Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 71:6

Πού λοιπόν θα αποδώσουμε τα κηρύγματα των προφητών; Όχι στο πρόσωπό σου, εάν βέβαια θελήσουμε να καταδείξουμε ότι αυτά είναι αληθινά; Διότι ποιος είναι ο Δαυιτικός πόκος, πάνω στον οποίο ο Υιός του Βασιλέως των συμπάντων Θεού, ο συνάναρχος και συμβασιλεύων με τον δικό Του Γεννήτορα, κατέβηκε σαν βροχή; Δεν είσαι ολοφάνερα εσύ; Και ποια είναι η Παρθένος, για την οποία ο Ησαΐας προφητικά προανήγγειλε ότι θα συλλάβει στη μήτρα της και θα γεννήσει Υιό, τον Θεό που είναι μαζί μας, δηλαδή Αυτόν που και μετά την ενανθρώπησή Του παρέμεινε Θεός; Και ποιο είναι το όρος του Δανιήλ, από το οποίο αποκόπηκε ο ακρογωνιαίος λίθος, ο Χριστός, χωρίς να υποστεί επέμβαση από ανθρώπινο εργαλείο; Δεν είσαι εσύ, που κυοφόρησες ασπόρως και παρέμεινες πάλι παρθένος; Ας έλθει ο θειότατος Ιεζεκιήλ και ας καταδείξει την κλεισμένη πύλη, από την οποία πέρασε ο Κύριος χωρίς να ανοιχθεί, όπως ακριβώς προανήγγειλε προφητικά· ας καταδείξει την εκπλήρωση των λόγων του. Εσένα οπωσδήποτε θα υποδείξει, την οποία αφού διήλθε ο επί πάντων Θεός και έλαβε σάρκα, δεν άνοιξε την πύλη της παρθενίας· διότι η σφραγίδα παραμένει όντως παντοτινή.

Πέμπτος τρόπος εικόνας λέγεται αυτός που προεικονίζει και προδιαγράφει τα μέλλοντα, όπως η βάτος και ο υετός επί του πόκου την Παρθένο και Θεοτόκο, καθώς επίσης η ράβδος και η στάμνος· και όπως ο όφις εκείνους που μέσω του σταυρού κατήργησαν το δάγκωμα του αρχέκακου όφεως, αλλά και η θάλασσα, το ύδωρ και η νεφέλη το πνεύμα του βαπτίσματος.

Ωδή πέμπτη. Της Θεοφανείας σου, Χριστέ. Σαν τη βροχή πάνω στον πόκο και σαν τη σταγόνα πάνω στη γη, κατέβηκε η σοφία του Θεού, κατασκήνωσε στην πανάχραντη κοιλία σου και οικοδόμησε τον δικό της οίκο σαν με επτά στύλους, με τα χαρίσματα του σεπτού και θείου Πνεύματος.

«Και», αφού επέβλεψε τη σφαγή μου, «σείστηκε και έτρεμε η γη», διότι και οι πέτρες και ο ναός σχίστηκαν και τα δύο «και τα θεμέλια των ορέων ταράχτηκαν» από φόβο «και σείστηκαν» από την οργή του Θεού. «Ανέβηκε καπνός κατά την οργή του» αδέκαστα· «και πυρ από το πρόσωπό του κατέφλεγε, άνθρακες άναψαν από αυτόν». Ο σεισμός της γης, ο καπνός, το πυρ και οι άνθρακες δηλώνουν ξεκάθαρα την οργή του Πατρός. Και αν ο Υιός δεν είχε αναστείλει τη δίκαιη πατρική οργή, λέγοντας: «Πατέρα, συγχώρησέ τους αυτή την αμαρτία, διότι δεν γνωρίζουν τι πράττουν», οι εχθροί επρόκειτο ξαφνικά να αφανιστούν. «Και έκλινε τους ουρανούς και κατέβηκε, και γνόφος υπήρχε κάτω από τα πόδια του», δηλαδή, διαφεύγοντας της προσοχής ακόμη και των άνω δυνάμεων, κατήλθε αθόρυβα στην παρθενική μήτρα, «όπως η βροχή πάνω στο μαλλί»· διότι αυτό σημαίνει το «γνόφος κάτω από τα πόδια του». «Και επέβη επί Χερουβίμ και πέταξε, πέταξε πάνω σε φτερά ανέμων. Και έθεσε το σκοτάδι ως κρυψώνα του», ώστε να μην είναι ορατός στον κόσμο, παρά μόνο στους μύστες του.

Μήπως αυτά αναφέρονται στον Σολομώντα και όχι, προπάντων, στον δεσπότη Χριστό, ο οποίος ταπείνωσε τον αποστάτη και συκοφάντη διάβολο και συνυπάρχει αιώνια με τον Πατέρα Του και το Πνεύμα, υπεράνω του ήλιου και της σελήνης; «Θα κατέβει σαν τη βροχή πάνω στο δέρας», δηλαδή ήρεμα και αθόρυβα στην παρθενική μήτρα, «και σαν τη σταγόνα που στάζει πάνω στη γη», ζωογονώντας εκείνη την άγια κοιλιά χωρίς να την βλάπτει. «Θα ανατείλει στις ημέρες του δικαιοσύνη», νομοθετώντας καινούργιους νόμους· και δικαιοσύνη και σωτηρία για τον πιστό λαό «και θα κυριαρχήσει από θάλασσα σε θάλασσα και από τα ποτάμια έως τα πέρατα της οικουμένης. Ενώπιόν του θα προσπέσουν οι Αιθίοπες και οι εχθροί του θα γλείψουν το χώμα· οι βασιλιάδες της Θαρσίς και τα νησιά θα προσφέρουν δώρα· οι βασιλιάδες των Αράβων και της Σαβά θα φέρουν δώρα», εννοώντας τους Μάγους. «Και θα τον προσκυνήσουν όλοι οι βασιλιάδες» της γης. Μήπως ο Σολομών κυριάρχησε σε όλη την οικουμένη; Μήπως τον προσκύνησαν όλοι οι βασιλιάδες της γης; Μήπως «όλα τα έθνη έγιναν δούλοι του;» Διότι αυτά τα σπουδαία ανήκουν μόνο στον Χριστό, ο Οποίος «γλίτωσε τον φτωχό από τον δυνάστη και τον πένητα, που δεν είχε βοηθό», δηλαδή τον Αδάμ από την τυραννία του διαβόλου, για τον οποίο κανένας άλλος βοηθός δεν βρέθηκε πριν από τον Χριστό. Και όχι μόνο αυτό, αλλά επιπλέον «θα σπλαγχνιστεί τον φτωχό και πένητα λαό και θα σώσει τις ψυχές των πενήτων» που έχουν εναποθέσει την εμπιστοσύνη τους σε Αυτόν. «

Χαίρε, εσύ που προεικόνισε η κάμινος των Χαλδαίων, η οποία διατήρησε αβλαβείς τους παίδες· διότι και εσένα το πυρ της θεότητας σε διατήρησε άφθορη. Χαίρε, διότι Εκείνος ενώπιον του οποίου παρίστανται χίλιες χιλιάδες και μύριες μυριάδες, ο ίδιος «ως υετός επί πόκον» κατήλθε στη μήτρα σου.

Σε αυτή τη δόξα επιθύμησαν να εγκύψουν και οι άγγελοι, διότι «δεν επιλαμβάνεται αγγέλων», όπως έχει θεολογηθεί και από τον Παύλο, «αλλά επιλαμβάνεται του σπέρματος του Αβραάμ». Αυτό με έκπληξη έλεγε και ο Δαβίδ: «Τι θα ανταποδώσουμε στον Κύριο για όλα όσα μας έχει ανταποδώσει;». Και προφητεύοντας την άρρητη κατάβασή του έψαλλε: «Έκλινε», λέει, «τους ουρανούς και κατέβηκε, και γνόφος υπήρχε κάτω από τα πόδια του», δηλαδή πάνω στη γη. Διότι ο γνόφος είναι η αδηλότητα, ώστε να μην γίνει αμέσως και ολοφάνερα γνωστό σε όλους το μυστήριο και, πριν την κατάλληλη ώρα, οι περίεργοι να περιεργαστούν όσα αφορούν τον καιρό εκείνο. Και για αυτόν τον λόγο ο γνόφος είναι η αδηλότητα, ώστε πάνω από όλα η σύλληψη να γίνει ακατάληπτα, ήσυχα και ατάραχα, σαν «βροχή πάνω σε πόκο», πράγμα που και έγινε. Την δε ανάληψή του και την παρουσία του Αγίου Πνεύματος, προαναγγέλλοντας πάλι ο Ζαχαρίας, έλεγε: «Ιδού, έρχεται ημέρα Κυρίου και θα σταθούν τα πόδια του κατά την ημέρα εκείνη πάνω στο όρος των Ελαιών, το οποίο βρίσκεται απέναντι από την Ιερουσαλήμ ανατολικά του ηλίου, και κατά την ημέρα εκείνη θα εξέλθει ζωντανό νερό από την Ιερουσαλήμ, το μισό προς την πρώτη θάλασσα και το μισό προς την έσχατη θάλασσα· έτσι θα συμβαίνει και το καλοκαίρι και την άνοιξη».

Και ξέχασε τον λαό σου και τον οίκο του πατέρα σου, και δες την εξαιρετική ομορφιά και τη θαυμαστή ευπρέπεια του ναού, που είναι εικόνα του ουρανού και της σκηνής που είχε στηθεί παλαιότερα στη Σιλωάμ. Και διαμένοντας μέσα σε αυτόν τον ναό σαν θεία και αγνή περιστερά, ξέχασε τον λαό σου και τον οίκο του πατέρα σου, και θα επιθυμήσει ο βασιλιάς την ομορφιά σου, —και αφού κλίνει τους ουρανούς, σαν βροχή πάνω στο δέρας, ήσυχα και ατάραχα, διαφεύγοντας την προσοχή ακόμη και των άνω δυνάμεων, θα κατέλθει και θα κατασκηνώσει μέσα σου, διότι αυτός είναι ο Κύριός σου, και εσύ ως μητέρα και δούλη θα τον προσκυνήσεις. Το πρόσωπό σου θα ικετεύσουν οι πλούσιοι του λαού, και ως πανένδοξη βασίλισσα και πανάμωμη μητέρα, ο βασιλιάς των πάντων θα σε παραστήσει στα δεξιά του πολυποίκιλτα στολισμένη, δοξασμένη με τον ολόχρυσο ιματισμό των αρετών, και τα εξής.

Αλλά εύκολα είναι όλα όσα ευαρεστούν τον Θεό· διότι προείπε και γι' αυτό ο Δαβίδ ο προπάτοράς της: «Άκουσε», λέει, «κόρη, και δες και γείρε το αυτί σου, και ξέχασε τον λαό σου και το σπίτι του πατέρα σου, και ο βασιλιάς θα επιθυμήσει την ομορφιά σου». «Άκουσε», δηλαδή τις γονικές νουθεσίες, πώς μετά από πολλές ικεσίες προς τον Θεό γεννήθηκες από στείρα σπλάχνα, και πώς σε απέκτησαν ως καρπό μετά από πολλές προσευχές και δάκρυα, και πώς υποσχέθηκαν να ανταποδώσουν σε Εκείνον που σε έδωσε· «και γείρε το αυτί σου», και άκουσε αυτά· «και ξέχασε τον λαό σου και το σπίτι του πατέρα σου», και δες την περικάλλεια και τη θαυμαστή μεγαλοπρέπεια του ναού, που είναι εικόνισμα του ουρανού και της σκηνής που είχε στηθεί παλαιότερα στη Σιλωάμ. Και καθώς διαμένεις σε αυτόν τον ναό ως θεία και αγνή περιστερά, «ξέχασε τον λαό σου και το σπίτι του πατέρα σου, και ο βασιλιάς θα επιθυμήσει την ομορφιά σου»· και αφού κλίνει τους ουρανούς, «σαν τη βροχή πάνω στον πόκο», ήσυχα και ατάραχα, μένοντας κρυφός ακόμη και από τις άνω δυνάμεις, θα κατέλθει και θα κατασκηνώσει μέσα σου, «διότι αυτός είναι ο Κύριός σου», και εσύ ως μητέρα και δούλη θα τον προσκυνήσεις· και «το πρόσωπό σου θα ικετεύσουν οι πλούσιοι του λαού», και ως πάνδοξη βασίλισσα και ως πανάμωμη μητέρα, ο βασιλιάς των πάντων θα σε παραστήσει στα δεξιά του στολισμένη, δοξασμένη με τον ολόχρυσο ιματισμό των αρετών, και τα εξής.

Διότι ένδοξη και σωτήρια για τον κόσμο ήταν η ένσαρκη παρουσία του, αλλά όμως δεν ήρθε με τη θεϊκή του δόξα, αλλά, περνώντας απαρατήρητος ακόμη και από τις άνω δυνάμεις, κατέβηκε ήρεμα σαν τη βροχή πάνω στον πόκο. Και δεν ήρθε με τη δόξα του, αλλά μάλλον ήρθε μέσα στη φτώχεια του Αδάμ, ως σαρκοφόρος Θεός, ο οποίος φαινόταν μεν ως άνθρωπος, νοούνταν δε ως Θεός, και έφερε την ανθρώπινη φύση ως κάλυμμα της θεότητάς του, ώστε η ανθρωπότητα να μπορέσει να τον πλησιάσει μέσω της δικής του ανθρωπότητας, για να μπορέσει το όμοιο, πλησιάζοντας το όμοιο, να μεταλάβει το ανώτερο. Για τον λόγο αυτόν ούτε ήρθε με τη δόξα του, ούτε ήρθε φανερά με τους αγίους αγγέλους, αλλά ήρθε μέσα στη φτώχεια του Αδάμ, μη έχοντας πού να γείρει το κεφάλι του, δηλαδή μη έχοντας κάπου δικό του κατάλυμα, αλλά πότε περιπλανώμενος στην Ιουδαία, πότε γυρίζοντας στη Γαλιλαία, πότε στην Τύρο και στη Σιδώνα, και πότε πέρα από τον Ιορδάνη.

Αυτό θα σε διδάξει πώς θα κυοφορήσεις· αυτό θα ερμηνεύσει πώς θα συλλάβεις. Αυτό είναι κοινωνός της δεσποτικής βουλής ως ομόθρονο, ενώ εγώ είμαι δούλος, διάκονος των δεσποτικών προσταγμάτων, όχι ερμηνευτής του προστάγματος· είμαι υπηρέτης του θελήματος, αλλά όχι εξηγητής της βουλής· αυτό θα τα διευθετήσει όλα· διότι αυτό ερευνά τα πάντα και τα βάθη του Θεού. Εγώ βέβαια φωνάζω το «Χαίρε, κεχαριτωμένη», και υμνολογώ το θαύμα και προσκυνώ τον τοκετό, αλλά απορώ να εξηγήσω τον τρόπο της συλλήψεως. Αν όμως θέλεις να αποδεχθείς την πίστη των όσων σου αναγγέλθηκαν και με παραδείγματα, παρομοιάζοντας τα μεγάλα με τα μικρά και επιβεβαιώνοντας τα μέλλοντα με τα παρελθόντα, έτσι θα συλλάβεις στην κοιλιά σου και θα γεννήσεις υιό, όπως η ράβδος του Ααρών βλάστησε χωρίς γεωργική φροντίδα, επιτελώντας όσα κάνουν τα ριζωμένα φυτά, όπως η βροχή που έπεσε από τον ουρανό πάνω στον πόκο (μαλλί) πότισε μόνο αυτόν και δεν δρόσισε τη γη, έτσι και εσύ θα συλλάβεις στην κοιλιά σου και θα γεννήσεις τον Κύριο. Διότι αυτό προαναγγέλλει και ο προπάτοράς σου ο Δαβίδ, ο οποίος εμπνεόμενος από τον Θεό προφήτευσε την κυοφορία σου: «Θα κατέβει ως βροχή πάνω στον πόκο και ως σταγόνα που στάζει πάνω στη γη»· όπως η βάτος δεχόταν τη φωτιά και τρέφοντας τη φλόγα δεν καταστρεφόταν, έτσι και εσύ θα συλλάβεις υιό, δανείζοντας σάρκα, παρέχοντας τροφή στο άυλο πυρ και λαμβάνοντας σε αντάλλαγμα την αφθαρσία. Διότι αυτά προτύπωναν τη δική σου σύλληψη, προμήνυαν τον δικό σου τοκετό, σκιαγραφούσαν από παλιά τη δική σου κυοφορία.

Κοντάκιο μεθεόρτιο της Γεννήσεως του Χριστού, το οποίο φέρει την εξής ακροστιχίδα <ο ύμνος Ρωμανού> ήχος δ' <οι οίκοι>: Η προσευχή μαζί και <στεναγμός>. Προοίμιο Καταπλάγηκε ο Ιωσήφ βλέποντας το υπερφυσικό γεγονός, και έφερνε στον νου του τον υετό πάνω στον πόκο, κατά την άσπορη κυοφορία σου, Θεοτόκε, τη βάτο μέσα στο πυρ που δεν κατακαιγόταν, τη ράβδο του Ααρών που βλάστησε· και δίνοντας μαρτυρία ο μνήστοράς σου και φύλακας, κραύγαζε προς τους ιερείς: Παρθένος γεννά και μετά τον τοκετό παραμένει πάλι παρθένος.

Μη λες: Πώς κατοικεί μέσα μου και δεν με καταφλέγει; Το πυρ που εσύ φοβάσαι θα γίνει βροχή πάνω σου, όπως προαναφώνησε ο Δαβίδ: Σαν τη βροχή —λέει— που πέφτει στο δέρας, έτσι ήσυχα κατοικεί ο Θεός στην κόρη, ώστε ο καθένας να πει: Παρθένος τίκτει και μετά τον τόκο πάλι μένει παρθένος.» Ύμνησε λοιπόν τον Χριστό, ω Μαριάμ, αυτόν που και κάτω φέρεται στους κόλπους σου και πάνω κάθεται μαζί με τον Πατέρα, που θηλάζει μεν τον δικό σου μαστό, αλλά χορηγεί στους θνητούς θεία τροφή από ψηλά, αυτόν που κατοικεί πάνω στον ουρανό σαν σε σκηνή, και κάτω ανακλίνεται σε σπήλαιο από αγάπη για τους θνητούς: Η Παρθένος τίκτει και μετά τον τόκο πάλι μένει παρθένος.

Θα γεννήσεις, λοιπόν, Υιό, όπως προείπα, τον αιώνιο του Θεού, ο οποίος είναι και Λόγος του Γεννήτορα. Και αυτόν όχι άσαρκο, αλλά ενωμένο με σάρκα και αίμα, και έχοντας ψυχή νοερή και αόρατη, και όλα όσα αποτελούν τον κατά φύση ορώμενο άνθρωπο. Ο οποίος, κατερχόμενος σε εσένα, την αμόλυντη, «σαν τη βροχή πάνω στο δέρας», προσλαμβάνοντας μεν σάρκα από τα παρθενικά σου αίματα, και δημιουργώντας δε ο ίδιος ψυχή, όπως βούλεται, αφού ενώσει αυτά και τα αναμείξει με τον εαυτό του καθ' υπόσταση σε μία αδιαίρετη υπόσταση ενός Υιού, θα γεννηθεί από εσένα παραδόξως, διαφυλάττοντάς σε παρθένο ενώ γεννάς, και καθιστώντας Θεοτόκο εσένα που δεν γνώρισες άνδρα.

Ενώ καθάριζες με το πρόσταγμά σου, Λόγε, από ποικίλα νοσήματα αυτούς που προσέρχονταν σε εσένα, υπέμεινες εκούσια τον σταυρό· και αφού κατατέθηκες σε μνήμα, ανέστησες τη φθαρμένη φύση των ανθρώπων. Επάνω σου κατήλθε η σοφία του άναρχου Πατρός, όπως η βροχή πάνω στον πόκο, Αγνή, και αφού σαρκώθηκε χωρίς καμία τροπή, έδειξε τους δρόμους της ζωής σε εμάς που σε αναγνωρίζουμε ως μητέρα που παρέμεινε παρθένος και μετά τον τόκο.

Διότι όποιος πιστέψει ότι ο Λόγος κατέβηκε στην αγία Παρθένο σαν τη σταγόνα που στάζει πάνω στη γη, αυτός θα χρίσει τα νοερά του μάτια με τον πηλό από το σάλιο και το χώμα, δηλαδή με τον ένα Χριστό που προέρχεται από θεότητα (της οποίας σύμβολο είναι η σταγόνα και το σάλιο) και ανθρωπότητα (της οποίας σύμβολο είναι το χώμα, από το οποίο πλάστηκε το σώμα του Κυρίου). Άραγε λοιπόν, η θεραπεία θα σταματήσει μέχρι την πίστη; Όχι βέβαια, αλλά πρέπει να πάει και στον Σιλωάμ, την πηγή του βαπτίσματος, και να βαπτιστεί στον απεσταλμένο, δηλαδή στον Χριστό. Διότι όσοι βαπτιστήκαμε πνευματικά, στον Χριστό βαπτιστήκαμε. Και αφού βαπτιστεί κανείς, θα περιπέσει και σε πειρασμούς. Διότι ίσως οδηγηθεί μπροστά σε βασιλείς και ηγεμόνες, εξαιτίας του Χριστού που τον θεράπευσε. Πρέπει, λοιπόν, να είναι σταθερός και να στέκεται στην ομολογία του ακλόνητα, χωρίς να την αρνείται από φόβο, αλλά, αν χρειαστεί, να γίνει αποκηρυγμένος και αποσυνάγωγος, σύμφωνα με το λόγιο, «Θα είστε μισητοί από όλους εξαιτίας του ονόματός μου, και θα σας κάνουν αποσυνάγωγους.» Και αν οι άνθρωποι διώξουν τον ομολογητή, όντας εχθρικοί προς την αλήθεια, και τον αποβάλλουν από τα ιερά και τίμια γι' αυτούς πράγματα, εννοώ από τον πλούτο και τη δόξα· ο Ιησούς θα τον βρει, και τότε μάλιστα, όταν θα έχει ατιμαστεί από τους εχθρούς, θα τιμηθεί από τον Χριστό με την επίγνωση και την ακριβέστερη πίστη.

Διότι το μύρο από τις σταγόνες του ρόδου που μου στάλθηκε σε δύο γυάλινα δοχεία, νουθετούσε τη δική μου πώρωση, προκειμένου, αφού καταστήσω το σώμα και την ψυχή καθαρά και διαφανή σαν γυαλί, να τα κάνω δοχεία του μύρου που κενώθηκε για εμάς. Γνωρίζεις βεβαίως Αυτόν που στάζει σαν σταγόνα πάνω στη γη, του οποίου και το στυφό είναι ευωδιαστό, επειδή είναι σωτήριο, και το ευωδιαστό είναι στυφό, επειδή δεν επιτρέπει χαλαρότητα. Διότι έχει ζυγό, αλλά χρηστό, και έχει φορτίο, αλλά ελαφρύ, και οδηγεί μεν στον νυμφώνα, αλλά μέσα από στενή οδό, και παραγγέλλει να αγαλλιώμεθα, αλλά προσθέτει και το με τρόμο.