Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 90:13

Όταν λοιπόν επιδήμησε ο Κύριος σε εμάς και «μας έδωσε εξουσία να πατούμε επάνω σε φίδια και σκορπιούς και επάνω σε όλη τη δύναμη του εχθρού», τότε και εμείς με θάρρος ας λέμε μαζί με τον προφήτη: «Δεν θα παραδώσεις στα θηρία την ψυχή που σε δοξολογεί». Διότι ο Κύριος «συνέτριψε τα κεφάλια των δρακόντων». Γι' αυτό και ο προφήτης αναφωνεί λέγοντας: «Επάνω σε ασπίδα και σε βασιλίσκο θα βαδίσεις και θα καταπατήσεις λιοντάρι και δράκοντα». Αυτά λοιπόν, όπως προείπα, κυρίευσαν το πουλάρι. Και αυτά ήταν που το έδεσαν και το υποδούλωσαν. Νομίζω εξάλλου ότι και ο προφήτης Ησαΐας γι' αυτόν τον λόγο λέει: «Λιοντάρι και σκύμνος, λιοντάρια από εκεί και ασπίδες και ιπτάμενα απόγονα ασπίδων, οι οποίοι μετέφεραν επάνω σε γαϊδούρια και καμήλες τον πλούτο τους». Θέλοντας λοιπόν ο προφήτης να μας διδάξει, κατέστησε γνωστές τις αντικείμενες δυνάμεις μέσω των θηρίων· οι οποίες αντικείμενες δυνάμεις φόρτωναν τον δικό τους ολέθριο πλούτο στην ανθρωπότητα. Ποιος όμως είναι ο πλούτος του διαβόλου; Η κακία και η ειδωλολατρία και η ηδονή και η αφροσύνη και κάθε αμαρτία. Διότι αυτόν ακριβώς τον πλούτο, από μεγάλη ανάγκη, βάσταζε η όνος και το πουλάρι και είχαν δεθεί με τα δεσμά της αμαρτίας. Επειδή τίποτα δεν είναι βαρύτερο από την αμαρτία. Γι' αυτό και έχει παρομοιαστεί με μόλυβδο από τον προφήτη.

Αίνος ωδής στον Δαβίδ, ανεπίγραφος στους Εβραίους. 90ός. Υπόθεση. Ακολούθως, μετά τη δήλωση της αποστροφής του ιουδαϊκού λαού στον ογδοηκοστό ένατο ψαλμό, σε τούτον τον ψαλμό εισάγει το πρόσωπο εκείνων που τελειώνονται μέσω του Χριστού και οι οποίοι νικούν μέσω αυτού τους νοητούς εχθρούς, δηλαδή τις αρχές και τις εξουσίες, και τους κοσμοκράτορες αυτού του σκότους, και τα πνευματικά της πονηρίας, καθώς και τον ίδιο τον αλιτήριο Σατανά· οι οποίοι και υποδηλώνονται με ποικίλους τρόπους μέσω όσων αναφέρονται παρακάτω. Ως νυκτερινός φόβος και βέλος στο σκοτάδι, και σύμπτωμα και μεσημβρινό δαιμόνιο, και χιλιάδες και μυριάδες, και ασπίδα, και βασιλίσκος, και λέοντας, και δράκοντας. Εναντίον όλων αυτών, λοιπόν, ανακηρύσσει τη νίκη για τον άνθρωπο του Θεού.

Για να μη σκοντάψει ποτέ το πόδι σου σε πέτρα. Το μεν πόδι συμβολίζει την ψυχή, η δε πέτρα την αμαρτία. Επάνω σε ασπίδα και βασιλίσκο θα πατήσεις. Όχι μόνο, λέγει, δεν θα υποστείς κανένα δεινό, ω άνθρωπε του Θεού, αλλά και τα ίδια τα πλήθη των πνευμάτων θα δεις να έχουν ριχθεί κάτω από τα πόδια σου· ώστε με απόλυτη αφοβία να πατήσεις τα κεφάλια τους.

Γι' αυτό Εκείνος, αφού περιέπαιξε τον θάνατο, τον παραδίδει πλέον υποχείριο και σε εμάς για να καταπατείται, λέγοντας: «Ιδού, σας έχω δώσει την εξουσία να πατάτε επάνω σε όφεις και σκορπιούς, και επάνω σε όλη τη δύναμη του εχθρού»· και πάλι: «Θα καταπατήσει λέοντα και δράκοντα». Διότι παλαιά μεν ο όφις εξαπάτησε την Εύα, και με τον φθόνο του ο θάνατος εισήλθε στον κόσμο· τώρα όμως καταπατείται, και ενώ θέλει να εξαπατήσει, ακούει: «Ύπαγε οπίσω μου, Σατανά». Και παλαιά μεν ο αντίδικός μας διάβολος περιφερόταν ως λέοντας, διψώντας για την ψυχή μας· τώρα όμως καταπατείται μαζί με τον δράκοντα, και συνεπώς ο Θεός εν τάχει θα συντρίψει τον Σατανά κάτω από τα πόδια μας. Και τόσο πολύ καταφρονείται και εμπαίζεται, ώστε να μη φοβάται κάποιος ακόμη κι αν απλώσει το χέρι του σε φωλιά ασπίδων.

Τα θηρία αποτελούν απόδειξη της πίστεως. Έχεις εμπιστοσύνη στον Κύριο; Επάνω σε ασπίδα και βασιλίσκο θα επιβείς, και θα καταπατήσεις λέοντα και δράκοντα. Και έχεις, μέσω της πίστεως, την εξουσία να πατάς επάνω σε φίδια και σκορπιούς. Ή δεν βλέπεις ότι, όταν ο Παύλος μάζευε φρύγανα, η έχιδνα που προσκολλήθηκε πάνω του δεν του προξένησε καμία απολύτως βλάβη, διότι ο άγιος βρέθηκε γεμάτος από πίστη; Εάν όμως είσαι άπιστος, μη φοβάσαι τόσο το θηρίο, όσο τη δική σου απιστία, διά της οποίας κατέστησες τον εαυτό σου ευάλωτο σε κάθε φθορά. Αλλά αισθάνομαι ότι από ώρα μου ζητείται η διδασκαλία περί της δημιουργίας του ανθρώπου, και νομίζω πως σχεδόν ακούω τους ακροατές να φωνάζουν μέσα στις καρδιές τους, ότι διδασκόμαστε μεν ποια είναι από τη φύση τους τα όσα μας ανήκουν, αγνοούμε όμως τους ίδιους τους εαυτούς μας. Είναι ανάγκη λοιπόν να μιλήσω, παραμερίζοντας τον δισταγμό που μας διακατέχει. Διότι πράγματι, φαίνεται πως το πιο δύσκολο από όλα είναι να γνωρίσει κανείς τον ίδιο του τον εαυτό. Επειδή, όχι μόνο ο οφθαλμός, ενώ βλέπει τα εξωτερικά πράγματα, δεν χρησιμοποιεί την όρασή του για να δει τον εαυτό του, αλλά και αυτός ο ίδιος ο νους μας, ενώ παρατηρεί με οξύτητα το ξένο αμάρτημα, είναι βραδύς προς την επίγνωση των δικών του ελαττωμάτων.

Επειδή, λοιπόν, το ελάφι έτυχε τέτοιας φυσικής κατασκευής ώστε να υπερισχύει της βλάβης από τα ερπετά, αλλά επιπλέον η βρώση της οχιάς αποτελεί γι' αυτό μέσο καθαρμού, όπως βεβαιώνουν όσοι έχουν παρατηρήσει τέτοια φαινόμενα, και επειδή όλα τα ιοβόλα λαμβάνονται ως εικόνα των πονηρών και αντικειμένων δυνάμεων (καθώς ο Κύριος λέει: «Σας έδωσα την εξουσία να πατάτε επάνω σε όφεις και σκορπιούς, και επάνω σε όλη τη δύναμη του εχθρού»· και ο Ψαλμός πάλι υπόσχεται στον προφήτη ότι: «Επάνω σε ασπίδα και βασιλίσκο θα πατήσεις»)· είναι ανάγκη, όταν ακούμε το όνομα του ελαφιού στην Αγία Γραφή, να ανάγουμε το νόημα στην ανώτερη εικόνα. Διότι, «Τα υψηλά όρη είναι για τα ελάφια»· και, «Επιποθεί το ελάφι τις πηγές των υδάτων».

Διότι πώς, πες μου, θα καταπατούσαμε όλη τη δύναμή του, σύμφωνα με αυτό που έχει ειπωθεί στους Ψαλμούς προς κάθε άνθρωπο που κατοικεί «υπό τη σκέπη του Υψίστου, πάνω σε ασπίδα και βασιλίσκο θα επιβείς, και θα καταπατήσεις λιοντάρι και δράκοντα»; Όταν λοιπόν ο Παράκλητος από τον ουρανό βρεθεί σε άγιες ψυχές, και φανεί ότι δικαίως έχει σταλεί σε αυτές λόγω της αδιάφθορης πίστης τους, τότε θα αποδείξει τον κόσμο ένοχο για τις δικές του αμαρτίες, και στερημένο από την άνωθεν χάρη, επειδή ακριβώς αποστρέφεται τον λυτρωτή. Και θα τον ελέγξει πάλι, επειδή παραλόγως προσάπτει την αμαρτία σε αυτούς που ήδη έχουν πιστέψει. Διότι έχουν δικαιωθεί ευλόγως, αν και δεν είδαν τον Χριστό να αναχωρεί προς τον Θεό και να θαυματουργεί, επειδή τον τίμησαν με την πίστη τους. Νομίζω δε ότι, έχοντας κάτι τέτοιο στο μυαλό του, και ο Παύλος είπε: «Ποιος θα κατηγορήσει τους εκλεκτούς του Θεού; Ο Θεός είναι εκείνος που δικαιώνει, ποιος είναι εκείνος που κατακρίνει;». Διότι κάθε ανομία έφραξε το στόμα της, σύμφωνα με τη φωνή του ψαλμωδού, μη έχοντας τίποτα να προσάψει σε αυτούς που έχουν εκλεγεί μέσω της πίστης και έχουν ενδυθεί το καύχημα της δικαιοσύνης που προέρχεται από αυτήν. Θα ελέγξει όμως αυστηρά τον κόσμο ως πλανημένο, και επειδή έχει τις ελπίδες του σε αυτόν που έχει κατ' αυτόν τον τρόπο κατακριθεί, με αποτέλεσμα να εκπέσει από όλη την αρχαία του δόξα, να θεωρείται ευτελής και να μην υπολογίζεται καθόλου από όσους σέβονται τον Θεό.

Αλλά εσύ, λέει, είσαι και ο μόνος μέγας αιώνιος Θεός· και αυτό το απέδειξες από τα ίδια τα πράγματα· διότι, αφού τους ταπείνωσες, κατέβασες αυτούς που κατοικούν στα ψηλά. Δηλαδή, συγκλόνισες την ισχύ των υπερηφάνων, που βρίσκονταν ψηλά, και τους αλαζόνες τους κατέβασες στη γη, και σαν να ήταν οχυρωμένες πόλεις τους γκρέμισες εκ θεμελίων. Διότι αυτό σημαίνει το «έως το έδαφος». Και τους παρέδωσες για να καταπατηθούν από τα πόδια των πράων και των ταπεινών. Και ποιοι είναι πάλι αυτοί, παρά οι γνήσιοι φύλακες των προσταγμάτων του Σωτήρα; εκείνοι που φροντίζουν να μιμούνται τον Δεσπότη τους, ο οποίος αναφωνεί και λέει: «Ελάτε προς εμένα, όλοι οι κοπιώντες και πεφορτισμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω. Σηκώστε τον ζυγό μου επάνω σας και μάθετε από εμένα ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά, και θα βρείτε ανάπαυση στις ψυχές σας.» Θυμόμαστε δε πάλι τον λόγο του: «Ιδού, σας έχω δώσει την εξουσία να πατάτε πάνω σε φίδια και σκορπιούς, και πάνω σε όλη τη δύναμη του εχθρού.» Διότι έχει καταπατηθεί ο αποστάτης δράκοντας· και έχουμε πατήσει πάνω σε ασπίδα και βασιλίσκο, εμείς που θέλουμε να κατοικούμε με τη βοήθεια του Υψίστου, και έχουμε βρεθεί υπό τη σκέπη του Θεού του ουρανού, δηλαδή προφανώς του Χριστού, διότι προσκυνείται στον ουρανό· «Διότι όταν, λέει, εισαγάγει τον πρωτότοκο στην οικουμένη, αναφέρει: Και ας τον προσκυνήσουν όλοι οι άγγελοι του Θεού.» <Η οδός των ευσεβών έγινε ευθεία, και είναι προετοιμασμένη η οδός των ευσεβών. Διότι η οδός του Κυρίου είναι κρίση.>

Νομίζω δε ότι θα πρέπει να προστεθεί και εκείνο. Διότι παλαιά, όταν ζούσαμε συνεχώς μέσα στην πλάνη, και αποτελούσαμε τέκνα οργής, σαν κάποια πονηρά θηρία και σαρκοβόρα όρνια, και μάλιστα σαν τους αγριότατους δράκοντες, μας κατέστρεφαν οι πονηρές και αντίθετες δυνάμεις. Επειδή όμως εν Χριστώ γνωρίσαμε τον κατά φύσιν Θεό, και μέσω της πίστεως απονίψαμε τα εγκλήματα της αρχαίας απάτης, τότε και σωθήκαμε, και λάβαμε την εξουσία να «πατούμε επάνω σε φίδια και σκορπιούς, και επάνω σε όλη τη δύναμη του εχθρού», τότε πατήσαμε επάνω σε ασπίδα και βασιλίσκο, και ποδοπατήσαμε λέοντα και δράκοντα, με τον Χριστό να μας προασπίζεται, και να περιτειχίζει τους δικούς Του με αήττητη δύναμη, και να χορηγεί στον νου μας τη δική Του ειρήνη. Διότι λέγει: «Την ειρήνη τη δική μου σας δίνω· την ειρήνη τη δική μου αφήνω σε εσάς». Γράφει δε και ο Παύλος: «Και η ειρήνη του Χριστού, η υπερέχουσα κάθε νου, θα φρουρήσει τις καρδιές σας και τα νοήματά σας». <Και θα σε εγκαταστήσω με ελπίδα και θα σε μνηστευθώ για τον εαυτό μου εις τον αιώνα.> Όχι μόνο, λέγει, θα σε απαλλάξω από τους τρόμους του πολεμίου, αλλά θα προσθέσω σε αυτό και το να βρεθείς πλέον στην ευνοϊκή θέση της ελπίδας των αγαθών, ώστε να έχεις την ευθυμία ασφαλή, εδραιωμένη και ακλόνητη. Διότι θα σε μνηστευθώ για τον εαυτό μου, και αυτό εις τον αιώνα. Και τι σημαίνει άραγε αυτό;

Διότι, όπως ακριβώς για τα άλογα ζώα το δέρμα τους αποτελεί ασφαλές ένδυμα, επειδή το γυμνό σαρκίο είναι εντελώς ευπαθές, έτσι και για εμάς τους ίδιους ασφαλές περίβλημα και σαν κάποιο δέρμα είναι η δύναμη της ελπίδας προς τον Θεό, την οποία εάν έχουμε χωρίς να λυπούμε τον Θεό με κανέναν τρόπο, θα υπερισχύσουμε των εχθρών, και θα νικήσουμε κάθε πόλεμο, τόσο σαρκικό όσο και νοητό. Θα επιβούμε επίσης «επί ασπίδα και βασιλίσκον, και θα καταπατήσουμε λέοντα και δράκοντα», σύμφωνα με τα γεγραμμένα. Και θα ψάλουμε με πεποίθηση: «Κύριε ο Θεός των δυνάμεων, μακάριος ο άνθρωπος που ελπίζει σε εσένα». <Γι' αυτό οι ηγέτες του λαού μου θα απορριφθούν από τους οίκους της τρυφής τους, εξαιτίας των πονηρών τους επιτηδευμάτων εξορίστηκαν.> Επειδή, λέει, εκείνοι που θα μπορούσαν να ωφελήσουν με τις οδηγίες και τις νουθεσίες τους υποτακτικούς τους, οι καθοδηγητές και πατέρες, οι ποιμένες και επιστάτες, έγδαραν το δέρμα του λαού, και του αφαίρεσαν την ελπίδα προς τον Θεό, μέσω της οποίας ήταν εύκολο να συντριβεί κάθε πόλεμος. Γι' αυτόν τον λόγο, δικαίως, αφού εγκαταλείψουν τα αγαθά του οίκου τους και στερηθούν τα πλέον αγαπημένα τους πρόσωπα, έχοντας εκπέσει από την τέρψη και την τρυφή, θα πορευθούν προς τους εχθρούς τους και θα δώσουν πικρό λόγο για τη ραθυμία και τη φαυλότητά τους. Το ότι δε για τα πάθη τους δεν στάθηκε κάποιος άλλος αφορμή, αλλά οι ίδιοι για τον εαυτό τους, το αποσαφηνίζει λέγοντας: «Εξαιτίας των πονηρών τους επιτηδευμάτων εξορίστηκαν».

Διότι, βεβαίως, πολυάριθμοι από τους Ιουδαίους αποδέχθηκαν την πίστη στον Χριστό, και πριν από όλους τους άλλους οι μακάριοι μαθητές. Εξέπεσαν όμως της ελπίδας εκείνοι που συμπεριφέρθηκαν υβριστικά με τις απείθειές τους. Εντούτοις, στους έσχατους καιρούς θα προστεθούν στους άλλους, και τρόπον τινά με γρήγορο βηματισμό θα προστρέξουν τελικά σε εκείνο το σημείο, στο οποίο θα ήταν προτιμότερο να είχαν έρθει εξαρχής. <Και θα σταθεί και θα επιβλέψει, και θα ποιμάνει το ποίμνιό του με ισχύ ο Κύριος, και θα υπάρξουν μέσα στη δόξα του ονόματος του Κυρίου του Θεού τους· διότι τώρα θα δοξαστεί έως τα πέρατα της γης. Και αυτή θα είναι η ειρήνη.> Το «θα σταθεί», λέει, έχει την έννοια του «και θα επιβλέψει». Και θα είναι ο ίδιος αυτουργός ποιμένας των δικών του προβάτων, χωρίς να αναθέσει την καθοδήγησή τους σε κάποιον άλλον, όπως ακριβώς παλαιότερα στον μακάριο Μωυσή, αλλά ο ίδιος από μόνος του· διότι είναι αλήθεια πως «Ούτε πρέσβης, ούτε άγγελος, αλλά ο ίδιος ο Κύριος μας έσωσε». Και θα μας ποιμάνει με ισχύ, θέτοντάς μας υπεράνω κάθε ιδρώτα και πόνου. Διότι θα προβάλει ως προστάτης, και θα διασώσει ολοκληρωτικά, χωρίς να επιτρέπει σε ψευδοποιμένες να αδικούν με απάτη, ούτε σε άγρια θηρία να επιτίθενται στα κοπάδια, ούτε να επιτρέπει στις πονηρές και αντίπαλες δυνάμεις, όπως ακριβώς παλαιότερα, να καταδυναστεύουν όσους έχουν πιστέψει και να εκμεταλλεύονται τους αγιασμένους, δίνοντάς τους μάλλον την εξουσία «να πατούν πάνω σε ασπίδα και βασιλίσκο, και να καταπατούν λιοντάρι και δράκοντα».

Διότι είναι εξαιρετικό άκουσμα αυτό που αφορά εμάς, και αληθινά μέγας και υπερφυής ήχος, εάν βέβαια είναι αληθές «Ότι ενώ εμείς ήμασταν ακόμη αμαρτωλοί, κατά τον καθορισμένο καιρό, ο Χριστός πέθανε υπέρ των ασεβών», ώστε εμείς που παλαιότερα ήμασταν δέσμιοι σε δεινά και αφόρητα πταίσματα, τώρα να είμαστε αγιασμένοι, και «Όχι από έργα δικαιοσύνης που κάναμε εμείς, αλλά» με έλεος και χάρη, αυτοί που παλαιότερα ήμασταν λυπημένοι και πάρα πολύ μακριά από κάθε ελπίδα, τώρα να είμαστε αγαπημένοι, λαμπροί και αξιοθαύμαστοι, «κληρονόμοι μεν του Θεού, συγκληρονόμοι δε του Χριστού». Θα κουφαθούν λοιπόν, λέει, και θα μείνουν σχεδόν εμβρόντητοι εξαιτίας της γαληνότητας του Θεού προς εμάς και της υπερβολής της παράδοξης χρηστότητάς Του, θα γλείψουν χώμα σερνόμενοι στη γη σαν τα φίδια, δηλαδή, δεν θα βρουν τροφή. Διότι είναι συνήθεια στα φίδια, εάν βρεθούν σε έλλειψη τροφής, μερικές φορές να μαζεύουν με τη γλώσσα τους το χώμα, και να θεωρούν τροφή αυτό που τυχαίνει να βρουν. Λέει δε ότι και οι ακάθαρτοι δαίμονες θα βρεθούν σε παρόμοιες στερήσεις. Διότι αυτοί που παλαιότερα συνήθιζαν να απολαμβάνουν και να καταπίνουν ολοσχερώς όλους τους ανθρώπους επί της γης, δεν θα βρουν πλέον κανέναν που να ανέχεται να πάθει αυτό, επειδή όλοι έχουν σωθεί από τον Χριστό, και έχουν φτάσει πλέον σε τέτοιο βαθμό πνευματικής ευρωστίας, ώστε να μην ανέχονται εκείνα τα παλαιά δαγκώματα, αλλά μάλλον να πατούν πάνω σε ασπίδα και βασιλίσκο, σύμφωνα με όσα έχουν γραφτεί.

Διότι αυτός είναι το όπλο της ευδοκίας, η ειρήνη, το τείχος, ο χορηγός της αφθαρσίας, ο πρύτανης των στεφάνων, αυτός που απομακρύνει τον πόλεμο των νοητών Ασσυρίων και ανακουφίζει από τις επιβουλές των δαιμόνων· αυτός που μας δίνει την εξουσία «να πατάμε επάνω σε φίδια και σκορπιούς και πάνω σε όλη τη δύναμη του εχθρού», μέσω του οποίου πατήσαμε πάνω σε ασπίδα και βασιλίσκο, και καταπατούμε λιοντάρι και δράκοντα· μέσω του οποίου αποκτήσαμε αγαθές ελπίδες για αφθαρσία και ζωή, για υιοθεσία και δόξα· μέσω του οποίου δεν θα δούμε πια κακά. <Εκείνο τον καιρό θα πει ο Κύριος στην Ιερουσαλήμ: Έχε θάρρος, Σιών, ας μην παραλύσουν τα χέρια σου. Ο Κύριος ο Θεός σου που είναι μέσα σου είναι δυνατός, θα σε σώσει, θα φέρει σε σένα ευφροσύνη και θα σε ανακαινίσει με την αγάπη του, και θα ευφρανθεί για σένα με τέρψη όπως σε ημέρα εορτής· και θα συνάξω τους συντετριμμένους σου.> Είναι σαφής, λοιπόν, η προαναγγελία ότι πρέπει να έχουμε θάρρος· και αψευδής αυτός που το υποσχέθηκε· άλλωστε το έχουμε ακούσει αυτό να το λέει και ο ίδιος ο Χριστός, σαν να ανανεώνει την παλαιά προφητεία, ή μάλλον θέτοντας μπροστά στα μάτια μας αυτό που είχε προηγουμένως υποσχεθεί. Διότι είπε: «Στον κόσμο θα έχετε θλίψη· αλλά να έχετε θάρρος, εγώ έχω νικήσει τον κόσμο».

Κατά τον καιρό λοιπόν εκείνο, λέει, κατά τον οποίο οι εχθροί της Εκκλησίας θα δουν ο ένας τον άλλον να υποβάλλεται σε τόσο φοβερές τιμωρίες, θα καταληφθούν από τρόμο, και εγκαταλείποντας πλέον το να τολμούν να καταδιώκουν την αγία πόλη, θα φύγουν ως φυγάδες, σχεδόν πιασμένοι από τα χέρια, και ζητώντας ανώφελα βοήθεια ο ένας από τον άλλον, θα είναι οικτροί και καταβεβλημένοι και κάτω από τα πόδια των αγίων. Ο δε Ιούδας, λέει, δηλαδή εκείνοι που έχουν δικαιωθεί μέσω της πίστεως στον Χριστό και φέρουν μέσα τους τον νοητό Ιουδαίο, και έχουν πλουτίσει με την εν Αγίω Πνεύματι περιτομή, θα παραταχθούν στην Ιερουσαλήμ, δηλαδή θα εκστρατεύσουν εναντίον των εχθρών, θα αντιμετωπίσουν θαρραλέα αυτούς που τους αντιστέκονται, καταπατώντας τους σαν σκορπιούς, πατώντας πάνω σε ασπίδα και βασιλίσκο, και θα αψηφήσουν εντελώς το λιοντάρι και τον δράκοντα. Θα είναι λαμπροί και αξιοθαύμαστοι, συλλέγοντας τον πλούτο από τέτοια κατορθώματα σαν χρυσάφι και ασήμι και ιματισμό. Διότι το ότι το νόημα της προφητείας δεν αναφέρεται στα αισθητά πράγματα, πώς θα μπορούσε κανείς να το αμφισβητήσει; Επειδή πλούτος των αγίων δεν είναι ο φθαρτός και επίγειος, αλλά ο νοητός, ο επουράνιος και αιώνιος, τον οποίο συγκεντρώνουν στις ψυχές τους εκείνοι που διδάσκουν και με άλλους τρόπους διακρίνονται μέσα στις εκκλησίες. Διότι λαφυραγωγούν τρόπον τινά τη δύναμη όλων των λαών, οδηγώντας στον Χριστό μέσω της πίστεως τους εκλεκτούς των εθνών.

λ.> (B f. 376, H f. 399) Διότι, όπως ακριβώς οι κατά σάρκα πατέρες, όταν δουν δρόμο τραχύ και δύσβατο, αρπάζουν στα χέρια τα βρέφη, μήπως τυχόν και βλαφτούν, επειδή έχουν τρυφερό πόδι και δεν μπορούν ακόμη να βαδίσουν σε σκληρό δρόμο, έτσι και οι λογικές δυνάμεις, εκείνους που δεν έχουν ακόμη τη δύναμη να κοπιάσουν και έχουν κατά κάποιον τρόπο νηπιώδη διάνοια, δεν τους αφήνουν να κοπιάσουν πάνω από τις δυνάμεις τους, αλλά τους αποσπούν από κάθε πειρασμό, μήπως τυχόν λυγίσουν, βρεθούν κάτω από τα πόδια του Σατανά και παραιτηθούν από την απόφαση να δουλεύουν τον Θεό. <Επί ασπίδα και βασιλίσκον επιβήση.> (B f. 376, H f. 399) Και βεβαίως αυτόν τον καταπάτησε ο Χριστός, και μέχρι τώρα τον καταπατά, δίνοντας στους μαθητές του την εξουσία να πατούν επάνω σε φίδια και σκορπιούς και σε όλη τη δύναμη του εχθρού. <Και καταπατήσεις λέοντα και δράκοντα.> (B f. 376, H f. 399 b) Λιοντάρι λοιπόν και δράκοντας και βασιλίσκος θα μπορούσε να νοηθεί ο ίδιος ο Σατανάς, και οι πονηροί άγγελοι που αποστάτησαν μαζί του, οι οποίοι δεν διατήρησαν το αρχικό τους αξίωμα και για τους οποίους φυλάσσεται αιώνια το έρεβος του σκότους. Ασπίδα και βασιλίσκος, λιοντάρι και δράκοντας θα μπορούσαν να θεωρηθούν και εκείνοι που συνηθίζουν να υπηρετούν τα δικά του θελήματα και είναι μιμητές της δικής του κακίας, οι πικροί, οι φοβεροί και οι εξαιρετικά σκληροί, οι οποίοι δεν διαφέρουν σε τίποτα από τα άγρια θηρία, αλλά μιμούνται και την πικρία των ιοβόλων.

βʹ. Είναι, λοιπόν, προφανές ότι ο σκοπός της θείας οικονομίας για εμάς ανέδειξε ως απολύτως αναγκαία την, τρόπον τινά, προαναγγελία μέσω της εντολής του Μωυσή της χάριτος που ακολούθησε αμέσως και έδρασε εν Χριστώ, η οποία φέρνει στο προσκήνιο το σπέρμα που είχε προαναγγελθεί από την υπόσχεση του Θεού, δηλαδή εκείνους που είναι εν Χριστώ μέσω της πίστεως. Διότι έτσι ο θεσπέσιος Αβραάμ έγινε πατέρας αναρίθμητων ανθρώπων. Παρατήρησε, λοιπόν, παρατήρησε το σχέδιο της οικονομίας, το οποίο έχει διαπλαστεί με χάρη ως τύπος πάλι στο ζεύγος των αδελφών που κατάγονται από τον Ισαάκ, εννοώ τον Ησαύ και, βεβαίως, τον Ιακώβ. Είχε λεχθεί, λοιπόν, από τον Θεό προς τον θεσπέσιο Αβραάμ: «Εν Ισαάκ θα κληθεί το σπέρμα σου». Ερμηνεύοντας δε τον θείο αυτόν λόγο ο Παύλος, όντας νομομαθής, αναφέρει: «Στον Αβραάμ ειπώθηκαν οι υποσχέσεις, και στο σπέρμα του. Δεν λέει, και στα σπέρματα, σαν να πρόκειται για πολλά, αλλά σαν για ένα: Και στο σπέρμα σου, το οποίο είναι ο Χριστός». Επομένως, εν Χριστώ εκπληρώνονταν τα υπεσχημένα, και ο Ισαάκ τίθεται κατά κάποιον τρόπο ως εικόνα και τύπος Του. Αυτό δε το όνομα ερμηνεύεται ως χαρά και αγαλλίαση. Αγαλλίαση δε ονόμαζε τον Χριστό και ο θεσπέσιος Δαβίδ, λέγοντας εκ προσώπου εκείνων που διψούσαν για τη σωτηρία μέσω Αυτού: «Αγαλλίασή μου, λύτρωσέ με από εκείνους που με έχουν περικυκλώσει». Διότι εν Χριστώ διαφύγαμε σώοι από τις επιθέσεις των φονιάδων· και εν Αυτώ εμείς που πιστέψαμε πατήσαμε επάνω σε σκορπιούς και φίδια, και περπατήσαμε επάνω σε ασπίδα και βασιλίσκο.

Στην κλίμακα στηριζόταν ο Χριστός, επειδή τα άγια πνεύματα φθάνουν μέχρι αυτόν και τον έχουν ως επιστάτη· όχι επειδή είναι όμοιος με αυτά, αλλά ως Θεός και Κύριος. Είπε δε κάπου και ο Δαβίδ προς κάθε άνθρωπο που επιλέγει να κατοικεί υπό την προστασία του Υψίστου: «Διότι στους αγγέλους του θα δώσει εντολή για σένα, ώστε να σε διαφυλάξουν σε όλους τους δρόμους σου. Θα σε σηκώσουν στα χέρια τους, μήπως τυχόν και χτυπήσεις σε πέτρα το πόδι σου. Πάνω σε ασπίδα και σε βασιλίσκο θα πατήσεις, και θα καταπατήσεις λιοντάρι και δράκοντα». Διότι έχουμε πατήσει πάνω σε φίδια και σκορπιούς, και πάνω σε όλη τη δύναμη του εχθρού, εφόσον ο Χριστός μας δίνει την εξουσία.

Αλλά εκείνοι που δεν παγιδεύτηκαν σε τόσο άτοπα σφάλματα, θα αποφύγουν μαζί με την φαυλότητα και την επικείμενη σε αυτήν κόλαση και τιμωρία, και θα αποδειχθούν ανώτεροι από τους εχθρούς: «Διότι θα επιβούν σε ασπίδα και βασιλίσκο, και θα καταπατήσουν λιοντάρι και δράκοντα». Είναι λοιπόν βέβαιο, και έχει μαρτυρηθεί σε εμάς από τα ίδια τα πράγματα, ότι είναι επικίνδυνο να ραθυμούν και να περιπίπτουν σε δειλία εκείνοι που είναι ήδη γυμνασμένοι και δεν στερούνται εξάσκησης στο να ευδοκιμούν μέσω των κόπων, αλλά αντίθετα τους είναι πλέον οικείο και συνηθισμένο να ιδρώνουν υπέρ της αρετής. ΠΑΛΛ. Είναι βέβαιο και είναι αληθές. ΚΥΡ. Διαβεβαιώθηκε λοιπόν σε εμάς από τον λόγο, ότι όχι μόνο είναι θεομίσητο και υπόδικο το να γογγύζει κανείς κατά του Θεού, και να καθιστά την ολιγοψυχία του σαν μια κατάκριση ή κατακραυγή ενάντια στην πραότητα Εκείνου που σώζει, ακόμη κι αν ενδιάμεσα εμφανίζονται σύντομοι πόνοι, αλλά εξίσου καταραμένο είναι να αγαπά την άνεση, και ενώ του παρέχεται η δυνατότητα να απολαμβάνει αμέμπτως τα θεία χαρίσματα και να τρέφεται με τους άνωθεν και διά του Πνεύματος λόγους, να απομακρύνεται αχαλίνωτα προς τις φθαρτές ηδονές και τις ακάθαρτες σαρκικές επιθυμίες.

Διότι υπάρχουν αναρίθμητες χώρες και πόλεις σε όλη την οικουμένη στις οποίες άγιες και θεοφιλείς ψυχές ανθρώπων λειτουργούν στον Θεό, ζώντας βεβαίως σύμφωνα με τον νόμο και πολιτευόμενες ευαγγελικά, και προσφέροντας ως θυσία σε Αυτόν, σαν οσμή ευωδίας, προφανώς πνευματικής, την πίστη, την ελπίδα, την αγάπη, την υπομονή, την πραότητα, τη φιλοπτωχία. «Διότι με τέτοιες θυσίες ευαρεστείται ο Θεός», σύμφωνα με τις Γραφές. Αλλά όλοι αυτοί, σαν σε μία και κοινή μητέρα, προστρέχουν στην επουράνια Ιερουσαλήμ, την Εκκλησία των πρωτοτόκων, την άνω ωραία πόλη, την αληθινή σκηνή, την οποία έστησε ο Κύριος και όχι άνθρωπος· εκεί θα λειτουργήσουμε καθαρότερα, αφού αφαιρεθεί από εμάς εντελώς η αμαρτία, και αφού καταπαύσει ο λέοντας και ο δράκοντας, ο βασιλίσκος και η ασπίδα. Διότι «εκεί», λέει, «θα υπάρχει καθαρός δρόμος, και θα ονομαστεί άγιος δρόμος, και δεν θα βρεθεί εκεί λέοντας, ούτε κανένα από τα πονηρά θηρία δεν θα ανέβει εκεί». Εκεί θα φάμε μερίδα που έχει μοιραστεί. Διότι έχει γραφτεί: «Τους καρπούς των κόπων σου θα φας». Ή μήπως δεν είναι ανάλογη με τους κόπους του καθενός η ανταπόδοση των αγαθών, έστω και σε μεγαλύτερο μέτρο λόγω της γενναιοδωρίας του Δεσπότη; «Διότι μέτρο», λέει, «καλό, συμπιεσμένο, που ξεχειλίζει και έχει κουνηθεί, θα δώσουν στον κόρφο σας». ΠΑΛΛ. Σωστά τα είπες. Όμως πες μου αυτό: δεν επιτρεπόταν, δηλαδή, στους Λευίτες να ιερουργούν ενώ βρίσκονταν στις δικές τους πόλεις και στα χωριά τους; ΚΥΡ.

Και αφού πάτησε τη φλόγα, είπε: Επάνω σε ασπίδα και βασιλίσκο θα βαδίσω, και θα καταπατήσω λιοντάρι και δράκοντα, καθώς και όλη τη δύναμη του Εχθρού διά του ονόματος του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού που με βοηθά. Καθώς δε έφευγε ο Σατανάς, κραύγασε και είπε: Εγώ θα σε νικήσω, κακότροπε, επινοώντας τεχνάσματα εναντίον της περιφρόνησής σου.

Παραίνεση 29η. Αδελφοί, εάν κάποιος από τους πιο ευλαβείς αδελφούς, ενώ στέκεται στη σύναξη ή περπατά, πάθει σκοτοδίνη και πέσει ξαφνικά κάτω, δεν πρέπει να απορείτε γι' αυτό, ούτε να εκπλήσσεστε. Πρέπει μάλλον να ικετεύετε τον Θεό με όλη σας τη διάνοια, ώστε να μας σκεπάζει σε όλα. Διότι, εάν τον υπηρετούμε με αληθινή καρδιά, δεν θα επιτρέψει να πειραστούμε πάνω από τις δυνάμεις μας, αλλά και όταν πειραστούμε, θα μας λυτρώσει. Έτσι γράφει άλλωστε στον ψαλμό: Τον Ύψιστο έκανες καταφυγή σου· δεν θα σε πλησιάσουν κακά, και μάστιγα δεν θα πλησιάσει στο σκήνωμά σου· διότι θα δώσει εντολή στους αγγέλους του για εσένα, να σε διαφυλάξουν σε όλους τους δρόμους σου, και θα σε σηκώσουν στα χέρια, μήπως και σκοντάψει το πόδι σου σε πέτρα. Πάνω σε ασπίδα και σε βασιλίσκο θα πατήσεις, και θα καταπατήσεις λιοντάρι και δράκοντα. Επειδή σε εμένα ήλπισε, θα τον λυτρώσω· θα τον σκεπάσω, επειδή γνώρισε το όνομά μου. Θα με επικαλεστεί, και θα τον εισακούσω· μαζί του είμαι στη θλίψη· θα τον ελευθερώσω, και θα τον δοξάσω. Με μακροημέρευση θα τον χορτάσω, και θα του δείξω τη σωτηρία μου. Και πάλι: Εκείνοι που έχουν πεποίθηση στον Κύριο είναι σαν το όρος Σιών· δεν θα σαλευτεί εις τον αιώνα εκείνος που κατοικεί στην Ιερουσαλήμ. Και πάλι: Νέος ήμουν και πλέον γέρασα, και δεν είδα δίκαιο να έχει εγκαταλειφθεί, ούτε τους απογόνους του να ζητούν ψωμί.

Λόγος προς τους αποτασσομένους. Όπως ο θείος νόμος ενυπάρχει όχι γραμμένος με μελάνι και γράμματα, αλλά εμφυτευμένος σε καθαρές καρδιές, έτσι και εκείνοι που έχουν φωτισμένα τα μάτια της διανοίας και επιθυμούν πάντοτε τα θεία, γνωρίζουν με ακρίβεια ότι δεν υπερισχύουν των σκανδάλων του Πονηρού από τη δική τους ισχύ, αλλά από την αήττητη δύναμη. Αντιθέτως, εκείνοι που δεν έχουν τιμηθεί με τον λόγο, ούτε έχουν εκπαιδευτεί με τον θείο νου, και μάταια υπερηφανεύονται ότι σώζονται μόνο μέσω του μυστηρίου του σταυρού, κατακρίνονται. Διότι το αυτεξούσιο που βρίσκεται στη δύναμη του ανθρώπου έγκειται μόνο στο να επιλέξει ή να μην επιλέξει να αντισταθεί στον Διάβολο· δεν έγκειται στο να μπορεί να έχει την απόλυτη κυριαρχία κατά των παθών. Διότι, εάν ο Κύριος δεν οικοδομήσει οίκο και δεν φυλάξει πόλη, μάταια κοπίασαν αυτοί που οικοδομούν, και μάταια αγρυπνεί αυτός που φυλάσσει. Διότι είναι αδύνατον να πατήσει κανείς πάνω σε οχιά και βασιλίσκο, και να καταπατήσει λιοντάρι και δράκοντα, εάν προηγουμένως, στο μέτρο του δυνατού για τον άνθρωπο, δεν καθαρίσει τον εαυτό του και δεν ενδυναμωθεί από Εκείνον που είπε στους Αποστόλους: Ιδού, σας έχω δώσει την εξουσία να πατάτε επάνω σε φίδια και σκορπιούς, και επάνω σε όλη τη δύναμη του εχθρού.

Με τέτοιον τρόπο, λοιπόν, όταν βρισκόμαστε ενωμένοι, θα μπορέσουμε αληθινά να πατάμε πάνω σε φίδια και σκορπιούς και πάνω σε όλη τη δύναμη του Εχθρού, και μέσω της ομόνοιας και της χάριτος του Χριστού να συντρίβουμε τα κεφάλια των πνευματικών δρακόντων της πονηρίας, βαδίζοντας πάνω σε ασπίδα και βασιλίσκο και καταπατώντας λιοντάρι και δράκοντα. Διότι όταν, όπως προείπαμε, οι αδελφοί συνυπάρχουν μεταξύ τους με αγάπη και απλότητα, τότε και εκείνος που βρίσκεται σε επίπεδα μεγάλης πνευματικής προκοπής και εγκαρτερεί στην προσευχή, λαμβάνει την αύξηση και την προκοπή προς τα ανώτερα μέσω της συνεργασίας και της σύμπνοιας των αδελφών· παρομοίως δε και ο μικρότερος βελτιώνεται καθημερινά μέσω της γεμάτης αγάπη προτροπής των μεγαλυτέρων, επεκτεινόμενος με προθυμία προς τα εμπρός.

Ομοίως και στον Ιώβ: «θα σύρεις τον δράκοντα με αγκίστρι», πάλι λαμβάνει την ονομασία λευιάθαν. Με αυτόν τον τρόπο ονομάζεται πολυκέφαλος και πολυώνυμος δράκοντας και όφις και διάβολος και σατανάς και μέγα κήτος και λευιάθαν, ενώ σε άλλα σημεία λέοντας και βασιλίσκος. «Την ημέρα εκείνη», δηλαδή κατά τον καιρό εκείνο της συντέλειας, ο Θεός, ο κριτής των πάντων, θα τον εξοντώσει με τη «μάχαιρά» του, αλλά «εκείνη την ημέρα» θα του επιφέρει πληγές. Κατά δε την πρώτη του παρουσία στους ανθρώπους, ο Χριστός του Θεού δεν χρησιμοποίησε εναντίον του μάχαιρα, γι' αυτό και δεν τον εξόντωσε, αλλά μόνο πάτησε επάνω του και καταπάτησε τις δυνάμεις του. Γι' αυτό έχει λεχθεί προς το πρόσωπό Του: «πάνω σε ασπίδα και βασιλίσκο θα επιβείς, και θα καταπατήσεις λέοντα και δράκοντα». Και τώρα μεν τον έχει καταπατήσει και εξακολουθεί και τώρα να τον καταπατεί, δίνοντας στους μαθητές του «εξουσία να πατούν πάνω σε φίδια και σκορπιούς και πάνω σε όλη τη δύναμη του εχθρού», κατά δε τον προαναφερόμενο καιρό της συντέλειας, μετά από όλους τους ασεβείς, η «μάχαιρα του Θεού», αφού τον προφτάσει ενώ «φεύγει», θα τον θανατώσει και θα τον εξαλείψει από τα όντα ώστε να μην υπάρχει πλέον. Εδώ ολοκληρώνεται και ο λόγος περί της καθολικής κρίσεως του Θεού, ο οποίος άρχισε από το: «Ιδού ο Κύριος καταφθείρει την οικουμένη και θα την ερημώσει».

Από όλα αυτά, όμως, τίποτε δεν αγγίζει εκείνον για τον οποίο προφητεύει ο λόγος. Ακόμη δε επιπλέον, λέγεται ότι θα πατήσει όχι απλώς επάνω σε φίδια και σκορπιούς —διότι αυτά ήταν μικρά— αλλά επάνω σε ασπίδα και βασιλίσκο, και ότι θα καταπατήσει λιοντάρι και δράκοντα· τα οποία βεβαίως τυγχάνει να είναι τα πλέον βασιλικά και αρχηγικά μεταξύ των θηρίων και των ερπετών. Φρονώ, λοιπόν, ότι μέσω αυτών υποδηλώνονται οι άρχοντες του αιώνος τούτου, και οι αόρατες και αρχοντικές δυνάμεις. Πλην όμως, αυτός για τον οποίο γίνεται η προφητεία, λέγεται ότι θα τις καταπατήσει όλες μαζικά. Διότι λέγει: «Επάνω σε ασπίδα και βασιλίσκο θα πατήσεις, και θα καταπατήσεις λιοντάρι και δράκοντα».

Ήδη δε και τα πιο αναιδή και αρχοντικά από τα δαιμόνια, εκείνα που τολμούν να εμφανίζονται μέσα στο ίδιο το μεσημέρι και στο αποκορύφωμα του ηλιακού φωτός, τον πλησίαζαν. Διότι, ενώ τα άλλα αναζητούν το οικείο τους σκοτάδι και συνηθίζουν να δημιουργούν φαντασιώσεις μόνο κατά τη νύχτα, τα πιο αναιδή τολμούν να εμφανίζονται και την ημέρα, και μάλιστα στο μέσον των ακτίνων του ηλίου. Τέτοια ήταν εκείνα που επιτίθεντο και στον Σωτήρα· την ημέρα, λοιπόν, τον πλησίαζαν κάποια τέτοια, ενώ κατά τις νύχτες άλλα. Γι' αυτό αναφέρεται στη συνέχεια: «Δεν θα φοβηθείς από νυχτερινό φόβο, ούτε από πράγμα που διαπορεύεται μέσα στο σκοτάδι». Βλέποντας όμως την ακαταμάχητη και αήττητη δύναμή του, συγκεντρώνονταν πάλι όλα μαζί κατά στίφη και τον πλησίαζαν πλήθη από αντίπαλες δυνάμεις. Και μου φαίνεται ότι εκείνοι που παλαιότερα θεωρούνταν θεοί από τους ανθρώπους, και τα αντίπαλα πνεύματα, βλέποντας στον άνθρωπο του Σωτήρος μας κάποια ξένη φύση και δύναμη ικανή να τους καθαιρέσει όλους, συγκεντρώθηκαν όλα μαζί από παντού, τον πλησίασαν αθρόα και θέλησαν να συγκρουστούν μαζί του. Και στην αρχή ο διάβολος επιχειρούσε να τον πειράξει μέσω άλλων, επιμέρους πνευμάτων· γι' αυτό έχει λεχθεί: «Και ήταν μαζί με τα θηρία». Ποια όμως θηρία; Ο προκείμενος λόγος το παρουσιάζει προχωρώντας στη συνέχεια και λέγοντας: «Θα πατήσεις πάνω σε ασπίδα και βασιλίσκο, και θα καταπατήσεις λιοντάρι και δράκοντα».

Διότι, λαμβάνοντας τέτοιου είδους, όπως είναι φυσικό, σχήματα και μορφές, κάποιες πονηρές δυνάμεις που πετούν στον εναέριο χώρο, αρχές και εξουσίες, και κοσμοκράτορες αυτού του σκότους, και τα πνευματικά της πονηρίας, τα οποία με αλληγορικό τρόπο ονομάζονται ασπίδες και βασιλίσκοι και δράκοντες και λέοντες, ή και παρομοιάζονται με αυτά λόγω της ομοιότητάς τους στην κακία, κινούσαν κάθε πειρασμό εναντίον του. Στο τέλος δε όλων, όταν είδε ο διάβολος ότι αυτός είχε πατήσει πάνω σε ασπίδα και βασιλίσκο και είχε καταπατήσει όλες τις ενέργειες που υπάγονταν σε εκείνον, προσήλθε πλέον ο ίδιος αυτοπροσώπως, ταπεινωμένος και φοβισμένος, και του απηύθυνε τις ερωτήσεις που είναι καταγραμμένες στα Ευαγγέλια, πειράζοντάς τον και λέγοντας: «Αν είσαι Υιός του Θεού, πες αυτό, και κάνε εκείνο». Τη μαζική λοιπόν ορμή των πονηρών πνευμάτων και την ήττα τους παρουσιάζει η παρούσα προφητεία· διδάσκοντας ότι ναι μεν συγκεντρώθηκαν, αλλά δεν μπόρεσαν να επιτύχουν τίποτα ούτε είχαν καμία ισχύ, αλλά όταν τον πλησίαζαν, έπεφταν χάμω. Γι' αυτό έχει λεχθεί: «Θα πέσουν από την πλευρά σου χίλιοι, και δέκα χιλιάδες από τα δεξιά σου». Αντί δε του «Από την πλευρά σου» [Εκ του κλίτους σου], ο Ακύλας και ο Σύμμαχος απέδωσαν «Από το πλάι σου»· κατ' αυτόν τον τρόπο η θεϊκή Γραφή ονομάζει τα αριστερά του Σωτήρα, ίσως επειδή δεν υπάρχει σε αυτόν τίποτα το σκαιό ούτε το αριστερό.

Διότι, βλέποντας μέσα από τα ίδια τα έργα ότι η προφητεία των προκείμενων στίχων είχε εκπληρωθεί στο πρόσωπο του Σωτήρα, και αντικρίζοντας ένα παράδοξο θέαμα στην ανθρώπινη φύση, ότι δηλαδή είχε καθαιρεθεί όλη η στρατιά του, και είχαν νικηθεί όλες οι δυνάμεις του από Εκείνον που εμφανίστηκε, και ότι αθρόες χιλιάδες και μυριάδες έπεφταν μπροστά Του, και ότι Αυτός ατάραχα και ανεμπόδιστα πατούσε πάνω σε ασπίδα και βασιλίσκο, και καταπατούσε λιοντάρι και δράκοντα, δηλαδή τις αρχοντικές του δυνάμεις, τον έβαζε σε πειρασμό για να μάθει τούτο: εάν, ρίχνοντας τον εαυτό Του από το πτερύγιο (του ναού), θα έρχονταν άγγελοι για να Τον υποβαστάξουν. Απέναντι σε αυτή τη διαψευσμένη υπόνοιά του, ο Σωτήρας αποκρίθηκε λέγοντας: «Έχει γραφτεί: δεν θα εκπειράσεις Κύριον τον Θεό σου». Διότι το να γκρεμίζει και να ρίχνει κανείς τον εαυτό του από τα ύψη, και να το κάνει αυτό για να μάθει εάν θα τύχει της αγγελικής βοήθειας ή όχι, ήταν γνώρισμα κάποιου που εκπειράζει τον Θεό· πράγμα με το οποίο ακριβώς επιθυμούσε να Τον πειράξει ο πειράζων. Διότι του ήταν οικείο, εφόσον έβαζε σε πειρασμό τον Σωτήρα, να τολμά να εκπειράζει και τον Θεό.

Αλλά βέβαια ο Σωτήρας δεν έθετε τον Θεό σε δοκιμασία· διότι γνώριζε καλά και ήταν πεπεισμένος για τη δύναμη του Πατέρα που συνεργούσε μαζί Του. Γι' αυτό και με προστακτικό τρόπο παρήγγειλε στον διάβολο λέγοντας: «Οὐκ ἐκπειράσεις Κύριον τὸν Θεόν σου», αντιπαραθέτοντας ένα λόγο της Θείας Γραφής από τον Νόμο στα λόγια της παρούσας Γραφής, την οποία ο διάβολος, χωρίς να την έχει κατανοήσει, του πρόβαλε, επειδή δεν αντιλαμβανόταν ότι ο Σωτήρας δεν είχε ανάγκη από τη βοήθεια αγγέλων, ακόμη και αν, υποθετικά, επιθυμούσε με δική Του θέληση να αφεθεί προς τα κάτω· αφού και κατά την Ανάληψη στους ουρανούς (πράγμα που ήταν σπουδαιότερο από την κάθοδο μέσω του αέρα από το πτερύγιο του ναού προς τη γη), δεν είχε ανάγκη από αγγελικό χέρι. Δες δε, πώς, όταν ο διάβολος υπενθύμισε το, «Στα χέρια θα σε σηκώσουν, μήπως τυχόν σκοντάψεις το πόδι σου σε πέτρα», δεν πρόσθεσε τη συνέχεια που συνδέεται με αυτό, δηλαδή το, «Επάνω σε ασπίδα και βασιλίσκο θα πατήσεις, και θα καταπατήσεις λιοντάρι και δράκοντα», το οποίο φανερώνει σαφώς τη νίκη του Σωτήρα εναντίον του ίδιου του διαβόλου και των αγγέλων του.

Διότι δεν ήθελε να παραθέσει τον έλεγχο εναντίον του. Ειδάλλως, θα έπρεπε να είχε αναλογιστεί με τη δική του σύνεση ότι δεν άρμοζε στο ίδιο πρόσωπο αφενός το να μπορεί να πατά και να καταπατά τέτοιες αρχοντικές δυνάμεις, και αφετέρου το να μην προσκρούσει το πόδι του σε πέτρα, ώστε να έχει δήθεν ανάγκη από αγγελική φύλαξη και βοήθεια. Αλλά εκείνος μεν, χωρίς να κατανοεί, χρησιμοποίησε τον λόγο της προκείμενης προφητείας, επειδή είχε διαπιστώσει ότι τα υπόλοιπα είχαν εκπληρωθεί στο πρόσωπό Του. Ο δε Σωτήρας δεν αρνείται βέβαια ότι το λόγιο ειπώθηκε γι' Αυτόν· επειδή όμως ο διάβολος δεν το κατανοούσε, τον αφήνει, δίνοντάς του την κατάλληλη απάντηση. Εμείς δε, με τη χάρη του ίδιου του Σωτήρα μας, το πώς έχουμε εξετάσει τα σχετικά με αυτά τα χωρία, εναπόκειται στους αναγνώστες να το διακρίνουν μέσα από όσα έχουν λεχθεί.

Επάνω σε ασπίδα και βασιλίσκο θα επιβείς, και θα καταπατήσεις λέοντα και δράκοντα. Επειδή σε εμένα ήλπισε, θα τον λυτρώσω· θα τον σκεπάσω, επειδή γνώρισε το όνομά μου. Θα κράξει προς εμένα, και θα τον εισακούσω· μαζί του είμαι στη θλίψη· θα τον ελευθερώσω και θα τον δοξάσω. Με μακρότητα ημερών θα τον χορτάσω, και θα του δείξω το σωτήριό μου. Όσα αφορούν το σκήνωμα τα ενετέλλετο στους αγγέλους, σύμφωνα με όσα αποδόθηκαν προηγουμένως, ώστε οι άγγελοι να φροντίζουν και να φυλάττουν τον άνθρωπο που έχει τελειωθεί εν Χριστώ, ή και την Εκκλησία Του, ή και τη σάρκα, την οποία χρησιμοποίησε ως όργανο για τη σωτηρία των ανθρώπων.

Ως επιστέγασμα όλων και ως ύστατη νίκη του Σωτήρα μας εναντίον όλων παρουσιάζεται το: «Επάνω σε ασπίδα και βασιλίσκο θα πατήσεις και θα καταπατήσεις δράκοντα και λιοντάρι». Θεωρώ δε ότι μέσω αυτών υποδηλώνονται οι αρχές και οι εξουσίες, οι κοσμοκράτορες και τα πνεύματα της πονηρίας. Λέγεται, λοιπόν, ότι επάνω σε αυτές πατά και καταπατά τόσα θηρία ο ίδιος ο Σωτήρας με τα θειότερα βήματα της ένθεης δύναμής του· ενώ το να μη σκοντάφτει πουθενά και το να μη στέκεται κανείς εμπόδιο στις πιο σωματικές του ενέργειες, το ανέλαβαν οι άγγελοι ως διακονία. Αλλά όπως ακριβώς λεγόταν για το σωματικό του σκήνωμα: «Μάστιγα δεν θα πλησιάσει στο σκήνωμά σου», και ακολουθούσε η αιτιολογία: «Διότι θα δώσει εντολή στους αγγέλους του για σένα»· έτσι και τώρα, μετά το «Επάνω σε ασπίδα και βασιλίσκο θα πατήσεις, και θα καταπατήσεις δράκοντα και λιοντάρι», προστίθεται πάλι η αιτία, η οποία δεν ανάγεται στους αγγέλους, αλλά στον ίδιο τον Ύψιστο, εκ προσώπου του οποίου έχει ειπωθεί: «Επειδή ήλπισε σε εμένα, θα τον λυτρώσω». Το πώς όμως ήλπισε σε αυτόν, το δίδαξε προηγουμένως ο λόγος λέγοντας: «Αυτός που κατοικεί υπό τη βοήθεια του Υψίστου»· και, «Θα πει στον Κύριο: Είσαι αντιλήπτοράς μου και καταφυγή μου, ο Θεός μου, και θα ελπίσω σε αυτόν».

Η επινίκια, λοιπόν, και τελευταία πράξη, μετά από όλες τις προαναφερθείσες, του Σωτήρα μας, ή και του ανθρώπου που τελειούται εν αυτώ, ή και αυτού του ίδιου του τέλειου σώματος της Εκκλησίας του, η οποία φανερώθηκε δια του «Επί ασπίδα και βασιλίσκον επιβήση, και καταπατήσεις δράκοντα και λέοντα», αποδίδει όλη την αναφορά και την αιτία της νίκης στον Ύψιστο.

Γι' αυτό έχει λεχθεί: Επειδή στήριξε την ελπίδα του σε εμένα, θα τον λυτρώσω, διότι γνώρισε το όνομά μου. Είμαι μαζί του στη θλίψη, θα τον ελευθερώσω και θα τον δοξάσω. Και μου φαίνεται ότι, σύμφωνα με μια άλλη έννοια, η προφητεία προαναγγέλλει ολόκληρο τον τρόπο του ανθρώπινου βίου του Σωτήρα μας· εννοώ τον πρώτο πειρασμό, και εκείνον κατά το Πάθος, καθώς και την επίθεση εναντίον των αντίθετων δυνάμεων μετά τη λύση του σώματος. Και τα μεν πρώτα μέρη του ψαλμού —και ας ειπωθεί γενικότερα με αυτόν τον τρόπο η παρούσα προφητεία— υπαινίσσονται τον πειρασμό στην έρημο, τον οποίο, όπως παρουσιάζεται στα Ευαγγέλια, υπέστη πειραζόμενος από τον διάβολο· τα δε δεύτερα, στα οποία ο λόγος παρουσίασε αγγέλους να διακονούν το σώμα του, υπαινίσσονται τη διαβίωσή του κατά τον ανθρώπινο βίο· τα δε τρίτα, με τα οποία λέγεται ότι πάτησε πάνω σε ασπίδα και βασιλίσκο και ότι καταπάτησε λιοντάρι και δράκοντα, υπαινίσσονται τη νίκη του μετά τον θάνατο εναντίον των αρχοντικών πνευμάτων· μετά από όλα αυτά, προστίθεται: Θα τον ελευθερώσω και θα τον δοξάσω. Με μακρότητα ημερών θα τον χορτάσω, και θα του δείξω το σωτήριό μου, όπου μέσω αυτών παρίσταται η μετά τον θάνατο εκ νεκρών σωτηρία, και η μακραίωνη και αθάνατη ζωή, καθώς και η ένθεη δόξα και η τιμή και η βασιλεία κοντά στον Πατέρα.

«Δεν θα σε πλησιάσουν κακά, και μάστιγα δεν θα ζυγώσει το σκήνωμά σου· διότι θα δώσει εντολή στους αγγέλους του για σένα· θα σε σηκώσουν στα χέρια, μήπως και σκοντάψεις το πόδι σου σε πέτρα. Πάνω σε ασπίδα και βασιλίσκο θα πατήσεις, και θα καταπατήσεις λιοντάρι και δράκοντα.» Αυτές τις λέξεις χρησιμοποίησε ο διάβολος κατά τον πειρασμό του Σωτήρα μας. Δες λοιπόν με ποιον τρόπο ο ψαλμός απευθύνεται προς τον ίδιο τον Κύριο: «διότι εσύ, Κύριε, είσαι η ελπίδα μου, τον Ύψιστο έθεσες καταφυγή σου». Διότι εσύ ο ίδιος, λέει, είσαι η δική μου ελπίδα, ω Κύριε, και έθεσες ως καταφυγή σου τον ανώτερό σου, τον ίδιο τον Ύψιστο Θεό που είναι πάνω από όλα, τον ίδιο σου τον Πατέρα, χάρη στον οποίο «δεν θα σε πλησιάσουν κακά», εσένα τον δικό μου Κύριο, «και μάστιγα δεν θα ζυγώσει το σκήνωμά σου»· διότι, έστω κι αν ασεβείς άνθρωποι επιχειρήσουν να σε μαστιγώσουν, αφού ενανθρώπησες, και να σε παραδώσουν στον θάνατο, ωστόσο η μάστιγα του Θεού δεν πρόκειται να πλησιάσει το δικό σου σκήνωμα, δηλαδή το σώμα, το οποίο προφανώς ενδύθηκες όταν ενανθρώπησες για εμάς. Ακολούθως, με αυτά τα λόγια θα εφαρμόσεις σε αυτόν τα όσα δηλώνονται σε ολόκληρο τον ψαλμό, τα οποία και εμείς θα εξετάσουμε στον κατάλληλο καιρό. 〈Από τον Ωσηέ.〉 «Δεν πρόκειται να εγκαταλείψω τον Ιακώβ ώστε να εξαλειφθεί, διότι εγώ είμαι Θεός και όχι άνθρωπος, Άγιος εντός σου, και δεν θα εισέλθω σε πόλη. Οπίσω του Κυρίου θα πορευθώ.»

Αλλά και καθένας που προσέρχεται γνήσια στο μυστήριο του λουτρού, έχοντας παραλάβει τη θεολογία περί του Χριστού, θα αντικρίσει τη δόξα του, και θα μπορούσε να πει παρόμοια με τον Παύλο: «αν και γνωρίσαμε τον Χριστό κατά σάρκα, τώρα όμως πλέον δεν τον γνωρίζουμε έτσι». 〈Από τον Ψαλμό〉 90. «Εκείνος που κατοικεί υπό τη βοήθεια του Υψίστου, θα διαμείνει υπό τη σκέπη του Θεού του ουρανού. Θα πει στον Κύριο: Είσαι ο αντιλήπτοράς μου και η καταφυγή μου· ο Θεός μου, βοηθός μου, και σε αυτόν θα ελπίσω· διότι αυτός θα με λυτρώσει από την παγίδα των κυνηγών, και από λόγο ταραχώδη. Με τους ώμους του θα σε επισκιάσει, και κάτω από τις πτέρυγές του θα ελπίσεις· σαν όπλο θα σε περικυκλώσει η αλήθεια του. Δεν θα φοβηθείς από νυχτερινό φόβο, από βέλος που πετά την ημέρα, από πράγμα που διαπορεύεται στο σκοτάδι, από συμφορά και μεσημβρινό δαιμόνιο. Θα πέσουν από το πλευρό σου χίλιοι, και δέκα χιλιάδες από τα δεξιά σου, σε εσένα όμως δεν θα πλησιάσει. Μόνο με τα μάτια σου θα παρατηρήσεις, και θα δεις την ανταπόδοση των αμαρτωλών. Διότι εσύ, Κύριε, είσαι η ελπίδα μου· έθεσες τον Ύψιστο ως καταφυγή σου. Δεν θα έρθουν σε εσένα κακά, και μάστιγα δεν θα πλησιάσει τη σκηνή σου· διότι στους αγγέλους του θα δώσει εντολή για εσένα, να σε διαφυλάξουν σε όλους τους δρόμους σου· στα χέρια θα σε σηκώσουν, μήπως και χτυπήσεις το πόδι σου σε πέτρα. Πάνω σε ασπίδα και βασιλίσκο θα πατήσεις, και θα καταπατήσεις λιοντάρι και δράκοντα.»

Ο σωτήρας και κύριός μας Ιησούς, ο Χριστός του Θεού, καθόσον νοείται ότι ενανθρώπησε, λέγεται «αυτός που κατοικεί εν τη βοηθεία του Υψίστου» και αυλίζεται «υπό τη σκέπη του Θεού» και Πατέρα. Αυτός, λοιπόν, έχοντας μόνο τον Πατέρα και κανέναν άλλον ως καταφύγιο κατά τον καιρό του πειρασμού από τον διάβολο, λυτρώθηκε κάποτε από τις παγίδες των εναντίων δυνάμεων, οι οποίες εδώ ονομάζονται «θηρευτές», όταν σαν κοινός άνθρωπος «οδηγήθηκε στην έρημο για να πειραστεί από τον διάβολο», «και βρισκόταν στην έρημο σαράντα ημέρες και σαράντα νύχτες πειραζόμενος από τον Σατανά, και ήταν», όπως μαρτυρεί ο ευαγγελιστής, «μαζί με τα θηρία». Ποια ήταν όμως αυτά τα θηρία, παρά εκείνα τα οποία μνημονεύει ο προκείμενος ψαλμός, λέγοντας προς αυτόν που κατοικεί «εν τη βοηθεία του Υψίστου»: «Πάνω σε ασπίδα και σε βασιλίσκο θα βαδίσεις, και θα καταπατήσεις λιοντάρι και δράκοντα»; Και λέει ότι θα λυτρωθεί όχι μόνο από αυτά, αλλά «και από ταραχώδη λόγο». Και ποιος θα μπορούσε να είναι αυτός ο λόγος, παρά εκείνος που του πρότεινε ο πειράζων σύμφωνα με το ιερό ευαγγέλιο;

Αξίζει να εξετάσουμε την αιτία για την οποία πειράχθηκε ο τόσο σπουδαίος Σωτήρας μας. Επειδή επρόκειτο να εκδιώξει από τους ανθρώπους «κάθε νόσο και κάθε αδυναμία», καθώς και τα ενοχλητικά πνεύματα και τους ακάθαρτους δαίμονες, οι οποίοι για μακρούς αιώνες κυριαρχούσαν σε όλους τους κατοίκους της γης μέσω της πολυθεϊστικής δεισιδαιμονίας, δεν προχώρησε στα όσα προαναφέρθηκαν από την αφάνεια, σαν να κρυβόταν· αντίθετα, αφού πρώτα εξεστράτευσε εναντίον των αόρατων αρχόντων που παρενοχλούσαν, μέσω της ανθρώπινης φύσης που ανέλαβε, και αφού προχώρησε στο μέσο του ίδιου του διαβόλου και ολόκληρου του δαιμονικού στίφους, πατώντας πάνω σε ασπίδα και βασιλίσκο και καταπατώντας «λέοντα και δράκοντα», και αφού πολύ πρωτύτερα καθαίρεσε χιλιάδες και μυριάδες εχθρικούς άρχοντες, αυτούς που πολεμούσαν από τα δεξιά και αυτούς από τα αριστερά, τις «αρχές» και τις «εξουσίες», και μάλιστα τους λεγόμενους «κοσμοκράτορες του σκότους τούτου», καθώς και τα «πνευματικά της πονηρίας»· αφού λοιπόν απέδειξε ότι όλα αυτά στερούνται κάθε δύναμης, και τέλος, αφού έδιωξε μακριά «με τον λόγο του στόματός του» τον ίδιο τον αρχηγό των κακών, τον διάβολο, διασχίζοντας και περπατώντας μέσα σε όλη την αντίπαλη δύναμη, προσφέροντας μάλιστα τον εαυτό του σε όσους ήθελαν να τον πλησιάσουν και να τον πειράξουν, χωρίς ωστόσο να μπορέσει κανείς να σταθεί απέναντί του, με αυτόν τον τρόπο προχώρησε προς τη σωτηρία των ανθρώπων.

Έπειτα, επειδή κατά τη διάρκεια του πειρασμού «διέτριβε με τα θηρία» σύμφωνα με τον ευαγγελιστή, αλλά δεν καταγράφεται με ποια ακριβώς, η προφητεία του ψαλμού το δηλώνει αυτό σαφέστερα, υπαινισσόμενη τα είδη των θηρίων, λέγοντας: «Επάνω σε ασπίδα και βασιλίσκο θα πατήσεις, και θα καταπατήσεις λιοντάρι και δράκοντα». Ο ίδιος, λοιπόν, έχει μαρτυρηθεί ότι θα καταπατήσει τα κυρίαρχα από τα νοητά θηρία, το λιοντάρι και τον δράκοντα, την ασπίδα και τον βασιλίσκο, δηλαδή τον ίδιο τον διάβολο και τις αρχοντικές και πονηρές δυνάμεις που βρίσκονται υπό την εξουσία του. Στους μαθητές και αποστόλους του όμως, οι οποίοι απέκτησαν αρετή παρόμοια με τη δική του, ο ίδιος δωρίζει «την εξουσία να πατούν επάνω σε φίδια και σκορπιούς», μην επιτρέποντας να πειραστούν περισσότερο από όσο μπορούσαν να αντέξουν. Διότι μόνο σε αυτόν ανήκε το να καθαιρεί με την ένθεη δύναμή του τις χείριστες σε πονηρία δυνάμεις και τον ίδιο τον άρχοντα των πάντων και τύραννο αυτού του αιώνα. 〈Από τον Ησαΐα〉. «Αυτό πιες πρώτα, κάνε το γρήγορα, χώρα του Ζαβουλών, η γη του Νεφθαλείμ, και οι υπόλοιποι που κατοικείτε στα παράλια, και πέρα από τον Ιορδάνη, Γαλιλαία των εθνών, ο λαός που πορεύεται στο σκοτάδι, να δείτε φως μέγα· και σε όσους κατοικούν σε χώρα και σκιά θανάτου, φως θα λάμψει επάνω σας. Το μεγαλύτερο μέρος του λαού, το οποίο συνάγαγες μέσα στη χαρά σου, θα ευφρανθεί ενώπιόν σου όπως ευφραίνονται εκείνοι κατά τον θερισμό, και όπως εκείνοι που μοιράζονται τα λάφυρα».

Η Θεία Γραφή έχει αποδώσει και σε αυτούς κατάλληλες ονομασίες, πιο απροκάλυπτα αφενός, όταν τους ονομάζει πνεύματα πονηρά και δαίμονες, αρχές και εξουσίες, κοσμοκράτορες και πνεύματα της πονηρίας, και συμβολικά αφετέρου, όταν προτρέπει τον θεοφιλή άνθρωπο να μην τρομάζει καθόλου από το στίφος των εχθρικών δαιμόνων, λέγοντας: «Επί ασπίδα και βασιλίσκον επιβήση, και καταπατήσεις λέοντα και δράκοντα». Δείγμα δε της εχθρότητάς τους προς τον Θεό είναι το ότι επιθυμούν να αναγορεύονται οι ίδιοι θεοί και να υφαρπάζουν για τον εαυτό τους τις τιμές που ανήκουν στον Θεό, και να προσπαθούν με μαντείες και χρησμούς, σαν με κάποια θέλγητρα και παγίδες, να δελεάζουν τους ευκολόπιστους και να τους αποσπούν από την ανάταση προς τον Θεό των συμπάντων, παρασύροντάς τους στον πανώλεθρο βυθό της ασεβούς και άθεης δεισιδαιμονίας. Γι' αυτό τον λόγο, η εσπευσμένη φυγή μακριά από τις απάτες τους ήταν ανέκαθεν και από παλιά επιδίωξη μόνο των Εβραίων, οι οποίοι ρητά δίδασκαν ότι «όλοι οι θεοί των εθνών είναι δαιμόνια». Τώρα όμως, με τη χάρη του Θεού, μέσω της ευαγγελικής διδασκαλίας του Σωτήρα μας, όλα τα έθνη από κάθε γωνιά της οικουμένης, απαλλαγμένα από τα δαιμονικά δεσμά, ανυμνούν τον Θεό, για τον οποίο διδαχθήκαμε ότι είναι και ο μόνος [σωτήρας και] βασιλιάς και Θεός των πάντων.