Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 83:8

Και ο Υιός στα Ευαγγέλια λέει για τους αγίους: «Αν λοιπόν ονόμασε θεούς εκείνους, προς τους οποίους απευθύνθηκε ο λόγος του Θεού, και η Γραφή δεν μπορεί να αναιρεθεί·» και, «Ο Θεός των θεών, ο Κύριος, μίλησε και κάλεσε τη γη·» και σε άλλα σημεία: «Θα εμφανιστεί ο Θεός των θεών στη Σιών·» και, «Ο Θεός στάθηκε σε σύναξη θεών, και ανάμεσά τους θα κρίνει θεούς·» και, «Δεν θα κακολογήσεις θεούς», είναι γραμμένο. Σύμφωνα, λοιπόν, με τη δική σου σοφία, αν καθετί που είναι Θεός, αυτό είναι και Πνεύμα, τότε όλοι οι προαναφερθέντες άνθρωποι και θεοί είναι Πνεύματα. Αν όμως ο Μωυσής είναι θεός, καθώς και καθένας από τους προαναφερθέντες, και δεν είναι Πνεύματα, άρα δεν ισχύει ότι καθετί που είναι Θεός, αυτό είναι και Πνεύμα· ούτε ότι καθετί που είναι Πνεύμα, αυτό είναι και Θεός. Διότι και τα δαιμόνια εσάς των αιρετικών είναι πνεύματα, και δεν είναι θεοί.

Ονομάζει τον θνητό βίο κοιλάδα του κλαυθμώνος. Λέει, λοιπόν: Στον θνητό βίο θα τους γεμίσεις με αγαθούς λογισμούς, οικοδομώντας τους καθημερινά. Απέκτησαν αίσθηση χάρη στη δική σου προστασία. Διότι ευλογίες θα δώσει ο νομοθέτης· θα πορευθούν από δύναμη σε δύναμη. Αμοιβές, λέει, για τους καλούς λογισμούς θα τους δώσει ο νομοθέτης, δηλαδή Εκείνος που τους έδωσε τον νόμο της Καινής Διαθήκης.

Ποιες άραγε θα μπορούσαν να είναι οι ευλογίες, παρά το να πορεύεται κανείς από δύναμη σε δύναμη; Αναφέρεται δε στην πορεία από την επίγεια κατά Θεόν πολιτεία προς την Άνω Ιερουσαλήμ, όπου, όταν μεταβούν, θα δουν τον Θεό ακριβώς όπως είναι. Επίβλεψε στο πρόσωπο του Χριστού σου.

Λέγεται δε ότι είναι και Κύριος των αγγέλων: «διότι τον υπηρετούσαν οι άγγελοι» και «θα αποστείλει ο Υιός του ανθρώπου τους αγγέλους του», το ότι τιμάται όπως ο Πατέρας: «ώστε», λέει, «να τιμούν τον Υιό, όπως τιμούν τον Πατέρα», το ότι είναι ίσος με τον Θεό: «δεν θεώρησε αρπαγή το να είναι ίσος με τον Θεό», το ότι είναι αλήθεια από τον Αληθινό και ζωή από τον Ζωντανό, εφόσον ο Πατέρας είναι η πηγή, το ότι ο Υιός ζωοποιεί και ανασταίνει τους νεκρούς όπως ακριβώς ο Πατέρας· διότι έτσι έχει γραφτεί στο Ευαγγέλιο, και για μεν τον Πατέρα έχει γραφτεί: «ο Κύριος ο Θεός σου είναι ένας Κύριος» και «ο Θεός των θεών, ο Κύριος, μίλησε και κάλεσε τη γη», για δε τον Υιό: «Θεός είναι ο Κύριος και φανερώθηκε σε εμάς» και «θα εμφανιστεί ο Θεός των θεών στη Σιών». Και πάλι, για μεν τον Θεό λέει ο Ησαΐας: «ποιος Θεός είναι σαν εσένα, που αφαιρείς τις ανομίες και παραβλέπεις τις αδικίες;» ο δε Υιός έλεγε σε όποιους ήθελε: «σου συγχωρούνται οι αμαρτίες», οπότε, όταν οι Ιουδαίοι γόγγυζαν, απέδειξε έμπρακτα τη συγχώρεση λέγοντας στον παραλυτικό: «σήκω, πάρε το κρεβάτι σου και πήγαινε στο σπίτι σου». Και για μεν τον Θεό έλεγε ο Παύλος: «στον δε Βασιλέα των αιώνων», για δε τον Υιό ο μεν Δαβίδ έψαλλε: «υψώστε τις πύλες, άρχοντες, και υψωθείτε, πύλες αιώνιες, και θα εισέλθει ο Βασιλεύς της δόξης», ο δε Δανιήλ άκουσε: «η βασιλεία του είναι βασιλεία αιώνια» και «η βασιλεία του δεν θα καταστραφεί».

Και κάθε υπόσταση των δικαίων, και μεγάλων και μικρών, και αγγέλων και αρχαγγέλων, έχει αγιαστεί. Και ενώ τα μεν σώματα βρίσκονται σε διαφορετικά σημεία, το ένα εδώ και το άλλο εκεί, και οι άλλες δυνάμεις έχουν κάποια απόσταση μεταξύ τους. Το Πνεύμα δεν είναι έτσι, ούτε ένα μέρος Του, κατακερματισμένο στον καθένα, χορηγεί τη θεία ζωή, αλλά τα πάντα ζουν με την ακέραιη δύναμή Του. Και είναι παρόν παντού, όμοιο με τον Θεό που το αποστέλλει, και ως προς την ύπαρξη, και ως προς το να βρίσκεται παντού και μέσα στα πάντα εξίσου. Έτσι, και ο Γαβριήλ όταν ευαγγελιζόταν τη Μαριάμ, και κάποιος άλλος άγγελος αλλού σε κάποιον από τους αγίους· και καθένας από τους προφήτες όταν προφήτευε· και ο Παύλος όταν κήρυττε το Ευαγγέλιο στη Ρώμη· και ο Ιάκωβος στην Ιερουσαλήμ· και ο Μάρκος στην Αλεξάνδρεια· και άλλος σε άλλη πόλη, πληρούνταν όλοι από το Πνεύμα, χωρίς καμία απόσταση να εμποδίζει να ενεργείται ταυτόχρονα η ίδια χάρη. Και για τον λόγο αυτό, ο καθένας από τους αγίους είναι θεός. Διότι έχει ειπωθεί προς αυτούς από τον Θεό: «Εγώ είπα, είστε θεοί, και όλοι υιοί του Υψίστου»· και, «Ο Θεός των θεών, δηλαδή των αγίων, ο Κύριος, μίλησε»· και, «Θα εμφανιστεί ο Θεός των θεών στη Σιών», δηλαδή των αγίων.

Και ο Γαβριήλ όταν ευαγγελιζόταν τη Μαρία· και κάποιος άλλος αλλού όταν έφερνε το χαρμόσυνο μήνυμα σε κάποιον από τους αγίους· και ο κάθε προφήτης όταν προφήτευε· και ο Παύλος όταν κήρυττε το Ευαγγέλιο στη Ρώμη· και ο Ιάκωβος στην Ιερουσαλήμ· και ο Μάρκος στην Αλεξάνδρεια· και άλλος σε άλλη πόλη, πληρούνταν όλοι από το Πνεύμα, χωρίς καμία απόσταση να εμποδίζει το να ενεργείται ταυτόχρονα η ίδια χάρη· και γι' αυτόν τον λόγο ο καθένας από τους αγίους είναι θεός. Διότι έχει λεχθεί προς αυτούς από τον Θεό: «Εγώ είπα, είστε θεοί και όλοι υιοί του Υψίστου» και «Ο Θεός των θεών», δηλαδή των αγίων, «ο Κύριος, μίλησε», και «θα φανερωθεί ο Θεός των θεών στη Σιών», δηλαδή των αγίων. Είναι δε ανάγκη, εκείνο που αποτελεί την αιτία ώστε οι θεοί να είναι θεοί, να είναι θείο Πνεύμα και να είναι εκ Θεού. Διότι, όπως εκείνο που είναι η αιτία ώστε τα καυστικά υλικά να είναι καυστικά είναι ανάγκη να είναι το ίδιο καυστικό, και εκείνο που είναι η αιτία ώστε οι άγιοι να είναι άγιοι είναι ανάγκη να είναι άγιο, έτσι και εκείνο που είναι η αιτία ώστε οι θεοί να είναι θεοί, είναι ανάγκη να είναι Θεός.

Ο ιερεύς λέγει την ευχή της απολύσεως των διακόνων. Αφού τελέσαμε την ιερή λειτουργία, καθώς προσταχθήκαμε, Κύριε, και καταξιωθήκαμε τη μετάληψη των αγίων, αχράντων, και επουρανίων φρικτών μυστηρίων, από δύναμη σε δύναμη πορευόμαστε εμείς οι αμαρτωλοί και ανάξιοι δούλοι σου, οι οποίοι καταξιωθήκαμε να λειτουργούμε στο άγιό σου θυσιαστήριο και αφού σου προσφέραμε την αναίμακτη θυσία, το άχραντο σώμα και το τίμιο αίμα του μεγάλου Θεού και Σωτήρος ημών Ιησού Χριστού, προς δόξαν σου, του ανάρχου Πατρός, και αυτού του μονογενούς σου Υιού, και του Πνεύματος του αγίου, και αγαθού, και ζωοποιού και ομοουσίου με εσένα. Παρακαλούμε να αξιωθούμε και της εκ δεξιών σου παραστάσεως, κατά τη φοβερή και δίκαιη ημέρα σου, διά των πρεσβειών και ικεσιών της υπερενδόξου Δεσποίνης ημών Θεοτόκου και αειπαρθένου Μαρίας, και πάντων των αγίων σου, διότι είσαι ευλογημένος τώρα, κ.τ.λ.

Λοιπόν· θα πω πάλι με λίγα λόγια, συνοψίζοντας το πλάτος των όσων ειπώθηκαν: όταν μέσω των σημείων πιστεύτηκε και αναγνωρίστηκε ως Θεός, έχοντας απομακρυνθεί από τα ιουδαϊκά πλήθη, τότε ακριβώς όλοι σπεύδουν να τον κάνουν βασιλιά. Αυτός όμως ανεβαίνει μόνος στους ουρανούς, ταμιεύοντας για τον κατάλληλο καιρό την πιο φανερή επίδειξη της βασιλείας του. <Και όταν βράδιασε, κατέβηκαν οι μαθητές του στη θάλασσα, και αφού μπήκαν σε πλοίο πήγαιναν απέναντι από τη θάλασσα στην Καπερναούμ.> Αφού επιτελέστηκε παραδόξως το πρώτο σημείο, η φυγή και η αναχώρηση εξαιτίας του βρίσκεται, κατά θεία οικονομία, να είναι ρίζα και αφορμή πάλι για ένα άλλο σημείο, και πορεύεται, σύμφωνα με το γεγραμμένο, «από δύναμη σε δύναμη» ο θαυματουργός. Διότι, επειδή ζητείτο για βασιλιάς από εκείνους που είχαν καταπλαγεί από εκείνο το μεγάλο θαύμα, αυτός όμως αρνιόταν τις κοσμικές τιμές σύμφωνα με όσα έχουν ήδη εξηγηθεί, έπρεπε οπωσδήποτε να αναχωρήσει από τους τόπους αυτούς, ή μάλλον από ολόκληρη τη χώρα τους. Για να φανεί λοιπόν ότι απέπλευσε, και για να καταλαγιάσει την ένταση εκείνων που τον αναζητούσαν, διατάζει τους μαθητές να αναχωρήσουν νωρίτερα, ενώ αυτός παραμένει, προχωρώντας με εύλογη αφορμή στο επόμενο σημείο· διότι πράγματι ήταν μεγάλη του μέριμνα να στερεώνει στην πίστη προς αυτόν τον νου των αποστόλων με κάθε αφορμή και γεγονός.

ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΚΥΡΙΛΛΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑΣ, ΓΛΑΦΥΡΩΝ ΕΙΣ ΤΗΝ ΕΞΟΔΟΝ ΛΟΓΟΣ ΠΡΩΤΟΣ. Περί της γεννήσεως του Μωυσή. α'. Μόλις τώρα, έχοντας ολοκληρώσει το βιβλίο της Γενέσεως με μεγάλη λεπτομέρεια, όσο ήταν δυνατόν, προχωρώντας «από δύναμη σε δύναμη», σύμφωνα με το υμνούμενο στους Ψαλμούς, πείθουμε την πένα μας, που είναι συνηθισμένη στους αγαθούς κόπους, να προχωρήσει χωρίς καν να αναπαυθεί έστω και για λίγο. Διότι καταπιανόμαστε, με τη θέληση και τη σοφία που δίνει ο Θεός, με τα κεφάλαια της Εξόδου, τα οποία φαίνεται να έχουν παραλειφθεί από εμάς όταν συνθέταμε την ηθική παραίνεση, τότε που θεωρούσαμε σωστό να αποφεύγουμε τους μακροσκελείς λόγους, θέλοντας να υποδείξουμε ποιος νοείται από εμάς ότι είναι ο τρόπος της εν πνεύματι και αληθεία προσκυνήσεως. Διότι, αφού ξεχωρίσαμε καθένα από τα κεφάλαια που περιέχονται στα πέντε βιβλία του Μωυσή, και αφού εξετάσαμε πολύ καλά τον σκοπό της θεωρίας σε αυτά, όσα μεν ήταν κατά κάποιον τρόπο αναγκαία και πάρα πολύ χρήσιμα για τις ηθικές διδασκαλίες, τα συνθέσαμε στην κατάλληλη στιγμή και στην πιο πρέπουσα τάξη για το καθένα· εκείνα, όμως, μέσα από τα οποία ήταν φυσικό να προαναφαίνεται, όσο είναι δυνατόν, το μυστήριο του Χριστού σαν μέσα από τις σκιές του νόμου, τα φυλάξαμε για τη συγγραφή που θα ακολουθούσε· για την οποία και τώρα που επιλέξαμε να κοπιάσουμε, αγαπητέ Παλλάδιε, γνωρίζω ότι θα αγωνιστείς μαζί μας διά της προσευχής.

Περί του μάννα και της ορτυγομήτρας. 1. Θαυματουργεί και πάλι ο Θεός των όλων και μεταβαίνει από δύναμη σε δύναμη, κατά το γεγραμμένο· και για τα αδιέξοδα βρίσκει διεξόδους, προνοώντας παντού για τη δική Του δόξα, και αποδεικνύοντας με πολλούς τρόπους ότι μόνο σε Αυτόν ανήκει η ικανότητα να κατορθώνει χωρίς κόπο ακόμη και τα υπερβαίνοντα τη λογική, και τα οποία δικαιολογημένα θα έπρεπε να προκαλούν τον θαυμασμό μας, ώστε μέσα από όλα να αναγνωρίζεται ο Θεός, όχι ως κάποιος από τους θεούς που είναι κατασκευάσματα της ανθρώπινης τέχνης ή που έχουν επινοηθεί με τρόπο ανίερο, αλλά ως Θεός κατά φύση και αληθινός. Διότι από τα όσα ενδόξως επιτελούνται θα μπορούσε κανείς εύκολα να διακρίνει την άφθαρτη φύση Του· στην οποία προσιδιάζει, ως οικείο αγαθό, το παντοδύναμο και ακαταμάχητο για οτιδήποτε επιλέξει να πράξει. Μαζί όμως με αυτό συνυπάρχει και η ανεξικακία. Θα μπορούσε δε κανείς να διαπιστώσει πολύ καθαρά αυτό που λέω, και στα όσα βρίσκονται τώρα ενώπιόν μας. Διότι έχει γραφεί ότι «Τη δέκατη πέμπτη ημέρα, τον δεύτερο μήνα μετά την έξοδό τους από τη γη της Αιγύπτου, γόγγυζε ολόκληρη η συναγωγή των υιών του Ισραήλ εναντίον του Μωυσή και του Ααρών, και τους είπαν οι υιοί του Ισραήλ: Είθε να είχαμε πεθάνει χτυπημένοι από τον Κύριο στη γη της Αιγύπτου, όταν καθόμασταν δίπλα στα καζάνια με τα κρέατα και τρώγαμε άρτους μέχρι χορτασμού! Διότι μας βγάλατε σε τούτη την έρημο, για να θανατώσετε από την πείνα ολόκληρη αυτή τη συναγωγή;»

Σε αυτούς όμως τους κλητούς, Ιουδαίους και Έλληνες, ο Χριστός είναι δύναμη Θεού και σοφία Θεού. Στο Ευαγγέλιο: Και δύναμη Θεού υπήρχε στο να τους θεραπεύει. Στο Ψαλτήριο: Διότι ευλογία θα δώσει ο νομοθετών, θα πορευθούν από δύναμη σε δύναμη· θα εμφανιστεί ο Θεός των θεών στη Σιών.

Στο Ψαλτήριο: Ο Θεός των εκδικήσεων, ο Κύριος, ο Θεός των εκδικήσεων φανερώθηκε με παρρησία· υψώσου, εσύ που κρίνεις τη γη, απόδωσε ανταπόδοση στους υπερήφανους. Διότι και ευλογίες θα δώσει αυτός που νομοθετεί. Θα πορευτούν από δύναμη σε δύναμη· θα φανερωθεί ο Θεός των θεών στη Σιών. Κύριε, Θεέ των δυνάμεων, εισάκουσε την προσευχή μου.

Διότι σήμερα φανερώθηκε ο Θεός των θεών στη Σιών. Σήμερα ειπώθηκαν ένδοξα πράγματα για σένα, πόλη του Θεού Ιερουσαλήμ, πόλη του μεγάλου βασιλιά. Άνοιξε τις πύλες σε Αυτόν που άνοιξε σε όλους τις ουράνιες πύλες και άνοιξε σε όλους τις πύλες του παραδείσου και άνοιξε πάνω στον σταυρό τις πύλες των τάφων και συνέτριψε τις αιώνιες πύλες του άδη και σφράγισε, κατά παράδοξο τρόπο, τις πύλες της παρθενίας.

Ακούστε αυτά, όλα τα έθνη, άκουσε, Ισραήλ. Αυτός είναι Κύριος ο Θεός σου, τον οποίο εγώ, ο δικός σου ιερέας Συμεών, βαστώντας τον στην αγκαλιά μου, τον κηρύττω με δυνατή φωνή στον λαό, δίνοντας μαρτυρία μέσα στον ναό. Γι' αυτό προσέξτε, λαέ μου, τον λόγο μου, κλίνετε το αυτί σας στα ρήματα του στόματός μου. Αυτό είναι το παιδί, για το οποίο προκήρυξε ο Ησαΐας λέγοντας: παιδί γεννήθηκε για εμάς, υιός και δόθηκε σε εμάς, και το όνομά του καλείται άγγελος της μεγάλης βουλής (του Πατρός), θαυμαστός, σύμβουλος, Θεός ισχυρός, εξουσιαστής, ω Ισραήλ, άρχοντας ειρήνης, πατέρας του μέλλοντος αιώνος. Εάν λοιπόν αυτό το παιδί είναι Θεός ισχυρός, γι' αυτό είναι φανερό ότι έχει πει ο Δαβίδ: θα φανερωθεί ο Θεός των θεών στη Σιών. Για αυτό το παιδί φωνάζει ο Ιερεμίας: ότι ο Θεός φανερώθηκε πάνω στη γη και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους.

Και πάλι: Φανέρωσε το πρόσωπό σου στον δούλο σου. Και πάλι: Έκλινε τους ουρανούς και κατέβηκε. Και πάλι: Θα φανερωθεί ο Θεός των θεών στη Σιών. Και πάλι: Ευλογημένος ο ερχόμενος στο όνομα του Κυρίου· ο Κύριος είναι Θεός και φανερώθηκε σε εμάς.

Διότι πηγή ζωής και ποτό αθανασίας στην κοιλάδα του κλαυθμώνος, δηλαδή στον ανθρώπινο βίο, έχει κατατεθεί από τους ανθρώπους του Θεού, μέσω της ζωοποιού και θεοσεβούς διδασκαλίας, την οποία οι ίδιοι ακολούθησαν και κληροδότησαν στους άλλους με τα συγγράμματά τους. Σε αυτούς ακριβώς, λέγει, ευλογίες ως μισθό του κλαυθμού και ως επάξιο καρπό θα δώσει ο νομοθέτης τους. Και σε ποιους θα δώσει αυτές τις ευλογίες, παρά προφανώς σε εκείνους που θρηνούν μέσα σε αυτήν την κοιλάδα και έχουν θέσει σε αυτήν πηγή; Αντί του όρου «ο νομοθετών», ο μεν Ακύλας ονόμασε «πρώιμος», ο δε Σύμμαχος «ο υποδείκτης»· η πέμπτη έκδοση, «ο φωτίζων»· και κάποια άλλη έκτη έκδοση πέραν αυτών, «ο διδάσκων»· ώστε από όλα αυτά να υπονοείται ο σωτήριος Λόγος. Διότι Αυτός είναι ο νομοθετών· Αυτός είναι και ο φωτίζων και ο διδάσκων· Αυτός και ο πρώιμος, Αυτός και ο υποδείκτης, λαμβάνοντας αυτές τις προσωνυμίες σύμφωνα με κάθε έννοια των δυνάμεων που ενυπάρχουν σε Αυτόν. Από Αυτόν, όσοι κλαίνε μέσα στην κοιλάδα, αφού λάβουν ευλογίες, θα πορευθούν διανύοντας την πορεία τους και ενδυναμούμενοι καθημερινά, ώστε διαρκώς να προκόβουν και να προχωρούν από μικρότερη δύναμη σε μεγαλύτερη δύναμη, και από δόξα σε δόξα, όπως λέγει ο θείος Απόστολος: «μεταμορφωνόμαστε στην ίδια εικόνα από δόξα σε δόξα». Γι' αυτό και ο Σύμμαχος ερμήνευσε λέγοντας: «Θα οδεύσουν από δύναμη σε δύναμη».

Θα φανερωθεί ο Θεός των θεών στη Σιών. Κύριε, Θεέ των δυνάμεων, εισάκουσε την προσευχή μου, δώσε προσοχή, Θεέ του Ιακώβ. Αφού είπε, «Ευλογίες θα δώσει ο νομοθέτης», ακολούθως διδάσκει πώς θα δώσει τις ευλογίες σε όσους βρίσκονται στην κοιλάδα. Πώς λοιπόν, λέει, θα τις δώσει, παρά μόνο εάν καταδεχθεί να φανερωθεί πάνω στη γη; Και πολύ λογικά, αφού ο λόγος προφήτευσε ότι πρόκειται να υπάρξουν πάρα πολλοί ληνοί του Θεού σε όλη την οικουμένη και πάρα πολλά σκηνώματα και περισσότερες αυλές, και πάρα πολλά θυσιαστήρια, παραθέτει την αιτία για την οποία επρόκειτο όλα αυτά να συγκροτηθούν πάνω στη γη. Το ποια δε ήταν η αιτία το διδάσκει λέγοντας: «Θα φανερωθεί ο Θεός των θεών στη Σιών», διδάσκοντας με σαφήνεια την παρουσία και τη φανέρωση του Θεού στους ανθρώπους.

Διότι λέγει ότι θεοί είναι εκείνοι, προς τους οποίους απευθύνθηκε ο Λόγος του Θεού. Στη συνέχεια, λοιπόν, μνημονεύει ονομαστικά και τον Χριστό, λέγοντας σε προσευχή: «Και επίβλεψε στο πρόσωπο του Χριστού σου». Αντί δε του, «Θα εμφανιστεί ο Θεός των θεών στη Σιών», ο Ακύλας λέγει: «Θα εμφανιστεί ισχυρός Θεός στη Σιών».

Ποιος θα μπορούσε να είναι αυτός που πρόκειται να γίνει ορατός και να θεαθεί με τα μάτια, το διδάσκει προχωρώντας και λέγοντας: «Άκουσε, Θεέ του Ιακώβ». Διότι αυτός ήταν ο ίδιος εκείνος ο Λόγος του Θεού, ο οποίος παλαιά εμφανίστηκε και στον Ιακώβ με ανθρώπινο σχήμα, και του είπε: «Δεν θα ονομάζεται πλέον το όνομά σου Ιακώβ, αλλά Ισραήλ θα είναι το όνομά σου· διότι στάθηκες ισχυρός με τον Θεό, και θα είσαι δυνατός και με τους ανθρώπους». Γι' αυτό και ο θεοφιλής, έχοντας συναίσθηση του Θεού που του μιλούσε, λέει: «Είδα τον Θεό πρόσωπο με πρόσωπο, και σώθηκε η ψυχή μου». Ο ίδιος, λοιπόν, εκείνος Θεός, που εμφανίστηκε στον Ιακώβ, θα εμφανιστεί και πάλι, λέει, στη Σιών, υποδηλώνοντας με αυτόν τον τρόπο ρητά την επιφάνεια του Λόγου του Θεού στους ανθρώπους. Επικαλούμενος, λοιπόν, αυτόν ακριβώς τον Θεό του Ιακώβ, τον ικετεύει να επισπεύσει την παρουσία του: «Υπερασπιστή μας, Θεέ, δες».

ΕΙΣ ΤΟ ΤΕΛΟΣ, ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΥΙΟΥΣ ΚΟΡΕ, ΨΑΛΜΟΣ ΠΔʹ. Ευδόκησες, Κύριε, τη γη σου, ανέστρεψας την αιχμαλωσία του Ιακώβ. Σε συνέχεια του προηγούμενου ψαλμού, μετά τη θεοφάνεια που προαναγγέλθηκε σε εκείνον, στον προκείμενο ψαλμό προφητεύεται η απαλλαγή από τα δεινά, και αφενός η λύτρωση από την αιχμαλωσία, αφετέρου δε η συγχώρηση και η άφεση των αμαρτιών. Διότι αυτά ήταν επακόλουθα της παρουσίας του Θεού στους ανθρώπους, καθώς και όσων άλλων είχαν δηλωθεί στον προηγούμενο ψαλμό. Επειδή δηλαδή σε εκείνον προαναγγελλόταν ότι θα ιδρυθούν πάρα πολλά σκηνώματα του Θεού και αυλές και θυσιαστήρια πάνω στη γη, και αιτία αυτών ήταν το ότι ο Θεός επρόκειτο να φανερωθεί πάνω στη γη, και ονομαστικά ο Χριστός υποδεικνυόταν· λεγόταν, άλλωστε: «Θα εμφανιστεί ο Θεός των θεών στη Σιών»· και πάλι: «Φανερώσου στο πρόσωπο του Χριστού σου»· εύλογα, λοιπόν, στον προκείμενο ψαλμό προαναγγέλλονται όσα επρόκειτο να συμβούν σε ολόκληρη την οικουμένη των ανθρώπων.

Και εδώ η θεία προφητεία σαφώς προαναγγέλλει ότι ο Θεός «θα έλθει εμφανώς», μη δηλώνοντας άλλον από τον Λόγο του Θεού. Και την αιτία της παρουσίας του την παρουσιάζει σαφέστατα, υποδεικνύοντας πάλι την κλήση των εθνών όλης της οικουμένης. «Κάλεσε», λέγει δηλαδή, «τη γη από τις ανατολές του ηλίου μέχρι τις δυσμάς». Με μεγάλη συνέπεια δε, μετά την επιφάνειά του και μετά την κλήση των εθνών, διδάσκει την εγκατάλειψη της πιο σωματικής λατρείας σύμφωνα με τον νόμο του Μωυσή, η οποία και αυτή έλαβε τέλος μετά την επιφάνεια του Λόγου του Θεού σε όλους τους ανθρώπους. Διότι από τότε μέχρι σήμερα έχουν κληθεί μεν όλοι οι άνθρωποι σε όλη την οικουμένη, και όλα τα έθνη «από ανατολών μέχρι δυσμών», έχει όμως παύσει και καταργηθεί η ιουδαϊκή θρησκεία, εφόσον όλοι οι άνθρωποι έχουν λάβει την παραγγελία να ασκούν την ευσέβεια σύμφωνα με την Καινή Διαθήκη του ευαγγελικού κηρύγματος και όχι σύμφωνα με τον νόμο του Μωυσή. Αυτά δε θα μπορούσαν να αναφέρονται και στη δεύτερη και ένδοξη επιφάνεια του Σωτήρος. 〈Από τον πγʹ Ψαλμό〉. «Θα εμφανισθεί ο Θεός ... των δυνάμεων, εισάκουσε την προσευχή μου, δώσε ακρόαση, Θεέ του Ιακώβ· Θεέ, υπερασπιστή μας, δες και επίβλεψε το πρόσωπο του χριστού σου.»

Αφού προανήγγειλε ότι ο «Θεός των θεών» θα γίνει ορατός, εύχεται η επιφάνειά Του να έλθει το ταχύτερο δυνατό, διδάσκοντας τον τρόπο με τον οποίο θα εμφανιστεί μέσα από τη φράση «επίβλεψον επί το πρόσωπον του χριστού σου» (ρίξε το βλέμμα σου στο πρόσωπο του χρισμένου σου), σαν να έλεγε πιο ξεκάθαρα: εμφανίσου δια του προσώπου του Χριστού σου. Διότι, επειδή αυτός που έχει δει τον Υιό έχει δει και τον Πατέρα που Τον έστειλε, εύλογα αναγγέλλει ότι δια του προσώπου του Χριστού θα εμφανιστεί ο «Θεός των θεών» που κατοικεί μέσα στον Χριστό. 〈Από τον Ψαλμό 95〉. «Ψάλτε στον Κύριο άσμα νέο, ψάλτε στον Κύριο, όλη η γη. Ψάλτε στον Κύριο, ευλογήστε το όνομά Του, διακηρύξτε από μέρα σε μέρα τη σωτηρία Του. Αναγγείλτε στα έθνη τη δόξα Του, σε όλους τους λαούς τα θαυμάσιά Του. Διότι μέγας είναι ο Κύριος και εξαιρετικά αξιοΰμνητος, φοβερός είναι πάνω από όλους τους θεούς», και πάλι: «Προσφέρετε στον Κύριο, οι πατριές των εθνών», και πάλι: «Πείτε ανάμεσα στα έθνη, ο Κύριος εβασίλευσε», και σε όλα αυτά προσθέτει: «Τότε θα αγαλλιάσουν όλα τα δέντρα του δάσους μπροστά στο πρόσωπο του Κυρίου, διότι έρχεται, διότι έρχεται να κρίνει τη γη· θα κρίνει την οικουμένη με δικαιοσύνη και τους λαούς με την αλήθειά Του».

Δείξτε, λοιπόν, μέσα από τα έργα σας την πίστη, τη γονιμότητα της γης σας, ότι δεν σπείραμε εις μάτην, εάν υπάρχει μέσα σας κάποιο δεμάτι ικανό να παραγάγει αλεύρι και άξιο για τις αποθήκες, ώστε να σας καλλιεργήσουμε με ακόμη μεγαλύτερη προθυμία. Ποιος καρποφορεί στο εκατοπλάσιο, ποιος στο εξηκονταπλάσιο, ποιος, τελικά, έστω στο τριακονταπλάσιο; Ή ποιος, αντίστροφα, προχωρώντας από το τριάντα στο εξήντα (διότι έχουμε και αυτή την τάξη στα Ευαγγέλια), κατέληξε στο εκατό, ώστε προοδεύοντας, όπως ο Ισαάκ, να γίνει μεγάλος, πορευόμενος από δύναμη σε δύναμη, ψάλλοντας τις ωδές των Αναβαθμών και ετοιμάζοντας πνευματικές αναβάσεις μέσα στην καρδιά του;

Όταν αυτά δεν θα υπάρχουν πλέον, «Θα γνωρίσουν», λέει, «ότι ο Θεός δεσπόζει επί του Ιακώβ και έως τα πέρατα της γης». Διότι, εφόσον δεν θα έχει απομείνει πουθενά κακία, ο Κύριος θα είναι οπωσδήποτε δεσπότης των περάτων της γης, καθώς η αμαρτία, που τώρα βασιλεύει στους πολλούς, θα έχει απομακρυνθεί. Έπειτα πάλι επαναλαμβάνει τον ίδιο λόγο για αυτούς που επιστρέφουν το βράδυ και πεινούν σαν τον σκύλο και περιφέρονται γύρω από την πόλη, φανερώνοντας, νομίζω, μέσω της επαναλήψεως του λόγου, ότι και στις δύο περιπτώσεις οι άνθρωποι, είτε ως προς το πονηρό είτε ως προς το αγαθό, σε όποια κατάσταση βρεθούν τώρα, στην ίδια θα βρεθούν και στο μέλλον. Διότι αυτός που τώρα εξαιτίας της ασέβειας περιφέρεται κυκλικά και δεν κατοικεί μέσα στην πόλη, ούτε διαφυλάσσει τον ανθρώπινο χαρακτήρα στη δική του ζωή, αλλά αποθηριώνεται εξαιτίας της προαιρέσεώς του και γίνεται σκύλος, αυτός και τότε, έχοντας εκπέσει από την άνω πόλη, θα κολαστεί με τη στέρηση των αγαθών. Αντίθετα, εκείνος που νικά τους εχθρούς και προχωρεί (όπως λέει κάπου αλλού ο ψαλμωδός) από δύναμη σε δύναμη και ανταλλάσσει νίκη με νίκη, λέει: «Θα ψάλω τη δύναμή σου, και θα αγαλλιάσω το πρωί για το έλεός σου, διότι έγινες αντιλήπτοράς μου και καταφυγή μου, και σε σένα πρέπει η δόξα στους αιώνες των αιώνων. Αμήν».

Αλλά και αυτό αποτελεί το πέρας όσων έχουν ήδη διανυθεί, γίνεται όμως η αρχή της ελπίδας για τα ανώτερα. Διότι πάλι ακούει τη φωνή που προστάζει τους κυνηγούς, για τη σωτηρία των λογικών αμπελώνων, να θηρεύσουν τα θηρία που βλάπτουν τους καρπούς, εκείνες τις μικρές αλεπούδες. Και όταν γίνει αυτό, τα δύο μεταβαίνουν το ένα μέσα στο άλλο· διότι και ο Θεός εγκαθίσταται στην ψυχή, και πάλι η ψυχή μετοικεί στον Θεό. Λέει δηλαδή: «Ο αδελφιδός μου ανήκει σε μένα και εγώ σε αυτόν, αυτόν που ποιμαίνει ανάμεσα στα κρίνα» και μεταθέτει την ανθρώπινη ζωή από τα σκιώδη φαντάσματα στην αλήθεια των όντων. Βλέπεις σε πόσο ύψος έχει αναβεί αυτή που πορεύεται από δύναμη σε δύναμη σύμφωνα με τον προφητικό λόγο, ώστε να φαίνεται ότι έχει επιτύχει το ακρότατο σημείο της ελπίδας των αγαθών; Διότι, τι είναι ανώτερο από το να βρεθεί κανείς μέσα στον ίδιο τον Ποθούμενο και να δεχθεί μέσα του τον Ποθούμενο; Αλλ' όμως, ενώ έχει βρεθεί σε αυτήν την κατάσταση, πάλι οδύρεται σαν να στερείται το αγαθό, και, σαν να μην κατέχει ακόμη αυτό που αποτελεί το αντικείμενο της επιθυμίας της, βρίσκεται σε αμηχανία και δυσφορεί, και αυτήν ακριβώς την αμηχανία της ψυχής τη δημοσιοποιεί με τη διήγησή της, και περιγράφει με τον λόγο πώς βρήκε το ζητούμενο.

Ωστόσο, το αόριστο και απερίληπτο της θεότητας παραμένει επέκεινα κάθε καταλήψεως· διότι, για Εκείνον του οποίου η μεγαλοπρέπεια της δόξας δεν έχει πέρας, όπως μαρτυρεί ο προφήτης, αυτό παραμένει πάντοτε το ίδιο, θεωρούμενο διαπαντός στο αυτό ύψος. Όπως ακριβώς και ο μέγας Δαβίδ, ο οποίος ετοίμαζε στην καρδιά του τις καλές αναβάσεις και πορευόταν διαρκώς από δύναμη σε δύναμη, αυτό αναφώνησε προς τον Θεό: «Εσύ δε, Κύριε, είσαι Ύψιστος εις τον αιώνα»· θεωρώ πως με τη φράση αυτή εννοεί το εξής: ότι μέσα σε όλη την αϊδιότητα του ατελεύτητου αιώνα, εκείνος που τρέχει προς Εσένα γίνεται πάντοτε μεγαλύτερος και ανώτερος από τον εαυτό του, αυξανόμενος διαρκώς και αναλογικώς μέσω της αναβάσεως προς τα αγαθά, ενώ Εσύ παραμένεις ο ίδιος, Ύψιστος εις τον αιώνα, και δεν μπορείς ποτέ να φανείς χαμηλότερος σε όσους ανέρχονται, εφόσον είσαι πάντοτε εξίσου ανώτερος και υψηλότερος από τη δύναμη εκείνων που υψώνονται.

Βλέπεις πόση δύναμη έλαβε προς τα άνω. Κοίταξε, πάλι, την ανάβαση που υπερβαίνει αυτήν· διότι όχι μόνο έγινε κλεισμένος κήπος που παράγει τη δική της τροφή, αλλά γίνεται και πόσιμη για όσους διψούν, έχοντας μεταβληθεί στη φύση της πηγής, και μάλιστα σφραγισμένης. Και δεν σταμάτησε ούτε σε αυτά, αλλά έφτασε σε τόσο μεγάλη αύξηση προς το υψηλότερο, ώστε από το στόμα της να βλαστάνει παράδεισος (διότι όποιος προσέξει με μεγαλύτερη ακρίβεια τη σημασία της εβραϊκής λέξης, αντί να πει: «Οι αποστολές σου από το στόμα σου», λέει: «Παράδεισος από ροδιές», πράγμα που σημαίνει το εξής: ότι ο λόγος σου, που αποστέλλεται μέσω του στόματός σου, είναι παράδεισος από ροδιές. Οι δε ροδιές βλαστάνουν μια πανσπερμία από ακρόδρυα, και τα ακρόδρυα είναι η κύπρος μαζί με τον νάρδο, νάρδος και κρόκος, κάλαμος και κιννάμωμο και κάθε είδος λιβανιού και σμύρνα και αλόη και τα εκλεκτότερα μύρα). Επειδή, λοιπόν, σύμφωνα με τον μακαρισμό της ψαλμωδίας, επειδή δέχτηκε την αντίληψη (βοήθεια) από τον Θεό, ετοίμασε αυτές τις καλές αναβάσεις μέσα στην καρδιά της, προχωρώντας πάντοτε από δύναμη σε δύναμη, πολύ σωστά στην πιο τέλεια κατάσταση οι αποστολές του στόματός της ονομάζονται παράδεισος από ροδιές. Και απολύτως ταιριαστά προς το υποκείμενο νόημα εφαρμόστηκε η λέξη της αποστολής· διότι αυτό που αποστέλλεται, μεταβαίνει από αυτόν που το στέλνει προς εκείνον που το υποδέχεται.

Γρηγορίου Επισκόπου Νύσσης, Εις τον έκτον ψαλμόν, περί της ογδόης. Όσοι πορεύονται από δύναμη σε δύναμη, σύμφωνα με την προφητική ευλογία, και ετοιμάζουν τις καλές αναβάσεις μέσα στις ίδιες τους τις καρδιές, όταν συλλάβουν κάποιο αγαθό νόημα, καθοδηγούνται από αυτό προς ένα υψηλότερο νόημα, μέσω του οποίου συντελείται στην ψυχή η ανάβαση προς τα ύψη. Και έτσι, επεκτεινόμενος κανείς πάντοτε προς τα εμπρός, δεν θα παύσει ποτέ την αγαθή άνοδο, οδηγούμενος διαρκώς μέσω των υψηλών νοημάτων προς την κατανόηση των υπερκείμενων πραγμάτων. Αυτά σας τα είπα, αδελφοί, στρέφοντας τη διάνοιά μου στον έκτο ψαλμό και βλέποντας την αναγκαία ακολουθία της τάξεως, πώς δηλαδή μετά τον ψαλμό υπέρ της «κληρονομούσης» προστέθηκε σε εμάς ο λόγος περί της ογδόης. Εξάλλου, ασφαλώς δεν αγνοείτε το μυστήριο της ογδόης. Διότι βέβαια δεν είναι επόμενο να παρασύρεται η διάνοια κάποιων σε ιουδαϊκές αντιλήψεις· εκείνων οι οποίοι, υποβιβάζοντας το μεγαλείο του μυστηρίου της ογδόης στα άπρεπα μέρη του σώματός μας, ισχυρίζονται ότι με τον αριθμό οκτώ υποδηλώνεται ο νόμος της περιτομής, ο καθαρμός μετά τον τοκετό και τα παρόμοια.

Βʹ. Του ιδίου, άλλα περί της ενσάρκου παρουσίας του Κυρίου. «Αυτός είναι ο Θεός μας· κανένας άλλος δεν θα συγκριθεί μαζί του. Βρήκε κάθε οδό της γνώσεως και την έδωσε στον Ιακώβ τον δούλο του, και στον Ισραήλ τον αγαπημένο του. Και μετά από αυτά εμφανίστηκε πάνω στη γη και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους.» —«Ο Θεός θα έλθει φανερά, ο Θεός μας, και δεν θα σιωπήσει.» Και πάλι: «Θα εμφανιστεί ο Θεός των θεών στη Σιών.» Και πάλι: «Θεός είναι ο Κύριος και φανερώθηκε σε εμάς.» «Ξαφνικά θα έλθει στον ναό του ο Κύριος, τον οποίο εσείς ζητείτε, και ο Άγγελος της διαθήκης, τον οποίο εσείς επιθυμείτε.» «Χαίρε πάρα πολύ, θυγατέρα της Σιών· κήρυττε, θυγατέρα της Ιερουσαλήμ. Ιδού, ο Βασιλιάς σου έρχεται σε εσένα πράος, επιβιβασμένος πάνω σε υποζύγιο και σε πώλο όνου.» Ποιος άραγε από τους βασιλείς εισήλθε ποτέ στην Ιερουσαλήμ καθισμένος πάνω σε όνο; Και πάλι: «Τέρπου και ευφραίνου, θυγατέρα της Σιών, διότι εγώ έρχομαι και θα κατασκηνώσω ανάμεσά σου, λέγει ο Κύριος. Και θα καταφύγουν πολλά έθνη στον Κύριο εκείνη την ημέρα, και θα γίνουν δικός του λαός.» Και πάλι: «Ιδού, εγώ αποστέλλω τον άγγελό μου προ του προσώπου σου, ο οποίος θα ετοιμάσει την οδό σου εμπρός από εσένα.» Και πάλι: «Θα σταθούν τα πόδια του εκείνη την ημέρα πάνω στο όρος των Ελαιών, που βρίσκεται απέναντι από την Ιερουσαλήμ προς τα ανατολικά.»

Διάψαλμα: ανοχή του πνεύματος. Μακάριος ο άνθρωπος: Διότι είναι αληθινά μακάριος και τρισμακάριος εκείνος ο άνθρωπος, του οποίου η ελπίδα είναι στον Κύριο και η βοήθειά του προέρχεται από τον Θεό. Αναβάσεις: Δηλαδή, του οποίου η καρδιά πάντοτε αναλογίζεται τα σχετικά με την κρίση και θέτει ως κανόνα στον εαυτό του να τηρεί τις εντολές του Θεού. Στην κοιλάδα: Διότι εκεί πρόκειται να κρίνει ο Θεός όσα έχουμε πράξει. Πρέπει, επομένως, να έχουμε πάντοτε εκεί τον νου μας, δηλαδή στον τόπο που όρισε για την κρίση. Διότι ευλογίες: Διότι τότε απολαμβάνουν οι δίκαιοι την ανταμοιβή και αποστέλλονται στον παράδεισο. Θα πορευθούν: Μετά την κρίση, οι άγιοι θα πορευθούν στον παράδεισο της τρυφής. Θα φανερωθεί: Ο Θεός των αγίων· διότι στη Σιών, όταν έλθει με δόξα για να κρίνει τους πάντες. Κύριε ο Θεός: Ο προφήτης, έχοντας προθεωρήσει αυτά, δέεται στον Θεό, ώστε να δοξαστεί εκεί. Υπερασπιστά: Οι άγιοι τότε γεμάτοι ευγνωμοσύνη προσκυνούν [και υμνούν τον Κύριο]. Και επίβλεψον: Διότι όλοι [οι δίκαιοι] είναι χριστοί του Κυρίου μέσω του βαπτίσματος (μέσω του αγίου βαπτίσματος). Διότι κρείσσων: Διότι περισσότερο από όλες τις ημέρες της επίγειας ζωής, μία ώρα ανάπαυσης στη βασιλεία των ουρανών είναι ανώτερη. Εξέλεξα: Διότι πόσο μεγάλη ανταμοιβή περιμένει αυτόν που ταπεινώνεται στην εκκλησία του Θεού, αντί για τα βασιλικά και λαμπρά ανάκτορα.

Διότι ο νομοθέτης θα δώσει ευλογίες· θα πορευθούν από δύναμη σε δύναμη· θα εμφανιστεί ο Θεός των θεών στη Σιών. Αναφέρεται, λοιπόν, στις ευαγγελικές εντολές, στις οποίες δεν μπορεί να βρει κανείς μόνο μία ευλογία, αλλά πολλές, δηλαδή τους διάφορους μακαρισμούς που νομοθέτησε ο Χριστός, στους οποίους όποιος δίνει προσοχή πορεύεται από δύναμη σε δύναμη, βαδίζοντας από αρετή σε αρετή: από την ταπεινοφροσύνη στο πένθος για τις αμαρτίες, από εκεί στην πραότητα, έπειτα στη διαρκή επιθυμία της δικαιοσύνης· στη συνέχεια στην ελεημοσύνη, από εκεί στην καθαρότητα της καρδιάς, και από αυτήν στην επίτευξη της ειρήνης. Και ως στεφάνι όλων αυτών θέτει τους διωγμούς υπέρ του Χριστού, στους οποίους όποιος καταρτιστεί και φθάσει στην τελειότητα, θα δει τον Θεό στη Σιών, στο παρατηρητήριο της ψυχής. Διότι η Σιών μεταφράζεται ως παρατηρητήριο. Η προκοπή, λοιπόν, της μακαριότητας είναι το να δει κάποιος τον Θεό, όχι κατά τη φύση Του, αλλά κατά το μέτρο που Εκείνος χαρίζεται. Θα μπορούσες δε να πεις ότι όλα αυτά, από το σημείο που αναφέρθηκε από εμάς το διάψαλμα, λέγονται και για τον Πέτρο. Διότι υπήρξε μακάριος επειδή έτυχε της θείας βοήθειας τον καιρό της άρνησης· γι' αυτό δεν απελπίστηκε, αλλά έθεσε στην καρδιά του αναβάσεις μέσω της μετάνοιας «στην κοιλάδα του κλαυθμώνος».

Βλέπεις, λοιπόν, πώς δάκρυσε, και, αφού δέχθηκε τις ευλογίες του νέου νομοθέτη, του Χριστού, πορεύθηκε από δύναμη σε δύναμη· διότι, αφού έτρεξε προς την ανάσταση, και είδε τα οθόνια, και είδε και τον Χριστό, ο οποίος αργότερα τον συνάντησε, όπως ανέφερε ο Λουκάς, δεν αρκείται σε αυτά, αλλά πορευόταν προς άλλη δύναμη, τη Σιών, και εκεί πάλι ο Θεός των θεών, ο Χριστός, του εμφανιζόταν, νομοθετώντας ευλογίες, καθώς και την ειρήνη που έδωσε στους μαθητές, και τη δωρεά του Πνεύματος. «Κύριε, ο Θεός των δυνάμεων, εισάκουσε την προσευχή μου· δώσε προσοχή, ο Θεός του Ιακώβ». Διότι, δεν αρκεί το να ακούσει; Όχι, λέει· αλλά οφείλει και να αφουγκραστεί· δηλαδή, να το εναποθέσει στα αυτιά του, ώστε και αν τώρα δεν εκπληρώσει την προσευχή, τουλάχιστον να την εκπληρώσει αργότερα· επειδή ως προφήτης γνώριζε ότι χρειάζεται πολύς χρόνος για εκείνα υπέρ των οποίων τώρα προσευχόταν. Εδώ πάλι στη συνέχεια πρόσθεσε «διάψαλμα», κάνοντας παύση στην προσευχή, ώστε να προσευχηθεί για τα ίδια πράγματα πολλές φορές, επειδή αυτά απέβλεπαν στην ίδια την ανθρώπινη σωτηρία. «Υπερασπιστή μας, δες, ω Θεέ, και επίβλεψε στο πρόσωπο του Χριστού σου».

Εις τα Βάια. Α'. Ας βαδίσουμε, αδελφοί, από τα θαύματα στα θαύματα του Κυρίου, και ας προχωρήσουμε, όπως από δύναμη σε δύναμη. Διότι, όπως ακριβώς σε μια χρυσή αλυσίδα η οποία αποτελείται από αλληλένδετους κρίκους, ο ένας συγκρατείται από τον άλλον, και καθένας από τους συνδεδεμένους κρίκους ενώνεται με τον επόμενο και προεκτείνεται· έτσι και τα θαύματα των αγίων Ευαγγελίων καθοδηγούν από το ένα στο άλλο τη φιλέορτη Εκκλησία του Θεού, και την ευφραίνουν όχι με τροφή που φθείρεται, αλλά με εκείνη που παραμένει για την αιώνια ζωή.

Και πρώτα από όλους βέβαια οι ιερείς οφείλουν να προσφέρουν καθαρή τη λατρεία στον Καθαρό, στεκόμενοι ενώπιόν του αγνοί και ολότελα ειλικρινείς και άμωμοι, καθώς με δυσκολία, ακόμη και σε όσους είναι καθαροί, θα ήταν δυνατό να προσεγγίσουν τον Θεό και να εγγίσουν τα απόρρητα μυστήρια. Εάν, λοιπόν, από τη μία κάποιοι είναι ιεροτελεστές και μυσταγωγοί αυτών, ενώ από την άλλη κάποιοι δέχονται την τέλεση και τη μύηση από αυτούς, πάντως ο καθένας οφείλει, σύμφωνα με την τάξη και την αξία του, να προάγει την αρετή του, προχωρώντας από δύναμη σε δύναμη και επεκτεινόμενος διαρκώς προς τα υψηλότερα.

Εκεί, πόσους μεν άθλους έχοντας υπομείνει, ελάμβανε ως ανταπόδοση την παρηγορία του Πνεύματος ανάλογα με το πλήθος των οδυνών; Πόσες δε αναβάσεις έχοντας θέσει στην καρδιά του κατεργαζόταν μέσω του Πνεύματος; Προχωρώντας από δύναμη σε δύναμη, και μέσω αμφοτέρων, της πράξεως και της θεωρίας, εξορίζοντας κάθε αιγυπτιακό νόημα από την ψυχή και το σώμα.

ΤΟΥ ΜΑΚΑΡΙΟΥ ΙΩΑΝΝΟΥ, ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΚΕΚΟΙΜΗΜΕΝΩΝ ΜΕ ΠΙΣΤΗ, ΠΩΣ ΟΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΚΑΙ ΟΙ ΑΓΑΘΟΕΡΓΙΕΣ ΠΟΥ ΓΙΝΟΝΤΑΙ ΥΠΕΡ ΑΥΤΩΝ ΤΟΥΣ ΩΦΕΛΟΥΝ. α΄. Τα εύγευστα και εκλεκτά φαγητά που παρατίθενται, πολλές φορές δεν ελκύουν προς βρώση μόνο τους πεινασμένους, αλλά ενίοτε προκαλούν την όρεξη και εκείνων που είναι ήδη χορτασμένοι· όπως ακριβώς και τα πολύ εύγευστα και ευωδιαστά ποτά δεν θέλγουν μόνο αυτούς που διψούν, αλλά ακόμη και τους μη διψασμένους να τα γευθούν. Ομοίως πάλι και αυτούς που αγαπούν τον πλούτο, όταν αποκτήσουν μεγάλη περιουσία, το πάθος τους αναγκάζει διαρκώς να αναζητούν αφορμές, οι οποίες καθημερινά θα τους αυξάνουν τον πλούτο. Επομένως και εσάς, ω τιμιότατα εκλεκτά μέλη της Εκκλησίας, ιερείς και Πατέρες, αδελφοί και μητέρες και αγαπητά τέκνα, δεν σας έλκει προς τον λόγο που εκτίθεται τώρα η πείνα για τα θεία λόγια, ούτε κάποια δίψα για τις ιερές διδασκαλίες, ούτε πάλι η πενία της ένθεης γνώσης, αλλά μια πραγματικά θεοχαρίτωτη επιθυμία, η οποία σας οδηγεί από δύναμη σε δύναμη, και από χάρη σε χάρη, και από μνήμη σε ανάμνηση. Διότι αυτό που πολλές φορές έλειψε από τους τέλειους, το βρήκε ένα παιδί· και αυτό που διέφυγε από τους σοφούς, αποκαλύφθηκε στους απλούς· και αυτό που διέλαθε της προσοχής των διδασκάλων, επιφοίτησε στους μαθητές.

Διότι αυτό είναι το έργο της μοναχικής τάξεως, το να μη βρεθεί ποτέ κανείς αργός ως προς την πνευματική εργασία· πράγμα το οποίο βεβαίως κατόρθωσε άριστα ο γενναίος και ευσταλής σταδιοδρόμος της ουράνιας πορείας. Και διατήρησε άσβεστη τη θέρμη του από την αρχή μέχρι το τέλος, θέτοντας πάντοτε μέσα στην καρδιά του πνευματικές αναβάσεις, και μεταβαίνοντας από δύναμη σε υψηλότερη δύναμη, προσθέτοντας διαρκώς πόθο στον πόθο και ζήλο στον ζήλο, μέχρι που έφτασε στην ελπιζόμενη και ποθούμενη μακαριότητα.

Διότι, όπως ακριβώς πρέπει να κατανοούνται οι αναβάσεις σύμφωνα με την προκοπή από δύναμη σε δύναμη στο πρακτικό στάδιο των αρετών, την επανάβαση από δόξα σε δόξα των πνευματικών γνώσεων της θεωρίας, και τη μετάβαση από το ρητό της Αγίας Γραφής προς το πνεύμα, έτσι και στο θέμα των προσευχών πρέπει κανείς να πράττει τα εξής: να υψώνει τον νου από τα ανθρώπινα και το φρόνημα της ψυχής προς τα θειότερα, προκειμένου να μπορέσει ο νους να ακολουθήσει τον Ιησού, τον Υιό του Θεού, ο οποίος διήλθε τους ουρανούς, ο οποίος είναι πανταχού παρών και διέρχεται τα πάντα χάριν ημών κατά θεία οικονομία, ώστε και εμείς, ακολουθώντας Τον, να διέλθουμε όλα όσα έπονται Αυτού και να φθάσουμε σε Αυτόν, εφόσον βεβαίως Τον κατανοούμε όχι σύμφωνα με τη σμικρότητα της οικονομικής Του συγκατάβασης, αλλά σύμφωνα με τη μεγαλειότητα της φυσικής Του απεραντοσύνης. ιθ΄. Είναι καλό πάντοτε να αφιερωνόμαστε απερίσπαστοι και να αναζητούμε τον Θεό, όπως ακριβώς προσταχθήκαμε. Διότι, έστω και αν κατά την παρούσα ζωή δεν μπορούμε, αναζητώντας, να φτάσουμε στο τέλος του βάθους του Θεού, ίσως όμως αγγίζοντας έστω και λίγο από το βάθος Του, να κατοπτεύουμε τα αγιότερα των αγίων και τα πνευματικότερα των πνευματικών· πράγμα που δηλώνει και τυπικώς ο αρχιερέας, όταν από τα άγια, τα οποία είναι αγιότερα της αυλής, εισέρχεται στα Άγια των αγίων, τα οποία είναι αγιότερα των αγίων. κ΄.

Ψαλμός 83. Εις το τέλος, υπέρ των ληνών, στους υιούς Κορέ. «Πόσο αγαπητά είναι τα σκηνώματά σου, Κύριε των δυνάμεων». Σκηνώματα του Θεού είναι πρώτα αυτά της άνω Ιερουσαλήμ, και έπειτα και της κάτω, στην οποία «εμφανίστηκε και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους», για τα οποία «επιποθεί και εξαντλείται η θεοφιλής ψυχή» και «αγάλλεται σφόδρα η ψυχή μαζί με τη σάρκα και την καρδιά». «Διότι και το σπουργίτι βρήκε κατοικία και το τρυγόνι φωλιά για τον εαυτό του, όπου θα τοποθετήσει τα μικρά του». Οι Ιουδαίοι όμως, αιχμαλωτιζόμενοι πάνω και κάτω, δεν μπόρεσαν να στεριώσουν σε μία φωλιά. «Τα θυσιαστήριά σου, Κύριε των δυνάμεων», είναι σεμνά και χαρμόσυνα. «Μακάριοι όσοι κατοικούν στον οίκο σου, στους αιώνες των αιώνων θα σε δοξολογούν. Μακάριος ο άνθρωπος, του οποίου η βοήθεια προέρχεται από σένα», διότι «αναβάσεις στην καρδιά του» θα του χορηγήσεις, ώστε να πορεύεται από την πρακτική δύναμη προς τη δύναμη της θεωρίας. «Θα εμφανιστεί ο Θεός των θεών στη Σιών», δηλαδή αυτός που επρόκειτο να φανερωθεί εν σαρκί στη Σιών κατά τους έσχατους χρόνους, δεν είναι απλός άνθρωπος, αλλά είναι Θεός των θεών, είτε των αποστόλων είτε κάποιων άλλων που ονομάζονται θεοί. «Κύριε, ο Θεός των δυνάμεων, εισάκουσε την προσευχή μου» «και επίβλεψε στο πρόσωπο του χριστού σου, διότι είναι καλύτερη μία ημέρα στις αυλές σου παρά χιλιάδες» έτη στον πρόσκαιρο τούτο βίο.

Γι' αυτό και εκείνος που κείρεται (λαμβάνει το μοναχικό σχήμα), προδηλώνοντας το ταπεινό και απέριττο του βίου, στέκεται ασκεπής, χωρίς ζώνη και ανυπόδητος. —Γιατί όμως δεν εισέρχεται γρήγορα μέχρι το άγιο θυσιαστήριο, αλλά λίγο-λίγο; —Αυτό σημαίνει ότι μετά το λύσιμο της κοσμικής ζώνης και την απόθεση των σαρκικών θελημάτων βαδίζει νοητώς λίγο-λίγο από δύναμη σε δύναμη, μέχρι να φτάσει «στα άγια των αγίων» και να εισέλθει ως πιστός δούλος «στη χαρά του Κυρίου» του. —Γιατί όμως και προσπίπτει μπροστά στις άγιες θύρες και πάλι σηκώνεται; —Το να προσπίπτει πρηνής σημαίνει δύο καλά, δηλαδή την έκπτωση της αμαρτίας από αυτόν και τον πόθο της ασκήσεως και της αγγελικής πολιτείας, ενώ το να σηκώνεται σημαίνει πάλι άλλα δύο καλά, δηλαδή την ανάσταση από κάθε πτωματική αμαρτία και την ομολογία προς τον Θεό της ενάρετης ζωής.