: «Και θα σώσει τους υιούς των πενήτων, και θα ταπεινώσει τον συκοφάντη, διότι ελευθέρωσε τον φτωχό από το χέρι του δυνάστη, και τον πένητα, που δεν είχε κανέναν βοηθό».

Θα κατανοήσεις δε τις σταγόνες της από αυτό που έχει λεχθεί για τον Χριστό: «Θα κατέλθει ως βροχή πάνω στον κόκκο, και ως η σταγόνα που στάζει πάνω στη γη». «Θα ευλογήσεις τον στέφανο του ενιαυτού της χρηστότητάς σου». Ως ενιαυτό εννοεί τον καιρό του μέλλοντος αιώνα, και τον αποκαλεί στέφανο χρηστότητας, διότι μέσα σε πολλή χρηστότητα στεφανώνονται σε αυτόν οι άγιοι. «Και οι πεδιάδες σου θα πλησθούν από ευφορία». Πεδιάδες, πάλι, ονομάζει τις ψυχές εκείνων που έχουν πιστέψει σε Αυτόν. «Θα καταστούν εύφορα τα ωραία της ερήμου». Όρη μεν εννοεί τους αγίους αποστόλους και ευαγγελιστές, οι οποίοι κατέστησαν ευτραφείς με τα πνευματικά χαρίσματα· έρημο δε αποκαλεί την εξ εθνών Εκκλησία, η οποία παλαιότερα ήταν έρημη από τη γνώση του Θεού. «Και με αγαλλίαση θα περιζωστούν οι βουνοί». Βουνούς εννοεί τους προέδρους των Εκκλησιών.

«Βροχή εκούσια θα ορίσεις, Θεέ, στην κληρονομιά σου». Ως βροχή, βέβαια, εννοεί τον ευαγγελικό λόγο, κατά το: «Θα κατέλθει ως υετός επί πόκον». Το δε «εκούσια» λέγεται σε αντιδιαστολή προς τη νομική λατρεία. Διότι εκείνα δεν του ήταν εκούσια, σύμφωνα με το ρητό: «Διότι ποιος τα ζήτησε αυτά από τα χέρια σας;» και το: «Τα ολοκαυτώματά σου δεν είναι δεκτά, και οι θυσίες σας δεν με ευαρέστησαν». —«Και ασθένησε, εσύ όμως την αποκατέστησες». Ασθένησε μεν στο παρελθόν, όταν ειδωλολατρούσε· την αποκατέστησες δε, προσκαλώντας την μέσω του ευαγγελικού κηρύγματος.

Θα κρίνει τους φτωχούς του λαού. Ως φτωχούς εννοεί όσους προέρχονται από ειδωλολάτρες πατέρες, οι οποίοι στερούνται κάθε καλό, και γενικότερα ολόκληρο το γένος των ανθρώπων. Διότι όλοι έχουν παρεκκλίνει, σύμφωνα με τη φωνή του ψαλμού. Και θα ταπεινώσει τον συκοφάντη. Εννοεί τον διάβολο. Και θα συμπαραμείνει με τον ήλιο. Η βασιλεία του, λέει, θα εκταθεί στους αιώνες. Και πριν από τη σελήνη, σε γενεές γενεών. Αυτός, λέει, που βασίλευσε κατά την παρουσία του σε όσους βρίσκονται επί της γης, είναι ο ίδιος και ο προ των αιώνων δημιουργός των πάντων. Θα κατέλθει ως υετός επί πόκον. Αθόρυβα, λέει· και το είπε αυτό εξαιτίας της μυστικής παρουσίας του.

Και για το ότι ο Χριστός ήλθε για να ειρηνεύσει τον κόσμο, ας ακούσουμε τον οα΄ ψαλμό: «Θα κατέλθει σαν τη βροχή πάνω στο δέρας, και σαν τη σταγόνα που στάζει πάνω στη γη. Στις ημέρες του θα ανατείλει δικαιοσύνη, και πλήθος ειρήνης, μέχρις ότου εκλείψει η σελήνη, και θα κυριαρχήσει από θάλασσα σε θάλασσα, και από τους ποταμούς έως τα πέρατα της οικουμένης». Και αν πει κάποιος Ιουδαίος ότι ο ψαλμός ομιλεί για τον Σολομώντα, ψεύδεται. Διότι λέγει: «Πριν από τον ήλιο διαμένει το όνομά του· και όλα τα έθνη θα τον μακαρίσουν, και θα τον προσκυνήσουν όλοι οι βασιλείς της γης». Αυτά όμως δεν είναι δυνατόν να λέγονται για τον Σολομώντα· διότι αυτός δεν υπήρχε πριν από τον ήλιο.

Αν λοιπόν, όπως ψάλλει ο Δαβίδ στον εβδομηκοστό πρώτο ψαλμό, «πριν από τον ήλιο διαμένει το όνομά του, και πριν από τη σελήνη σε γενεές γενεών», πώς λοιπόν λάμβανε αυτό που είχε πάντοτε και πριν το λάβει τώρα; Ή πώς υψωνόταν αυτός που και πριν υψωθεί ήταν ο Ύψιστος; Ή πώς έλαβε την προσκύνηση αυτός που, και πριν τη λάβει τώρα, πάντοτε προσκυνούνταν; Δεν πρόκειται για αίνιγμα, αλλά για θείο μυστήριο· «διότι εν αρχή ήταν ο Λόγος, και ο Λόγος ήταν προς τον Θεό, και Θεός ήταν ο Λόγος»· για εμάς όμως αργότερα αυτός «ο Λόγος έγινε σάρκα», και αυτό που λέγεται τώρα, το ότι «υπερύψωσε», δεν σημαίνει ότι υψώνεται η ουσία του Λόγου· διότι πάντοτε ήταν και είναι «ίσα με τον Θεό», αλλά πρόκειται για την ύψωση της ανθρώπινης φύσης του. Γι' αυτό δεν έχουν ειπωθεί αυτά προηγουμένως, παρά μόνο όταν ο Λόγος έγινε σάρκα· ώστε να γίνει φανερό ότι το «ταπείνωσε» και το «υπερύψωσε» λέγονται για το ανθρώπινο στοιχείο· διότι σε όποιον υπάρχει η ταπείνωση, σε αυτόν θα ανήκει και η ύψωση· και αν εξαιτίας της πρόσληψης της σάρκας έχει γραφτεί το «ταπείνωσε», είναι φανερό ότι και το «υπερύψωσε» αναφέρεται σε αυτήν. Διότι αυτήν είχε ανάγκη ο άνθρωπος εξαιτίας της ταπεινότητας της σάρκας και του θανάτου.

Διότι και οι ουρανοί έσταξαν τους θείους και πνευματικούς λόγους και νόμους, δηλαδή οι απόστολοι που φρονούν τα ουράνια. Αυτό δηλωνόταν και μέσω των δύο τράγων, από τους οποίους ο ένας θυσιαζόταν, ενώ ο άλλος απολυόταν στην έρημο, ώστε να εννοήσουμε αφενός τον Χριστό που έπασχε κατά τη σάρκα από τους Ιουδαίους, και αφετέρου ότι παρέμεινε απαθής κατά τη θεότητα, και ότι μεταβαίνει, σαν σε έρημο, από τους θεοκτόνους στα έθνη. Επεφοίτησε δε και η χάρη του Πνεύματος, μιμούμενη τρόπον τινά τις σταγόνες της δροσιάς. «Βροχή εκούσια θα ξεχωρίσεις, ω Θεέ, για την κληρονομία σου.» (A f. 338 b, E f. 126) Κατά το γράμμα, βροχή ονομάζει το μάννα, το οποίο ειδικά και αποκλειστικά προσφερόταν στους Ιουδαίους· κατά το πνεύμα, βροχή ονομάζει τον ευαγγελικό λόγο, ο οποίος ήλθε σε εμάς άνωθεν και από τον ουρανό μέσω του Χριστού, ή τον ίδιο τον Σωτήρα που επεδήμησε στην ανθρωπότητα, όπως και σε άλλον ψαλμό λέγει: «Θα κατέβει ως υετός», και τα λοιπά. «Εκούσια» δε, σε αντιδιαστολή προς τη νομική λατρεία. Διότι τα της Παλαιάς Διαθήκης κατά κάποιον τρόπο δεν ήταν εκούσια σε Αυτόν, ούτε δόθηκαν εξαρχής στον άνθρωπο, αλλά προσαρμόστηκαν σύμφωνα με τη φύση εκείνων που τα αποδέχονταν.

Έπειτα ο Σολομών, ακούγοντας τον πατέρα του τον Δαβίδ να λέει αυτά, και έχοντας οικοδομήσει θαυμαστό οίκο και προβλέποντας Εκείνον που επρόκειτο να έλθει σε αυτόν, με θαυμασμό λέει: Άραγε αληθινά θα κατοικήσει ο Θεός με τους ανθρώπους πάνω στη γη; Ναι, απαντά προκαταβολικά ο Δαβίδ στον ψαλμό που φέρει την επιγραφή «στον Σολομώντα», στον οποίο αναφέρεται: «Θα κατέβει σαν βροχή πάνω στο δέρας». Σαν βροχή μεν, λόγω της επουράνιας προέλευσής Του, πάνω στο δέρας δε, λόγω της ανθρωπότητάς Του. Διότι, όταν η βροχή κατεβαίνει πάνω στο δέρας, πέφτει αθόρυβα, με αποτέλεσμα, καθώς το μυστήριο της γεννήσεως παρέμενε άγνωστο, οι μάγοι να ρωτούν: «Πού είναι ο τεχθείς βασιλιάς των Ιουδαίων;», και ο Ηρώδης ταραγμένος να ανακρίνει για αυτόν που γεννήθηκε και να ρωτά: «Πού γεννιέται ο Χριστός;»

Κατήχηση δέκατη πέμπτη προς τους φωτιζομένους, η οποία εκφωνήθηκε στα Ιεροσόλυμα με θέμα το «και ερχόμενον εν δόξη κρίναι ζώντας και νεκρούς, ου της βασιλείας ουκ έσται τέλος». Και περί του Αντιχρίστου. Και ανάγνωσμα από τον Δανιήλ: «Έβλεπα έως ότου τοποθετήθηκαν θρόνοι και κάθισε ο Παλαιός των Ημερών». Και στη συνέχεια: «Έβλεπα σε νυχτερινό όραμα, και ιδού, ερχόταν με τις νεφέλες του ουρανού κάποιος σαν υιός ανθρώπου». Και τα εξής. Κηρύττουμε την παρουσία του Χριστού όχι μόνο ως μία, αλλά και δεύτερη, πολύ πιο λαμπρή από την πρώτη. Διότι η πρώτη αποτέλεσε επίδειξη υπομονής, ενώ η δεύτερη φέρει το διάδημα της θείας βασιλείας. Επειδή, ως επί το πλείστον, όλα είναι διπλά στον Κύριό μας Ιησού Χριστό. Διπλή είναι η γέννηση, μία από τον Θεό προ των αιώνων, και μία από την Παρθένο στο τέλος των αιώνων. Διπλές και οι κάθοδοι, η πρώτη αφανής, σαν τη βροχή πάνω στον πόκο, και η δεύτερη επιφανής, η μελλοντική. Στην πρώτη παρουσία σπαργανώθηκε στη φάτνη, στη δεύτερη περιβάλλεται το φως σαν ιμάτιο. Στην πρώτη υπέμεινε σταυρό, περιφρονώντας την ντροπή, στη δεύτερη έρχεται δορυφορούμενος και δοξαζόμενος από στρατιά αγγέλων. Δεν περιοριζόμαστε λοιπόν μόνο στην πρώτη παρουσία, αλλά προσδοκούμε και τη δεύτερη.

Ο αληθινός Χριστός, ο μονογενής Υιός του Θεού, δεν έρχεται πλέον από τη γη. Εάν κάποιος εμφανιστεί στην έρημο δημιουργώντας φαντασιώσεις, μην εξέλθεις. Εάν πουν, ιδού εδώ είναι ο Χριστός, ιδού εκεί, μην πιστέψεις. Μην κοιτάζεις λοιπόν κάτω και στη γη. Διότι από τους ουρανούς κατέρχεται ο Δεσπότης, όχι μόνος όπως την προηγούμενη φορά, αλλά συνοδευόμενος από πλήθη, φρουρούμενος από μυριάδες αγγέλους, ούτε κρυφά όπως η βροχή πάνω στο δέρας, αλλά λάμποντας φανερά σαν την αστραπή. Διότι ο ίδιος έχει πει: όπως η αστραπή βγαίνει από την ανατολή και φαίνεται έως τη δύση, έτσι θα είναι και η παρουσία του Υιού του Ανθρώπου. Και πάλι: και θα δουν τον Υιό του Ανθρώπου να έρχεται πάνω στις νεφέλες του ουρανού με δύναμη και πολλή δόξα. Και θα αποστείλει τους αγγέλους του με μεγάλη σάλπιγγα, και τα εξής.

Όπως δε είπε ο Μωυσής «ας κατέβει σαν βροχή ο λόγος μου» και ο Δαβίδ «ας κατέβει σαν βροχή πάνω στον πόκο και σαν σταγόνες που στάζουν πάνω στη γη» (το μαλλί, λοιπόν, δεχόμενο τη δροσιά αυξάνει την παραγωγή του πόκου, και η γη δεχόμενη τη βροχή αυξάνει τον καρπό της ελπίδας των γεωργών, παραδίδοντας πρόθυμα τη φύση της για να αποδεχθεί το πρόσταγμα του Δεσπότη, και δείχνοντας μεγαλύτερη σπουδή στο να λαμβάνει από Αυτόν), έτσι ακριβώς και η Παρθένος Μαρία, όταν λέει «από πού θα γνωρίσω ότι θα μου γίνει αυτό;», άκουσε τα εξής: «Πνεύμα Κυρίου θα έλθει επάνω σου και δύναμη Υψίστου θα σε επισκιάσει· γι' αυτό και το γεννώμενο από εσένα θα είναι άγιο και θα ονομαστεί Υιός Υψίστου».

Και ενώ στην ελιά παράγεται πλούσιο έλαιο, προσλαμβάνοντας από αυτήν το ουσιώδες, στο αμπέλι αποκτά το χρώμα του ο γλυκύς οίνος, στη συκιά γλυκαίνει το σύκο, και σε καθένα από τα σπέρματα αναπτύσσεται η βλάστηση σύμφωνα με το είδος του· έτσι, νομίζω, ο Λόγος του Θεού μέσα στη Μαρία έγινε σάρκα και μέσα στο σπέρμα του Αβραάμ βρέθηκε ως άνθρωπος, σύμφωνα με την υπόσχεση: «διότι βρήκαμε τον Μεσσία, για τον οποίο έγραψε ο Μωυσής». Όπως δε είπε ο Μωυσής: «Ας κατέλθει σαν βροχή ο λόγος μου», και ο Δαβίδ: «Ας κατέλθει σαν δροσιά πάνω σε μαλλί προβάτου, και σαν σταγόνες που στάζουν πάνω στη γη», (όπως δηλαδή το μαλλί δεχόμενο τη δροσιά αυξάνει την παραγωγή του, και η γη δεχόμενη τη βροχή αυξάνει τον καρπό που ελπίζουν οι γεωργοί, αποδεχόμενη το πρόσταγμα του Δεσπότη, παρέχοντας πρόθυμα τη φύση της, επιδεικνύοντας δε μεγαλύτερη σπουδή στο να λαμβάνει από Αυτόν), έτσι ακριβώς και η παρθένος Μαρία, όταν λέει «πώς θα γνωρίσω ότι θα μου συμβεί αυτό;», άκουσε: «Πνεύμα Κυρίου θα έλθει επάνω σου και δύναμη Υψίστου θα σε επισκιάσει· γι' αυτό και το γεννώμενο από εσένα θα είναι άγιο και θα ονομαστεί Υιός Υψίστου». Ο Χριστός λαλεί μέσω του αγγέλου, και ο Δεσπότης αναπλάθει τον Εαυτό Του μέσα στο δικό Του πλάσμα, «αφού έλαβε μορφή δούλου»· και η μεν Μαρία αντλεί τον Λόγο για σύλληψη, όπως η γη τη βροχή, ενώ ο Λόγος του Θεού αναδεικνύει τον Εαυτό Του ως άγιο καρπό, προσλαμβάνοντας τη θνητή φύση.

Και πάλι: Άγγελος Κυρίου θα στρατοπεδεύσει γύρω από εκείνους που τον φοβούνται και θα τους λυτρώσει. Και πάλι: Θα κατέλθει σαν βροχή πάνω σε πόκο. Και πάλι: Ο Κύριος είναι κοντά σε εκείνους που έχουν συντετριμμένη καρδιά. Και πάλι: Είθε να λάμψει το πρόσωπό Του πάνω μας, και να μας ελεήσει.

«Βροχή εκούσια θα ξεχωρίσεις, Θεέ, για την κληρονομία σου, και όταν αυτή ασθένησε, εσύ την αποκατέστησες.» Τότε μεν, λέει, «όταν εσύ πορευόσουν μπροστά από τον λαό σου, και όταν διέσχιζες την έρημο, η γη σείστηκε, και οι ουρανοί έσταξαν»· στο παρόν όμως, όταν ανέβηκες προς τη δύση, πραγματοποίησες άλλα παράδοξα έργα. Διότι για την κληρονομία σου ξεχώρισες βροχή εκούσια. Και ποια ήταν η κληρονομία του μετά τον πρώτο λαό, παρά η από τα έθνη Εκκλησία, όπως ακριβώς διδάσκει λέγοντας ο ίδιος στον δεύτερο ψαλμό: «Ο Κύριος είπε προς εμένα: Υιός μου είσαι εσύ, εγώ σήμερα σε γέννησα. Ζήτησε από εμένα, και θα σου δώσω τα έθνη ως κληρονομία σου και ως ιδιοκτησία σου τα πέρατα της γης.» Διότι, ένας Υιός του Θεού, ο οποίος προτρέπεται από τον Πατέρα να ζητήσει κληρονομία, όχι το έθνος των Ιουδαίων, αλλά όλα τα έθνη και τα πέρατα της γης, ποιος άλλος θα μπορούσε να είναι παρά εκείνος που συγκρότησε την εξ εθνών Εκκλησία; Σε αυτήν λοιπόν την κληρονομία του ξεχώρισε βροχή εκούσια· γι' αυτό έχει ειπωθεί για αυτόν: «Θα κατέβει σαν τη βροχή πάνω στο δέρας, και σαν τις σταγόνες που στάζουν πάνω στη γη.» Και αυτή η εκούσια βροχή ήταν ο ευαγγελικός λόγος, και το κήρυγμα της Καινής Διαθήκης που παραδόθηκε στην εξ εθνών Εκκλησία.

Γι' αυτό ούτε «ψαλμός», ούτε «ωδή», ούτε «ύμνος», ούτε κάτι παρόμοιο έχει τεθεί ως επιγραφή. Αντιθέτως, είναι μια προφητεία που προαγγέλλει ότι θα εμφανιστεί ανάμεσα στους ανθρώπους κάποιος σωτήρας των πενήτων και των φτωχών, και ότι αυτός θα κατέβει από κάπου άνωθεν ήρεμα και αθόρυβα: «Διότι θα καταβεί σαν βροχή πάνω σε πόκο». Και επιπλέον, ότι η δικαιοσύνη θα κυβερνήσει το γένος των ανθρώπων κατά την παρουσία του. Ακόμη, ότι θα κυριαρχήσει όχι μόνο στην Ιουδαία, ούτε σε δύο ή τρία έθνη, αλλά σε όλα τα έθνη ολόκληρης της οικουμένης, και ότι όλα τα έθνη θα υποταχθούν σε αυτόν, και ότι θα είναι ονομαστός σε όλους, όχι για κάποιο σύντομο χρονικό διάστημα, αλλά εις τον αιώνα. Και τι άλλο υποδηλώνει ο προκείμενος λόγος παρά ότι αυτός που προαγγέλλεται θα είναι κάποιος τέτοιος, όμοιος του οποίου κανείς δεν αναφέρει ότι υπήρξε ποτέ, ούτε στο έθνος των Ιουδαίων ούτε σε άλλα έθνη; Διότι ούτε ο ίδιος ο Σολομών, ούτε ο Δαβίδ, ούτε κάποιος από τους μεταγενεστέρους τους εμφανίστηκε ως τέτοιος, ώστε να ταιριάζουν σε κάποιον από αυτούς τα όσα υποδηλώνονται από την προφητεία. Πρόσεξε, λοιπόν, μήπως η προκείμενη προφητεία, η οποία περιγράφει τη βασιλεία του, συνδέεται άμεσα και ως φυσικό επακόλουθο με τις προφητείες περί του πάθους του Σωτήρος που έχουν προταχθεί προηγουμένως.

Διότι, όπως ακριβώς ο ήλιος δημιουργεί την ημέρα όταν ανατέλλει πάνω από τη γη, ενώ η σελήνη διαλύει το σκοτάδι της νύχτας με το δικό της φως, με τον ίδιο τρόπο και αυτός για τον οποίο γίνεται η προφητεία, παρόμοια μεν με τη σελήνη φωτίζει τις ψυχές που βρίσκονται στο σκοτάδι και τη νύχτα, παρόμοια δε με τον ήλιο καταυγάζει ολόκληρο τον κόσμο, και παραμένει και συνυπάρχει μέχρι τη συντέλεια του αιώνος. Διότι, για όσο διάστημα ο ήλιος λαμπρύνει τον σύμπαντα κόσμο, για τόσο διάστημα και αυτός, συμπαραμένοντας και εκτεινόμενος μαζί με τον ήλιο, φωτίζει τις ψυχές των ανθρώπων· ομοίως δε λέγεται ότι διαρκεί εις γενεάς γενεών, παρόμοια με την ολόγιομη σελήνη. «Θα κατέλθει σαν βροχή πάνω σε πόκο, και σαν σταγόνες που στάζουν πάνω στη γη». Αυτό θα το κατανοήσεις ως κάθοδο του Θεού Λόγου, εάν στρέψεις την προσοχή σου στην κάθοδο και τη συγκατάβαση με την οποία, συγκαταβαίνοντας στη μικρότητα των ανθρώπων, «εταπείνωσε τον εαυτό του λαμβάνοντας μορφή δούλου, και βρισκόμενος ως προς το σχήμα σαν άνθρωπος». Γι' αυτό έχει ειπωθεί: «Θα κατέλθει». Αναγκαίως δε η προφητεία χρησιμοποίησε και παράδειγμα λέγοντας: «Σαν βροχή πάνω σε πόκο». Το οποίο, βέβαια, όλοι οι υπόλοιποι ερμήνευσαν σύμφωνα· ο μεν Ακύλας λέγοντας: «Και θα κατέλθει σαν βροχή πάνω σε κουρά», ο δε Σύμμαχος: «Θα κατέλθει σαν δροσιά πάνω σε πόκο», και οι υπόλοιποι ερμηνευτές παρομοίως· παριστάνοντας την κάθοδο από τα ύψη και από τους ίδιους τους ουρανούς πάνω στη γη του Λόγου που προφητεύεται, και το ότι κατήλθε ήρεμα και αθόρυβα, χωρίς να το αντιληφθεί κανείς.

Διότι ο υετός (η βροχή), όταν πέφτει πάνω στον πόκο (το μαλλί του προβάτου), κατεβαίνει ανεπαίσθητα και αθόρυβα. Επειδή λοιπόν η κατά σάρκα γέννηση του Σωτήρα μας ανέλαβε τέτοια οικονομία, ώστε κανείς να μην το καταλάβει ούτε να ακουστεί, ούτε καν σε αυτούς που κατοικούσαν γειτονικά, το μυστήριο της σύλληψης και του τοκετού της αγίας Παρθένου. Αυτό ακριβώς αινίχθηκε ο παρών λόγος, λέγοντας: «Θα κατέβει ως υετός επί πόκον»· και με άλλον τρόπο, επειδή ο πόκος είναι δέρμα προβάτων, αν σκεφτείς πώς δίδασκε ο ίδιος ο Σωτήρας λέγοντας: «Δεν ήλθα παρά μόνο για τα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ», θα εφαρμόσεις το παρόν λόγιο στη δική του φωνή. Διότι δεν κατέβηκε σε άλλο έθνος, παρά μόνο σε αυτό των Ιουδαίων, ανάμεσα στους οποίους και διέτριψε. Η πρώτη λοιπόν κατάβασή του έγινε ως υετός επί πόκον, σύμφωνα με τους τρόπους που εξηγήθηκαν· μετά από αυτά, όμως, δεν κατήλθε πλέον σαν πάνω σε πόκο, αλλά με πολλή κίνηση· και η διδασκαλία του έγινε ένας δυνατός ήχος που ακούστηκε σε όλη την οικουμένη. Γι' αυτό προστίθεται στη συνέχεια: «και ωσεί σταγόνες που στάζουν πάνω στη γη». Διότι οι σταγόνες ή οι ψιχάλες, σύμφωνα με τους άλλους ερμηνευτές, που στάζουν πάνω στη γη, δεν κατεβαίνουν πλέον αθόρυβα, αλλά με πολύ θόρυβο. Και αυτό εκπληρώθηκε τελικά, όταν σε όλη τη γη εξήλθε ο φθόγγος των αποστόλων του, και στα πέρατα της οικουμένης τα λόγια τους.

Εάν, λοιπόν, ο προφητευόμενος θα κρίνει τον λαό του με δικαιοσύνη, και τους πτωχούς του με δίκαιη κρίση, και θα ταπεινώσει τον συκοφάντη, και θα συμπαραμείνει με τον ήλιο, και θα κυριαρχήσει από θάλασσα έως θάλασσα, και από τον ποταμό έως τα πέρατα της οικουμένης· εύλογα του ήταν αναγκαία μια μακρόβια ζωή.

Ποια είναι λοιπόν τα θαυμάσια, παρά εκείνα που έχουν προλεχθεί, μεταξύ των οποίων ήταν το ότι αυτός θα κατέλθει σαν βροχή πάνω σε πόκο, και το ότι θα ταπεινώσει τον συκοφάντη, και το ότι θα συμπαραμείνει μαζί με τον ήλιο· και το ότι στις ημέρες του θα ανατείλει η δικαιοσύνη, και το ότι θα κυριαρχήσει από θάλασσα σε θάλασσα· το ότι οι Αιθίοπες θα πέσουν με το πρόσωπο μπροστά του· και ότι δώρα θα του προσφερθούν από όλα τα έθνη· αλλά και ότι αυτός θα γίνει στήριγμα στη γη, και ο καρπός του θα υψωθεί πάνω από τον Λίβανο, και όσα άλλα έχουν απαριθμηθεί στη συνέχεια αυτών; Για όλα αυτά διδασκόμαστε να λέμε: «Ευλογητός ο Κύριος, ο Θεός του Ισραήλ, ο οποίος μόνος επιτελεί θαυμάσια. Και ευλογημένο το όνομα της δόξας του στον αιώνα». Και το όνομα της δόξας του τυγχάνει να είναι η θεότητά του· διότι, αν αυτός που γεννήθηκε από την αγία Παρθένο αξιώθηκε το όνομα Ιησούς, σύμφωνα με όσα είπε ο Γαβριήλ στον Ιωσήφ: «Και θα γεννήσει υιό, και θα καλέσεις το όνομά του Ιησού· διότι αυτός θα σώσει τον λαό του από τις αμαρτίες του», είναι λογικό ως όνομα της δόξας του να νοείται η περί αυτού θεολογία, διά της οποίας κατανοείται ως Θεός Λόγος και μονογενής Θεός, ο οποίος βρίσκεται στον κόλπο του Πατρός· γι' αυτό και προστίθεται στη συνέχεια: «Και θα γεμίσει από τη δόξα του όλη η γη». Διότι παλαιότερα βρισκόταν στον κόσμο, και ο κόσμος δημιουργήθηκε δι' αυτού, και ο κόσμος δεν τον γνώρισε.

Και λίγο παρακάτω: «Μου έδειξε ο Κύριος τον Ιησού, τον μέγα ιερέα, να στέκεται ενώπιον του αγγέλου του Κυρίου· και ο διάβολος στεκόταν στα δεξιά του για να του εναντιωθεί. Και είπε ο Κύριος προς τον διάβολο: Να σε επιτιμήσει ο Κύριος, διάβολε. Και διαβεβαίωσε ο άγγελος του Κυρίου τον Ιησού, λέγοντας: Αυτά λέει ο Κύριος ο Παντοκράτωρ: Εάν πορευθείς στους δρόμους μου και εάν φυλάξεις τα προστάγματά μου, τότε και εσύ θα κρίνεις τον οίκο μου.» Και πάλι: «Άκουσε λοιπόν, Ιησού, μέγα ιερέα.» Ο Ησαΐας λέει: «Έγινα φανερός σε όσους δεν με αναζητούσαν, και βρέθηκα από όσους δεν ρωτούσαν για εμένα.» (Και πάλι: «Και θα δείτε μέγα βασιλέα.» Τον Θεό όμως κανείς δεν τον βλέπει.) Και πάλι: «Θα επιφανεί ο Κύριος σε αυτούς, και θα εξολοθρεύσει όλους τους θεούς των εθνών.» Και πάλι: «Ιδού, είμαι παρών στο έθνος που δεν επικαλέστηκε το όνομά μου.» Ο Δαβίδ λέει: «Εσύ που κάθεσαι πάνω στα Χερουβίμ, εμφανίσου. Εξέγειρε τη δύναμή σου και έλα για να μας σώσεις.» Και πάλι: «Θα κατέβει σαν βροχή πάνω σε δέρας.» Υποδηλώνοντας έτσι το ατάραχο και αθόρυβο της καθόδου· διότι, όταν η βροχή κατεβαίνει στη γη, προκαλεί θόρυβο· όταν όμως κατεβαίνει πάνω σε μάλλινο δέρας, δεν προκαλεί. Ο Μιχαίας λέει: «Και εσύ, Βηθλεέμ, γη του Ιούδα, δεν είσαι καθόλου η πιο ασήμαντη ανάμεσα στους ηγεμόνες του Ιούδα· διότι από εσένα θα εξέλθει για χάρη μου ηγέτης, ο οποίος θα ποιμάνει τον λαό μου τον Ισραήλ· και οι έξοδοί του είναι από την αρχή, από τις ημέρες του αιώνος.»

Στον Σολομώντα: Αναφέρεται στον Χριστό. Διότι το όνομα Σολομών ερμηνεύεται ως ειρήνη, και η ειρήνη μας είναι ο Χριστός. Ο Θεός, την κρίση: Ο Πατέρας προς τον Υιό. Διότι όλη την κρίση την έδωσε στον Υιό. Επειδή αυτός έρχεται ως κριτής ζώντων και νεκρών. Και τη δικαιοσύνη: Ως βασιλιάς προς βασιλιά, ο Πατέρας δίνει στον Υιό τη δικαιοσύνη. Για να κρίνει τον λαό: Τον λαό που προέρχεται από τα έθνη, τον πιστό. Διότι στερούνταν τη θεοσέβεια. Αυτούς τους έκρινε κατά την κρίση, αποδίδοντάς τους την κρίση με δικαιοσύνη. Ας αναλάβουν τα όρη: Τα όρη είναι οι προφήτες εξαιτίας του ύψους των δογμάτων. Και αυτοί προανήγγειλαν την ειρήνη στον κόσμο. Οι βουνοί είναι οι απόστολοι, ως ανώτεροι από την επίγεια πολιτεία και έχοντας γίνει πλήρεις δικαιοσύνης. Και τα δύο όμως είναι ο Χριστός. Θα κρίνει τους πτωχούς: Τους πτωχούς στην καρδιά ανάμεσα στους λαούς και εκείνους που επέλεξαν εκούσια πενία, οι οποίοι άφησαν τα πάντα για τον Χριστό και τον ακολούθησαν. Και θα ταπεινώσει: Τον διάβολο, επειδή πάντοτε συκοφαντεί τον άνθρωπο. Και θα συμπαραμείνει: Η κρίση και η δικαιοσύνη του Χριστού φωτίζουν όπως ο ήλιος. Διότι έχει γραφτεί: και η κρίση του θα γίνει φως των εθνών. Και προ της σελήνης: Δηλαδή, ανώτερη και από το φως της σελήνης, η κρίση του Θεού θα φωτίζει στους αιώνες των αιώνων. Και θα κατέλθει: Ο Χριστός στην Παρθένο αθόρυβα. Διότι η βροχή, όταν πέφτει πάνω σε μαλλί προβάτου, δεν προκαλεί θόρυβο.

και ωσεί σταγόνες: Και με αυτό η προφητεία (ο προφήτης) εννοεί την Παρθένο· διότι λέει: δύναμη του Υψίστου θα σε επισκιάσει, το οποίο σημαίνει οι σταγόνες. Ως γη δε, εννοεί το σώμα της Παρθένου. ανατελεί: [Αναφέρεται στην επιφάνεια του Χριστού, διά της οποίας σώθηκε κάθε ψυχή.] και πλήθος ειρήνης: Διότι κατά την επιφάνειά Του θα υπάρξει τόση ειρήνη, ώστε το φως της να φωτίζει όλη την κτίση περισσότερο από το φως της σελήνης. και κατακυριεύσει: Ο Κύριος, λέει, ως κυρίαρχος πολλών υδάτων, όπως έχει γραφτεί, δηλαδή από τη θάλασσα του βαπτίσματος έως τη θάλασσα των δακρύων της μετανοίας. Διότι μέσα σε αυτά τα ύδατα κατακλύζεται (διασκορπίζεται) η αμαρτία. και από ποταμού: Διότι το βάπτισμα, αρχίζοντας από τον Ιορδάνη ποταμό, διαδόθηκε στα πέρατα της οικουμένης. ενώπιον αυτού: Ενώπιον του βαπτίσματος οι δαίμονες είναι σαν μαύροι (σκοτεινοί)· διότι μέσα σε αυτό έπεσαν. και οι εχθροί: Οι εχθροί του Χριστού, οι Ιουδαίοι, είναι όπως οι δαίμονες για τον άνθρωπο, οι οποίοι έπεσαν με τρομερή πτώση στο [χώμα] της γης. βασιλείς: Ως Θαρσείς εννοεί τους μεγάλους βασιλείς· και αυτή είναι η (μεγάλη) βασιλεία των Ρωμαίων και τα νησιά που φρουρούνται ισχυρά από τη θάλασσα του βαπτίσματος. Διότι σε αυτά προσφέρονται τα δώρα στον Θεό. Ο λόγος υπαινίσσεται επίσης και τους Μάγους. βασιλείς Αράβων: Η βασίλισσα Σαβά πρόσφερε δώρα στον Σολομώντα, όπως η Εκκλησία που προέρχεται από τα έθνη, όταν επέστρεψε στον Χριστό.

Ψαλμός ΟΑ'. «Θα κατέλθει ως υετός επί πόκον.» Αναφέρεται στην κένωση του Μονογενούς μέσα στην Παρθένο Θεοτόκο. Και δικαίως ονόμασε πόκο την κοιλιά της, επειδή δέχθηκε την έλευση του Θεού Λόγου ήσυχα και αθόρυβα, όπως ακριβώς ο πόκος δέχεται τη βροχή.

Αλλά τώρα, όταν εξέχεε τη χάρη του στον κόσμο κατά την παρουσία του, όχι με σεισμό ούτε με φωτιά ούτε με φωνή φοβερή και σφοδρή, αλλά κατήλθε σαν βροχή πάνω σε δέρας και σαν σταγόνες που στάζουν πάνω στη γη με απαλότητα, και με άλλον τρόπο φάνηκε να μας ομιλεί. Δηλαδή, όταν σαν σε θησαυρό σκέπασε τη μεγαλωσύνη του με το κάλυμμα της σάρκας, και ανάμεσά μας μιλούσε μαζί μας μέσω εκείνου που το θέλημά του δημιούργησε για τον εαυτό του από τους κόλπους της Παρθένου και Θεοτόκου Μαρίας, ώστε βλέποντάς τον, ο οποίος προέρχεται από το γένος μας, να συνομιλεί μαζί μας, να μην τρομάξουμε από τη θέα του.

Αλλά τώρα, όταν εξέχεε τη χάρη Του στον κόσμο κατά την παρουσία Του, δεν κατήλθε με σεισμό, ούτε με φωτιά, ούτε με φωνή φοβερή και σφοδρή, αλλά ως βροχή επί πόκου και ως σταγόνα που στάζει στη γη με απαλότητα, και φάνηκε να μας ομιλεί με άλλον τρόπο. Αυτό δε συνέβη, όταν σαν σε θησαυρό σκέπασε τη μεγαλωσύνη Του με το κάλυμμα της σάρκας, και ανάμεσά μας συνομιλούσε μαζί μας μέσα σε εκείνο, το οποίο κατασκεύασε για Αυτόν το δικό Του θέλημα από τους κόλπους της Παρθένου και Θεοτόκου Μαρίας, ώστε, βλέποντάς Τον, ο οποίος είναι από το γένος μας, να συνομιλεί μαζί μας, να μην τρομάξουμε από τη θέα Του. Γι' αυτό, καθένας που θα ενδυθεί τη στολή, με την οποία εμφανίστηκε σε εκείνο το σώμα που φόρεσε ο Κτίστης, έχει ενδυθεί τον ίδιο τον Χριστό. Διότι την ομοίωση, με την οποία εμφανίστηκε στην κτίση Του και συναναστράφηκε, επιθύμησε να την ενδυθεί στον εσωτερικό του άνθρωπο, και με αυτήν εμφανίζεται στους συνδούλους του. Και αντί για το ένδυμα της εξωτερικής τιμής και δόξας, στολίστηκε με αυτήν.

Και, για να μη φανεί ότι μακρηγορώ εξετάζοντας όλες τις προφητείες, θα παραθέσω έναν τρόπο προφητείας και, μέσω αυτού, θα καταστήσω σαφείς στους συνετότερους και τους υπόλοιπους. Έχει γραφεί ένας ψαλμός για τον Σολομώντα, από τον οποίο λίγα αναφέρονται στον Σολομώντα, ενώ τα περισσότερα και σπουδαιότερα αναφέρονται στον Χριστό. Διότι το επιφανειακό νόημα φαινόταν να υμνεί τον Σολομώντα, ενώ το καθαρότερο και οξυδερκέστερο υμνούσε τον αληθινά Ειρηνικό· και αποτελούσε μέγιστη παρηγοριά για όσους ζούσαν τότε και εξαίρετη προφητεία για όσους επρόκειτο να ζήσουν στο μέλλον. Διότι το «πριν από τον ήλιο διαμένει το όνομά του, και πριν από τη σελήνη, σε γενεές γενεών», καθώς και όλα τα άλλα τα υπερφυσικά, τα θεοπρεπή και τα ανώτερα όχι μόνο από τα ανθρώπινα μέτρα, αλλά και από τις ουράνιες δυνάμεις, ψάλλονταν για τον Χριστό. Ενώ το «και θα προσεύχονται γι’ αυτόν παντοτινά» έχει ειπωθεί για τον Σολομώντα.

Θα κατέλθει σαν τη βροχή πάνω στο δέρας; Δεν ακούσατε τον Αββακούμ που είπε: «Ανάμεσα σε δύο ζώα θα γίνεις γνωστός»; Δεν ακούσατε τον Μιχαία που κηρύττει: «Και εσύ Βηθλεέμ, γη του Ιούδα, από εσένα θα προέλθει για εμένα άρχοντας»; Δεν ακούσατε τον Αββακούμ που έγραψε: «Εκείνος που έρχεται θα έρθει και δεν θα καθυστερήσει»; Δεν ακούσατε τον Σολομώντα που από παλιά είχε πει: «Άραγε, θα κατοικήσει ο Θεός μαζί με τους ανθρώπους πάνω στη γη;»; Δεν ακούσατε τον Ασάφ που βοά: «Με έβαλαν στον κατώτατο λάκκο»; Δεν ακούσατε τους υιούς του Κορέ που κραυγάζουν:

Διότι δεν αρνήθηκε απλώς, όπως προηγουμένως, και είπε: «Δεν θα της δοθεί», αλλά αναφέρει και την αιτία για την οποία δεν δίνει, μολονότι εκείνοι δεν ρωτούσαν για να μάθουν. Ποια είναι λοιπόν η αιτία; Όπως ακριβώς συμβαίνει με τον ουρανό, λέει, άλλο είναι το σημείο του χειμώνα (της κακοκαιρίας) και άλλο της αιθρίας, και κανείς, βλέποντας το σημείο του χειμώνα, δεν θα αναζητούσε γαλήνη, ούτε μέσα σε αίθρια γαλήνη θα περίμενε χειμώνα· έτσι πρέπει να αναλογίζεστε και για εμένα. Διότι άλλος είναι ο τωρινός καιρός της παρουσίας μου, και άλλος ο μελλοντικός. Τώρα υπάρχει ανάγκη από αυτά τα σημεία που γίνονται στη γη· ενώ εκείνα του ουρανού έχουν φυλαχθεί για εκείνον τον καιρό. Τώρα ήλθα ως ιατρός, τότε θα παρευρεθώ ως κριτής· τώρα για να αναζητήσω το πλανημένο, τότε για να ζητήσω ευθύνες. Γι' αυτόν τον λόγο ήλθα αθόρυβα· τότε όμως θα έλθω με μεγάλη φανέρωση, τυλίγοντας τον ουρανό, κρύβοντας τον ήλιο και μην αφήνοντας τη σελήνη να δώσει το φως της. Τότε και οι δυνάμεις των ουρανών θα σαλευθούν, και η επιφάνεια της παρουσίας μου θα μοιάζει με αστραπή που φανερώνεται ξαφνικά σε όλους. Αλλά τώρα δεν είναι ο καιρός αυτών των σημείων· διότι ήλθα για να πεθάνω και να υποστώ τα έσχατα. Δεν ακούσατε τον προφήτη που λέει: «Δεν θα φιλονικήσει, ούτε θα κραυγάσει, ούτε θα ακουστεί έξω η φωνή του»· και κάποιον άλλον πάλι: «Θα κατεβεί σαν τη βροχή πάνω στον πόκο»;

Και ο Δαβίδ, δηλώνοντας την ένσαρκη παρουσία Του, έλεγε: «Θα κατέβει σαν βροχή πάνω στο δέρας, και σαν σταγόνα που στάζει πάνω στη γη», διότι εισήλθε στην παρθενική μήτρα αθόρυβα και ατάραχα. δ΄. Αλλά δεν ήταν αρκετά μόνο αυτά, παρά και όταν ήλθε, για να μη θεωρηθεί το γεγονός φαντασία, η πραγματικότητά του επιβεβαιώνεται όχι μόνο από την ορατή εμφάνιση, αλλά και από τον πολύ χρόνο, και από το ότι διήλθε μέσα από όλα τα ανθρώπινα.

Θα κατέλθει σαν βροχή πάνω σε μαλλί προβάτου. Τι σημαίνει αυτό; Επειδή, όταν παρουσιάστηκε ο Υιός του Θεού, δεν ήλθε σείοντας την οικουμένη, ούτε εξαπολύοντας αστραπές, ούτε ρίχνοντας κεραυνούς, ούτε με γυμνή τη θεότητα· διότι τα πάντα θα είχαν καταστραφεί, εάν ερχόταν με γυμνή τη θεότητα· δεν θα το άντεχαν τα όρη· επειδή, «επιβλέπει στη γη και την κάνει να τρέμει, αγγίζει τα όρη και βγάζουν καπνό». Εάν έδειχνε γυμνή την ουσία Του, ο ήλιος θα είχε σβήσει, η σελήνη θα είχε εξαφανιστεί, η θάλασσα θα είχε ξηρανθεί, η γη θα είχε καταστραφεί, η φύση μας θα είχε παραλύσει. Για τον λόγο αυτό περιβλήθηκε σάρκα, ερχόμενος ήρεμα και αθόρυβα, χωρίς να το γνωρίζει κανείς, ούτε καν ο ίδιος ο διάβολος· αλλά ήλθε ήρεμα, και κατοίκησε σε παρθενική μήτρα. Ω, καινοφανή και παράδοξα γεγονότα! Η πέτρα λιώνει, και η μήτρα δεν λιώνει· τα όρη καταστρέφονται, και η μήτρα βαστάζει τον Θεό. Πώς να το ερμηνεύσω; Πώς να το παραστήσω; Ω, παραφροσύνη του αιρετικού!

Πώς η δούλη βάσταξε τον Δεσπότη; Εσύ που εξετάζεις τα άνω, πες μου για τα κάτω· ο πανταχού παρών πώς βρισκόταν στη μήτρα και δεν περιοριζόταν; Διότι και στη μήτρα βρισκόταν, και στον θρόνο καθόταν. Το πώς, δεν το γνωρίζω· το αποδέχομαι με την πίστη, δεν το περιεργάζομαι με τον λογισμό. Το ότι όμως πρόκειται να παρουσιαστεί αθόρυβα, χωρίς να προκαλέσει ταραχή ούτε θόρυβο, φαίνεται από το: «Θα κατέλθει ως υετός επί πόκον». Δεν είπε, «Πάνω στη γη», αλλά, «Πάνω στον πόκο». Διότι ο υετός, όταν κατέρχεται στη γη, προκαλεί θόρυβο· όταν όμως κατέρχεται πάνω στο έριο και στον πόκο, δεν προκαλεί θόρυβο· διότι η απαλότητα του ερίου εκτονώνει τη σφοδρότητα της πτώσης του υετού.

Η΄. Και για να μάθεις ότι ήλθε αθόρυβα, χωρίς να ταράζει, χωρίς να θορυβεί, χωρίς να καταστρέφει, χωρίς να προκαλεί φθορά: «Θα κατέλθει ως υετός επί πόκον». Ανέφερες την κάθοδό του που συντελέστηκε αθόρυβα· μίλησε και για την προδοσία εναντίον του: «Εκείνος που έτρωγε τους άρτους μου, μεγάλυνε εναντίον μου τον πτερνισμό».

Διότι, ιδού, μου φανέρωσες τα άδηλα και τα κρυφά της σοφίας σου. Και πού τα φανέρωσε αυτά; Άκουσε τον ίδιο τον προφήτη να λέει για την κατάβασή Του από τον ουρανό: Και θα κατέλθει σαν βροχή πάνω στο δέρας. Επειδή, όταν παρουσιάστηκε ο Υιός του Θεού, δεν ήρθε συνταράσσοντας την οικουμένη, ούτε εξαπολύοντας αστραπές, ούτε εκπέμποντας κεραυνούς, ούτε με γυμνή τη θεότητά Του.

Ω, παραφροσύνη του βλασφήμου! Πώς η δούλη βάσταξε τον Θεό; Εσύ που εξετάζεις τα άνω, πες μου για τα κάτω. Εκείνος που είναι πανταχού παρών, πώς βρισκόταν σε μήτρα, και ταυτόχρονα ήταν στον ουρανό; Εγώ, όμως, γνωρίζω ότι και στον θρόνο καθόταν και στη μήτρα της Παρθένου κατοικούσε· το πώς, δεν το γνωρίζω. Το αποδέχομαι με την πίστη, δεν το περιεργάζομαι με τη λογική· αλλά γνωρίζω ότι φανερώθηκε, και ότι επρόκειτο να έλθει χωρίς να ταράσσει ούτε να θορυβεί, χωρίς να καταστρέφει ούτε να καταλύεται. «Και θα κατέλθει σαν τη βροχή πάνω στον πόκο ερίου». Μίλησες για τη βασιλεία, μίλησε και για την προδοσία Του: «Εκείνος που τρώει τους άρτους μου μεγάλυνε εναντίον μου τον πτερνισμό». Πες και για το δικαστήριό Του: «Γιατί φρύαξαν τα έθνη και οι λαοί μελέτησαν μάταια πράγματα;». Μίλησε και για τον σταυρό: «Τρύπησαν τα χέρια μου και τα πόδια μου, καταμέτρησαν όλα τα οστά μου».

Αυτός δε, ομιλώντας περί αυτού, λέγει για το πώς θα έλθει: «Θα κατέλθει ως υετός επί πόκου, και ως σταγόνα που στάζει επί της γης». Αυτά τα λέγω, για να βρίσκεστε σε εγρήγορση, και εκλαμβάνοντας με ακρίβεια τα νοήματα των λέξεων, να επιλύετε μόνοι σας κάθε απορία. Διότι αυτά τα ονόματα είναι δηλωτικά των ενεργειών του. Έτσι, λοιπόν, και εδώ, όταν ακούσεις «Ζώσου τη ρομφαία σου στον μηρό σου, δυνατέ», θεώρησε ότι είναι ονομασία της ενέργειάς του· το ίδιο ισχύει και για τα τόξα και τα βέλη. Διότι, όπως ακριβώς η Γραφή λέγει ότι ο Θεός οργίζεται, όχι προσάπτοντας σε αυτόν κάποιο πάθος, αλλά παρουσιάζοντας μέσω της λέξης αυτής την κολαστική του ενέργεια και απευθυνόμενη σε εκείνους που έχουν παχυλότερη αντίληψη, έτσι και όταν κάνει λόγο για όπλα, αυτό ακριβώς υποδηλώνει. Επειδή δηλαδή εμείς δεν επιβάλλουμε τιμωρία μόνοι μας αλλά μέσω άλλων οργάνων, θέλοντας να δείξει την τιμωρητική του δύναμη, την εξέφρασε με ονόματα που μας είναι γνώριμα, όχι για να νοήσουμε την ύπαρξη όπλων στον Θεό, αλλά για να προσλάβουμε πιο παραστατικά την κόλασή του. Αλλά πολλοί, λέγει, υπέστησαν βλάβη εξαιτίας αυτού.

Διότι, όπως ακριβώς ένας ιατρός δεν γίνεται αμέσως τρομακτικός στον ασθενή, έτσι λοιπόν και Αυτός δεν θέλησε εξ αρχής να κάνει τον εαυτό Του φανερό, αλλά ήρεμα και σταδιακά. Γι' αυτό, φανερώνοντας αυτή την αθόρυβη παρουσία Του, ο ίδιος αυτός προφήτης λέει στη συνέχεια: «Θα κατέλθει σαν τη βροχή πάνω στο δέρας, και σαν τη σταγόνα που στάζει πάνω στη γη». Διότι δεν ήλθε με κρότο, ούτε ταράζοντας, ούτε συγκλονίζοντας τη γη, ούτε εξαπολύοντας αστραπές, ούτε σείοντας τον ουρανό, ούτε φέρνοντας μαζί Του πλήθη αγγέλων, ούτε σχίζοντας στη μέση το στερέωμα και κατεβαίνοντας με αυτόν τον τρόπο πάνω στις νεφέλες. Αντίθετα, ήλθε αθόρυβα μέσα από την παρθενική μήτρα, κυοφορούμενος για διάστημα εννέα μηνών, γεννιέται σε φάτνη ως υιός ξυλουργού, με φτωχικά σπάργανα, γίνεται αντικείμενο επιβουλής και φεύγει με τη μητέρα Του στην Αίγυπτο. Έπειτα, μετά τον θάνατο εκείνου που διέπραξε τέτοιες παρανομίες, τότε επιστρέφει, και ζούσε περιφερόμενος ως ένας από τους πολλούς κατά την εξωτερική εμφάνιση· και το ένδυμά Του ήταν φτωχικό, και το τραπέζι Του ακόμη πιο φτωχικό, και η πεζοπορία Του συνεχής, και μάλιστα τόσο συνεχής, ώστε να προκαλείται και κόπος από το βάδισμα. Αλλά τότε δεν θα έλθει με αυτόν τον τρόπο, παρά τόσο φανερά, ώστε να μην υπάρχει καν ανάγκη από κάποιον που θα προαναγγείλει την παρουσία Του. Για τον λόγο αυτόν και ο Ίδιος, δηλώνοντας το ολοφάνερο της έλευσής Του, έλεγε: «Εάν ακούσετε ότι, ιδού, βρίσκεται στα κρυφά δωμάτια, μην εισέλθετε· ότι βρίσκεται στην έρημο, μην εξέλθετε».

Χαίρε, Προβατική, το ιερότατο τέμενος της Μητέρας του Θεού. Χαίρε, Προβατική, το προγονικό κατάλυμα της Βασίλισσας. Χαίρε, Προβατική, η παλαιά μάνδρα των προβάτων του Ιωακείμ, και τώρα η ουρανομίμητη εκκλησία της λογικής ποίμνης του Χριστού· εσύ που άλλοτε δεχόσουν μία φορά τον χρόνο τον άγγελο του Θεού να ταράζει το νερό, να θεραπεύει έναν (ασθενή) και να τον απαλλάσσει από την αρρώστια που τον βασάνιζε, ενώ τώρα έχεις πλήθη ουράνιων δυνάμεων που υμνούν μαζί με εμάς τη Θεομήτορα, την άβυσσο των θαυμάτων, την πηγή της παγκόσμιας ίασης· εσύ που δεν δέχθηκες ως λειτουργό έναν άγγελο, αλλά τον Άγγελο της μεγάλης βουλής, ο οποίος κατέβηκε αθόρυβα σαν βροχή αγαθότητας πάνω σε πόκο, και ολόκληρη τη φύση που νοσούσε και είχε αποκλίνει προς τη φθορά, την ανόρθωσε σε υγεία αλώβητη από ασθένειες και σε αγέραστη ζωή, χάρη στον οποίο ο παράλυτος που βρισκόταν μέσα σου αναπήδησε σαν ελάφι.