Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 90:13

Δίδαξέ τον όσα δεν έχει μάθει· αντιπαράθεσέ του τον ζωοποιό Λόγο, ο οποίος είναι ο άρτος που στέλνεται από τον ουρανό και χαρίζει τη ζωή στον κόσμο. Εάν σε επιβουλεύεται μέσω της κενοδοξίας (διότι και Εκείνον, όταν τον ανέβασε στο πτερύγιο του ναού, του είπε «πέσε κάτω», με σκοπό την επίδειξη της θεότητάς Του), πρόσεξε να μην γκρεμιστείς εξαιτίας της έπαρσης. Εάν το πετύχει αυτό, δεν θα σταματήσει ως εκεί. Είναι άπληστος, επιτίθεται στα πάντα. Δελεάζει στην αρχή με το καλό, αλλά καταλήγει στο πονηρό. Αυτός είναι ο τρόπος της μάχης του. Αλλά ο ληστής είναι και έμπειρος στις Γραφές. Από εκεί προέρχεται το «Γέγραπται» για τον άρτο· από εδώ το «Γέγραπται» για τους αγγέλους. Διότι έχει γραφτεί, λέει, ότι θα δώσει εντολή στους αγγέλους του για σένα, και θα σε σηκώσουν στα χέρια τους. Ω σοφιστή της κακίας! Πώς απέκρυψες τη συνέχεια; Διότι εγώ το κατανοώ απόλυτα, έστω κι αν εσύ το αποσιωπάς, ότι θα πατήσω πάνω σε ασπίδα και βασιλίσκο, και θα καταπατήσω φίδια και σκορπιούς, οχυρωμένος από την Τριάδα. Εάν προσπαθεί να σε καταβάλει μέσω της απληστίας, δείχνοντάς σου όλες τις βασιλείες σε μία στιγμή του χρόνου και με μία ματιά σαν να ανήκουν σε αυτόν, απαιτώντας την προσκύνησή σου, περιφρόνησέ τον ως πένητα.

Αυτό θα μας το δώσει, γνωρίζω καλά, Εκείνος που μας έδωσε την εξουσία να πατάμε επάνω σε ασπίδα και βασιλίσκο, και να περπατάμε πάνω σε φίδια και σκορπιούς· ο οποίος και θα συντρίψει εν τάχει τον Σατανά κάτω από τα πόδια μας, είτε ως αστραπή που έπεσε από τον ουρανό εξαιτίας της παλαιάς του λαμπρότητας, είτε ως φίδι που τρέπεται σε φυγή εξαιτίας της κατοπινής του σκολιότητας και της μετατροπής του σε χαμερπές ον, ώστε να ανασάνουμε έστω και λίγο από τα δεινά, αφού θα έχει απομακρυνθεί εντελώς η οδύνη, και η λύπη, και ο στεναγμός, και τώρα και στο μέλλον, εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Ακούστηκε, λοιπόν, η φωνή του Νυμφίου μέσω των προφητών, στους οποίους μίλησε ο Θεός, και μετά τη φωνή ήλθε ο Λόγος, πηδώντας πάνω στα εχθρικά όρη και υπερπηδώντας τους λόφους, θέτοντας κάτω από τα πόδια του εξίσου κάθε αποστατική δύναμη, τόσο την κατώτερη όσο και την ανώτερη. Διότι αυτό ακριβώς υπονοεί η διάκριση των λόφων από τα όρη: ότι και το εξέχον στοιχείο μεταξύ των αντιπάλων καθαιρείται όμοια με το υποδεέστερο, καταπατούμενο με την ίδια δύναμη και εξουσία. Παρομοίως, δηλαδή, καταπατείται και το λιοντάρι και ο δράκοντας, που είναι τα ανώτερα, καθώς και το φίδι και ο σκορπιός, που θεωρούνται κατώτερα. Εννοώ, δηλαδή, το εξής: υπήρχαν στα πλήθη που τον ακολουθούσαν δαιμονικά όρη, υπήρχαν στις συναγωγές, υπήρχαν στη χώρα των Γερασηνών, υπήρχαν και σε πολλούς άλλους τόπους, τα οποία υψώνονταν και κορυφώνονταν ενάντια στην ανθρώπινη φύση. Μεταξύ αυτών υπήρχαν και λόφοι και όρη, υπερέχοντα και υποκείμενα.

Διότι έχει γραφτεί: «και η σάρκα του δεν γνώρισε φθορά». Διότι η σάρκα είναι η σκηνή του Θεού· επειδή «ο Λόγος έγινε σάρκα και κατασκήνωσε ανάμεσά μας». Στη φράση «ότι στους αγγέλους [θα δώσει εντολή]»: Διότι παρίστανται οι άγγελοι και απομακρύνουν τον άνθρωπο από κάθε κακή πράξη, διώχνοντας από αυτόν τους δαίμονες. Στη φράση «στα χέρια [τους]»: Διότι στα χέρια του Θεού και των αγγέλων βαστάζεται ο άνθρωπος, ώστε να μην σκοντάψει στη λήθη· διότι η λήθη είναι σαν την πέτρα, επειδή είναι αναίσθητη. Σημαίνει δε την Ανάληψη του Κυρίου. Στη φράση «επάνω σε ασπίδα (φίδι)»: Ως ασπίδα εννοεί αυτούς που αποστρέφουν την ακοή τους από τις εντολές του Θεού. Ο βασιλίσκος με το βλέμμα του σκοτώνει τον άνθρωπο· αυτοί δε είναι οι φαρμακοί (μάγοι). Ως λιοντάρι εννοεί τον άρπαγα και τυραννικό άνθρωπο, και ως δράκοντα τους δόλιους, τους υποκριτές και τους οργίλους· όλα αυτά δε, είναι ο διάβολος. Αυτόν τον ποδοπάτησε πάνω στον σταυρό ο Χριστός και Θεός. Στη φράση «επειδή σε εμένα [ήλπισε]»: Διότι ο Θεός ελευθερώνει όλους όσους ελπίζουν σε αυτόν από κάθε κακό και τους σκεπάζει από κάθε θλίψη. Και τα δύο δε νοούνται πνευματικά ότι αναφέρονται στον Χριστό. Στη φράση «θα με επικαλεστεί»: Εννοεί τον Αδάμ, δηλαδή τον άνθρωπο. Διότι τα πάντα τα υπέμεινε ο Χριστός για χάρη του ανθρώπου. Στη λέξη «μακρότητα [ημερών]»: Εννοεί τον άνθρωπο, τον οποίο συνανέστησε και συνεκάθισε, ο οποίος είναι ο Αδάμ.

«Θα πατήσεις επάνω σε ασπίδα και βασιλίσκο, και θα καταπατήσεις λιοντάρι και δράκοντα». Υπαινίσσεται τις πονηρές δυνάμεις μέσω των αναφερόμενων λογισμών, στις οποίες βρίσκεται ο ιός της κακίας, όπως ακριβώς στα ερπετά. Γι' αυτό και ο Κύριος έλεγε: «Ιδού, σας έδωσα την εξουσία να πατάτε επάνω σε φίδια και σκορπιούς και επάνω σε όλη τη δύναμη του εχθρού». Εκείνος, λοιπόν, που καταπατά τον θυμό, καταπατά λιοντάρι· διότι το ζώο αυτό είναι κυριαρχείται από τον θυμό. Γι' αυτό και ο Σολομών λέει:

Η απειλή του βασιλιά είναι όμοια με τον θυμό του λιονταριού. Ομοίως, εκείνος που καταπατά τις ηδονές και την άλλη κακία, καταπατά ασπίδα και βασιλίσκο και δράκοντα. Διότι οι ηδονές της σάρκας, και κάθε πονηρία του βίου, αναγκαίως παρομοιάζονται με τα ερπετά που σέρνονται στη γη.

Ίσως κυρίως καταπατά τον βασιλίσκο εκείνος που καταπατά τον φθόνο, ο οποίος βασιλεύει στην κακία· ταυτόχρονα λέγεται ότι και το ζώο βασιλίσκος έχει το δηλητήριο στο μάτι του, όπως ακριβώς και οι βάσκανοι. «Επειδή ήλπισε σε εμένα, και θα τον γλιτώσω· θα τον σκεπάσω, επειδή γνώρισε το όνομά μου.» Επειδή ο ψαλμωδός είπε μεγάλα λόγια, και σχεδόν απίστευτα, ότι δηλαδή αυτές τις τόσο πονηρές και ισχυρές δυνάμεις, ώστε να παρομοιάζονται με λιοντάρι και δράκοντα και ασπίδα και βασιλίσκο, τα οποία είναι τα πιο άγρια από όλα τα θηρία, ότι αυτές καταπατούνται από εμάς, ιδού παρουσίασε τον Θεό να επιβεβαιώνει τα λεγόμενα, και να μας δείχνει ως άτρωτο όπλο την ελπίδα σε Αυτόν, μέσω της οποίας γλιτώνουμε από τους εχθρούς, αν προστρέξουμε και βρεθούμε υπό την προστασία Του· και σκεπαζόμαστε, ώστε να μην δεχόμαστε πια τις επιβουλές τους· αρκεί μόνο να επιγνώσουμε το όνομα του Θεού, δηλαδή, αν Τον προσκυνήσουμε με ευγνωμοσύνη με έργα και με λόγια, με τη γλώσσα και τη σκέψη, με τους λογισμούς επομένως και με τις πράξεις. Διότι γνωρίζει τον βασιλιά όχι εκείνος που απλώς άκουσε γι' αυτόν, αλλά εκείνος που συμπεριφέρεται απέναντί του με τον τρόπο που πρέπει να συμπεριφέρεται σε έναν χρηστό βασιλιά. «Θα φωνάξει προς εμένα, και θα τον εισακούσω.»

Ας είναι για εσάς μικρός ολόκληρος ο κόσμος, όταν συγκρίνεται με τον δημιουργό του. «Ελάτε οπίσω μου»· διότι σας ανάγω προς τη ζωή, σας καθοδηγώ προς το φως. «Ελάτε οπίσω μου», για να προσπεράσετε τους πατριάρχες, για να δεχθείτε τον κλήρο πριν από τους προφήτες· και ενώ είστε έσχατοι θα γίνετε πρώτοι, ώστε εσείς που προσληφθήκατε την ενδέκατη ώρα να γίνετε ανώτεροι από αυτούς που μισθώθηκαν από το πρωί. «Ελάτε οπίσω μου»· διότι ακολουθώντας εμένα θα έχετε βίο άπονο· διότι χωρίς χρήματα θα πλουτίσετε, χωρίς φάρμακα θα γίνετε ιατροί της οικουμένης, χωρίς όπλα θα βρεθείτε δυνατότεροι από τους εχθρούς. «Ελάτε οπίσω μου»· «Διότι εγώ είμαι το φως του κόσμου», «εγώ είμαι η οδός και η ζωή και η αλήθεια», εγώ καθοδηγώ προς τον Πατέρα, σε αυτούς που πορεύονται οπίσω μου δίνω να «επιβαίνουν πάνω σε ασπίδα και βασιλίσκο και να καταπατούν λιοντάρι και δράκοντα». «Και αμέσως, αφήνοντας τα δίχτυα, τον ακολούθησαν.» Πρέπει, λοιπόν, να μακαρίσουμε την ευγνωμοσύνη των αποστόλων· διότι άφησαν ό,τι είχαν, περιφρόνησαν το μέσο βιοπορισμού που διέθεταν.

Είχε τον εχθρό για παιχνίδι και ο διάβολος έπεφτε στα πόδια του. Με θάρρος «πατούσε πάνω σε ασπίδα και βασιλίσκο, και καταπατούσε τον νοητό λέοντα και τον δράκοντα». Θεωρούσε κέρδος τους πειρασμούς και τις θλίψεις εμπόριο. Πίστευε ότι η χαρά βρίσκεται στο πένθος για τις αμαρτίες και ο πλούτος στην πενία.

Εσύ, λοιπόν, που έπεσες από την ύψιστη δόξα σαν αστραπή, τολμάς να λες στον Κύριο: «Ρίξε τον εαυτό σου από εδώ κάτω», σε Εκείνον για τον οποίο τα υπάρχοντα λογίζονται ως μη όντα, και να προκαλείς σε κενοδοξία Αυτόν που δεν επιδιώκει την επίδειξη; Και προσποιείσαι ότι διαβάζεις τη Γραφή για Αυτόν: «Ότι θα δώσει εντολή στους αγγέλους Του για σένα, και θα σε σηκώσουν στα χέρια, για να μη σκοντάψει το πόδι σου σε πέτρα»; Και τα υπόλοιπα προσποιείσαι, αποκρύπτοντάς τα, ότι τα αγνοείς, εκείνα που προφήτευσε για εσένα και τους υπηρέτες σου: «Θα βαδίσεις επάνω σε ασπίδα και βασιλίσκο, και θα καταπατήσεις λιοντάρι και δράκοντα»;

Η γνώση είναι όριο της φύσης, διαφυλάσσοντάς την σε όλες τις πορείες της, ενώ η πίστη πραγματοποιεί την οδοιπορία της υπεράνω της φύσης. Η γνώση δεν προσπαθεί να αφήσει κοντά της κανένα πράγμα που καταλύει τη φύση, αλλά απομακρύνεται από αυτό. Η πίστη όμως το επιτρέπει και λέει: Επάνω σε ασπίδα και βασιλίσκο θα πατήσεις, και θα καταπατήσεις λιοντάρι και δράκοντα.

Η γνώση αποτελεί το όριο της φύσης, προφυλάσσοντάς την σε όλα τα μονοπάτια της, ενώ η πίστη πραγματοποιεί την πορεία της υπερβαίνοντας τη φύση. Η γνώση δεν επιχειρεί να επιτρέψει να την πλησιάσει κανένα πράγμα που καταστρέφει τη φύση, αλλά απομακρύνεται από αυτό, ενώ η πίστη το επιτρέπει με ευκολία και λέγει: «Επάνω σε ασπίδα», λέγει, «και βασιλίσκο θα βαδίσεις, και θα καταπατήσεις λιοντάρι και δράκοντα».

Διότι εκείνα τα θηρία, αν και δέχονταν την τροφή και είχαν περιπέσει σε τόσο μεγάλη πείνα, δεν τόλμησαν να γευθούν τις σάρκες του προφήτη, και μολονότι το τραπέζι και το έδεσμα βρίσκονταν μπροστά τους, απαρνήθηκαν τη φύση τους εξαιτίας της υπομονής του προφήτη, και καθόλου δεν τον έβλαψε η ορμή των θηρίων, επειδή αυτός ήλπιζε στον Κύριο· διότι γνωρίζει και η φύση των αγρίων ζώων να σέβεται την εικόνα του Θεού. Γι' αυτό ο Δαβίδ, γνωρίζοντας καλά ότι για εκείνον που ελπίζει στον Κύριο τίποτα δεν είναι τρομακτικό στην όψη, λέει: «Και θα καταπατήσεις λέοντα και δράκοντα»· και πάλι ο Κύριος λέει: «Ιδού, σας έχω δώσει την εξουσία να πατάτε επάνω σε φίδια και σκορπιούς και επάνω σε όλη τη δύναμη του εχθρού»· και πάλι ο Δαβίδ: «Διότι και αν πορευθώ εν μέσω σκιάς θανάτου, δεν θα φοβηθώ κακό, διότι εσύ είσαι μαζί μου». Δες, αν θέλεις, και τον μακάριο Ηλία, που με τον λόγο του έκλεισε τον ουρανό για τρία χρόνια και έξι μήνες, πώς και αυτός παρέμεινε με υπομονή, χωρίς να φάει άρτο, ούτε να χορτάσει από νερό· αλλά περπατούσε στην έρημο και περιφερόταν στις δασώδεις κοιλάδες εξαιτίας του φόβου της Ιεζάβελ, και ένας τόσο σπουδαίος άνδρας λόγω της υπομονής του τρεφόταν από έναν κόρακα. Καθόταν δίπλα στον ποταμό Χοραζείν εγκαρτερώντας με υπομονή και τρεφόμενος από κόρακα, μολονότι ο κόρακας σύμφωνα με τον Νόμο θεωρείται ακάθαρτος. Ας παρουσιαστεί ο Ιουδαίος. Πώς ο προφήτης σου τρεφόταν από ένα ακάθαρτο πτηνό; Πώς συνέβη αυτό, πες μου;

Διότι θα πατήσει επάνω σε ασπίδα και βασιλίσκο, και θα καταπατήσει λιοντάρι και δράκοντα· εγώ όμως λέω, επάνω στην αμαρτία και την απόγνωση, και τον διάβολο, και τον δράκοντα του σώματος. Η ταπεινοφροσύνη είναι ένας ουράνιος σίφωνας, που έχει τη δύναμη να ανασύρει την ψυχή από την άβυσσο των αμαρτημάτων στον ουρανό. Είδε κάποιος κάποτε μέσα στην καρδιά του την ομορφιά της, και κυριευμένος από θαυμασμό ρωτούσε να μάθει το όνομα εκείνου που την γέννησε. Και εκείνη, χαμογελώντας του με πρόσωπο φωτεινό και γαλήνιο, του λέει: Και πώς βιάζεσαι να μάθεις το όνομα εκείνου που με γέννησε, ενώ αυτός είναι ανώνυμος; Δεν πρόκειται να σου το πω αυτό, μέχρι να αποκτήσεις τον Θεό. Σε Αυτόν ανήκει η δόξα στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Γιατί λοιπόν καταπιάνεσαι με μάταια πράγματα, άθλιε; Διότι, αφότου κατάλαβα ότι αυτές οι μηχανορραφίες και τα φόβητρα προέρχονται από τη δική σου κακία, δεν έχω πλέον καμία ανησυχία για εσένα. Ο Κύριος είναι βοηθός μου, και εγώ θα δω την πτώση των εχθρών μου, και θα σε πατήσω σαν την ασπίδα και τον βασιλίσκο με τους οποίους παρομοιάζεσαι, και θα σε καταπατήσω, εσένα το λιοντάρι και τον δράκοντα, ενδυναμωμένος από τη δύναμη του Χριστού. Ας ντροπιαστούν και ας καταντροπιαστούν όλοι οι εχθροί μου· ας στραφούν προς τα πίσω και ας καταισχυνθούν σφόδρα και τάχιστα.

Και λίγο πιο κάτω: «Επάνω σε ασπίδα και σε βασιλίσκο θα βαδίσεις, και θα καταπατήσεις λιοντάρι και δράκοντα· διότι θα δώσει εντολή στους αγγέλους του για σένα, ώστε να σε διαφυλάξουν σε όλους τους δρόμους σου». Όσοι όμως είναι προσκολλημένοι στη σάρκα και αγαπούν την ύλη του κόσμου, άκουσε τι ακούν από αυτόν: «Εκείνος που αγαπά πατέρα ή μητέρα περισσότερο από εμένα, δεν είναι άξιός μου». Και λίγο πιο κάτω: «Και εκείνος που δεν παίρνει τον σταυρό του και δεν ακολουθεί οπίσω μου, δεν είναι άξιός μου». Και, «όποιος δεν αποτάσσεται όλα τα υπάρχοντά του, δεν μπορεί να είναι μαθητής μου». Εκείνος, λοιπόν, που θέλει να γίνει μαθητής του, και να βρεθεί άξιός του και να λάβει δύναμη από αυτόν εναντίον των πνευμάτων της πονηρίας, αποχωρίζει τον εαυτό του από κάθε σαρκική σχέση· και απογυμνώνει τον εαυτό του από κάθε εμπαθή υλική προσκόλληση, και έτσι αγωνίζεται εναντίον των αόρατων εχθρών υπέρ των εντολών του, όπως ακριβώς ο ίδιος ο Κύριος έδωσε τον εαυτό του ως πρότυπο σε εμάς, τόσο στην έρημο όταν πειραζόταν από τον αρχηγό τους, όσο και όταν ήλθε στην οικουμένη, από εκείνους που ενεργούνταν από αυτόν.

ΛΔʹ. Του ιδίου προς τον ίδιον. Ο Κύριος, βαδίζοντας προς το πάθος, μας άφησε ειρήνη· και πάλι, όταν αναστήθηκε από τους νεκρούς, μας έδωσε ειρήνη. Τι υπονοούσε με αυτά; Το ότι πρέπει να περνάμε τις αντίξοες περιστάσεις με απάθεια, ώστε ούτε να υποκύπτουμε στις δυσάρεστες καταστάσεις και να μένουμε χωρίς την ανώτερη ελπίδα, ούτε, παρασυρόμενοι από τις ευχάριστες, να απωθούμε τον λογισμό που μας παιδαγωγεί· αλλά να παραμένουμε ίδιοι και όταν πάσχουμε και όταν ευημερούμε. Αυτό όμως δεν γίνεται, αν πρώτα δεν πατήσουμε επάνω σε ασπίδα και βασιλίσκο· δηλαδή, αν δεν σταθούμε υπεράνω της παρακοής στους θείους λόγους και της αποδοχής των πονηρών λογισμών· και αν δεν καταπατήσουμε λέοντα και δράκοντα, δηλαδή τον θυμό και την επιθυμία. Όταν αυτά εκλείψουν, θα έχουμε απόλυτη ειρήνη, αφού τίποτε δεν θα μπορεί να μας κινήσει προς κανένα από τα πράγματα αυτού του κόσμου. Ας κυριαρχήσουμε στον θυμό και στην επιθυμία, και έτσι γκρεμίσαμε συθέμελα τον οίκο των αλλοφύλων μαζί με όσους βρίσκονται μέσα σε αυτόν, θανατώνοντας μαζί με τα πάθη την εμπαθή ζωή και διαγωγή μας.

Εσύ όμως, επειδή «έθεσες τον Ύψιστο καταφύγιό σου, δεν θα σε πλησιάσουν κακά και μάστιγα δεν θα πλησιάσει στο σκήνωμά σου», είτε πρόκειται για το σώμα σου είτε για το δωμάτιό σου. «Διότι στους αγγέλους του θα δώσει εντολή για εσένα» «ο Ύψιστος, τον οποίο έθεσες καταφύγιό σου, και θα σε σηκώσουν στα χέρια, για να μη σκοντάψει το πόδι σου σε πέτρα», αλλά «θα πατήσεις πάνω σε ασπίδα και βασιλίσκο και θα καταπατήσεις λιοντάρι και δράκοντα». Θα καταπατήσεις, λέει, τον διάβολο και τη μανία των εχθρικών δαιμόνων και την τυραννία των σωμάτων, και θα αποδειχθείς ανώτερος. «Επειδή σε εμένα ήλπισε» λέει ο Κύριος, «και θα τον λυτρώσω και θα τον προστατέψω, διότι γνώρισε το όνομά μου. Θα κράξει προς εμένα και θα τον εισακούσω· μαζί του είμαι στη θλίψη· θα τον ελευθερώσω και θα τον δοξάσω. Με μακροημέρευση θα τον χορτάσω και θα του δείξω τη σωτηρία μου».

Και αυτά μεν με αυτόν τον τρόπο θανατώνονταν το ένα από το άλλο, και κοινός ήταν και για τα δύο ο αγώνας, κοινή και η άμυνα, ισόπαλη η νίκη, και κοινός συνοδοιπόρος ο θάνατος. Μου έρχεται λοιπόν να πω ότι το να φθείρονται μεταξύ τους και να οδηγούνται μαζί προς τον θάνατο τα όντα που φέρνουν τις συμφορές των κακών και είναι ολέθρια για τους ανθρώπους, δεν αποτυπώνεται μόνο σε εικόνες, ούτε συμβαίνει μόνο στα πιο ρωμαλέα ζώα, αλλά γίνεται συχνά και ανάμεσα στα έθνη, όπως σε αυτά που εξεστράτευσαν εναντίον εμάς των Ρωμαίων, τα οποία στρέφονται με φονική μανία το ένα κατά του άλλου και εξολοθρεύονται μεταξύ τους, καταστρεφόμενα από τη δύναμη του Χριστού, ο οποίος διασκορπίζει τα έθνη που επιθυμούν τους πολέμους και δεν χαίρεται με τις αιματοχυσίες, ο οποίος επίσης αναδεικνύει τον δίκαιο να επιβαίνει πάνω σε ασπίδα και βασιλίσκο και να καταπατά λιοντάρι και δράκοντα.

Η μεν με τους χρεμετισμούς των ίππων και τον γδούπο των όπλων και τον θόρυβο των στρατιωτικών παρατάξεων έτρεπε σε φυγή τον βάρβαρο, η δε, πνέοντας οργή σιωπηλά, διέφευγε της προσοχής του αποστάτη, όπως η ομηρική Άτη, πατώντας στο κεφάλι του και καταρρίπτοντάς τον προς τον θάνατο. Και τι θα μπορούσε να κάνει απέναντι σε ένα τέτοιο δίκοπο βασιλικό ξίφος εκείνος που δεν αγωνιζόταν διόλου με τη βοήθεια του Θεού; Ή ένας οικόσιτος δούλος απέναντι σε αυτόν που κυριαρχεί σχεδόν στα πάντα; Εξάλλου, δεν θα ταίριαζε ούτε στον Θεό ούτε στην εκκλησία που σε κατευόδωσε με ευχές, το να μη συλλάβεις αμέσως τον αποστάτη και να μην τον πατήσεις όπως την ασπίδα και τον βασιλίσκο και να μην τον θέσεις σαν υποπόδιο κάτω από τα πόδια σου.

Αυτός είναι αληθινά αγγελικός βίος πάνω στη γη· αυτό είναι το «Γενηθήτω το θέλημά σου ως εν ουρανώ και επί της γης», όταν δεν υπερηφανευόμαστε ο ένας εις βάρος του άλλου· όταν χωρίς ζήλια και φθόνο, με απλότητα, αγάπη, ειρήνη και χαρά είμαστε αρμονικά συνδεδεμένοι μεταξύ μας, θεωρώντας την προκοπή του πλησίον ως δικό μας κέρδος, και θεωρώντας την ατονία ή την ελάττωση ή την θλίψη του πλησίον ως δική μας ζημιά. Διότι, όπως λέει, δεν πρέπει να κοιτάζει ο καθένας μόνο το δικό του συμφέρον, αλλά ο καθένας και του πλησίον του· διότι έτσι, συμπάσχοντας μεταξύ μας και βαστάζοντας τα βάρη ο ένας του άλλου, και μάλιστα οι δυνατοί των αδυνάτων και οι ισχυροί των ασθενεστέρων, μπορούμε να εκπληρώσουμε τον νόμο του Χριστού, σύμφωνα με την προτροπή του Παύλου. Και ευρισκόμενοι μαζί με τέτοιον τρόπο, θα μπορέσουμε αληθινά να πατήσουμε πάνω σε φίδια και σκορπιούς και σε όλη τη δύναμη του εχθρού, και μέσω της ομόνοιας και της χάριτος του Χριστού να συντρίψουμε τα κεφάλια των δρακόντων [των πονηρών πνευμάτων], βαδίζοντας πάνω σε ασπίδα και βασιλίσκο και καταπατώντας λιοντάρι και δράκοντα. Διότι εάν, όπως προείπαμε, οι αδελφοί συμβιώνουν με αγάπη και απλότητα και ακεραιότητα, τότε και εκείνος που βρίσκεται σε μεγάλα μέτρα πνευματικής προκοπής και υπομένει με καρτερία στην προσευχή, λαμβάνει την αύξηση και την προκοπή προς τα υψηλότερα, μέσω της συνεργασίας και της ομοψυχίας των αδελφών.

Διότι είναι αδύνατον να «επιβεί κανείς επί ασπίδα και βασιλίσκον και να καταπατήσει λέοντα και δράκοντα», εάν προηγουμένως, στο μέτρο που είναι δυνατόν στον άνθρωπο, δεν έχει καθαρίσει τον εαυτό του και δεν έχει ενδυναμωθεί από Εκείνον που είπε στους Αποστόλους: «ιδού, σας έδωσα την εξουσία να πατάτε επάνω σε φίδια και σκορπιούς και επάνω σε όλη τη δύναμη του εχθρού». Διότι, εάν η ανθρώπινη φύση είχε τη δύναμη, χωρίς την πανοπλία του Αγίου Πνεύματος, να «σταθεί ενάντια στις μεθοδείες του διαβόλου», δεν θα είχε λεχθεί από τον Απόστολο: «ο δε Θεός της ειρήνης θα συντρίψει τον σατανά κάτω από τα πόδια σας σύντομα», και πάλι: «τον οποίο ο Κύριος θα εξολοθρεύσει με το πνεύμα του στόματός Του». Γι' αυτό ακριβώς λάβαμε την εντολή να παρακαλούμε τον Κύριο: «μη μας εισαγάγεις σε πειρασμό, αλλά ελευθέρωσέ μας από τον πονηρό». Διότι, εάν δεν λυτρωθούμε από τα πεπυρωμένα βέλη του πονηρού μέσω της ανώτερης βοήθειας και δεν αξιωθούμε της υιοθεσίας, μάταια αγωνιζόμαστε, εφόσον βρισκόμαστε μακριά από τη δύναμη του Θεού.

Θα κατοικήσω και θα περπατήσω ανάμεσά σας, θα γίνει φανερός στην καρδιά του και θα λάβει δύναμη και ισχύ, ώστε να δέσει τον ισχυρό και να διαρπάσει τα σκεύη του· επάνω σε ασπίδα και βασιλίσκο και επάνω σε σκορπιούς και όφεις να πατήσει.

Δίνω δύναμη στον υιό μου, ώστε να καταπατεί τον δράκοντα ως ανίσχυρο, να επιβαίνει με παρρησία πάνω σε ασπίδα και βασιλίσκο, και να πορεύεται στον παράδεισο που φύτεψα εγώ, ο δεσπότης και κύριος των αιώνων.

Τα δικά μας λοιπόν έχουν έτσι, σε ταπείνωση και αθλιότητα. Διότι τι τάχα έχουμε πάθει; Ούτε όσα οι πατέρες μου και οι ομότιμοί μου, αλλά βρισκόμαστε πολύ πίσω, όπως ακριβώς υπολειπόμαστε και στην αξία της αρετής τους. Όμως, χάρη στο έλεος του Θεού και στην πατρική, αλλά και αδελφική, ικεσία, η εξορία και η απομόνωση μάς είναι καρποφόρες, καθώς η αγαθότητα του Θεού κατηύθυνε διαφορετικά τη διάθεση της ταπεινώσεώς μας. Αυτήν δεν θα την είχα επιτύχει αν δεν είχα απομονωθεί, πράγμα που ασπάστηκα ως κάτι καλύτερο από το μέλι. Και ω, τι φιλανθρωπία Εκείνου που, για το συμφέρον μας, μας λυπεί για λίγο, και έπειτα μας δείχνει το κέρδος από τη θλίψη και τη γλυκύτητα από την πικρία. Δεν πρόκειται λοιπόν πλέον εγώ ο ταλαίπωρος να δυσανασχετώ για όσα με οδηγήσει ο Χριστός, η χαρά των πάντων, αλλά αναφωνώ: «έγινα σαν κτήνος ενώπιόν σου, και εγώ θα είμαι διαπαντός μαζί σου». Γι' αυτό δεν θα μεριμνήσω για τίποτα, όπως ούτε για τη σκευωρία του βασιλιά, έστω κι αν άπλωσε με σχοινιά παγίδα στα πόδια μου, τοποθετώντας εμπόδια στον δρόμο μου. Διότι είναι γραμμένο: «πάνω σε ασπίδα και βασιλίσκο θα επιβείς και θα καταπατήσεις λιοντάρι και δράκοντα».