Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 83:8

Διότι αυτό που έχει ειπωθεί για τον Χριστό, ότι δηλαδή το παιδίον αυξανόταν και ενδυναμωνόταν στο πνεύμα, και η χάρις του Θεού ήταν επάνω του· και πάλι: «Και ο Ιησούς προέκοπτε στη σοφία, την ηλικία και τη χάρη»· αυτό πρέπει να γίνεται και σε εμάς, ώστε και εμείς να αυξανόμαστε και να προκόβουμε όχι περισσότερο σωματικά παρά πνευματικά. Μάλλον δε, από τη σωματική προκοπή να μεταβαίνουμε πάντοτε στην πνευματική, και να καθιστούμε την πρώτη προϋπόθεση για τη δεύτερη, λησμονώντας μεν όσα βρίσκονται πίσω, σύμφωνα με την αποστολική προτροπή, και επεκτεινόμενοι προς όσα βρίσκονται εμπρός, προετοιμάζοντας αναβάσεις στην καρδιά μας, και προχωρώντας από δύναμη σε δύναμη και από δόξα σε δόξα, μέχρις ότου φθάσουμε σε τέλειο άνδρα, στο μέτρο της ηλικίας του πληρώματος του Χριστού.

Προς τον αδελφό και αρχιεπίσκοπο Ιωσήφ. Έλαβα τα γράμματα της αγιωσύνης σου, από τα οποία, αφού πληροφορήθηκα τη συζήτησή της με τον κρατούντα και, τέλος, την ευλογημένη της εξορία, αναστέναξα μεν ο ταπεινός (πώς θα μπορούσε άλλωστε να γίνει διαφορετικά;), αλλά δόξασα τον Θεό, ο οποίος την δόξασε εξαιτίας αυτού. Χαίρομαι, λοιπόν, και σε συγχαίρω, αγαπημένε αδελφέ, για την καταξίωσή σου και καυχιέμαι για τα κατορθώματά σου ή μάλλον για τις εξορίες σου, όσο οι βασιλιάδες για τα διαδήματά τους. Και ποιος θα μου έδινε τη χάρη να δω το ποθητό σου πρόσωπο; Διότι θα το αγκάλιαζα αχόρταγα, καθώς για τρίτη φορά τώρα εξορίζεσαι και φυλακίζεσαι για την αλήθεια του Θεού. Πραγματικά η αρετή σου αδικούνταν και βρισκόταν σαν κάτω από το μόδιο, όσο εσύ παρέμενες στο μοναστήρι· τώρα ανεβαίνει πάνω στον λυχνοστάτη και λάμπει σε όλη την Εκκλησία. Έτσι, εκείνοι που νόμιζαν ότι θα την αποκρύψουν, έκαναν την αρετή σου να λάμψει. Καλή μεν είναι και η εξορία των άλλων αγιωτάτων επισκόπων και δεν υπολείπεται εγκωμίων, αλλά δεν είναι ισάξια με τη δική σου. Γιατί; Διότι είναι μονοστέλεχη, και δεν προχωρά από δύναμη σε δύναμη όπως η δική σου, που είναι τριστέλεχη και τρικόρυφη. Γι' αυτό το όνομά σου είναι αξιέπαινο, το κατόρθωμά σου περίβλεπτο, η αγαλλίασή σου αιώνια. Αποξενωθήκαμε και εκτοπιστήκαμε ο ένας από τον άλλον, αλλά ο Θεός είναι αγαθός, ώστε να μας ενώσει και να μας βάλει να συγκατοικήσουμε αιώνια. Ίσως όμως ακόμη και εδώ να μην είναι αδύνατο σε Αυτόν το να δούμε ξανά ο ένας τον άλλον κατά πρόσωπο.

Αυτά, λοιπόν, τα ελκύει και τα εξασφαλίζει για τον εαυτό του, μεταβαίνοντας από δύναμη σε δύναμη και προετοιμάζοντας στην καρδιά του αναβάσεις αρετών.

Ειδάλλως, μη λέτε ότι έχετε το ίδιο θέμα και ότι πάντοτε μας μιλάει για τα ίδια πράγματα· και τι άλλο υπάρχει για να διηγηθεί; Και μήπως έχουμε αλλάξει τον τρόπο ζωής που αρχίσαμε, ώστε να στραφούμε σε άλλα πράγματα συζητώντας για διαφορετικά θέματα; Καθόλου· αλλά και αυτά πολλές φορές, και για τα ίδια πάρα πολλές φορές, και δεν θα σταματήσουμε να εγκωμιάζουμε την αρετή και να στηλιτεύουμε την κακία, και ότι είναι καλό και μακάριο η αληθινή αναχώρηση από όλο τον κόσμο και η συμβίωση των αδελφών· το μύρο αληθινά που κατεβαίνει στο γένι, το γένι του Ααρών· και ότι όποιος βρεθεί σε αυτήν, περιβλήθηκε την ταπεινοφροσύνη και ντύθηκε την υπακοή· και επιζήτησε την κοπή του δικού του θελήματος, αντλώντας άβυσσο από την άβυσσο του έρωτα προς τον Θεό και προχωρώντας από δύναμη σε νοερή δύναμη, αποδεχόμενος τα πάντα και υπομένοντας τα πάντα σύμφωνα με τον κανόνα της κοινοβιακής καρτερίας, και σε τίποτα δεν πορεύεται κατακρίνοντας τα καθιερωμένα σε αυτήν εξαιτίας υπεροπτικού φρονήματος και ιδιορρυθμίας, η οποία αποξενώνει από τον Θεό και τον ηγούμενο τον ταπεινό υποτακτικό.

Και ποιος θα τολμούσε να νομίσει ότι είναι κάτι και να ακούσει από τον ιεροκήρυκα απόστολο: «Διότι τι έχεις, το οποίο δεν έλαβες; Και αν το έλαβες, γιατί καυχάσαι, σαν να μην το έλαβες;» Αλλά βεβαίως υπάρχει ανάγκη αγώνα, τέκνα και αδελφοί, και δρόμου ταχύτατου και σπουδής αδιάκοπης μαζί με την ταπεινοφροσύνη, η οποία συγκρατεί και οχυρώνει και θεμελιώνει τον νου μας στη θεία ευσέβεια, ώστε να μην εκπέσετε από την καλή σας αρχή, ούτε να καταισχύνετε τα προηγούμενα με όσα ακολουθούν, ούτε να φανείτε ότι από την αρετή μεταπέσατε στην κακία. Αλλά, υφιστάμενοι την καλή αλλοίωση, να καθαιρόμαστε και να φωτιζόμαστε και να ανυψωνόμαστε καθημερινά, γινόμενοι πιο φωτεινοί από το φως, και ανυψούμενοι από τη λαμπρότητα του αστέρα στη λαμπρότητα του ηλίου, και ανεβαίνοντας από δύναμη σε ανώτερη δύναμη. Συντρίψτε όλα τα σαρκικά φρονήματα, σας παρακαλώ, και το μέγιστο εμπόδιο της αρετής, τη μάταιη κοσμική δόξα· και αφού συντρίψετε με την πνευματική μάχαιρα κάθε εμπαθή προσκόλληση και κάθε φιληδονία της σάρκας, ενωνόμενοι με τον Θεό και ανερχόμενοι προς Αυτόν με τις νοητές κλίμακες, θέτοντας καθημερινά θεοειδείς αρχές και στερεώνοντας πνευματικά θεμέλια, καταβάλλοντας τα θράση της σάρκας με την εκκοπή των ιδίων θελημάτων, σβήνοντας τις φλόγες των παθών που ανάβουν με την άφθονη χύση των δακρύων, αντιπαραθέτοντας τη θεώρηση των μελλόντων αγαθών στις πνιγηρές ηδονές του φαγητού ή του ποτού ή κάποιας άλλης ματαιότητας.

Πώς όμως αντί για τα προειρημένα δεν θα υπάρχει κάποια μικρή και λίγη, αλλά αιώνια και απερίγραπτη χαρά και ευφροσύνη της αγαλλιάσεως στον μέλλοντα αιώνα; Υπομείνετε, λοιπόν, τέκνα μου, και αγωνίζεστε και βιάζετε τον εαυτό σας να υπερτερεί ο ένας του άλλου στα πνευματικά κατορθώματα· χωρίς φθόνο όμως, διότι το καλό όλων μεταδίδεται στον καθένα, και του καθενός σε όλους, μέσω μιας θείας κοινωνίας. Και ας κάνουμε, αν θέλετε, μια νέα αρχή, όχι μόνο από αυτήν εδώ την κατήχηση, αλλά και σε καθημερινή βάση. Διότι αυτό έχουμε διδαχθεί και αυτό έχουμε λάβει ως πατρική εντολή· επειδή δεν υπάρχει στασιμότητα στο καλό, και οπωσδήποτε όποιος θέλει να σωθεί επιλέγει να προχωρά από δύναμη σε δύναμη. Και εάν δεν κυριευθούμε από ακηδία μέχρι το τέλος της ζωής μας, συναγωνιζόμενοι μεταξύ μας σε αυτήν την καλή άμιλλα, να ξέρετε καλά ότι οι πύλες των ουρανών θα ανοίξουν για εμάς· ο παράδεισος θα μας υποδεχθεί· οι χοροί των μαρτύρων θα μας αγκαλιάσουν· οι μονές των δικαίων θα μας φιλοξενήσουν· τα ίδια τα άπειρα τάγματα των αγγέλων θα συμψάλουν μαζί μας με ανέκφραστη χαρά, η οποία απορρέει από το πρόσωπο του Κυρίου μας Ιησού Χριστού· στον οποίο ανήκει η δόξα, η τιμή και η προσκύνηση, μαζί με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα, τώρα και πάντοτε και στους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Γι' αυτό, ατενίζοντας και βλέποντας προς τον Θεό, και αποβλέποντας στα αγαθά που μας έχουν αποταμιευθεί, ας διανύσουμε τον αγώνα που βρίσκεται μπροστά μας ευχερώς, σταθερά και δυναμικά, χωρίς να παραλύουμε από την ακηδία, ούτε να εξαντλούμαστε από τη νηστεία, ούτε να χάνουμε τις δυνάμεις μας από την αγρυπνία, ούτε να οκνούμε στην προσευχή, ούτε να ναρκωνόμαστε ως προς τις άλλες εντολές, αλλά σαν προς χαρά, σαν προς ζωή, σαν προς ευφροσύνη, σαν προς αγαλλίαση, και σε κάτι ακόμη μεγαλύτερο από αυτά, σαν προς το φως, σαν προς τον Θεό ας τρέχουμε και ας σπεύδουμε και ας εισερχόμαστε από δύναμη σε δύναμη των εντολών και από δόξα σε δόξα των αρετών, μεταμορφούμενοι και βελτιούμενοι ολοκληρωτικά και πάντοτε λαμπρυνόμενοι και πλουτίζοντας με τα θεία, μέχρι να φθάσουμε, όπως λέει, στην ενότητα της πίστεως, στο μέτρο της ηλικίας του πληρώματος του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, για τον Οποίο σταυρωθήκαμε ως προς τον κόσμο και ο κόσμος σταυρώθηκε για εμάς, για τον Οποίο τα αφήσαμε όλα και τα θεωρήσαμε σκύβαλα, προκειμένου να κερδίσουμε Αυτόν.

Έτσι η θεία χάρη μας καθοδήγησε καλά, και είθε να συνεχίσει να μας καθοδηγεί και να μεταφέρει από δύναμη σε δύναμη το θεοσύστατο σύστημα, την αδιάρρηκτη σύναξη, το νεοσύστατο καθίδρυμα, που είναι όμως αρχαιογνώριστος τρόπος ζωής, ο οποίος αποβλέπει μόνο στον Θεό και δεν στρέφεται σε τίποτε άλλο, την ομοψυχία μέσα στον κόσμο. Εύγε, εύγε για την άριστη διαγωγή σας και τον πανάριστο και θαυμαστότατο δρόμο σας, ω αιδεσιμότατοι αδελφοί!

Σε αυτά και στα παρόμοια ας είναι ο αγώνας σας, και μέσω αυτών ας ανυψωνόμαστε από δύναμη σε δύναμη και από τον κόσμο στον ουρανό, και μακάριος είναι αυτός που τρέχει αχόρταγα, διότι θα στεφανωθεί πλουσιοπάροχα και θα ανακηρυχθεί από τον Δεσπότη Θεό ενώπιον εκείνου του φοβερού βήματος.

Αντί των προαναφερθέντων, μας περιμένει όχι μικρή και ολίγη, αλλά αιώνια και απερίγραπτη χαρά και ευφροσύνη της αγαλλιάσεως στον μέλλοντα αιώνα. Υπομείνετε λοιπόν, τέκνα μου, και αγωνίζεστε και βιάζετε τους εαυτούς σας να υπερέχετε ο ένας του άλλου στα πνευματικά κατορθώματα, χωρίς όμως φθόνο. Διότι το καλό όλων μεταδίδεται στον καθένα, και το καλό του καθενός σε όλους, κατά θεία ανάκραση. Και ας κάνουμε, εάν θέλετε, μια νέα αρχή όχι μόνο από αυτή την κατήχηση, αλλά και κάθε ημέρα (διότι αυτό έχουμε διδαχθεί και αυτό μας έχει παραγγελθεί πατρικά· επειδή στο καλό δεν υπάρχει στασιμότητα), και οπωσδήποτε «από δύναμη σε δύναμη» επιλέγει να προχωρά καθένας που θέλει να σωθεί. Και εάν σκεπτόμαστε κατ' αυτόν τον τρόπο και έτσι προσέχουμε όταν ακούμε, και εάν δεν κυριευθούμε από ακηδία, μέχρι να τελευτήσουμε, συναγωνιζόμενοι μεταξύ μας σε αυτή την καλή άμιλλα, να γνωρίζετε καλά ότι οι πύλες των ουρανών θα ανοίξουν για εμάς, ο Παράδεισος θα μας υποδεχθεί, οι χοροί των μαρτύρων θα μας αγκαλιάσουν, οι κατοικίες των δικαίων θα μας εγκατοικήσουν, τα ίδια τα άπειρα τάγματα των αγγέλων θα χορεύουν μαζί μας με ανεκλάλητη χαρά, ενώπιον του προσώπου του Ιησού Χριστού του Κυρίου μας, στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος μαζί με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα, νυν και αεί και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Ω καλλιμάρτυρες, ω στρατιώτες του παμβασιλέα Χριστού, ω βιαστές και άρπαγες της βασιλείας των ουρανών, χαίρετε, να έχετε ευθυμία, να ανδρίζεστε, να επείγεστε, να τρέχετε, να προχωρείτε με καλό βηματισμό, να εισέρχεστε και να μεταβαίνετε από δύναμη σε δύναμη στις ιερές ασκήσεις. Να ανεβαίνετε και να υψώνεστε στα ύψη των αρετών, να πορεύεστε ψηλά με τις ουράνιες θεωρίες. Έτσι να κάνετε καθημερινά, έτσι αδιάλειπτα να πράττετε, μέχρι να έλθει το τέλος του βίου, το οποίο θα σας μεταφέρει στην ετοιμασμένη για εσάς χαρά και αγαλλίαση από την καταβολή του κόσμου. Και βέβαια μακάριος και υπερευλογημένος είναι εκείνος που με νήψη ακούει και κάνει πράξη τα όσα λέγονται, και προσθέτει πυρ στο πυρ μέσα στην καρδιά του, και ανάβει τον πυρσό της θείας αγάπης, ο οποίος φθάνει από τη γη στον ουρανό. Ελεεινός δε και πανάθλιος είναι εκείνος που κλείνει τα αυτιά του, αγαπώντας τη ματαιότητα και ζητώντας την προσωρινή και φθαρτή απόλαυση της σάρκας. Αλλά, για να μην βρεθεί κανείς μας στην αντίθετη μερίδα, ας μην φροντίζει καθένας μόνο τα δικά του, αλλά συμμετέχοντας με συμπάθεια και στα όσα αφορούν τον πλησίον (διότι είμαστε μέλη ο ένας του άλλου), ας φροντίσει και ας αγαπήσει και ας προσφέρει λόγο, χείρα βοηθείας, τρόπο, βοήθεια, όσο είναι δυνατόν, διότι έτσι χαίρεται ο Κύριος και εμείς οι αμαρτωλοί. Έτσι κάνει κανείς και τον εαυτό του καλύτερο και πιο ένθεο μέσω της συμπαράστασης και της συνδρομής προς τον πλησίον, ή μάλλον προς το ίδιο του το μέλος.

Αυτός, λοιπόν, που αγαπά με αυτόν τον τρόπο δεν χορταίνει, δεν καταπίπτει, δεν κυριεύεται από ακηδία· απεναντίας μάλιστα, προσθέτει πυρ στο πυρ και με την προθυμία ανάβει νέα προθυμία, ετοιμάζοντας «αναβάσεις στην καρδιά» του γεμάτες αρετές και πορευόμενος «από δύναμη σε δύναμη» πνευματική· και αυτό το πράττει ακατάπαυστα. Δεν βλέπετε εκείνους που κοπιάζουν σαρκικά, πόσο πολύ κοπιάζουν για πράγματα μάταια και φθαρτά;

ΚΑΤΗΧΗΣΗ ΡΗ': ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΝΑ ΕΙΜΑΣΤΕ ΕΥΚΙΝΗΤΟΙ ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ ΑΓΩΝΕΣ ΤΗΣ ΑΡΕΤΗΣ Αδελφοί και πατέρες, η αρετή είναι από τη φύση της ένα πράγμα αεικίνητο, που ποτέ δεν σταματά την προς τα εμπρός πορεία της, αλλά πάντοτε μεταβιβάζει προς τα καλύτερα αυτούς που συμμετέχουν σε αυτήν. Και δηλώνοντας αυτό ο Απόστολος λέει: «Όχι ότι ήδη το έλαβα ή ότι έχω ήδη φτάσει στην τελειότητα· αλλά συνεχίζω να το επιδιώκω μήπως και το καταλάβω, επειδή και εγώ καταλήφθηκα από τον Χριστό Ιησού.» Και πάλι λέει: «Ξεχνώντας αυτά που βρίσκονται πίσω, και επεκτεινόμενος προς αυτά που βρίσκονται μπροστά, επιδιώκω τον σκοπό, προς το βραβείο της άνω κλήσεως του Θεού εν Χριστώ Ιησού»· ώστε να μην υπάρχει καμία στάση στο καλό. Διότι η στάση στο καλό γίνεται αρχή του κακού. Επομένως ας μη σταματήσουμε ούτε και εμείς, αδελφοί, από τον δρόμο της αρετής, αλλά να είμαστε πάντοτε δραστήριοι, ανανεωμένοι, μεταβαίνοντας από δύναμη σε δύναμη, μέχρι να φτάσουμε «στον τέλειο άνδρα, στο μέτρο της ηλικίας του πληρώματος του Χριστού.» Και πώς θα γίνει αυτό; Εάν κάθε μέρα την περνούμε με προθυμία· όπως, για παράδειγμα: έφτασε ο όρθρος· γρήγορα να σηκωνόμαστε από τον ύπνο για να παραστούμε στην προσευχή. Όταν αποχωρήσουμε από εκεί· με προθυμία ας αναλάβουμε την εργασία μας, αφενός υμνώντας και ψέλνοντας στην καρδιά μας προς τον Κύριο, και αφετέρου εργαζόμενοι με τα χέρια μας.

Κατήχηση ΡΚΒ΄. Περί του να δουλεύουμε τον Κύριο με επιμονή και θάρρος και να διανύουμε δυναμικά τον δρόμο της άσκησής μας. Αδελφοί και πατέρες, είναι καλή η ενασχόληση αυτή, διότι από την αγρυπνία περάσαμε στην ακρόαση του λόγου, προχωρώντας «από δύναμη σε δύναμη». Διότι, έστω κι αν δεν ρέει σε εμάς ο λόγος με επάρκεια για να διδάσκουμε, εντούτοις, επειδή αυτό που γίνεται αποτελεί μίμηση των αγίων πατέρων, δεν είναι ανώφελο, αλλά πάρα πολύ ωφέλιμο. Επειδή και οι πατέρες μας κοπίαζαν στον λόγο και στη διδασκαλία, μιμούμενοι τον μακάριο Απόστολο, ο οποίος λέει στις Πράξεις: «Για τρία χρόνια, νύχτα και μέρα, δεν σταμάτησα να νουθετώ με δάκρυα τον καθένα από εσάς». Καθώς και σε άλλο σημείο λέει: «Οι πρεσβύτεροι που προΐστανται καλά, ας θεωρούνται άξιοι διπλής τιμής, προπάντων εκείνοι που κοπιάζουν στον λόγο και στη διδασκαλία· διότι λέει η Γραφή: "Δεν θα φιμώσεις το βόδι που αλωνίζει" και "Άξιος είναι ο εργάτης του μισθού του"». Βλέπετε πόσο αναγκαία είναι η διδασκαλία; Διότι, όπως τα φυτά έχουν ανάγκη από τη ροή του νερού για να καρποφορήσουν, έτσι και οι μαθητευόμενοι έχουν ανάγκη από την καθοδήγηση του δασκάλου για την εργασία των αγαθών· και όπως εκείνα όταν δεν ποτίζονται ξηραίνονται, έτσι και αυτοί όταν δεν διδάσκονται καθίστανται άχρηστοι. Γι' αυτό κι εγώ ο ταπεινός δείχνω προθυμία να παρακαλώ, να νουθετώ, κάποιες φορές να ελέγχω και να επιτιμώ, μήπως με κάποιον τρόπο μπορέσω μαζί με εμένα να διασώσω και εσάς.