Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 8:3

Ότι δε επρόκειτο να βαπτισθεί στον Ιορδάνη και να μαρτυρηθεί γι’ Αυτόν από επάνω από τον Θεό και Πατέρα, το είπε: «Φωνή Κυρίου επάνω στα ύδατα· ο Θεός της δόξας εβρόντησε· Κύριος επάνω σε πολλά ύδατα.» Και ότι με το άγιο βάπτισμα συνέτριψε τον διάβολο και τις δυνάμεις του, λέγει: «Εκεί συνέτριψες τις κεφαλές των δρακόντων επάνω στο νερό», δηλαδή των δαιμόνων. «Συνέθλασες την κεφαλή του δράκοντος», δηλαδή του διαβόλου. Το δε ότι είναι δημιουργός ουρανού και γης και θαλάσσης, Αυτός είναι ο Χριστός· και ότι περπάτησε επάνω στη θάλασσα σαν να ήταν στεριά· και ότι επρόκειτο να επιτελέσει πολλές θεραπείες στον λαό· και ότι επρόκειτο να πάθει για χάρη του κόσμου, η βίβλος του Ιώβ το λέγει έτσι: «Αυτός που άπλωσε μόνος τον ουρανό, που περπάτησε επάνω στη θάλασσα σαν επάνω σε έδαφος.» Και ο προφήτης λέγει: «Τότε θα ανοιχθούν μάτια τυφλών, και θα γίνει καθαρή η γλώσσα των μογιλάλων· τότε ο χωλός θα πηδά σαν ελάφι.» Και ότι επρόκειτο να έλθει ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός για να πάθει στην Ιερουσαλήμ, καθισμένος επάνω σε πουλάρι υποζυγίου όνου, ως βασιλιάς παρών, ο προφήτης Ζαχαρίας λέγει: «Χαίρε πολύ, θυγατέρα Σιών· κήρυττε, θυγατέρα Ιερουσαλήμ· ιδού, ο βασιλιάς σου έρχεται, δίκαιος και σώζων, αυτός πράος και επιβεβηκώς επάνω σε υποζύγιο και πουλάρι.» Και ότι επίσης από τα παιδιά σας, τα παιδιά των Ιουδαίων, ακούστηκε το «Ωσαννά» ως ευφημία, έχοντας διδαχθεί αυτό από τον Θεό, ο Δαβίδ το προανήγγειλε λέγοντας: «Από στόμα νηπίων και θηλαζόντων κατήρτισες αίνεση.» Και ο Ησαΐας: «Αυτός πήρε τις ασθένειές μας και βάστασε τις νόσους μας, και πονά για χάρη μας.»

Για τον λόγο που ενανθρώπησε, δεν θα είναι άραγε ολόκληρος ο σκοπός της καθόδου του από τους ουρανούς στη γη το να καταστήσει τη γη ουρανό, ώστε οι επίγειοι να δοξολογούν τον Θεό όπως οι επουράνιοι, ή μάλλον για να γίνουν οι επίγειοι ένα με τους επουράνιους; Και πώς είναι δυνατόν τα ανθρώπινα στόματα να μείνουν στερημένα από τον αίνο; Και τι να πούμε για τους τέλειους; «Από το στόμα νηπίων και θηλαζόντων βρεφών ετοίμασες αίνο». Αν δίδαξε τον αίνο σε στόματα νηπίων και σε χείλη θηλαζόντων, δεν εμποδίζει από φθόνο τους τέλειους να μάθουν τα επουράνια. «Από το στόμα νηπίων και θηλαζόντων βρεφών ετοίμασες αίνο». Διότι τα νήπια και τα θηλάζοντα, όντας υπεράνω κάθε υποψίας μάρτυρες της αξίας του, είναι θεοδίδακτοι κήρυκες. Όπως ακριβώς καταρτίζονται και διδάσκονται, έτσι και αναφωνούν. Διότι, επειδή η μαρτυρία των ώριμων ανδρών στο Ευαγγέλιο για τον Χριστό θεωρούνταν ψεύδος και κολακεία, και όσοι τον ομολογούσαν ως Χριστό και Υιό του Θεού αποδοκιμάζονταν και γίνονταν αποσυνάγωγοι, για τον λόγο αυτόν ο Χριστός προβάλλει ως μάρτυρες νήπια και θηλάζοντα βρέφη, καθιστώντας την αδιάβλητη ηλικία τους κατήγορο των απίστων.

Ω όνομα, ένδυμα του κόσμου· ω όνομα, φόρεμα της οικουμένης· ω όνομα, με το οποίο η ψυχή που το φέρει ως επιγραφή γίνεται βασιλικό νόμισμα· ω όνομα, δρόμος των χωλών· ω όνομα, διωγμός των δαιμόνων· ω όνομα, εξολόθρευση των όφεων, αναίρεση των σκορπίων· ω όνομα, χάρισμα των ουράνιων γλωσσών· ω όνομα, αντίδοτο των θανάσιμων φαρμάκων· ω όνομα, θεραπεία των ασθενούντων· «Πολλά δε σημεία ακολουθούσαν εκείνους που πίστεψαν. Πόσο θαυμαστό είναι το όνομά σου σε όλη τη γη». Το «πόσο» (ως) εισάγεται αντί του «όντως βεβαίως», δηλαδή «ομολογουμένως θαυμαστό είναι το όνομά σου». Και γιατί τα λέμε αυτά; «Διότι υψώθηκε η μεγαλοπρέπειά σου υπεράνω των ουρανών». Διότι, εάν δεν είχες υψωθεί εσύ ο ίδιος μεγαλοπρεπώς στους ουρανούς αναλαμβανόμενος και δεν είχες στείλει σε εμάς το Άγιο Πνεύμα ως συνεργό στο Ευαγγέλιο, δεν θα είχαμε τη δύναμη να διδάξουμε τον κόσμο, να κατηχήσουμε, να βαπτίσουμε, να γεμίσουμε τις εκκλησίες, ώστε να γίνει «θαυμαστό το όνομά σου σε όλη τη γη». Ότι δε το «Υψώθηκε η μεγαλοπρέπειά σου» δηλώνει την Ανάληψη, το αναφέρει ο Λουκάς στις Πράξεις περί του Χριστού: «Εκείνοι λοιπόν αφού συνήλθαν», έως το «και αφού είπε αυτά, ενώ αυτοί έβλεπαν, υψώθηκε. Διότι υψώθηκε η μεγαλοπρέπειά σου. Είδα τον Κύριο να κάθεται σε θρόνο υψηλό και επηρμένο», έως το «και υψώθηκε το υπέρθυρο». Ομολογούμε δε: και τι κατόρθωσες μαζί με τα άλλα και ανελήφθης, Δέσποτα; «Από στόματος νηπίων και θηλαζόντων κατήρτισες αίνο». Και πότε έγινε αυτό;

Πότε; Όταν κάθισε πάνω σε πουλάρι αυτός που κάθεται πάνω στα Χερουβίμ, όταν φερόταν πάνω σε κτήνος αυτός που φέρει τα πάντα με τον λόγο της δυνάμεώς του, για να κάνει θεό τον άνθρωπο που είχε αποκτηνωθεί. Διότι τότε και τα παιδιά πήραν τα βάγια των φοινίκων και επευφημώντας τον βασιλιά Χριστό έλεγαν: «Ωσαννά στον υιό του Δαβίδ· ευλογημένος ο ερχόμενος στο όνομα του Κυρίου». Έπειτα οι αρχιερείς είπαν στον Χριστό: «Ακούς τι λένε αυτοί;» Και ο Χριστός απάντησε: Ακούτε ότι αυτό που έπρεπε να λέτε εσείς, το λένε αυτοί. Γίνονται το δικό σας στόμα· συνηγορούν υπέρ σας. Εάν όμως δεν το θέλετε εσείς, αυτοί εκπληρώνουν την προφητεία: «Ποτέ δεν διαβάσατε: Από το στόμα νηπίων και θηλαζόντων κατήρτισες αίνο;» Ω, τι αντιστροφή: νήπια δοξάζουν και γέροντες ατιμάζουν· θηλάζοντες υμνούν και νομομαθείς παρανομούν· «Από το στόμα νηπίων και θηλαζόντων κατήρτισες αίνο». Νήπια δε ονομάζει αυτούς που είναι νήπια ως προς την κακία, αυτούς που με άδολα χείλη και ανυπόκριτα στόματα δοξάζουν τον Θεό. Αλλά και τώρα από «στόμα νηπίων και θηλαζόντων» έχει καταρτιστεί αίνος. Διότι δες τους νεοφώτιστους σαν άσπιλα νήπια που γεννήθηκαν άνωθεν· πώς αυτοί που παλαιότερα λέρωναν το στόμα τους με πορνικά άσματα, τώρα ψάλλουν κινούμενοι από το Άγιο Πνεύμα, και τον ύμνο των πιστών τώρα για πρώτη φορά τον προφέρουν, και αναπέμπουν αίνο που ποτέ δεν είχαν ακούσει.

Και διαπιστώνοντας ότι η προφητεία είναι αληθινή, πες στον Χριστό: Δόξα σοι, διότι από το στόμα νηπίων και θηλαζόντων κατήρτισες αίνο, για να σε δοξάζουμε, διότι σε σένα πρέπει η δόξα και το κράτος στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Για το ότι ο Θεός κατασκεύασε τα δημιουργήματα του κόσμου, άκουσε τον προφήτη που λέει στον Θεό για το φως και τον ήλιο: «Δική σου είναι η ημέρα και δική σου είναι η νύχτα, εσύ κατασκεύασες το φως και τον ήλιο». Και για το ότι κατασκεύασε και τα αυτιά, λέει ο προφήτης στον Θεό: «Θυσία και προσφορά δεν θέλησες, αλλά αυτιά κατασκεύασες για εμένα». Επειδή, λοιπόν, κατέλυσαν τα θεατρικά ακροατήρια των αυτιών, όχι αποκόπτοντας τα μέλη, αλλά καταλύοντας την υπακοή, «διότι αυτά που εσύ κατασκεύασες, αυτοί τα γκρέμισαν, από στόμα νηπίων και θηλαζόντων κατασκεύασες αίνο», κατασκεύασες τα πόδια των αγίων σαν των ελαφιών. Αλλά επειδή οι ασεβείς απέρριψαν και τους αίνους προς εσένα —διότι «δεν είναι ωραίος ο αίνος στο στόμα του ασεβούς»— και καταπόνησαν τους δρόμους προς εσένα με αβατότητες, «αυτά που εσύ κατασκεύασες αυτοί τα γκρέμισαν»· και επειδή αυτά που γκρέμισαν δεν θέλησαν να τα οικοδομήσουν, «θα τους γκρεμίσεις και δεν πρόκειται να τους οικοδομήσεις. Ο δε δίκαιος τι έπραξε;» Τι; Αφού αθέτησε την εντολή του Θεού, κατηγόρησε τον εαυτό του.

Του ιδίου Αθανασίου, αρχιεπισκόπου Αλεξανδρείας, λόγος εις τα Βαΐα. Φρικτό, αγαπητοί, μυστήριο συντελέστηκε και σήμερα στην Ιερουσαλήμ. Και λέγοντας μυστήριο, εννοώ αυτό που κηρύχθηκε από τους προφήτες και τελέστηκε από τον Χριστό. Διότι, πράγματι, «ευλογημένος ο ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου», σύμφωνα με τον μακάριο Δαβίδ. Και πάλι ο ίδιος λέει: «από το στόμα των νηπίων και των θηλαζόντων ετοίμασες αίνο». Διότι, θέλοντας να επιβεβαιώσει την κοινή ανάσταση του ανθρωπίνου γένους, ο Δεσπότης και Δημιουργός των πάντων, ο Ιησούς Χριστός, ο οποίος οικονόμησε τα πάντα για εμάς, πριν από το σωτήριο πάθος Του ανέστησε από τους νεκρούς τον Λάζαρο. Επομένως, μετά από αυτό, σπεύδοντας πλέον, όπως είπα, να αναδεχθεί το υπέρ ημών εκούσιο πάθος, «αποστέλλει», λέγει ο ευαγγελιστής, «δύο από τους μαθητές του λέγοντας: Πηγαίνετε στο απέναντί σας χωριό, και θα βρείτε μια όνο δεμένη και μαζί της ένα πουλάρι· λύστε τα και φέρτε τα σε εμένα». Γι' αυτόν τον λόγο ο μακάριος πατριάρχης Ιακώβ, όταν έδινε τις ευλογίες ως κληρονομιά στα παιδιά του, φτάνοντας στον Ιούδα είπε τα εξής: «Ιούδα, εσένα θα αινέσουν οι αδελφοί σου». Και λίγο πιο κάτω: «και αυτός θα είναι η προσδοκία των εθνών». Ποιων εθνών όμως έγινε προσδοκία ο Ιούδας; Των Ιουδαίων; Σε καμία περίπτωση. Αλλά ο προφήτης δηλώνει τούτο, επειδή από τη φυλή του Ιούδα ανέτειλε ο Κύριος. Και πάλι, μετά από άλλα, λέει ο ίδιος: «δένοντας στην άμπελο την όνο του και στο κλήμα το πουλάρι της όνου του».

«Από στόματος νηπίων και θηλαζόντων κατήρτισες αίνο». Εννοεί αυτούς που κατά Θεόν νηπιάζουν ως προς την κακία. Αυτό εξάλλου έχει αναγραφεί σαφώς και στα Ευαγγέλια ότι το είπε ο Σωτήρας, όταν οι Φαρισαίοι προσπαθούσαν να αποστομώσουν τα παιδιά που τον υμνούσαν. «Εξαιτίας των εχθρών σου, για να καταλύσεις εχθρό και εκδικητή». Είτε τον αισθητό, είτε τον νοητό, είτε τον ιουδαϊκό λαό· διότι καταδίωκαν τον Χριστό ως εχθρό, και προσποιούνταν ότι το έπρατταν αυτό εκδικούμενοι για χάρη του Πατέρα. Γι' αυτόν τον λόγο, αποστερώντας τους διαρκώς από αυτήν την απολογία, έλεγε: «Όποιος μισεί εμένα, μισεί και τον Πατέρα μου». Ως εχθρό και εκδικητή, προφανώς εννοεί τον διάβολο.

Διότι θα αντικρίσω τους ουρανούς, τα έργα των δακτύλων σου. Εκείνοι μεν αγανακτούν όταν τα νήπια καταρτίζουν αίνο· εγώ όμως αυτό το τόσο μέγα και περικαλλές, δηλαδή τους ουρανούς, το θεωρώ ως ένα μικρό έργο της δικής σου δημιουργίας.

Ερώτηση του ιδίου προς τον ίδιο Γέροντα: Αχώριστη Τριάδα, μην αποχωρίζεσαι από εμάς. «Από το στόμα νηπίων και θηλαζόντων κατήρτισες αίνο». Πάτερ, είσαι αληθινά καλός μαθητής του αληθινού ιατρού, διότι μας έδωσες φάρμακα και αντίδοτα. Όμως ο πρώτος καυτηριασμός άνοιξε σε μεγάλο βαθμό την καρδιά μου και δεν μπορώ να υποφέρω τους πόνους. Διότι μας έγραψες να ψάλλουμε: «Είμαι σκουλήκι και όχι άνθρωπος». Και αληθινά ψάλλω και προσκυνώ και δοξολογώ και υπερυψώνω στους αιώνες.

Ποιος άλλος είναι ο Κύριος των στρατιών, παρά εκείνος που ονομάζεται αρχιστράτηγος της δυνάμεως του Θεού, από τον οποίο έχουν δοθεί τα σημεία στα παιδιά; Το ότι, εξάλλου, παιδιά είναι εκείνοι που έχουν πιστέψει στον Χριστό, είναι φανερό και από τα λόγια του Κυρίου (αναφορικά με αυτούς που τον υμνούσαν και έλεγαν: «Ωσαννά εν τοις υψίστοις», προς τους Ιουδαίους που του είπαν: «Δεν ακούς τι λένε αυτοί;»): «Από στόματος νηπίων και θηλαζόντων κατήρτισες αίνο». Διότι εκεί ονόμασε νήπια αυτούς που έκοβαν τα βάγια των φοινίκων και έστρωναν τα ενδύματά τους στον δρόμο, καθώς και εκείνους που κραύγαζαν και τον δοξολογούσαν. Αλλά και σε άλλο σημείο αναφέρει: «Σε δοξολογώ, Πατέρα, Κύριε του ουρανού και της γης, διότι απέκρυψες αυτά από σοφούς και συνετούς, και τα αποκάλυψες σε νήπια», αποκαλώντας νήπια εκείνους που μαθήτευσαν στον Λόγο και αξιώθηκαν την αποκάλυψη των μυστηρίων διά του Πνεύματος.

Επομένως, ούτε ο βασιλιάς διαθέτει επαρκή για τη σωτηρία του τη βοήθεια από τον στρατό, ούτε ο ανδρείος είναι ικανός να επαρκεί στον εαυτό του για όλα. Διότι όλα τα ανθρώπινα μαζί αποτελούν ασθένεια και αδυναμία, όταν συγκρίνονται με την αληθινή δύναμη. Γι' αυτό τον λόγο, «τα ασθενή του κόσμου εξέλεξε ο Θεός, για να καταντροπιάσει τα ισχυρά»· και «από το στόμα των νηπίων και των βρεφών που θηλάζουν ετοίμασε τον αίνο, για να καταλύσει τον εχθρό και τον εκδικητή». Διότι η θεία χάρις έλαμψε κατεξοχήν, ενεργώντας μέσα στα νήπια και στους άσοφους. «Απατηλό είναι το άλογο για τη σωτηρία· και με το πλήθος της δύναμής του δεν θα σωθεί».

Διότι το ότι ο θεσπέσιος μελωδός αναφέρει αυτά τα λόγια για τον Λόγο που φανερώθηκε με ανθρώπινη μορφή και ενώθηκε με τη σάρκα, θα μπορούσαν εύκολα να το αποδείξουν τα όσα ακολουθούν· διότι είπε: «από στόματος νηπίων και θηλαζόντων κατήρτισες αίνον». Επειδή, λοιπόν, όταν ανέστησε τον Λάζαρο από τους νεκρούς, θαυμάστηκε από όλους, «και βρίσκοντας ένα ονάριο κάθισε πάνω σε αυτό», τότε και τα παιδιά, παίρνοντας «τα βαΐα των φοινίκων», τον τιμούσαν με τις πρέπουσες επευφημίες και έλεγαν: «Ωσαννά στον υιό του Δαβίδ, ευλογημένος ο ερχόμενος στο όνομα του Κυρίου». Και όταν οι άλλοι τους επιτιμούσαν, ο Χριστός έλεγε: «Δεν διαβάσατε ότι από στόματος νηπίων και θηλαζόντων κατήρτισες αίνον;» Βλέποντας, λοιπόν, τον Υιό να έχει ενανθρωπήσει, και σχεδόν να επιβαίνει στον πώλο, δικαιολογημένα εκπλήσσεται, αναλογιζόμενος ότι φαίνεται να έχει καταβιβάσει τον εαυτό του σε τόση ταπείνωση, καίτοι κατά φύση υπάρχει Θεός· έπειτα, μη βλέποντας ο μακάριος Δαβίδ άλλη αφορμή για αυτήν την κένωση, παρά μόνο εμάς, τους οποίους ήταν αναγκαίο να ελευθερώσει και από τη φθορά και από την αμαρτία και να μας αρπάξει από τα τυραννικά χέρια, εννοώ του διαβόλου, θεωρεί άξιο κάθε θαυμασμού το μυστήριο της ένσαρκης οικονομίας. Για τον λόγο αυτό λέει: «Κύριε, τι είναι ο άνθρωπος ώστε να τον θυμάσαι, ή ο υιός του ανθρώπου ώστε να τον επισκέπτεσαι;» Διότι, τι είναι η φύση του ανθρώπου σε σύγκριση με τον Θεό; Και γιατί το λέω αυτό; Τι είναι το ανθρώπινο γένος;

Έτσι πρέπει να κατανοήσουμε και το ότι Εκείνος έγινε υψηλότερος από τους ουρανούς μετά την ανάσταση. <Εκ στόματος νηπίων και θηλαζόντων κ.λπ.> (C. f. 14) Τη νέα και καινή συναγωγή λέει ότι συγκροτείται από νηπιακές ψυχές, μέσω της αναγέννησης εν Χριστώ, η οποία την συγκροτεί παντού στην οικουμένη μετά την ανάληψή του. Γι' αυτό, όταν τα παιδιά τον επευφημούσαν λέγοντας: «Ωσαννά εν τοις υψίστοις», στους αγανακτισμένους Ιουδαίους λέει: «Ποτέ δεν διαβάσατε;» και τα εξής. <Για να καταργήσεις εχθρό και εκδικητή.> (A. f. 54) Εννοεί βέβαια τον διάβολο, επειδή, αφού πρώτα αναγκάσει στην τέλεση της αμαρτίας, κατόπιν τιμωρεί αυτούς που αμαρτάνουν, προβάλλοντας μπροστά στα μάτια τους το μέγεθος του αμαρτήματος. Διότι ο ίδιος ωθεί στο σφάλμα, και γίνεται και κατήγορος εκείνων που αμάρτησαν. Ως εχθρός λοιπόν, αναγκάζει σε αμαρτία, ενώ ως εκδικητής, τιμωρεί αυτούς που του έχουν παραδοθεί. Τον Υμέναιο, για παράδειγμα, και τον Αλέξανδρο, αφού ο ίδιος τους έκανε βλάσφημους, πάλι τους τιμώρησε για τις βλασφημίες τους προς τον Θεό. <Τι είναι ο άνθρωπος, ώστε να τον θυμάσαι;> (A f. 56) Αυτά λοιπόν εννοώντας και ο Δαβίδ, εκφράζει τον θαυμασμό του και λέει: Αν και είναι θαυμαστά δημιουργήματά σου ο ουρανός και η γη και τα όσα υπάρχουν σε αυτά, τα οποία στερέωσες για να στέκονται σε όλο τον αιώνα, εντούτοις για σένα δεν είναι μεγάλα ως προς την ύπαρξη, αλλά αντιστοιχούν σε μικρή δύναμη των δακτύλων· διότι έτσι ονόμασε τις μικρές δυνάμεις του Θεού.

Και ίσως ο θάνατος, χαμογελώντας ειρωνικά για τις αδυναμίες όλων και νοσώντας από την υπεροψία που ταιριάζει και είναι προσφιλής στον διάβολο, κραύγαζε μαζί με αυτόν, λέγοντας: «Ολόκληρη την οικουμένη θα καταλάβω με το χέρι μου σαν φωλιά, και σαν εγκαταλελειμμένα αυγά θα την μαζέψω· και δεν υπάρχει κανείς που θα με αποφύγει ή θα μου αντιμιλήσει». Επειδή όμως τα ανθρώπινα κατρακύλησαν και κλονίστηκαν σε τέτοια ταλαιπωρία, ο φιλοικτίρμων Θεός, σχεδόν πενθώντας για τις συμφορές όλων, λέει μέσω της φωνής του Ησαΐα: «Λοιπόν ο λαός μου έγινε αιχμάλωτος, και έγινε πλήθος νεκρών, επειδή δεν γνώρισαν τον Κύριο· και ο άδης πλάτυνε την επιθυμία του και άνοιξε διάπλατα το στόμα του, ώστε να μην σταματά». Αλλά, παρόλο που ο θάνατος μας κατάπιε υπερισχύοντας, ο Θεός αφαίρεσε κάθε δάκρυ από κάθε πρόσωπο· το όνειδος του λαού το αφαίρεσε από όλη τη γη. Διότι, έχοντας παρασυρθεί σε παράβαση και παρακοή, και έχοντας αποτύχει να ζούμε σύμφωνα με τον νόμο εξαιτίας της φιλοσαρκίας, είχαμε τον φιλοκατήγορο Σατανά και το πονηρό στίφος των δαιμόνων να γελούν πλατιά και να μας χλευάζουν. Διότι υπάρχει, υπάρχει «εχθρός και εκδικητής», σύμφωνα με όσα έχουν γραφτεί. Και επιπλέον, εμείς οι ταλαίπωροι, κοκκινίζοντας από ντροπή εξαιτίας των ελέγχων της συνειδήσεως, και έχοντας χάσει εξαιτίας αυτού την παρρησία μας προς τον Θεό, και από ποιο άτοπο πάθος αλήθεια δεν είχαμε νοσήσει, διάγαμε τον βίο μας πάνω στη γη.

Διότι εχθρός και εκδικητής είναι ο πατέρας της αμαρτίας. Όσοι, λοιπόν, σε αυτόν τον κόσμο εγείρονται εναντίον των εχθρών σύμφωνα με τον νόμο του πολέμου και της μάχης, ενδεχομένως είτε δέχονται σωματικά πλήγματα οι ίδιοι, είτε τα επιφέρουν σε άλλους.

Γι' αυτό πάλι σε άλλο κεφάλαιο έχουμε τον ψαλμωδό να λέει: Αφού ανέβηκε στα ύψη, αιχμαλώτισε αιχμαλωσία, έδωσε δώρα στους ανθρώπους. Διότι, αφού ο μονογενής Υιός του Θεού έλαβε την ανθρωπότητα από την αιχμαλωσία του θανάτου μέσω της δικής του ανάστασης και ανέβηκε υπεράνω των ουρανών, ετοίμασε όπλα για όσους επιθυμούν τη δικαιοσύνη (διότι αυτός είναι ο βασιλιάς της δόξης), ασφαλίζοντας καθημερινά με λογικούς θώρακες εκείνους που στρατολογούνται από αυτόν με τη σφραγίδα της ταπεινοφροσύνης. Διότι έπρεπε αυτός από στόμα νηπίων και θηλαζόντων να καταρτίσει αίνο, και να αποδοκιμάσει εντελώς εκείνους που νομίζουν ότι τελειοποιούνται μέσω της αλαζονείας. Διότι όντως η σφραγίδα της ευσέβειας είναι η ταπείνωση. Γι' αυτό, εκείνοι που απειθούν στο να κατασκηνώσουν, σύμφωνα με την προφητεία, μέσω της ανάστασης του Χριστού στο φως των ζώντων, θα λάβουν τους καρπούς της δικής τους ανοησίας.

Την δε απόδειξη τη φέρνει από τα νεογέννητα βρέφη, των οποίων η ψυχή, άμα τη εξόδω της από τη μήτρα, αναφωνεί τον ήχο καθενός από αυτά τα στοιχεία. Όπως λοιπόν, λέει, οι επτά δυνάμεις δοξάζουν τον Λόγο, έτσι και η ψυχή μέσα στα βρέφη, κλαίγοντας και θρηνώντας, τον δοξάζει, σύμφωνα με τον Μάρκο. Γι' αυτόν τον λόγο, προσθέτει, και ο Δαβίδ έχει πει: «Εκ στόματος νηπίων και θηλαζόντων κατήρτισες αίνο», και πάλι: «Οι ουρανοί διηγούνται δόξαν Θεού»· και γι' αυτό, όταν η ψυχή βρεθεί μέσα σε πόνους και ταλαιπωρίες, για τον διυλισμό της, αναφωνεί το «ω» ως σημείο αινέσεως, ώστε, όταν η άνω ψυχή αναγνωρίσει το συγγενικό της στοιχείο, να της καταπέμψει βοηθό. 8. Και περί του συνολικού ονόματος, το οποίο αποτελείται από τριάντα γράμματα, και περί του Βυθού, που αυξάνεται από τα γράμματα αυτού, καθώς επίσης και περί του σώματος της Αλήθειας, που είναι δωδεκαμελές και κάθε μέλος του συνίσταται από δύο γράμματα, και για τη φωνή της, την οποία εξέφρασε χωρίς να ομιλήσει, και περί της ερμηνείας του άρρητου ονόματος, και περί της ψυχής του κόσμου και του ανθρώπου, σύμφωνα με το πώς έχουν την κατ' εικόνα οικονομία, τέτοια ανόητα φλυάρησε. Στη συνέχεια δε, θα απαγγείλουμε πώς η Τετρακτύς τού υπέδειξε από τα ονόματα την ισάριθμη δύναμη, ώστε τίποτα, αγαπητέ, να μη σου διαφύγει από όσα λέχθηκαν από αυτόν και έφτασαν σε εμάς, όπως ακριβώς το ζήτησες πολλές φορές από εμάς.

Εκείνος δε τους είπε: «Αφήστε τα παιδιά, και μην τα εμποδίζετε να έλθουν προς εμένα· διότι σε αυτούς που είναι σαν κι αυτά ανήκει η βασιλεία των ουρανών». Και για να μη θεωρηθεί ότι η βασιλεία των ουρανών ανήκει μόνο στα μικρά παιδιά και όχι σε κάθε ηλικία, κάνει μεν την αρχή από αυτά, αλλά έχει δωρίσει και σε όσους είναι όμοιοι με αυτά το να έχουν μαζί τους την κληρονομία. Διότι, εάν πρόκειται να βασιλεύσουν εκείνοι που γίνονται όμοιοι με αυτά, πόσο μάλλον τα αρχέτυπα εκείνων που μοιάζουν με αυτά; Και έτσι κατέρρευσε ο μυθώδης λόγος του. Διότι ο Κύριος ελεεί τους πάντες. «Διότι ο Κύριος φυλάσσει τα νήπια», και «αινείτε, παίδες, Κύριον», και τα παιδιά κήρυξαν «ωσαννά εν τοις υψίστοις, ευλογημένος ο ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου», και «από στόματος νηπίων και θηλαζόντων κατήρτισες αίνο». Και πόσα άλλα τέτοια υπάρχουν. 6. Όσον αφορά δε την ανάσταση της σαρκός, πώς δεν θα υπάρξει ανάσταση της σαρκός, ω εθελόσοφε Ιέρακα; Διότι η ίδια η ονομασία της φράσεως δεικνύει το νόημά της. Διότι δεν ονομάζεται ανάσταση αυτού που δεν έχει πέσει. Και ποιο είναι αυτό που έπεσε; Ποιο είναι αυτό που ετάφη; Ποιο είναι αυτό που διαλύθηκε, παρά μόνο το σώμα, και όχι η ψυχή; Η ψυχή λοιπόν δεν πίπτει, ούτε θάπτεται. Και πόσα μπορεί κανείς να πει περί αυτού; Διότι δεν ονομάζεται ανάσταση της ψυχής, αλλά το σώμα είναι αυτό που εγείρεται.

Και ο Ιακώβ λέει: Δένοντας στην άμπελο τον όνο του. Και ο Μαλαχίας λέει: Ξαφνικά θα έλθει στον ναό του ο Κύριος, τον οποίο εσείς επιθυμείτε, και ο άγγελος της διαθήκης. 〈λη〉 Ότι τα βρέφη θα προτρέξουν κραυγάζοντας το «ευλογημένος ο ερχόμενος» — ο Δαβίδ στον 〈η〉 ψαλμό λέει: Από το στόμα νηπίων και θηλαζόντων ετοίμασες αίνο. 〈λθ〉 Ότι θα ελέγξει τον λαό — ο Μαλαχίας λέει: Θα έλθω προς εσάς για κρίση και θα είμαι μάρτυρας ταχύς εναντίον των μάγων, εναντίον των μοιχαλίδων και εναντίον εκείνων που ορκίζονται ψευδώς.

Κύριε, Κύριέ μας, πόσο θαυμαστό είναι το όνομά σου σε όλη τη γη! Διότι υψώθηκε η μεγαλοπρέπειά σου υπεράνω των ουρανών. Από το στόμα νηπίων και βρεφών που θηλάζουν κατήρτισες αίνο εξαιτίας των εχθρών σου, για να καταλύσεις τον εχθρό και τον εκδικητή.

Δεν ήταν από παλιά θαυμαστό σε όλη τη γη· συνέβη όμως μετά την έλευση του Σωτήρος, όταν πλέον μια συγκέντρωση λαών τον περικύκλωσε, σύμφωνα με αυτό που ειπώθηκε τώρα: «Εκ στόματος νηπίων», και τα εξής. Διότι διδάσκει ότι η νέα και καινή συναγωγή, μετά την εις ύψος ανάληψή Του, έχει συγκροτηθεί από νήπια κατά την ψυχή, λόγω της εν Χριστώ αναγεννήσεως η οποία εδραιώθηκε παντού στην οικουμένη μετά την ανάληψή Του. Γι' αυτό, και όταν τα παιδιά τού φώναζαν: «Ωσαννά εν τοις υψίστοις, ευλογημένος ο ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου», σε εκείνους που αγανακτούσαν απαντά: «Ποτέ δεν διαβάσατε το: "Εκ στόματος νηπίων και θηλαζόντων κατηρτίσω αίνον";»· και ίσως το: «Ένεκα των εχθρών σου».

Και για τους αρχιερείς λέγεται και για τους Φαρισαίους· εχθρός και εκδικητής είναι ο λέων που έχει αναφερθεί στον προηγούμενο ψαλμό. Το μέγιστο θαύμα λοιπόν είναι ότι ένας τόσο μεγάλος εχθρός και λέων, ο άρχων τούτου του αιώνος, έχει καθαιρεθεί διά μέσου νηπίων και θηλαζόντων· έπειτα από αυτό ο Θεός θαυμάζεται παντού μέσα στα πάντα. Και όντας εχθρός στήνει ενέδρα υποσκελίζοντας προς την αμαρτία, και εκείνους που έχουν αμαρτήσει τους τιμωρεί στη συνέχεια.

Και το πώς σε όλη τη γη το όνομα του Κυρίου, που παλαιότερα δεν ήταν γνωστό σε κανέναν, κατέστη θαυμαστό, το αποσαφηνίζει λέγοντας στη συνέχεια: «Διότι υψώθηκε η μεγαλοπρέπειά σου υπεράνω των ουρανών»· και το τρίτο στοιχείο που προστίθεται στη φράση, «Εκ στόματος νηπίων και θηλαζόντων κατηρτίσω αίνον», θα μπορούσε να βρίσκεται σε συμφωνία με το: «Συναγωγή λαών θα σε περικυκλώσει». Διότι διδάσκει ότι η νέα και καινή συναγωγή εκείνων που περικυκλώνουν τον Θεό, μετά την ανάληψή Του στα ύψη, έχει συγκροτηθεί από νήπια κατά την ψυχή και από θηλάζοντα, ονομάζοντας με αυτόν τον τρόπο τους αναγεννημένους εν Χριστώ λαούς. Επειδή, αφού ανέβηκε στα ύψη μετά την κάθοδό Του από τον ουρανό, ο Κύριος, ο οποίος παρουσιάζεται μέσα από την προφητεία, ετοίμασε για τον εαυτό Του πάνω στη γη τη συναγωγή των λαών, συγκροτώντας την από νήπια και θηλάζοντα.

Ποια ήταν όμως αυτά; Πρώτον μεν, το να επαινεθεί από τους αδελφούς του· δεύτερον, το να επιβάλει τα χέρια του στα νώτα των εχθρών του· τρίτον, το να προσκυνηθεί από τους γιους του πατέρα του. Αυτά ακριβώς εκπληρώνονταν, όταν, επιτελώντας στο μεσοδιάστημα τις παράδοξες δυνάμεις και τα τεράστια θαύματα, θαυμαζόταν, επαινούνταν και προσκυνούνταν από τους δικούς του μαθητές και αποστόλους, τους οποίους δεν δίσταζε να αποκαλεί και αδελφούς, λέγοντας αφενός μέσω του ψαλμού: «Θα αναγγείλω το όνομά σου στους αδελφούς μου, εν μέσω εκκλησίας θα σε υμνήσω», και αφετέρου προστάζοντας τις γυναίκες που ήταν μαζί με τη Μαρία να μεταφέρουν σε αυτούς, ως αδελφούς, το χαρμόσυνο μήνυμα: διότι «αναγγείλατε», λέει, «στους αδελφούς μου», ότι «ανέρχομαι προς τον Πατέρα μου και Πατέρα σας, και Θεό μου και Θεό σας». Έτσι λοιπόν «οι αδελφοί» στην αρχή τον επαινούσαν για τα παράδοξα σημεία μόνο ως έναν θαυμάσιο άνδρα, έχοντας υποθέσει ότι ήταν πιθανώς κάποιος από τους προφήτες· όταν όμως στο μεταξύ... βλέποντας τις θαυμαστές παράδοξες πράξεις του και το πώς καθαίρεσε τον «εχθρό» και τον «εκδικητή», δηλαδή τον θάνατο και τον άρχοντα του αιώνα τούτου μαζί με τις υπόλοιπες αόρατες και εχθρικές δυνάμεις, τότε πλέον, πιστεύοντας ότι αυτός είναι Θεός, τον προσκύνησαν.

ϟΖʹ. Και το επιχείρημα αυτού του φονιά και προστάτη, του παράνομου και νομοθέτη, ή, για να χρησιμοποιήσω πιο οικεία έκφραση, του εχθρού και εκδικητή, σύμφωνα με τα δικά μας κείμενα, ήταν δήθεν πάνσοφο: υποστήριζε δηλαδή ότι αποτελεί επιταγή του δικού μας νόμου ούτε να αμυνόμαστε, ούτε να προσφεύγουμε στα δικαστήρια, ούτε να κατέχουμε απολύτως τίποτα, ούτε να θεωρούμε κάτι ως δικό μας· αλλά να ζούμε στραμμένοι αλλού, και να περιφρονούμε τα παρόντα σαν να μην υπάρχουν· και να μην ανταποδίδουμε κακό αντί κακού, ούτε να μας επιτρέπεται κάτι τέτοιο· και όταν μας χτυπούν στο ένα μάγουλο, να μην προφυλάσσουμε το άλλο, αλλά να προσφέρουμε και αυτό σε εκείνον που μας χτυπά, και μαζί με το πανωφόρι να παραδίδουμε και τον χιτώνα.

Ποια είναι λοιπόν αυτή; Το να θεωρεί κανείς ως ίσο στην κακία το να κάνει την αρχή της αδικίας και το να εκδικείται εκείνον που την ξεκίνησε. Διότι επιδικάζει στον εαυτό του τα έσχατα και γίνεται ο καθοριστής της δικής του τιμωρίας, εάν βρεθεί να έχει ανταλλάξει, σαν σε συναλλαγή, το κακό με το κακό και να έχει ανταποδώσει σε εκείνους που του το προσέφεραν πρώτοι αυτό που έλαβε· και έτσι, έπειτα από αυτούς τους αγώνες, αναδεικνύεται και πάλι νικητής. Διότι ακολουθεί η επιγραφή «Υπέρ των ληνών», η οποία προδεικνύει το τέλος. Και το τέλος των αγώνων είναι η νίκη. Το να αναπτύξουμε όμως και πάλι διεξοδικά την έννοια του «Υπέρ των ληνών» θα ήταν περιττό, εφόσον έχει διασαφηνιστεί επαρκώς κατά την εξέτασή της στην οικεία θέση. Όπως δε μετά την πρώτη φυγή από τον Αβεσσαλώμ, διακρίνοντας τη μάταιη επιδίωξη από τα αληθινά πράγματα, αξιώνεται της νίκης, έτσι και τώρα, μετά από παρόμοιους αγώνες, χρησιμοποιώντας τον λόγο «Υπέρ των ληνών» ως σύμμαχο απέναντι στον αντίπαλο, καθίσταται νικητής με το να καταλύσει τον εχθρό και συνάμα εκδικητή. Ο οποίος γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο ονομάζεται και εχθρός και εκδικητής, επειδή τα ίδια του τα δελεάσματα προς την αμαρτία αποτελούν την πιο πικρή τιμωρία για όσους τα γεύονται· και τα μέσα με τα οποία ελκύει απατηλά τον άνθρωπο προς την κοινωνία του κακού, αυτά ακριβώς συνιστούν το πιο οδυνηρό είδος της τιμωρίας. Έτσι ερμηνεύει αυτό το νόημα ο θείος απόστολος λέγοντας: «λαμβάνοντας οι ίδιοι στον εαυτό τους την αντιμισθία που έπρεπε για την πλάνη τους».

Διότι, όπως λέγει η Γραφή, από το στόμα των νηπίων και αυτών που θηλάζουν κατήρτισες αίνο. Πόσο ωραία είναι τα χέρια που ποτέ δεν έπραξαν το κακό. Πόσο ωραία τα πόδια που δεν βάδισαν στην κακία, ούτε άφησαν τα ίχνη τους στην οδό των αμαρτωλών. Πόσο ωραία είναι όλη η όψη εκείνης της ψυχής, που δεν είναι στολισμένη με τις λάμψεις πολύτιμων λίθων, αλλά λάμπει από απλότητα και ακακία. Αλλά ίσως σε λυπεί το γεγονός ότι δεν έφτασε στο γήρας. Διότι τι το καλό, πες μου, βλέπεις στα γηρατειά; Άραγε είναι καλό το να θολώνουν τα μάτια, να ρυτιδιάζουν τα μάγουλα, να πέφτουν τα δόντια από το στόμα και να προκαλούν ψεύδισμα στη γλώσσα, να τρέμουν τα χέρια και να σκύβει κανείς προς τη γη, να χωλαίνουν τα πόδια και να στηρίζεται σε οδηγούς, να παραλογίζεται ο νους και να παραμιλά η φωνή, παθήματα δηλαδή που κατ' ανάγκην συμβαίνουν σε αυτήν την ηλικία; Και εξαιτίας αυτού αγανακτούμε, επειδή δεν έφτασε στο σημείο να δοκιμάσει τέτοια πράγματα; Αντιθέτως, αρμόζει να χαιρόμαστε μαζί με εκείνους των οποίων η ζωή δεν δέχθηκε την πείρα των θλιβερών πραγμάτων και οι οποίοι ούτε εδώ αισθάνθηκαν τα λυπηρά ούτε πρόκειται να γνωρίσουν τίποτε από τα θλιβερά της άλλης ζωής. Διότι μια τέτοια ψυχή, η οποία δεν έχει τίποτε για το οποίο να οδηγηθεί σε κρίση, δεν φοβάται τη γέεννα, δεν τρέμει την κρίση, παραμένει άφοβη και ατάραχη, αφού καμία πονηρή συνείδηση δεν της προκαλεί τον φόβο της κρίσεως. Αλλά, θα πει κάποιος, έπρεπε αυτή να φτάσει στην ώριμη ηλικία και να λαμπρυνθεί στον νυμφικό θάλαμο.

Όμως, επειδή στα υψηλά επιτεύγματα παραμονεύει πάντοτε ο φθόνος, κινδύνευσε να ακρωτηριαστεί η μακάρια αυτή παράταξη, και παρ' ολίγον να χάσουμε το πλήρωμα της τέταρτης δεκάδας. Διότι ένας από αυτούς, έχοντας λυγίσει από το ψύχος, ακριβώς πριν το τέλος της νίκης, αλίμονο!, εγκατέλειψε τους συστρατιώτες του και, παρασυρόμενος από το τέχνασμα του τυράννου, προσχώρησε στο θερμό λουτρό, αφού ο φιλόζωος θέλησε να λυπηθεί τη σάρκα του που είχε ήδη νεκρωθεί. Όμως και από την ελπίδα της σωτηρίας εξέπεσε, και την πρόσκαιρη ζωή δεν την κέρδισε, καθώς ξεψύχησε αμέσως μετά την παράβασή του. Στάθηκε ένας άθλιος Ιούδας ανάμεσα στους μάρτυρες, αφού ούτε μαθητής παρέμεινε ούτε πλούσιος έγινε, και επιπλέον επέσυρε πάνω του τον βρόχο του θανάτου. Και ας μην απορήσει κανείς. Διότι αυτή η ραδιουργία είναι συνηθισμένη τακτική του διαβόλου ενάντια σε όσους υποκύπτουν σε αυτόν: εξαπατά και κολακεύει με ποικίλους τρόπους για να προκαλέσει την πτώση· και αφού ρίξει τον άνθρωπο κάτω, αμέσως τον καταπατά και περιγελά αυτόν που κείτεται στο έδαφος. Πανηγυρίζει προσθέτοντας την αισχύνη στη συμφορά, και ευφραίνεται με την ντροπή εκείνου που δελεάστηκε. Γι' αυτό και ο Ψαλμωδός τον ονόμασε εχθρό και εκδικητή, υποδηλώνοντας το διπρόσωπο και δόλιο του χαρακτήρα του μέσα από την αντίθεση αυτών των ονομάτων.

Έτσι, λοιπόν, αυτοί που ήταν νήπια όχι ως προς τον νου αλλά ως προς την κακία, εμπνευσμένοι από το Άγιο Πνεύμα, ανέπεμψαν στον Κύριο πλήρη και τέλειο ύμνο, μαρτυρώντας ότι ζωοποίησε τον Λάζαρο ως Θεός, ενώ ήταν νεκρός επί τέσσερις ημέρες. Οι Γραμματείς δε και οι Φαρισαίοι, βλέποντας τέτοια θαυμαστά γεγονότα, και βλέποντας αυτά τα παιδιά να φωνάζουν μέσα στο ιερό και να λένε, «ωσαννά στον υιό του Δαβίδ», αγανάκτησαν και έλεγαν στον Κύριο: Δεν ακούς τι λένε αυτοί; Αυτό βέβαια έπρεπε μάλλον να το πει σε αυτούς τότε ο Κύριος: Δεν βλέπετε, δεν ακούτε, ούτε καταλαβαίνετε; Γι' αυτό και ο ίδιος, επιτιμώντας τους επειδή τον κατηγορούσαν ότι ανεχόταν υμνωδία η οποία αρμόζει μόνο στον Θεό, τους είπε: Ναι, τους ακούω που λαμβάνουν αοράτως σοφία από εμένα και φθέγγονται τέτοια λόγια για εμένα· αν όμως αυτοί σιωπήσουν, οι λίθοι θα φωνάξουν. Εσείς δε ποτέ δεν διαβάσατε εκείνο το προφητικό λόγιο, ότι «από στόματος νηπίων και θηλαζόντων κατήρτισες αίνο»;

Εις το τέλος, υπέρ των ληνών. Ο τέλειος λόγος της ωδής ειπώθηκε υπέρ των θυσιαστηρίων· διότι ληνούς ονομάζει τα θυσιαστήρια, στα οποία το αίμα του Χριστού εκχέεται (διαχειρίζεται) ως οίνος. «Κύριε ο Κύριος ημών». Διότι σε όλη τη γη θαυμαστώθηκε το μυστήριο της οικονομίας· επειδή στο όνομα του Θεού υποτάχθηκε όλη η κτίση. «Ότι επήρθη». Διότι εκεί οδήγησε (οδήγησες) τον άνθρωπο, καθιστώντας τον μεγαλοπρεπή, τιμώντας τον πάνω από τις ουράνιες δυνάμεις· επειδή τον συνέγειρες και τον συνεκάθισες. «Εκ στόματος». Η προφητεία εννοεί τα παιδιά, που κραύγαζαν στον Σωτήρα: Ευλογημένος ο ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου· ωσαννά εν τοις υψίστοις. «Ένεκα των εχθρών». Διότι οι Ιουδαίοι ως εχθροί του Κυρίου παροξύνθηκαν με τα παιδιά που κραύγαζαν, ενώ καταλύθηκε ο διάβολος, κατανοώντας ότι αυτός που υμνείται είναι Θεός· διότι ο διάβολος γίνεται εχθρός και εκδικητής. «Ότι όψομαι». Ο σαρκωθείς Λόγος που εμφανίστηκε ως άνθρωπος· αυτός εποίησε και τον ουρανό και τη γη και τους φωστήρες και τον άνθρωπο. «Τι εστιν άνθρωπος». Εάν, δηλαδή, δεν θυμόσουν και δεν επισκεπτόσουν τον άνθρωπο, και, προσλαμβάνοντάς τον, δεν τον έσωζες ως αγαθός, θα είχε χαθεί· διότι η Γραφή λέει τα περισσότερα μεταφορικά. «Ηλάττωσας». Δηλαδή, τον έκανες ίσο με τους αγγέλους, με μόνη διαφορά ότι τον περιέβαλες με σάρκα. «Δόξη και τιμή». Αφού δόξασες τον άνθρωπο με ακατάληπτη δόξα, προσλαμβάνοντάς τον στη θεότητα, τον τίμησες ανεβάζοντάς τον στους ουρανούς.

Επομένως, ας δεθούμε και εμείς με τον Χριστό αδιάρρηκτα. Εάν πράγματι αγωνιζόμαστε για να σωθούμε και να ωφεληθούμε από τις εορτές Του, τότε και Αυτός θα μας συνεγείρει μαζί με τον Λάζαρο από τα νεκρά μας έργα, αυτά που έγιναν χωρίς Εκείνον. Έτσι ας συνδειπνήσουμε μαζί Του στη Βηθανία, η οποία ερμηνεύεται ως οίκος της υπακοής, έτσι ταιριαστά ας συγκεντρώσουμε τους λογισμούς μας από την αιχμαλωσία της λήθης μαζί με τις αισθήσεις του σώματος, κράζοντας και λέγοντας: «Ωσαννά εν τοις υψίστοις· ευλογημένος ο ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου», για να εισέλθει στη δική Του Ιερουσαλήμ, όχι για να πάθει όπως τότε, αλλά για να την σώσει και να δοξαστεί από αυτήν, καθώς την προσφωνεί ο Δαβίδ λέγοντας: «Επαίνει, Ιερουσαλήμ, τον Κύριον· αίνει τον Θεόν σου, Σιών.» Δύο φορές είπε το «επαίνει» και «αίνει», για την ψυχή και για το σώμα, «διότι ενίσχυσε τους μοχλούς των πυλών σου», οι οποίοι είναι η πίστη, η ελπίδα, η αγάπη, η μελέτη, η μακροθυμία, η υπομονή. «Ευλόγησε τους υιούς σου μέσα σε σένα», οι οποίοι είναι τα πιστά νήπια που δέχθηκαν τον Κύριο με τα κλαδιά, δηλαδή με νέους καρπούς, αυτά που θηλάζουν το γάλα της διδασκαλίας του Χριστού. Διότι, πιστεύοντας σε Αυτόν, αμέσως Τον αινούν, Τον υμνούν, Τον δοξολογούν, όπως είναι γραμμένο: «Εκ στόματος νηπίων και θηλαζόντων κατηρτίσω αίνον.» Ας γίνουμε για Αυτόν όχημα άγιο αντί για ακάθαρτο πουλάρι, ώστε να επιβιβαστεί επάνω μας.

Την δε απόδειξη την αντλεί από τα νεογέννητα βρέφη, των οποίων η ψυχή, άμα τη εξόδω από τη μήτρα, αναφωνεί ομοίως τον ήχο καθενός από αυτά τα στοιχεία. Όπως ακριβώς λοιπόν οι επτά δυνάμεις, λέει, δοξάζουν τον Λόγο, έτσι και η ψυχή μέσα στα βρέφη, κλαίγοντας και θρηνώντας, τον δοξάζει. Γι' αυτόν τον λόγο, αναφέρει, και ο Δαβίδ έχει πει: «Από το στόμα νηπίων και θηλαζόντων κατήρτισες αίνο», και πάλι: «Οι ουρανοί διηγούνται τη δόξα του Θεού». Όταν δε η ψυχή βρεθεί σε πόνους, δεν αναφωνεί τίποτε άλλο παρά το ω, μέσω του οποίου ανακουφίζεται, ώστε, αφού η άνω ψυχή αναγνωρίσει το συγγενικό της στοιχείο, να της καταπέμψει βοηθό.

Την απόδειξη δε τη φέρνει από τα νεογέννητα βρέφη, των οποίων ο ήχος [η ψυχή], αμέσως μόλις βγουν από τη μήτρα, αναφωνεί τον ήχο καθενός από αυτά τα στοιχεία. Όπως λοιπόν, λέει, οι επτά δυνάμεις δοξάζουν τον Λόγο, έτσι και η ψυχή στα βρέφη, κλαίγοντας και θρηνώντας σύμφωνα με τον Μάρκο, τον δοξάζει. Γι' αυτόν τον λόγο, έχει πει και ο Δαβίδ: «Εκ στόματος νηπίων και θηλαζόντων κατηρτίσω αίνον»· και πάλι: «Οι ουρανοί διηγούνται δόξαν Θεού».

Αντί για ιμάτια ας εκχύσουμε τις καρδιές μας ενώπιόν του, και με ψαλμούς και ύμνους και ευχαριστίες ας ανατείνουμε προς αυτόν, και το «Ευλογημένος ο ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου» ας βοήσουμε ακατάπαυστα. Διότι όσοι τον ευλογούν, είναι ευλογημένοι· και όσοι τον καταρώνται, είναι καταραμένοι. Πάλι θα το πω, και δεν θα παύσω να προτρέπω προς το αγαθό: Ελάτε, αγαπητοί, ας ευλογήσουμε τον ευλογημένο, για να ευλογηθούμε από αυτόν. Κάθε ηλικία και αξίωμα συγκάλεσε ο λόγος στον ίδιο σκοπό για την αίνεση του Κυρίου, βασιλείς της γης και όλους τους λαούς, άρχοντες και όλους τους κριτές της γης, νεανίσκους και παρθένους. Και το καινοπρεπές του θαύματος είναι ότι στη νεαρή και άκακη ηλικία των νηπίων παιδιών και των θηλαζόντων παραχώρησε τα πρωτεία, ώστε να ξεκινήσουν προς τον Κύριο με δοξολογία το θεοδίδακτο άσμα, όπως παλαιά ο Μωυσής στον λαό της Αιγύπτου, το: «Ευλογημένος ο ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου». Σήμερα χαίρεται με αγαλλίαση ο μακάριος Δαβίδ, έχοντας αποστερηθεί την κιθάρα από τα νήπια, με τα οποία συγχορεύοντας πνευματικά και συνεορτάζοντας, όπως παλαιά ενώπιον της κιβωτού του Θεού, συμψάλλει και συμψελλίζει γλυκά το: «Ευλογημένος ο ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου». Προς τον οποίο θα πούμε: Πες μας, ω προφήτη, ποιος είναι αυτός που έρχεται στο όνομα του Κυρίου;

Το διδασκαλείο σήμερα, λέει, δεν είναι δικό μου· διότι έχει αφιερωθεί στα νήπια από εκείνον που κατήρτισε αίνο από το στόμα νηπίων και θηλαζόντων, για να καταλύσει τον εχθρό και τον εκδικητή. Έτσι ώστε, και μέσα από αυτό το θαύμα, να επιστρέψουν οι καρδιές των πατέρων προς τα τέκνα, και των απειθών στη φρόνηση των δικαίων. Πείτε μας, ω παιδιά, από πού προήλθε σε εσάς αυτή η ωραία και χαριτωμένη άμιλλα και ωδή; Ποιος είναι αυτός που σας δίδαξε; Ποιος σας έκανε σοφούς; Ποιος σας συγκέντρωσε; Πού είναι οι δέλτοι; Ποιοι είναι οι παιδαγωγοί; Συμμετάσχετε μαζί μας, λέει, στην ευωχία και τη μελωδία, και θα μάθετε όσα επιθυμούσαν ο Μωυσής και οι υπόλοιποι προφήτες. Επειδή, λοιπόν, προτραπήκαμε, και τα παιδιά μάς έδωσαν το δεξί χέρι της κοινωνίας, ελάτε, αγαπητοί, να μιμηθούμε και εμείς τη θεοπρεπή χορεία, και μαζί με τους αποστόλους ας οδοιπορήσουμε με εκείνον που έχει επιβιβαστεί στον ουρανό του ουρανού κατά ανατολάς, και που τώρα, καθώς ευδόκησε, επιβαίνει πάνω στη γη σε υποζύγιο. Μαζί με τα νήπια ας σηκώσουμε τα κλαδιά, και με τα κλαδιά ας κροτήσουμε, ώστε να επιπνεύσει και σε εμάς το Άγιο Πνεύμα, και να αναπέμψουμε με ευταξία τη θεοδίδακτη ωδή: Ευλογημένος ο ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου· ωσαννά εν τοις υψίστοις. Σήμερα ο πατριάρχης Ιακώβ εορτάζει εν Πνεύματι, βλέποντας την προφητεία του να γίνεται πράξη, και εκείνον που δένει το πουλάρι του στην άμπελο, να επιβαίνει σε νέο πώλο· και μαζί με τους πιστούς προσκυνά εν Πνεύματι.

Οι απειθείς απέναντι στη φρόνηση των δικαίων, στρέψτε τις καρδιές σας στα τέκνα σας, μάθετε τα μυστήρια του Θεού. Αυτό το γεγονός που τελείται μαρτυρεί ότι είναι Θεός αυτός που ανυμνείται κατ' αυτόν τον τρόπο από αδίδακτες γλώσσες. Ερευνάτε τις Γραφές, καθώς ακούσατε από τον Δεσπότη ότι αυτές είναι που μαρτυρούν για εκείνον, και μην αγνοείτε το θαύμα. Ακούστε, αχάριστοι, τι σας ευαγγελίζεται ο προφήτης Ζαχαρίας. Διότι λέει: Χαίρε σφόδρα, θυγατέρα Σιών· ιδού ο βασιλιάς σου έρχεται σε σένα δίκαιος και επιβαίνων σε πώλο όνου. Γιατί αποδιώχνετε τη χαρά; Γιατί, ενώ λάμπει ο ήλιος, αγαπάτε το σκοτάδι; Γιατί εναντίον της ακαταμάχητης ειρήνης σχεδιάζετε πόλεμο; Εάν λοιπόν είστε υιοί της Σιών, συνεορτάστε με τα τέκνα σας· αφορμή χαράς ας είναι για εσάς η θεοσέβεια των τέκνων. Μάθετε από αυτά ποιος τα δίδαξε, ποιος τα συγκέντρωσε, από πού προέρχονται τα διδάγματα, ποια είναι αυτή η καινή θεολογία και η παλαιά προφητεία. Εάν δε κανένας άνθρωπος δεν τα δίδαξε τίποτε από αυτά, αλλά αυθόρμητα αναπέμπουν τον αίνο, κατανοήστε ότι το έργο είναι του Θεού, όπως είναι γραμμένο στον νόμο: Από στόματος νηπίων και θηλαζόντων κατήρτισες αίνο. Διπλασιάστε λοιπόν τη χαρά σας, διότι γίνατε πατέρες τέτοιων τέκνων, τα οποία ανύμνησαν θεοδίδακτα ακόμη και εκείνα που αγνοήθηκαν από τους πρεσβυτέρους.

Στρέψτε λοιπόν τις καρδιές σας στα παιδιά σας, και μην κλείνετε τα μάτια σας μπροστά στην αλήθεια. Εάν όμως εσείς παραμένετε τέτοιοι, ώστε ακούγοντας να μην ακούτε και βλέποντας να μη βλέπετε, και μάταια αντιδικείτε με τα νήπια, αυτά τα ίδια θα γίνουν κριτές σας, σύμφωνα με τον λόγο του Σωτήρος. Πολύ ορθά, λοιπόν, προανήγγειλε και αυτό μαζί με τα άλλα για εσάς ο προφήτης Ησαΐας, λέγοντας: «Δεν θα ντροπιαστεί τώρα πλέον ο Ιακώβ, ούτε θα αλλάξει όψη το πρόσωπό του· αλλά όταν τα παιδιά τους δουν τα έργα μου, θα αγιάσουν εξαιτίας μου τον Άγιο του Ιακώβ, και θα φοβηθούν τον Θεό του Ισραήλ. Και εκείνοι που πλανώνται στο πνεύμα θα γνωρίσουν τη σύνεση, και όσοι γογγύζουν θα μάθουν να υπακούν, και οι γλώσσες που ψελλίζουν θα μάθουν να μιλούν ειρηνικά». Βλέπεις, ανόητε Ιουδαίε, πώς από το προοίμιο κιόλας του λόγου του ο προφήτης προαναγγέλλει σε εσάς την ντροπή εξαιτίας της απείθειάς σας; Μάθετε έστω και από αυτόν πώς διακηρύσσει ως θεοδίδακτη την υμνωδία των παιδιών σας, όπως ακριβώς προανήγγειλε και ο μακάριος Δαβίδ λέγοντας: «Από το στόμα νηπίων και θηλαζόντων κατήρτισες αίνο». Ή λοιπόν οικειοποιηθείτε την οσιότητα των παιδιών σας, όπως οφείλετε, ή μαζί με την ευσέβεια παραχωρήστε και τα παιδιά σε εμάς.

Ας δούμε και τα εξής. Τι λέει ο θειότατος ευαγγελιστής; Διότι όταν εισήλθε, λέει, ο Κύριος στο ιερό, τον πλησίασαν τυφλοί και χωλοί, και τους θεράπευσε. Όταν όμως είδαν οι αρχιερείς και οι Φαρισαίοι τα θαύματα που έκανε, και τα παιδιά να κράζουν και να λένε, «Ωσαννά στον υιό του Δαβίδ, ευλογημένος ο ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου», δεν ανέχθηκαν αυτή την τιμή προς αυτόν. Γι' αυτό, αφού τον πλησίασαν, του είπαν: «Δεν ακούς τι λένε αυτοί; Δεν δυσανασχετείς που δοξάζεσαι ως Θεός; Δεν δυσφορείς ακούγοντας από τα άκακα (παιδιά) αυτά που αρμόζουν μόνο στον Θεό; Δεν έχει δηλώσει από παλιά ο Θεός μέσω του προφήτη, "Τη δόξα μου δεν θα τη δώσω σε άλλον"; Και, "Πώς εσύ, που είσαι άνθρωπος, κάνεις τον εαυτό σου Θεό;";» Αλλά πώς αντιδρά σε αυτά ο μακρόθυμος, που είναι πολύς στο έλεος και βραδύς στην οργή; Ανέχεται αυτούς που μαίνονται, καταπραΰνει με την απολογία του τον αναβρασμό τους, τους υπενθυμίζει τις Γραφές, προβάλλει τις μαρτυρίες για όσα τελούνται και δεν αποφεύγει την ερώτησή τους. Γι' αυτό και λέει: «Ποτέ δεν με ακούσατε και εσείς να λέω μέσω του προφήτη, "Τότε θα γνωρίσετε ότι εγώ ο ίδιος που ομιλώ είμαι παρών"; Ούτε πάλι (ακούσατε το), "Από το στόμα νηπίων και θηλαζόντων κατήρτισες αίνο εξαιτίας των εχθρών σου, για να καταλύσεις τον εχθρό και τον εκδικητή"; Αυτοί οι εχθροί είστε εσείς, που προσέχετε τον νόμο και διαβάζετε τους προφήτες, αλλά εμένα, που κηρύσσομαι μέσα στον νόμο, με αθετείτε».

Από πού, λοιπόν, θα σας το αποδείξω; Από τα ίδια τα λόγια του Κυρίου: Διότι, όταν είδαν, λέει, οι αρχιερείς και οι γραμματείς τα παιδιά να κράζουν μέσα στον ναό και να λένε, «Ωσαννά στον υιό του Δαυίδ», αγανάκτησαν και είπαν στον Ιησού: «Ακούς τι λένε αυτοί;». Ο δε Ιησούς τους λέει: «Ναι· ποτέ δεν διαβάσατε ότι: Από το στόμα νηπίων και θηλαζόντων βρεφών κατήρτισες αίνο;».