Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 8:3

Διότι ήλθαν βασιλείς, θαυμάζοντας τον επουράνιο βασιλέα, πώς ήλθε στη γη χωρίς να έχει αγγέλους, ούτε αρχαγγέλους, ούτε θρόνους, ούτε κυριότητες, ούτε δυνάμεις, ούτε εξουσίες, αλλά, αφού βάδισε οδό ξένη και απάτητη, προήλθε από αγεώργητη κοιλία, χωρίς ούτε τους αγγέλους Του να εγκαταλείψει στερημένους από την επιστασία Του, ούτε με την ενανθρώπησή Του για εμάς να αποχωριστεί τη δική Του θεότητα. Αλλά οι μεν βασιλείς ήλθαν για να προσκυνήσουν τον επουράνιο βασιλέα της δόξης, οι δε στρατιώτες για να υπηρετήσουν τον αρχιστράτηγο της δυνάμεως· οι γυναίκες Εκείνον που γεννήθηκε από γυναίκα, για να μεταβάλει σε χαρά τις λύπες της γυναίκας· οι παρθένες το παιδί της Παρθένου, απορώντας πώς ο δημιουργός του γάλακτος και των μαστών, που κάνει τις πηγές των μαστών να αναβλύζουν αυθόρμητα ρεύματα, έλαβε βρεφική τροφή από μητέρα παρθένο· τα νήπια Εκείνον που έγινε νήπιο, για να καταρτίσει αίνο από το στόμα νηπίων και θηλαζόντων· τα παιδιά το Παιδί που τα ανέδειξε μάρτυρες εξαιτίας της μανίας του Ηρώδη· οι άνδρες Εκείνον που ενανθρώπησε και θεράπευσε τα δεινά των δούλων· οι ποιμένες τον καλό ποιμένα, που προσφέρει την ψυχή Του για τα πρόβατα· οι ιερείς Εκείνον που έγινε αρχιερεύς κατά την τάξη του Μελχισεδέκ· οι δούλοι Εκείνον που έλαβε μορφή δούλου, για να τιμήσει τη δουλεία μας με ελευθερία· οι αλιείς Εκείνον που από αλιείς καθιστά θηρευτές ανθρώπων· οι τελώνες Εκείνον που από τους τελώνες ανέδειξε ευαγγελιστή· οι πόρνες Εκείνον που παρέδωσε τους πόδας Του στα δάκρυα της πόρνης. Και για να μιλήσω σύντομα, όλοι οι αμαρτωλοί ήλθαν να δουν τον Αμνό του Θεού που αίρει την αμαρτία του κόσμου: οι μάγοι ως δορυφόροι, οι ποιμένες ευλογώντας, οι τελώνες κηρύττοντας το Ευαγγέλιο, οι πόρνες φέροντας μύρα, η Σαμαρείτιδα διψώντας την πηγή της ζωής, η Χαναναία έχοντας ανενδοίαστη πίστη.

Αλλά έλα λοιπόν, και μη θρηνείς πλέον, αλλά παύσε το πένθος, Ραχήλ. Ο Ηρώδης σκότωσε τα νήπιά σου στη γη, αλλά ο Θεός τα ανατρέφει στον ουρανό· ο Ηρώδης στέρησε τα παιδιά σου από το πρόσκαιρο φως, αλλά θα τα γεμίσει στον ουρανό με το δικό Του φως. Δεν τα βλέπεις να χοροπηδούν στη γη, αλλά τότε θα τα δεις, και θα χαρείς βλέποντάς τα να σκιρτούν σαν αρνιά στον παράδεισο. Τώρα λυπάσαι που δεν τα βλέπεις να απλώνουν τα χέρια τους στο τραπέζι, αλλά τότε θα τα δεις, και θα χαρείς βλέποντάς τα να συμποσιάζονται μαζί με τους αγγέλους τον ουράνιο άρτο· τώρα λυπάσαι που δεν τα βλέπεις να τιτιβίζουν χαρούμενα, αλλά τότε θα δεις και θα χαρείς τον χορό αυτών των νηπίων, σαν εαρινά χελιδόνια, να ανυμνούν τον Χριστό στον παράδεισο. Επειδή, λοιπόν, ο προφήτης έλεγε: «Εκ στόματος νηπίων και θηλαζόντων κατηρτίσω αίνον», πρόλαβε ο χορός των νηπίων να ετοιμάσει επινίκιους ύμνους στον Χριστό, εκπληρώνοντας τον λόγο του προφήτη: «Εκ στόματος νηπίων και θηλαζόντων κατηρτίσω αίνον». Αλλά αυτά μεν, αγαπητοί, τα είπαμε για την τέρψη της ψυχής· ας στραφούμε λοιπόν πλέον στην οδό του Ευαγγελίου. Διότι, λέγει, «όταν άκουσε ο Ηρώδης, ταράχθηκε». Τι άκουσε; Ότι γεννήθηκε ο βασιλιάς των Ιουδαίων. Πρόσεξε, αγαπητέ, τον διάβολο να ταράσσεται μέσα στον Ηρώδη, και μάλιστα πάρα πολύ.

Γιατί, λέει, ανασταίνει νεκρούς; Και γιατί θεραπεύει ασθενείς; Γιατί μιλάει καλά; Γιατί πράττει καλά; Γιατί διδάσκει καλά; Για όλα αυτά τα εγκλήματα σχεδιάζουν να τον θανατώσουν. Όταν βγαίνουν έξω τα μικρά παιδιά κρατώντας βαΐα, προαναγγέλλοντας με τα βαΐα τη νίκη του, και επευφημώντας τον λένε: «Ωσαννά εν τοις υψίστοις», εκείνοι σαν να σφάζονται από ακόντια, κεντρίζονται από τον φθόνο· διότι οι έπαινοι προς αυτούς που φθονούνται, είναι βέλη για εκείνους που φθονούν. Και πλησιάζουν τον Ιησού και του λένε: «Δεν ακούς τι λένε αυτοί;». Και δεν κατανοούσαν ότι εκπληρωνόταν προφητικά το γεγραμμένο: «Εκ στόματος νηπίων και θηλαζόντων κατήρτισες αίνον». Όταν η Ιεζάβελ έφτιαχνε τις πλαστές επιστολές εναντίον του Ναβουθέ, ευχαρίστως το ανέχεστε· όταν όμως ο Πιλάτος γράφει πάνω στην επιγραφή τα καλά γράμματα, αγανακτείτε και εμποδίζετε να γραφτούν. Διότι τι λένε; Μη γράφεις ότι είναι «Ο βασιλιάς των Ιουδαίων». Το «Μη γράφεις», αντί του να πουν «την αλήθεια», σημαίνει «Κανείς ας μην ωφεληθεί, κανείς ας μην γίνει άρτιος στην ευσέβεια». Πάντως, δεν αγανακτούσαν έτσι εναντίον όσων έγραφαν τα έργα των θεατρίνων, ούτε αν ακόμη και τώρα οι πολλοί ακούνε τα άσματα των δαιμόνων. Και για μεν εκείνα δεν θλίβονται, για τα θεϊκά όμως διδάγματα, επειδή καταγράφονται, υποφέρουν.

Όταν λοιπόν, μετά από πολλά θαύματα, τα παιδιά έψαλλαν ύμνους σε αυτόν, άκουσε τι λέει ο Προφήτης: «Από στόματος νηπίων και θηλαζόντων κατήρτισες αίνον»· και πάλι: «Διότι θα αντικρίσω τους ουρανούς, τα έργα των δακτύλων σου»· γεγονός που τον αποδεικνύει δημιουργό των πάντων. Αλλά και η μαρτυρία που παρατίθεται μετά την ανάληψη φανερώνει την ομοτιμία του προς τον Πατέρα· διότι λέει: «Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου, κάθισε στα δεξιά μου». Και ο Ησαΐας επίσης λέει: «Εκείνος που εγείρεται για να εξουσιάζει τα έθνη, σε αυτόν θα ελπίζουν τα έθνη». Και πώς αναφέρει ότι η Βηθλεέμ δεν είναι η πιο ασήμαντη μεταξύ των ηγεμόνων του Ιούδα; Διότι το χωριό αυτό έγινε περίβλεπτο όχι μόνο στην Παλαιστίνη, αλλά και σε ολόκληρη την οικουμένη. Προς το παρόν όμως ο λόγος απευθύνεται στους Ιουδαίους· γι' αυτό και πρόσθεσε: «Θα ποιμάνει τον λαό μου τον Ισραήλ»· αν και εποίμανε ολόκληρη την οικουμένη. Όμως, όπως ανέφερα, δεν θέλει προς το παρόν να τους σκανδαλίσει, αποκαλύπτοντας τον λόγο για τα έθνη.

Και όμως, αυτό άρμοζε να τους το πει ο Χριστός: Δεν ακούτε τι λένε αυτοί; Διότι εκείνοι έψαλλαν σε Αυτόν ως Θεό. Τι κάνει λοιπόν Εκείνος; Επειδή έφερναν αντιρρήσεις στα ολοφάνερα, τους διορθώνει με πιο επιπληκτικό τρόπο, λέγοντας: Ποτέ δεν διαβάσατε: Εκ στόματος νηπίων και θηλαζόντων κατηρτίσω αίνον; Και ορθώς είπε: Εκ στόματος.

Ο Θεός, ο οποίος μόνος επιτελεί θαυμάσια, για τον οποίο λέει ο Δαβίδ: Κύριε, ο Κύριός μας, πόσο θαυμαστό είναι το όνομά σου σε όλη τη γη· διότι υψώθηκε η μεγαλοπρέπειά σου υπεράνω των ουρανών· από το στόμα νηπίων και βρεφών που θηλάζουν ετοίμασες αίνο. Τότε λοιπόν από το στόμα νηπίων και βρεφών που θηλάζουν, τώρα όμως από το στόμα αγλώττων· τότε η φύση ήταν ανώριμη; τώρα όμως το στόμα είναι έρημο· απαλή ήταν τότε η ρίζα στα παιδιά, αλλά ο καρπός ολοκληρωμένος· εδώ όμως και αυτή η ίδια η ρίζα είχε αφαιρεθεί, και η παραγωγή του καρπού δεν εμποδιζόταν· διότι καρπός της γλώσσας είναι η φωνή. Τα κατοπινά είναι πιο θαυμαστά από τα προηγούμενα.

Β΄. Βλέπεις ότι όλα όσα έχουν λεχθεί αναφέρονται στον Υιό; Διότι το όνομά Του έγινε θαυμαστό σε ολόκληρη τη γη. «Επειδή υψώθηκε η μεγαλοπρέπειά σου πάνω από τους ουρανούς». Άλλος λέει: «Εσύ που έθεσες τον έπαινό σου πάνω από τους ουρανούς». Επειδή δηλαδή μνημόνευσε τη γη, μεταφέρει τον λόγο και στον ουρανό· πράγμα που συνηθίζει πάντοτε να κάνει, δείχνοντας ότι ολόκληρη η οικουμένη ανυμνεί τον Δεσπότη της. Αυτό ακριβώς δείχνοντας και εδώ λέει: Θαυμαστό κάτω, θαυμαστό πάνω. Διότι δεν υμνούν τα γενόμενα μόνο οι άνθρωποι, αλλά και οι άγγελοι, και ομολογούν ευγνωμοσύνη για τις ευεργεσίες προς τους ανθρώπους· πράγμα το οποίο και έκαναν ευθύς εξ αρχής, συγκροτώντας χορό πάνω στη γη. Ή, λοιπόν, αυτό εννοεί, ότι δηλαδή ψάλλουν και οι άγγελοι, ή θέλει να παραστήσει το μεγαλείο Του. Διότι, όταν η Γραφή θέλει να εκφράσει κάτι μεγάλο, φέρνει στο μέσο τις αποστάσεις αυτών των στοιχείων· όπως όταν λέει: «Κατά το ύψος του ουρανού από τη γη». Και πάλι: «Όσο απέχει η ανατολή από τη δύση, τόσο απομάκρυνε από εμάς τις ανομίες μας». Εδώ, λοιπόν, εκπλήσσεται για τα γενόμενα, πόσο μεγάλα, πόσο υπέρογκα είναι· διότι την ουσία που ήταν κατώτερη από όλα, την έθεσε υψηλότερα από όλα. «Από στόματος νηπίων και θηλαζόντων κατήρτισες αίνο». Άλλος: «Από στόματος βρεφών εθεμελίωσες κράτος». Και άλλος: «Συγκρότησες ισχύ».

Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο δεν είπε απλώς «Νηπίων», για να μην νομίσει κανείς ότι εννοεί τους άκακους και τους απλούστερους ανθρώπους· αλλά πρόσθεσε «Καί θηλαζόντων», προσδιορίζοντας την ηλικία με την αναφορά στην τροφή. Διότι δεν λέει απλώς, «Νηπίων», αλλά εννοεί τα βρέφη που τρέφονται από τον μαστό, εκείνα τα οποία δεν έχουν μεταλάβει ποτέ στερεή τροφή.

Δεν είναι, λοιπόν, μόνο αυτό το αξιοθαύμαστο, ότι δηλαδή έβγαλαν φωνή, και μάλιστα φωνή καθαρή, αλλά ότι ήταν και γεμάτη από αμέτρητα αγαθά. Διότι, αυτά που οι απόστολοι δεν γνώριζαν ακόμη, αυτά τα υμνούσαν τα παιδιά. Από αυτό υπαινίσσεται και κάτι άλλο: ότι εκείνοι που προσέρχονται στα δόγματα πρέπει να γίνονται παιδιά ως προς τη διάνοια. Διότι, όπως λέει, εάν κάποιος δεν δεχθεί τη βασιλεία των ουρανών σαν παιδί, δεν μπορεί να εισέλθει σε αυτήν. «Ένεκα των εχθρών σου». Αναφέρει και την αιτία για την οποία έγινε αυτό το θαύμα· διότι τα υπόλοιπα θαύματα δεν γίνονταν εξαιτίας των εχθρών, αλλά για να απολαμβάνουν την ευεργεσία όσοι προσέρχονταν και για να διδάσκονται οι άλλοι. Αυτό όμως δεν έγινε μόνο γι' αυτόν τον λόγο, αλλά για να αποστομωθούν και οι εχθροί· τους οποίους κάποιος άλλος, υποδηλώνοντάς τους με μεγαλύτερη ακρίβεια, αναφέρει: «Εξαιτίας εκείνων που σε δένουν». Διότι αυτοί ήταν που τον έδεσαν, όταν οδηγούνταν προς τον σταυρό. «Για να καταργήσεις τον εχθρό και τον εκδικητή». Άλλος αναφέρει: «Για να σταματήσεις τον εχθρό, και αυτόν που εκδικείται για τον εαυτό του», εννοώντας εδώ τον ιουδαϊκό λαό. Διότι κατεδίωκαν μεν τον Χριστό ως εχθρό, προσποιούνταν όμως ότι το έπρατταν αυτό για να εκδικήσουν τον Πατέρα. Γι' αυτόν τον λόγο, στερώντας τους από αυτήν τη δικαιολογία, έλεγε: «Εκείνος που μισεί εμένα, μισεί και τον Πατέρα μου»· και πάλι: «Εκείνος που πιστεύει σε εμένα, πιστεύει σε Αυτόν που με έστειλε»· συνδέοντας συνεχώς τον Πατέρα με την τιμή και την ύβρη που απευθυνόταν προς τον ίδιο τον εαυτό Του.

Και πρόσεξε την ακρίβεια του Προφήτη. Δεν είπε, «Για να τιμωρήσεις», αλλά, «Για να καταλύσεις»· πράγμα που ο άλλος το δηλώνει σαφέστερα, λέγοντας, «Για να παύσεις», δηλαδή, για να εξαλείψεις την αναισχυντία τους, όχι για να τους διδάξεις· διότι νοσούσαν αθεράπευτα. Βλέποντας, λοιπόν, ένα τέτοιο θαύμα, και μη έχοντας τίποτα να αντιτάξουν, στράφηκαν προς αυτόν λέγοντας: «Δεν ακούς τι λένε αυτοί;»

Διότι λέγει ότι πρόκειται για τον ίδιο εδώ, αυτόν που από στόματος νηπίων και θηλαζόντων κατήρτισε αίνο, και αυτόν που δημιούργησε τους ουρανούς. Εάν όμως είναι δημιουργός των ουρανών, επομένως θα ήταν προγενέστερος των ουρανών· και δεν έλαβε την αρχή από τη Μαρία, αλλά υπήρχε και πριν από τη Μαρία. Και πρόσεξε τη σοφία του Προφήτη. Διότι δεν τον παρουσιάζει απλώς ως δημιουργό, αλλά να δημιουργεί με πολλή ευκολία. Γι' αυτό λέγει: «Θα δω τους ουρανούς, έργα των δακτύλων σου»· όχι διότι ο Θεός έχει δάκτυλα, αλλά υποδεικνύοντας ότι τα ορατά αποτελούν προϊόν της ελάχιστης ενέργειάς του, διδάσκοντάς μας με λέξεις που μας είναι οικείες τα όσα υπερβαίνουν την αντίληψή μας. Επειδή και όταν λέγει, «Αυτός που μετρά τον ουρανό με τη σπιθαμή και τη γη με τη δράκα»· δεν τα λέγει αυτά εννοώντας κυριολεκτικά τη δράκα και τη σπιθαμή, αλλά επιθυμώντας να παραστήσει το απέραντο της δυνάμεως του Θεού.

Δεν ακούς τον προφήτη που λέει για τον Υιό, «Από το στόμα νηπίων και βρεφών που θηλάζουν κατήρτισες αίνο», και τα εξής· ότι δηλαδή, «Θα δω τους ουρανούς, έργα των δακτύλων σου, τη σελήνη και τα άστρα, τα οποία εσύ θεμελίωσες»; Δεν βλέπεις την αυθεντία του Χριστού που λέει: «Ο Πατέρας μου έως τώρα εργάζεται, κι εγώ εργάζομαι»· και, «Όπως ο Πατέρας ανασταίνει τους νεκρούς και τους ζωοποιεί, έτσι και ο Υιός ζωοποιεί όποιους θέλει»· και, «Νεανίσκε, σε σένα λέω, σήκω»· και προς το ακάθαρτο πνεύμα: «Εγώ σε προστάζω, σώπασε και βγες από αυτόν»· και, «Έχε θάρρος, τέκνο μου, σου συγχωρούνται οι αμαρτίες»;

Διότι τα πάντα συγχαίρουν στη σημερινή πανήγυρη, τα πάντα συνεορτάζουν σήμερα, βλέποντας τον λυτρωτή μας να πορεύεται προς το πάθος για να μας λυτρώσει από την κατάρα· πράγμα που άλλωστε φανερώνουν και τα τεκμήρια της ευφροσύνης. Ο Δαβίδ πρώτος, ψάλλοντας με αγαλλίαση και κρούοντας την κινύρα, μελωδεί και συμψάλλει μαζί μας: «Κύριε, ο Κύριός μας, πόσο θαυμαστό είναι το όνομά σου σε ολόκληρη τη γη». Τι λέγεις, ω θεοπάτορ; Πώς αποκαλείς τώρα θαυμαστό το όνομα που είναι πάντοτε υπερθαύμαστο; Και γιατί είναι τώρα θαυμαστό; «Διότι υψώθηκε η μεγαλοπρέπειά σου υπεράνω των ουρανών». Ποια μεγαλοπρέπεια, ω προφήτη; Της ένσαρκης οικονομίας Του. Και πώς το διατυπώνει αυτό; «Από το στόμα νηπίων και θηλαζόντων κατήρτισες αίνο». Ώ, της προφητικής αυτής ευφωνίας!

Ακούγοντας αυτά οι απιστότατοι και πονηρότατοι Φαρισαίοι, και αφού καταλήφθηκαν από αμηχανία εξαιτίας της αδυναμίας τους και αλλοιώθηκαν στην ψυχή, έλεγαν προς τον Κύριο: «Ακούς τι λένε αυτοί;», σαν να έλεγαν: «Δεν δυσανασχετείς που επευφημείσαι ως Θεός; Ακούς τι λένε αυτοί; Καταδέχεσαι να ακούς ότι είσαι βασιλιάς και Θεός και "ο ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου"; Τι άλλη μαρτυρία θέλεις εναντίον σου, εφόσον τα αποδέχεσαι αυτά; Ακούς τι λένε αυτοί;» Τι απαντά λοιπόν ο Ιησούς; «Ναι· ποτέ δεν διαβάσατε» στις Γραφές: «Από το στόμα νηπίων και θηλαζόντων κατήρτισες αίνο;» Τα αποδέχομαι αυτά, λέει, διότι εκπληρώνουν προφητικό λόγιο, και τα παιδιά σας γίνονται δάσκαλοί σας, και από αυτά ας μάθετε την αλήθεια, ω κωφοί και τυφλοί, λαέ απειθή και αντιλέγοντα. Καλά προκήρυξε για εσάς ο Ησαΐας, ότι «με τα αυτιά τους βαριά θα ακούσουν και τα μάτια τους θα τα κλείσουν».

Εκείνοι δε, ακούγοντας αυτά, όντας πονηρότατοι και απιστότατοι, και αφού κυριεύθηκαν από άφατη αμηχανία εξαιτίας της μεγάλης τους απορίας, και έχοντας την ψυχή τους σκοτισμένη από φθόνο σε βαθμό που δεν είναι δυνατόν να ειπωθεί, απευθύνθηκαν στον Κύριο με υπερβολική αναισχυντία: «Ακούς τι λένε αυτοί;» Ήταν σαν να έλεγαν δηλαδή ξεκάθαρα: Δεν δυσανασχετείς να δοξάζεσαι ως Θεός; Άραγε αποδέχεσαι να ακούς από αυτούς ότι είσαι βασιλιάς και Θεός, και μάλιστα πως έρχεσαι «στο όνομα του Κυρίου»; Ποια άλλη μαρτυρία εναντίον σου θέλεις, αν στα αλήθεια τα αποδέχεσαι αυτά; Διότι, «ακούς τι σου λένε αυτοί». Τι απάντησε λοιπόν ο Ιησούς; «Ναι· ποτέ δεν διαβάσατε» στις Γραφές: «Από το στόμα νηπίων και βρεφών που θηλάζουν ετοίμασες αίνο;» Επομένως, εγώ αποδέχομαι τα λόγια τους, διότι εκπληρώνουν την προφητική φωνή· ας γίνουν λοιπόν αυτοί δάσκαλοί σας και ας σας διδάξουν την αλήθεια, κουφοί και τυφλοί, λαέ απειθή και αντιδραστικέ, για τους οποίους ορθώς προφήτευσε ο προφήτης Ησαΐας, ότι «με τα αυτιά σας θα ακούσετε βαριά και τα μάτια σας θα τα κλείσετε με πολλή ανοησία».

Απόκριση. Ο διάβολος είναι και εχθρός του Θεού και εκδικητής· εχθρός μεν όταν, επειδή Τον μισεί, δίνει την εντύπωση ότι τρέφει απέναντι σε εμάς τους ανθρώπους μια ολέθρια αγάπη, πείθοντας την προαίρεσή μας, με τους τρόπους των εκούσιων παθών και μέσω της ηδονής, να προτιμά τα πρόσκαιρα από τα αιώνια αγαθά. Μέσω αυτών, υποκλέπτοντας όλη την έφεση της ψυχής, μας απομακρύνει εντελώς από τη θεία αγάπη, καθιστώντας μας εκούσιους εχθρούς του Δημιουργού. Είναι δε εκδικητής όταν, αποκαλύπτοντας ολόγυμνο το μίσος του απέναντί μας, εφόσον πλέον έχουμε καταστεί υποχείριά του εξαιτίας της αμαρτίας, απαιτεί την τιμωρία μας. Διότι τίποτα δεν είναι τόσο προσφιλές στον διάβολο όσο το να τιμωρείται ο άνθρωπος. Όταν δε του παραχωρηθεί αυτό το δικαίωμα, επινοώντας τις αλλεπάλληλες επιφορές των ακούσιων παθών, επιτίθεται ανελέητα σαν λαίλαπα εναντίον εκείνων πάνω στους οποίους απέκτησε εξουσία με την παραχώρηση του Θεού. Και δεν το πράττει αυτό επειδή θέλει να εκπληρώσει το θείο πρόσταγμα, αλλά επειδή επιθυμεί να θρέψει το δικό του πάθος του μίσους εναντίον μας, έτσι ώστε η ψυχή, λυγίζοντας από την εξάντληση λόγω του μεγάλου βάρους των οδυνηρών συμφορών, να αποκόψει από τον εαυτό της τη δύναμη της θείας ελπίδας, θεωρώντας την επιφορά των επώδυνων γεγονότων ως αφορμή αθεΐας αντί για νουθεσία.

Ψαλμός η'. Εις το τέλος, υπέρ των ληνών, ψαλμός του Δαβίδ. Του οποίου η επιγραφή είναι: «Εις το τέλος», λέγει, «υπέρ των ληνών». «Ληνοί» (πατητήρια) δε μυστικώς είναι ο σταυρός και ο τόπος του Κρανίου, στους οποίους, σαν τσαμπί σταφυλιού που συνθλίβεται, το δεσποτικό σώμα αποστραγγίστηκε και έρρευσε το αίμα του Χριστού ως θείος μούστος, για το οποίο έχει γραφεί και στον προφήτη Ησαΐα: «Γιατί», λέγει, «είναι κόκκινα τα ενδύματά σου, σαν εκείνου που πατάει σε γεμάτο πατητήρι;» Και εκείνος απαντά: «Πατητήρι», λέγει, «πάτησα ολομόναχος» και τα εξής. Αυτόν λοιπόν που συνθλίφθηκε με αυτόν τον τρόπο στα προαναφερθέντα πατητήρια, υμνεί ο Δαβίδ λέγοντας: «Κύριε, ο Κύριός μας, πόσο θαυμαστό είναι το όνομά σου σε όλη τη γη· διότι υψώθηκε η μεγαλοπρέπειά σου πάνω από τους ουρανούς». Διότι, αν και εμφανίστηκες στη γη και συναναστράφηκες με τους ανθρώπους, και πάλι «υψώθηκε η μεγαλοπρέπειά σου πάνω από τους ουρανούς» καθώς κάθισες στα δεξιά του Πατρός, από όπου ποτέ δεν χωρίστηκες. Εσύ που «από το στόμα νηπίων και θηλαζόντων βρεφών ετοίμασες αίνο εξαιτίας των εχθρών σου, για να καταργήσεις τον εχθρό και εκδικητή», τον κακόβουλο εκδικητή. Για να φράξεις, λέγει, τα στόματα των εχθρών σου, γέμισες τα στόματα των νηπίων με αίνους, ώστε να κράζουν: «Ωσαννά, σώσε εσύ που βρίσκεσαι στα ύψιστα», για να καταργήσεις κατά διπλό τρόπο τον διάβολο, ως εχθρό και εκδικητή: εχθρό, επειδή είναι πολέμιος και φίλος της αμαρτίας· εκδικητή, επειδή μετά την αμαρτία χτυπά με λύπη μέσω λογισμών απόγνωσης. «

Όντως αυτός ο λαός είναι μωρός και όχι σοφός· διότι, ενώ τάχθηκαν πρώτοι στη νομοθεσία, δεν κατατάχθηκαν ούτε στην έσχατη θέση της θεογνωσίας. Δεν άκουσες τον βασιλιά Δαβίδ που θεοφορούμενος ψάλλει: «από το στόμα των νηπίων και εκείνων που θηλάζουν κατήρτισες αίνο, εξαιτίας των εχθρών σου, για να καταλύσεις τον εχθρό και τον εκδικητή»; Δεν τον πιστεύεις ως προφήτη; Πίστεψέ τον ως συγγενή, εάν βέβαια δεν απαρνήθηκες τη συγγένεια και με τα λόγια· διότι γνωρίζουμε από παλιά ότι με τα έργα έχεις αποστατήσει από αυτήν. Τον καταφρονείς ως ποιμένα; Φοβήσου τον ως βασιλιά· γνωρίζει να απειλεί βασιλικά, όταν αντιλαμβάνεται αυτούς που ολιγωρούν ή αυθαδιάζουν, και επιφέρει αστραφτερή ρομφαία και ποιμαίνει με σιδερένια ράβδο και συντρίβει σαν πήλινα σκεύη όσους στηρίζονται στη σαθρότητα των λογισμών. Πες μαζί του μεγαλόφωνα: «από το στόμα των νηπίων και εκείνων που θηλάζουν κατήρτισες αίνο». Για τη δική σου εκδίκηση προσήλθε ο Σωτήρας, για τη δική σου εκδίκηση καταρτίζει τον αίνο των νηπίων. Γιατί φθονείς τον ίδιο σου τον εαυτό για τη σωτηρία σου; Γιατί είσαι τόσο κακός στο να ανταποδώσεις τη χάρη; Αν και αυτό, παρότι φαύλο, είναι ωστόσο καλύτερο από τη δική σου μοχθηρία. Απειθείς σε αυτά που άκουσες; Πείσου σε αυτά που βλέπεις.

Διότι, λέγει, ο ίδιος ο διάβολος και ωθεί τον άνθρωπο στα αμαρτήματα, και πάλι ο ίδιος γίνεται εκδικητής του Θεού εναντίον εκείνου που τον υπάκουσε, ονομαζόμενος από τη Γραφή εχθρός και εκδικητής, εχθρός μεν, επειδή νομοθετώντας αντίθετα προς τις θείες εντολές πείθει τους ανθρώπους να επιλέγουν τα χειρότερα αντί των καλυτέρων, εκδικητής δε, επειδή πάλι ο ίδιος αναγκάζεται να τιμωρεί αυτόν που αμάρτησε· «Παραδώστε, διότι λέγει, έναν τέτοιον άνθρωπο στον Σατανά για την καταστροφή της σάρκας, ώστε να σωθεί το πνεύμα κατά την ημέρα του Κυρίου».

Λόγε του Θεού, την ψυχή μου που έχει νεκρωθεί από τις αμαρτίες και έχει κλειστεί στον τάφο της παραβάσεως, αφού την αναστήσεις με τον ζωοπάροχο λόγο σου, αξίωσέ με να σου προσφέρω τα βαΐα των αρετών, ως νικητή του θανάτου. Αυτός που έχει τον ουρανό ως θρόνο και τη γη ως υποπόδιο, ο Λόγος του Θεού Πατέρα, επιβαίνοντας σε πώλο, εισέρχεται στην αγία πόλη, για να καταρτίσει ευφρόσυνο αίνο από το στόμα των νηπίων, ως βασιλιάς των πάντων.

Διότι τόσο πολύ απέχω, λέει, από το να αποστομώσω αυτούς που μου τα λένε αυτά, ώστε φέρνω ως μάρτυρα και τον προφήτη, και αποδεικνύω εσάς είτε αμαθείς είτε φθονερούς. Διότι δεν διαβάσατε το εξής: Από το στόμα νηπίων και βρεφών που θηλάζουν κατήρτισες αίνο; Το δε «κατήρτισες» σημαίνει αντί του «ανέδειξες άρτιο και τέλειο τον ύμνο, έστω κι αν εκείνοι φαίνονται ατελείς ως προς την ηλικία». Διότι δεν έλεγαν εκείνοι όσα έλεγαν, αλλά έχοντας παραχωρήσει μόνο το στόμα τους στο Πνεύμα, αποτελούσαν δικά του όργανα. Γι' αυτό, λοιπόν, λέει: