Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 92:1

Αν όμως θεωρήσω ως μεγαλοπρέπειά του τη σάρκα, την οποία, αφού έλαβε ως φτωχικό ένδυμα, την έκανε πορφύρα, και αφού την απεκδύθηκε με το πάθος, την ενδύθηκε με την ανάσταση —«Ο Κύριος εβασίλευσε, ενδύθηκε ευπρέπεια»— και, αφού ενδύθηκε τη σάρκα και την ανύψωσε στους ουρανούς, κάθισε μαζί της στα δεξιά του Πατέρα, διότι μας συνήγειρε και μας συνεκάθισε «στα επουράνια υπεράνω κάθε αρχής και εξουσίας και κυριότητας και κάθε ονόματος που ονομάζεται», τότε, βλέποντας τη σάρκα του Χριστού πάνω από όλους τους ουρανούς και υπεράνω του αέρα και του αιθέρα και του στερεώματος και του ασώματου ουρανού και των αγγέλων και των αρχαγγέλων και των ανωτάτων δυνάμεων, λέμε αληθεύοντας: «Ότι υψώθηκε η μεγαλοπρέπειά σου υπεράνω των ουρανών».

«Σμύρνα και στακτή και κασσία αναδίδεται από τα ενδύματά σου». Ως ενδύματα του Μονογενούς θα μπορούσαν να νοηθούν οι δυνάμεις, η μεγαλοπρέπεια, η δόξα, σύμφωνα με το χωρίο: «Ο Κύριος εβασίλευσε, ενδύθηκε την ευπρέπεια, ενδύθηκε ο Κύριος δύναμη και περιεζώσθηκε». Αυτή ακριβώς, λοιπόν, η δόξα και η μεγαλοπρέπειά του έγιναν για εμάς ευώδεις, και έχουν θέση κάθε λογής θυμιάματος, σύμφωνα με αυτό που έχει λεχθεί αλλού: «Μύρο που εκκενώθηκε είναι το όνομά σου» και το «Θα προστρέξω στην οσμή της ευωδίας σου». Η στακτή είναι ένα λεπτότατο είδος σμύρνας· διότι, όταν εκθλιβεί το άρωμα, το μεν ρευστό τμήμα του διαχωρίζεται ως στακτή, ενώ το πιο παχύρρευστο που απομένει ονομάζεται σμύρνα. Η δε κασσία είναι ένας λεπτότατος και ευώδης φλοιός, ο οποίος περιβάλλει ξυλώδη στελέχη.

Για την ημέρα πριν από το Σάββατο, όταν κατοικήθηκε η γη, ύμνος ωδής του Δαβίδ. 92. Υπόθεση. Στον προηγούμενο ψαλμό, ο οποίος αναφέρεται στο Σάββατο, δηλώνεται η Δευτέρα Παρουσία του Κυρίου, κατά την οποία θα βασιλεύσει στον νέο αιώνα μαζί με τους αγίους Του.

Ο Κύριος εβασίλευσε, ενδύθηκε ευπρέπεια. Επειδή το ανθρώπινο γένος, έχοντας αποστατήσει από τη βασιλεία του Θεού, περιήλθε υπό την τυραννία του Σατανά, για τον λόγο αυτό ήλθε στον κόσμο ο Μονογενής, ώστε να το υποτάξει και πάλι στα δικά του σκήπτρα, πράγμα το οποίο και έγινε· ως ευπρέπεια δε του Θεού εννοεί τη σωτηρία αυτού του γένους. Διότι, εάν δεν είχε σαρκωθεί, προσλαμβάνοντας τη δική μας φύση χωρίς την αμαρτία, είναι προφανές ότι η σωτηρία δεν θα είχε επέλθει σε εμάς. Διότι πρέπει αυτός να βασιλεύει μέχρις ότου θέσει όλους τους εχθρούς κάτω από τα πόδια του. Ενεδύθηκε ο Κύριος δύναμη και περιεζώσθη. Μέσω αυτών μας υποδηλώνει την καθαίρεση των αντίπαλων δυνάμεων, την οποία επιτέλεσε, σαν να ανέλαβε στρατιωτικό σχήμα. Διότι πράγματι στερέωσε την οικουμένη, η οποία δεν θα σαλευθεί.

Διότι προηγουμένως ο νόμος είχε τη σκιά των μελλοντικών αγαθών· όταν όμως ο Χριστός εξαγγέλθηκε στους ανθρώπους και παρουσιάστηκε λέγοντας: «Εγώ ο ίδιος που ομιλώ είμαι παρών· τότε», όπως είπε ο Παύλος, «η φωνή Του σάλευσε τη γη, έχοντας δώσει προηγουμένως την υπόσχεση: Ακόμη μία φορά εγώ θα σείσω όχι μόνο τη γη, αλλά και τον ουρανό. Το δε "ακόμη μία φορά" δηλώνει τη μετάθεση εκείνων που σαλεύονται, ώστε να παραμείνουν τα μη σαλευόμενα. Γι' αυτό, παραλαμβάνοντας βασιλεία ασάλευτη, έχουμε χάρη, διά της οποίας λατρεύουμε ευάρεστα τον Θεό». Και αυτή την ασάλευτη βασιλεία που αναφέρει αυτός, ο Δαβίδ την ψάλλει ως στερεωμένη: «Ο Κύριος εβασίλευσε, ενδύθηκε ευπρέπεια· ο Κύριος ενδύθηκε δύναμη και περιζώστηκε».

«Διότι εστερέωσε την οικουμένη, η οποία δεν θα σαλευθεί.» Άρα, το ρητό του προφήτη υποδηλώνει την έλευση του Σωτήρος, κατά την οποία και εμείς ανακαινισθήκαμε, και ο νόμος του Πνεύματος παραμένει ασάλευτος. Αλλά αυτοί που είναι πραγματικά Τροπικοί, έχοντας συμφωνήσει με τους Αρειανούς και έχοντας μοιραστεί μαζί τους τη βλασφημία κατά της θεότητας, ώστε εκείνοι μεν να αποκαλούν κτίσμα τον Υιό, αυτοί δε το Πνεύμα, τόλμησαν, όπως λένε οι ίδιοι, να εφεύρουν πάλι για τον εαυτό τους τρόπους και να παρερμηνεύσουν ακόμη και το ρητό του Αποστόλου, το οποίο ο ίδιος ορθώς έγραψε στον Τιμόθεο λέγοντας: «Διαμαρτύρομαι ενώπιον του Θεού και του Ιησού Χριστού και των εκλεκτών αγγέλων, ώστε να φυλάξεις αυτά χωρίς προκατάληψη, μη κάνοντας τίποτα με μεροληψία». Εκείνοι δε ισχυρίζονται ότι, επειδή ονόμασε τον Θεό και τον Χριστό, και έπειτα τους αγγέλους, είναι ανάγκη το Πνεύμα να συναριθμείται με τους αγγέλους, και ότι το ίδιο ανήκει στη δική τους συστοιχία και είναι άγγελος ανώτερος από τους άλλους. Κατά πρώτον, λοιπόν, αυτό το εφεύρημα προέρχεται από την ασέβεια του Ουαλεντίνου· και δεν διέλαθε της προσοχής ότι αυτοί επαναλαμβάνουν τα δικά του δόγματα. Διότι εκείνος ισχυρίστηκε ότι, όταν εστάλη ο Παράκλητος, συναπεστάλησαν μαζί του οι συνομήλικοί του άγγελοι· έπειτα δε, υποβιβάζουν το Πνεύμα στους αγγέλους, ενώ το συγκαταλέγουν στην Τριάδα.

Διότι προηγουμένως ο νόμος αποτελούσε τη σκιά των μελλοντικών αγαθών· όταν όμως ο Χριστός αναγγέλθηκε στους ανθρώπους και παρουσιάστηκε λέγοντας: «Εγώ ο ίδιος που μιλώ είμαι παρών· τότε», όπως είπε ο Παύλος, «η φωνή Του σάλευσε τη γη, ενώ προηγουμένως είχε υποσχεθεί: Ακόμη μία φορά εγώ θα σείσω όχι μόνο τη γη, αλλά και τον ουρανό. Το δε "ακόμη μία φορά" δηλώνει τη μετάθεση όσων σαλεύονται, ώστε να παραμείνουν τα ασάλευτα. Γι' αυτό, παραλαμβάνοντας βασιλεία ασάλευτη, έχουμε χάρη, δια της οποίας λατρεύουμε ευάρεστα τον Θεό». Αυτήν δε τη βασιλεία, την οποία αυτός αποκαλεί ασάλευτη, ο Δαβίδ την υμνεί ως στερεωμένη: «Ο Κύριος εβασίλευσε, ενδύθηκε μεγαλοπρέπεια· ενδύθηκε ο Κύριος δύναμη και περιζώστηκε».

«Διότι εστερέωσε την οικουμένη, η οποία δεν θα σαλευθεί.» Το ρητό, λοιπόν, του προφήτη υποδηλώνει την έλευση του Σωτήρος, διά της οποίας και εμείς ανακαινισθήκαμε, και ο νόμος του πνεύματος παραμένει ασάλευτος. Αλλά οι πραγματικά Τροπικοί, αφού συμφώνησαν με τους Αρειανούς και μοιράστηκαν μαζί τους τη βλασφημία ενάντια στη θεότητα, ώστε εκείνοι μεν να αποκαλούν τον Υιό κτίσμα, αυτοί δε το Πνεύμα· τόλμησαν, όπως οι ίδιοι λένε, να εφεύρουν πάλι για τον εαυτό τους τρόπους και να παρερμηνεύσουν και το ρητό του Αποστόλου, το οποίο ο ίδιος ορθώς έγραφε στον Τιμόθεο λέγοντας: «Διαμαρτύρομαι ενώπιον του Θεού και του Ιησού Χριστού και των εκλεκτών αγγέλων, να τα φυλάξεις αυτά χωρίς προκατάληψη, χωρίς να κάνεις τίποτε από μεροληψία.» Εκείνοι δε ισχυρίζονται ότι, επειδή ονόμασε τον Θεό και τον Χριστό, και έπειτα τους αγγέλους, κατ' ανάγκην το Πνεύμα συναριθμείται με τους αγγέλους, και ότι ανήκει και αυτό στην ίδια τάξη με αυτούς, και ότι είναι ένας άγγελος ανώτερος από τους άλλους. Καταρχάς, λοιπόν, αυτό το εύρημα αποτελεί γνώρισμα της ασέβειας του Ουαλεντίνου· και δεν πέρασε απαρατήρητο το ότι αυτοί εκφράζουν τα δικά του δόγματα. Διότι εκείνος υποστήριξε ότι, όταν εστάλη ο Παράκλητος, εστάλησαν μαζί του και οι ομότιμοί του άγγελοι· έπειτα δε, ενώ υποβιβάζουν το Πνεύμα στους αγγέλους, το κατατάσσουν στην Τριάδα.

Και όμως, αληθινά, και στην Παλαιά Διαθήκη λέγονται πολλά περί του Υιού· όπως, για παράδειγμα, στον δεύτερο ψαλμό το «υιός μου είσαι εσύ, εγώ σήμερα σε γέννησα»· και στον ένατο ψαλμό η επιγραφή «εις το τέλος, υπέρ των κρυφίων του υιού, ψαλμός του Δαβίδ»· και στον τεσσαρακοστό τέταρτο «εις το τέλος, υπέρ των αλλοιωθησομένων, στους υιούς Κορέ εις σύνεσιν, ωδή υπέρ του αγαπητού». Και στον Ησαΐα: «Θα ψάλω λοιπόν στον ηγαπημένο το άσμα του αγαπητού για το αμπέλι του. Αμπέλι έγινε για τον ηγαπημένο». Το δε «αγαπητός», ποιος άλλος θα μπορούσε να είναι παρά ο μονογενής Υιός; Όπως επίσης και στον εκατοστό ένατο ψαλμό: «εκ γαστρός προ εωσφόρου σε γέννησα», για το οποίο θα γίνει λόγος αργότερα. Αλλά και στις Παροιμίες: «και προ πάντων των βουνών με γεννά»· και στον Δανιήλ: «και η όψη του τετάρτου είναι όμοια με υιό Θεού» και άλλα πολλά. Εάν λοιπόν η αρχαιότητα μαρτυρείται από την Παλαιά Διαθήκη, αρχαίος θα είναι και ο Υιός, ο οποίος διασαφηνίζεται σε πολλά σημεία μέσα στην Παλαιά Διαθήκη. «Αλλά ναι», λένε, «αναφέρεται μεν, ας θεωρηθεί όμως ότι λέγεται προφητικώς». Επομένως, και για τον Λόγο θα μπορούσε να λεχθεί ότι έχει ειπωθεί προφητικώς. Διότι δεν μπορεί το ένα να ισχύει και το άλλο όχι. Διότι εάν το «υιός μου είσαι εσύ» αναφέρεται στο μέλλον, είναι φανερό ότι και το «με τον λόγο του Κυρίου στερεώθηκαν οι ουρανοί» αναφέρεται στο μέλλον. Επειδή δεν είπε: «έγιναν», ούτε: «εποίησε». Και για το ότι το «εστερέωσε» αναφέρεται στο μέλλον, λέει: «ο Κύριος εβασίλευσε», και έπειτα: «διότι εστερέωσε την οικουμένη, η οποία δεν θα σαλευθεί».

Όσοι δε δεν έχουν την επιγραφή «Εις τέλος», ούτε τη λέξη «Ψαλμός», αλλά απλώς το «Τω Δαυίδ», είναι οι εξής: ιε΄, ιστ΄, λα΄, λβ΄, ο΄, πε΄, ϟ΄, ϟβ΄, ϟδ΄, ϟε΄, ϟστ΄, ρ΄, ρβ΄, ργ΄, ρλστ΄, ρλζ΄, ρμα΄, ρμγ΄, ρμδ΄. Και από αυτούς πάλι, ο μεν ϟε΄ είναι «Ωδή»· ο δε ιε΄ «Στηλογραφία»· οι ιστ΄ και πβ΄ είναι «Προσευχή»· οι λα΄, ρ΄ και ρμα΄ είναι «Συνέσεως»· ο ο΄ είναι «Των υιών Αμιναδάμ»· οι ϟ΄, ϟβ΄ και ϟδ΄ είναι «Αίνος ωδής»· ο δε ρμδ΄ «Αινέσεως». Πάλι, εκείνοι που δεν φέρουν την επιγραφή «Τω Δαυίδ», αλλά αναφέρονται σε άλλους, είναι οι εξής: λη΄, μα΄, μγ΄, μδ΄, με΄, μστ΄, μζ΄, μη΄, οβ΄, ογ΄, οδ΄, οε΄, οστ΄, οζ΄, οη΄, οθ΄, π΄, πα΄, πβ΄, πγ΄, πδ΄, πστ΄, πζ΄, ϟα΄, ϟθ΄, ρδ΄, ρε΄, ρστ΄, ρια΄, ριβ΄, ριγ΄, ριδ΄, ριε΄, ριστ΄, ριζ΄, ριη΄, ρλδ΄, ρλε΄, ρμε΄, ρμστ΄, ρμζ΄, ρμη΄, ρμθ΄, ρν΄. Και από αυτούς, άλλοι μεν επιγράφονται «Τω Ασάφ»· άλλοι «Τοις υιοίς Κορέ, Ασάφ και Αιθάμ»· άλλοι «Τω Ιδιθούμ»· άλλοι «Αγγαίου και Ζαχαρίου»· και άλλοι «Αλληλούια». Οι ψαλμοί, λοιπόν, του Ασάφ είναι οι εξής: οβ΄, ογ΄, οδ΄, οε΄, οστ΄, οζ΄, οη΄, οθ΄, π΄, πα΄, πβ΄.

Ο νεʹ, Όταν τον συνέλαβαν οι αλλόφυλοι στη Γεθ· ο νστʹ, Όταν αυτός διέφευγε από το πρόσωπο του Σαούλ στο σπήλαιο· ο νηʹ, Όταν έστειλε ο Σαούλ και φύλαξε τον οίκο του, για να τον θανατώσει· ο νθʹ, Όταν πυρπόλησε τη Μεσοποταμία της Συρίας, και τη Συρία Σωβάλ, και επέστρεψε ο Ιωάβ, και πάταξε στην κοιλάδα των Αλών δώδεκα χιλιάδες· ο ξβʹ, Όταν αυτός βρισκόταν στην έρημο της Ιδουμαίας· ο ξεʹ, Της Αναστάσεως· ο ξθʹ, Εις ανάμνηση, για να με σώσει ο Κύριος· ο οʹ, Των υιών του Αδάμ [του Ιωναδάβ] των πρώτων που αιχμαλωτίστηκαν· ο οαʹ, Εις τον Σολομώντα· ο οεʹ, Προς τον Ασσύριο· ο πζʹ, Υπέρ Μαελέθ του αποκριθήναι· ο ϟαʹ, Για την ημέρα του Σαββάτου· ο κγʹ, Της μιας των Σαββάτων· ο ϟβʹ, Για την ημέρα του προσαββάτου, όταν κατοικήθηκε η γη· ϟγʹ, Τετράδι Σαββάτων· ο ϟεʹ, Όταν οικοδομείτο ο οίκος πριν από την αιχμαλωσία· ο ϟστʹ, Όταν η γη του αποκαθίστατο· ο ϟθʹ, Προς εξομολόγηση· ο ραʹ, Προσευχή για τον πτωχό, όταν κυριευθεί από ακηδία, και εκχύσει τη δέησή του ενώπιον του Κυρίου· ο ρμαʹ, Προσευχή, όταν αυτός βρισκόταν στο σπήλαιο· ο ρμγʹ, Προς τον Γολιάθ· ο ρναʹ, Αυτός ο ψαλμός είναι ιδιόγραφος του Δαβίδ, και βρίσκεται εκτός της αρίθμησης, όταν μονομάχησε με τον Γολιάθ.»

Και βέβαια ο μελωδός, αν και μιλούσε για μυστήρια μέσω του Πνεύματος, λέει: «Όλα τα έθνη, χειροκροτήστε»· έπειτα, εξηγώντας την αιτία της εορτής, παρέθετε την ανάληψη του Σωτήρα στους ουρανούς, λέγοντας: «Ανέβηκε ο Θεός με αλαλαγμό, ο Κύριος με φωνή σάλπιγγας», ονομάζοντας αλαλαγμό και σάλπιγγα την υψηλή και ηχηρή φωνή του Πνεύματος· όταν πρόσταζε τις άνω δυνάμεις να σηκώσουν τις πύλες, και τον ονόμαζε Κύριο των δυνάμεων, όπως ακριβώς λέγαμε προηγουμένως. Για αυτόν ακριβώς τον λόγο θα βρούμε και αυτόν τον ίδιο τον χορό των αγίων να βρίσκεται σε πολλές χαρές. Γι' αυτό λοιπόν και έλεγε, πότε ότι «Ο Κύριος εβασίλευσε, ας αγαλλιάσει η γη», και πότε πάλι «Ο Κύριος εβασίλευσε, ντύθηκε με μεγαλοπρέπεια· ντύθηκε ο Κύριος με δύναμη και περιζώστηκε». Διότι αυτός που ήταν μαζί μας ως άνθρωπος πριν από την εκ νεκρών ανάσταση, όταν ανέβηκε προς τον Πατέρα στους ουρανούς, τότε ντύθηκε τη δική του μεγαλοπρέπεια, και περιζώστηκε τη δύναμη που είχε εξαρχής· διότι κάθισε ως βασιλιάς μαζί με τον Πατέρα. Είναι δίκαιο λοιπόν και πρέπον να χαίρονται όσοι τον αγαπούν, διότι έχει πορευθεί προς τον Πατέρα στους ουρανούς για να αναλάβει τη δική του δόξα, και για να συμβασιλεύσει πάλι μαζί Του, όπως ήταν στην αρχή. Τον αποκαλεί δε ανώτερο, όχι επειδή κάθισε στα δεξιά ως Θεός, αλλά σε σχέση με το πώς ήταν όταν βρισκόταν ακόμη μαζί μας, δηλαδή στην ανθρώπινη κατάστασή μας.

Ψαλμός 92. [<Ο Κύριος εβασίλευσεν.> (H f. 409 b. Cord. Θεοδώρου.) Διότι ο άνθρωπος που ήταν μαζί μας πριν από την εκ νεκρών ανάσταση, όταν ανέβηκε προς τον Πατέρα στους ουρανούς, τότε ενδύθηκε τη δική του ευπρέπεια, και περιεζώσθη τη δύναμη που είχε εξ αρχής· διότι έχει καθίσει να συμβασιλεύει με τον Πατέρα.] [(B f. 380, H f. 410. Cord. Θεοδωρήτου και Ανωνύμου.) Διότι, αν και έγινε άνθρωπος όμοιος με εμάς, και φαινόταν πάνω στη γη ως ένας από εμάς, ενδύθηκε θεοπρεπέστατη δύναμη· και φόρεσε την εξουσία την οποία έχει και ο ίδιος ο Πατέρας· διότι κατήργησε τον άρχοντα αυτού του αιώνος, χρησιμοποιώντας προφανώς θεοπρεπέστατη δύναμη. Το δε σχήμα του λόγου πλάστηκε όπως για έναν βασιλιά που πρόκειται να συγκρουστεί με τους εχθρούς, και περιβάλλεται την πολεμική εξάρτυση. «Ενεδύσατο», λέγει, «δύναμιν». Διότι πολέμησε υπέρ ημών· και κατήργησε διά του σταυρού τις αρχές και τους κοσμοκράτορες του σκότους τούτου· και θριάμβευσε επί των θρόνων και των εξουσιών· και μας παρουσίασε μέσω του εαυτού του στον Θεό και Πατέρα. Αυτή τη δύναμη ενδύθηκε. Ενδύθηκε δε, επιπλέον αυτών, και ευπρέπεια· και με ποιον τρόπο; Αν και έγινε άνθρωπος σαν κι εμάς· τουτέστιν, μας έδειξε στον εαυτό του το κάλλος της θεότητος. Διότι τον είδαμε ως Θεό και μέσα στην ανθρώπινη φύση.] <Ύψωσαν οι ποταμοί, Κύριε, ύψωσαν οι ποταμοί τις φωνές τους.> (B f. 380 b, H f. 411, 412.)

Διότι λέμε ότι σε αυτά τα χωρία έχουν ονομαστεί ποταμοί οι άγιοι απόστολοι· των οποίων οι φωνές, δηλαδή οι διδασκαλίες, έγιναν γνωστές στους ανθρώπους παντού. (B f. 380. H. f. 411 b. Cord. Anonymi.) [Διότι, αφού βασίλευσε ο Κύριος, και περιζώστηκε δύναμη, και ενδύθηκε μεγαλοπρέπεια, τότε και «ύψωσαν οι ποταμοί τις φωνές τους.» Επειδή η Αγία Γραφή παρομοιάζει πολλές φορές με ποταμό και με πηγή και με χείμαρρο τον Λόγο του Θεού. Γι' αυτό είπε κάπου ψάλλοντας ο Δαβίδ: «Ο ποταμός του Θεού γέμισε με ύδατα.» Διότι προέρχεται σαν ποταμός από την πηγή του Θεού και Πατέρα ο εκ φύσεως γεννηθείς από Αυτόν Θεός Λόγος.] (B f. 381, H f. 412. Cord. Athanasii.) [Διότι δεν σιώπησαν οι μακάριοι μαθητές, αλλά μάλλον ύψωσαν τις φωνές τους· δηλαδή, διακήρυξαν σε όλη τη γη το μυστήριο του Χριστού.] <Από φωνές πολλών υδάτων.> (B f. 381 b, H f. 413 b.) Διότι όπως, λέει, από πολλά ύδατα, και όπως από τον ήχο των κυμάτων οι εξάρσεις της θάλασσας, δηλαδή η φωνή που υψώνεται προς τα ύψη προκαλεί τον θαυμασμό, έτσι είναι και η δοξολογία των εθνών· διότι υμνούν τον Σωτήρα των όλων, Χριστό. [<Θαυμαστός στα υψηλά ο Κύριος.> (B f. 381 b, H f. 413 Cord. Athanasii.)]

Ποια είναι λοιπόν η αιτία που τα οθόνια παρέμειναν στον τάφο, παρά για να αποδειχθεί ότι όσοι ανασταίνονται από τους νεκρούς δεν έχουν απολύτως καμία ανάγκη από γήινα ενδύματα; Αλλά και ως μάρτυρα γι' αυτό θα παραθέσω τον μακάριο Δαβίδ, ο οποίος λέει για τον Χριστό, ότι μετά την ανάστασή Του φέρει επουράνια στολή· διότι «ο Κύριος», αναφέρει, «εβασίλευσε, ενδύθηκε ευπρέπεια».

Και πάλι με τον ίδιο τρόπο εκπλήρωνε την τέλεια ανάσταση στην ίδια θεότητα, στην ίδια ψυχή, στο ίδιο άγιο σώμα, συνενώνοντας πλέον όλη την οικονομία σε μία πνευματική ένωση, σε μία ένωση θεότητας, σε μία οικονομία, σε μία τελειότητα, όπως λέει στον 92ο ψαλμό: «Ο Κύριος εβασίλευσε, ευπρέπεια ενεδύθη», για να δείξει την είσοδο του Θεού Λόγου από τα επουράνια στον κόσμο, όταν ενδύθηκε την ευπρέπεια, δηλαδή τη σάρκα που γεννήθηκε από την Παρθένο· διότι, αν και φαινόταν κάπως ευτελής στους άπιστους που την έβλεπαν, για τον ίδιο λογιζόταν ως ευπρέπεια, ώστε να δείξει τη δύναμή του, η οποία, μέσω της φαινομενικής ασθένειας της σάρκας, κατήργησε αυτόν που είχε το κράτος, καταλύοντας δηλαδή τον θάνατο, έχοντας επιτελέσει με ευπρέπεια όλη την οικονομία της σωτηρίας μας, αφανίζοντας τη φθορά και την κατάρα, εξαλείφοντας το χειρόγραφο των αμαρτιών που ήταν εναντίον μας, καταλύοντας τη διαθήκη με τον Άδη και έχοντας οικονομήσει τα πάντα για τη σωτηρία των ανθρώπων. Διότι, αμέσως αφού είπε «ο Κύριος εβασίλευσε, ευπρέπεια ενεδύθη», προσθέτει πάλι και επαναλαμβάνει λέγοντας: «ενεδύθη ο Κύριος δύναμη και περιεζώσθη», για να υποδείξει ως πρώτο ένδυμα εκείνο από τη Μαρία, και ως δεύτερη πάλι ένδυση εκείνη από την ανάσταση των νεκρών. Διότι πράγματι είναι ο «πρωτότοκος εκ των νεκρών», όπως είπε η θεία Γραφή.

Γι' αυτόν τον λόγο προσθέτει σε αυτήν τη δεύτερη ένδυση κάποια μεγαλύτερη ασφάλεια, λέγοντας: «ενεδύθη ο Κύριος δύναμη και περιεζώσθη». 67. Διότι, όπως ακριβώς εκείνος που ζώνεται γύρω από την οσφύ του περισφίγγει το ένδυμα πάνω στην οσφύ, στερεώνοντας περισσότερο το σχήμα του και ενώνοντάς το με το ίδιο του το σώμα, έτσι και στην πρώτη περίπτωση ενεδύθη ευπρέπεια για την ένσαρκη εδώ παρουσία του. Στη δεύτερη περίπτωση, όμως, λέει, ενεδύθη δύναμη, αφού αναστήθηκε από τους νεκρούς· η ενανθρώπησή του δεν υφίσταται πλέον πάθος, δεν υφίσταται πλέον μαστιγώσεις, δεν σταυρώνεται πλέον, όπως είπε γι' αυτόν ο Απόστολος: «αφού αναστήθηκε, δεν αποθνήσκει πλέον, ο θάνατος δεν τον κυριεύει πια». Γι' αυτόν τον λόγο λέει το «περιεζώσθη», επειδή συνένωσε τη σάρκα του σε μία θεότητα, σε μία ενότητα, σε ένα πνεύμα, ώστε το θεϊκό και το σωματικό να τελειώνονται σε ένα πνευματικό, το οποίο δεν επιδέχεται διάλυση (φθορά), όπως ακριβώς εισήλθε έπειτα με κλειστές τις θύρες, αποδεικνύοντας το παχυμερές λεπτοφυές, και το παθητό απαθές, έχοντας πάθει κατά σάρκα, αλλά παραμένοντας στην απάθεια· αν και μετά την είσοδό του έδειχνε οστά και σάρκα, το σημάδι της λόγχης και το σημάδι των ήλων, ψηλαφούμενος από τον Θωμά και ορώμενος από τους μαθητές, εισερχόμενος ωστόσο με κλειστές τις θύρες, για να δείξει ότι οικονόμησε τα πάντα για τη σωτηρία ημών των ανθρώπων σε μία πνευματική ένωση. Και προς τι να κατατρίβομαι με τόσο εκτενή λόγο;

Διότι και σε άλλα σημεία έχουμε πει, αποσαφηνίζοντας αυτήν τη θεωρία σχετικά με τη βέβαιη σωτηρία μας, ότι όπως ακριβώς, αν ένα ένδυμα βαφτεί από ραντισμό αίματος, δεν έβαψε μεν το σώμα εκείνου που το φοράει, και ο λεκές του ενδύματος δεν καταλογίζεται στο ένδυμα αλλά στον άνθρωπο που το φοράει, έτσι και το πάθος δεν έπληξε τη θεότητα, αλλά συντελέστηκε στην ενανθρώπηση, δεν καταλογίστηκε όμως μόνο στην ενανθρώπηση, για να μην εκπληρωθεί στην οικονομία της σωτηρίας το «επικατάρατος καθένας που ελπίζει σε άνθρωπο», αλλά καταλογίστηκε και στη θεότητα, χωρίς η θεότητα να πάσχει, ώστε μέσω της θεότητας να λογιστεί στην αγία Εκκλησία του Θεού η σωτηρία του πάθους. Αλλά και πάλι, ας μην θελήσει κάποιος, ως λεξίθηρας, να βγάλει δικά του λογικά συμπεράσματα παρά να κατανοήσει το αίνιγμα της παρομοίωσης. Διότι καμία παραβολή στην Αγία Γραφή δεν εκλαμβάνεται εξ ολοκλήρου και σε κάθε της λεπτομέρεια, όπως το «σκύμνος λέοντος ο Ιούδας», το οποίο ειπώθηκε για το ισχυρό και βασιλικό του ζώου, αλλά όχι για το άλογο και αρπακτικό του. Έτσι συμβαίνει και με το ένδυμα, που δεν το ενδύεται και το εκδύεται, αλλά άπαξ σύμφωνα με το ρητό «ενεδύθη ευπρέπεια», και κατά δεύτερον «ενεδύθη δύναμη και περιεζώσθη», εκπληρώνοντας επ' αυτού τον λόγο του αγιωτάτου αποστόλου: «δεν πεθαίνει πλέον, ο θάνατος δεν τον κυριεύει πια».

Και εξαπέστειλε βέλη και τους σκόρπισε, και πλήθυνε τις αστραπές και τους συνετάραξε. Και φάνηκαν οι πηγές των υδάτων, και αποκαλύφθηκαν τα θεμέλια της οικουμένης· από την επιτίμησή σου, Κύριε, από την πνοή του πνεύματος της οργής σου. Ως θεμέλια της οικουμένης θα εννοήσεις τις δυνάμεις της σοφίας του Θεού, διά των οποίων παλαιότερα είχε θεμελιωθεί ολόκληρη η κτίση, και ύστερα στερεώθηκε η οικουμένη, η οποία δεν θα σαλευθεί. Εάν πάλι θελήσεις να εννοήσεις ως οικουμένη την Εκκλησία του Θεού· και ως πρώτο θεμέλιό της την αρραγή και στερεά πέτρα, πάνω στην οποία έχει οικοδομηθεί σύμφωνα με το: «Πάνω στην πέτρα θα οικοδομήσω την Εκκλησία μου, και πύλες άδη δεν θα υπερισχύσουν εναντίον της». Η δε πέτρα ήταν ο Χριστός· ή, σύμφωνα με τον Απόστολο, για το οποίο διδάσκει ο ίδιος λέγοντας: «Διότι άλλο θεμέλιο ουδείς δύναται να θέσει παρά το ήδη τεθειμένο, το οποίο είναι ο Ιησούς Χριστός»· και έπειτα, μετά από αυτόν, ως θεμέλια της Εκκλησίας τους προφητικούς και αποστολικούς λόγους, σύμφωνα με τον Απόστολο που λέει: «Έχοντας εποικοδομηθεί πάνω στο θεμέλιο των αποστόλων και των προφητών, όπου ακρογωνιαίος λίθος είναι ο ίδιος ο Ιησούς Χριστός»· τότε δεν θα απέκλινες από την αλήθεια.

Δεν θα έσφαλλες, εξάλλου, εάν ονόμαζες πλήρωμα της οικουμένης την Εκκλησία του Σωτήρος, την οποία ο ίδιος ο Λόγος του Θεού θεμελίωσε πάνω στην πέτρα. Γι' αυτό και σε άλλο σημείο έχει λεχθεί: «Ο Κύριος εβασίλευσε, ενεδύθη ευπρέπεια». Διότι στερέωσε την οικουμένη, η οποία δεν θα σαλευθεί.

ΑΙΝΟΣ ΩΔΗΣ ΣΤΟΝ ΔΑΒΙΔ. 92ος. Ο Κύριος εβασίλευσε, ενεδύθη μεγαλοπρέπεια. Επειδή, σύμφωνα με τον Απόστολο, ο θάνατος βασίλευσε από τον Αδάμ μέχρι τον Μωυσή, δηλαδή από την πρώτη γένεση των ανθρώπων μέχρι την κατά τον Μωυσή σωματική λατρεία, η οποία τελούνταν παλαιότερα στην επίγεια Ιερουσαλήμ μέχρι την παρουσία του Σωτήρος ημών Ιησού Χριστού· ευλόγως, όταν βασίλευε ο θάνατος και κυριαρχούσε αυτός που κατείχε το κράτος του θανάτου, δηλαδή ο διάβολος, δεν βασίλευε τότε στους ανθρώπους ο Κύριος, αλλά κάποια πολυθεϊστική και δαιμονική πλάνη. Διδάσκει δε ο ίδιος Απόστολος για τον Σωτήρα μας, λέγοντας: «Επειδή, λοιπόν, τα παιδιά έχουν γίνει κοινωνοί αίματος και σαρκός, και αυτός παρομοίως συμμετείχε στα ίδια παθήματα, ώστε μέσω του θανάτου να καταργήσει αυτόν που έχει το κράτος του θανάτου, δηλαδή τον διάβολο».

Ευλόγως, λοιπόν, ο προϋπάρχων Λόγος του Θεού, ο οποίος είναι ο ίδιος η ζωή, για να καθαιρέσει τον θάνατο, αφού προσέλαβε ως θνητό όργανο το ανθρώπινο σώμα, και αφού το παρέδωσε στον θάνατο προς απόδειξη της δικής του φύσης, και έπειτα το απάλλαξε από τον θάνατο προς φανέρωση της θεϊκής του δύναμης, καταλύει αφενός το κράτος του θανάτου, καταλύει δε και την τυραννία του διαβόλου κατά των ανθρώπων· αλλά σβήνει και την ενέργεια των πονηρών δαιμόνων και των ακάθαρτων πνευμάτων που άλλοτε κυριαρχούσαν στο ανθρώπινο γένος, και, αφού καθαίρεσε κάθε δύναμη που είναι αντίθετη και εχθρική προς τον Θεό, χορηγεί σε όλα τα έθνη την πατρική βασιλεία του Θεού μέσω του ευαγγελικού κηρύγματος. Γι' αυτόν τον λόγο, αφού καταλύθηκε η δυναστεία του θανάτου και καταργήθηκε εκείνος που είχε το κράτος του θανάτου, δηλαδή ο διάβολος, και καθώς ο Κύριος πλέον βασιλεύει σε όλα τα έθνη της γης, ενώ μαζί Του βασιλεύει στους ανθρώπους η κατά Θεόν ζωή, ευλόγως το θείο Πνεύμα, πανηγυρίζοντας για το κατόρθωμα αυτό και συνάγοντάς μας όλους σε αυτή την πανήγυρη, αναφωνεί και λέει: «Ο Κύριος εβασίλευσεν, ευπρέπειαν ενεδύσατο».

Γι' αυτό έχει λεχθεί: «Ο Κύριος εβασίλευσε, ευπρέπεια ενεδύθη»· το «ενεδύθη» λοιπόν έχει ειπωθεί, ωσάν κατά κάποιον καιρό να είχε απεκδυθεί την ευπρέπεια. Και όταν μεν υπέμενε τα του πάθους, «εσταυρώθη», λέγει ο Απόστολος, «εξ ασθενείας»· όταν όμως, αφού νίκησε τον θάνατο, αναλάμβανε τη βασιλεία επί των πάντων, πάλι εκπλήρωνε το: «Ενεδύθη ο Κύριος δύναμη και περιεζώσθη».

Διότι ο Χριστός ήταν η δύναμη του Θεού και η σοφία του Θεού. Έπειτα, αφού ενδύθηκε τη δική του δύναμη και περιζώστηκε με αυτήν, επιδίδεται σε μέγα κατόρθωμα. Το ποιο ήταν αυτό, το διδάσκει ο λόγος στη συνέχεια λέγοντας: Διότι στερέωσε την οικουμένη, η οποία δεν θα σαλευθεί.

Διότι, ενώ παραλίγο να κατακρημνιστεί ολόκληρη εντελώς στα βάραθρα, την εποχή που η δαιμονική ενέργεια κυριαρχούσε έναντι όλων, την ανήγειρε και την ανόρθωσε, ανατρέποντας κάθε εχθρική και δαιμονική δύναμη, καθώς και την πολυθεϊστική πλάνη. Έτσι, λοιπόν, στερέωσε την οικουμένη, ώστε να μην αποσαλεύεται πλέον από την κατά Θεόν ευσέβεια· και υποδηλώνοντας μέσω του όρου «οικουμένη» την Εκκλησία Του, η οποία είναι θεμελιωμένη επάνω στην πέτρα και την οποία οι πύλες του άδη δεν θα κατανικήσουν, ο λόγος αναφέρει ότι και αυτή έχει στερεωθεί αληθινά και δεν πρόκειται να κλονιστεί. Διότι οι πύλες του άδη δεν θα την κατανικήσουν, ακριβώς επειδή είναι θεμελιωμένη επάνω στην πέτρα.

Οι μαρτυρίες επιβεβαιώθηκαν απόλυτα· στον οίκο σου ταιριάζει αγιότητα, Κύριε, εις μακρότητα ημερών. Οι προφητείες για τα μέλλοντα, μέσω των οποίων μεταφέρονταν και οι μαρτυρίες για τη βασιλεία του Κυρίου, πριν από την έκβαση των γεγονότων, δεν επέτρεπαν ακόμη να διακρίνει κανείς την αξιοπιστία των λόγων. Μετά όμως την έκβαση, και με την εκπλήρωση διά των έργων, επιβεβαιώθηκαν οι μαρτυρίες του Θεού. Διότι παλαιά μεν είχε ειπωθεί και προφητευθεί, και από καιρό αναμένονταν τα όσα αφορούσαν τη βασιλεία του Θεού σε όλα τα έθνη· επιβεβαιώθηκε δε η μαρτυρία που το διακήρυττε αυτό τώρα, όταν το λόγιο φαίνεται να έχει εκπληρωθεί εμπράκτως. Και παλαιά μεν λεγόταν για τον Κύριο, ότι δηλαδή ενδύθηκε ευπρέπεια· τώρα όμως, καθώς επιβεβαιώνεται ο λόγος από τα ίδια τα έργα, φανερώθηκε η αλήθεια της πρόρρησης, όταν, αφού απεκδύθηκε τη μορφή του Θεού και περιβλήθηκε τη μορφή του δούλου, φτάνοντας μάλιστα μέχρι τον απρεπή θάνατο, ύστερα απέβαλε αυτήν την απρέπεια, και ενδύθηκε την ευπρέπεια της πατρικής δόξας, αναλαμβάνοντας τη βασιλεία επί πάντων, τόσο των επουρανίων όσο και των επιγείων. Και πάλι, οι προφητικές μαρτυρίες ανέφεραν ότι ο Κύριος, αφού ενδύθηκε δύναμη, στερέωσε την οικουμένη, η οποία δεν θα σαλευθεί.

ΙΗ΄. Η οσφύς, λοιπόν, στα άλογα ζώα ας είναι ελεύθερη και άδετη· διότι δεν διαθέτουν τη λογική, η οποία να συγκρατεί τις ηδονές· για να μην αναφέρω ότι ακόμη και εκείνα γνωρίζουν το όριο της φυσικής τους ορμής. Σε εσένα όμως ας περιστέλλεται με τη ζώνη και τη σωφροσύνη το επιθυμητικό και το χρεμετιστικό (όπως λέει η θεία Γραφή, στηλιτεύοντας το αισχρό του πάθους), για να φας με καθαρότητα το Πάσχα, αφού νεκρώσεις τα μέλη σου τα επί της γης, και μιμούμενος τη ζώνη του Ιωάννη, του ερημίτη, του προδρόμου και μεγάλου κήρυκα της αλήθειας. Γνωρίζω και μία άλλη ζώνη, εννοώ τη στρατιωτική και ανδρική, σύμφωνα με την οποία ονομάζονται κάποιοι Εύζωνοι της Συρίας και Μονόζωνοι· κατά την οποία και ο Θεός, απευθυνόμενος στον Ιώβ, λέει: «Όχι, αλλά ζώσου σαν άνδρας την οσφύ σου, και δώσε ανδρική απόκριση»· με αυτήν και ο θείος Δαβίδ καυχάται ότι έχει ζωστεί δύναμη από τον Θεό, και παρουσιάζει τον ίδιο τον Θεό να έχει ενδυθεί δύναμη και να έχει ζωστεί, προφανώς εναντίον των ασεβών· εκτός και αν είναι σε κάποιον πιο αρεστό ότι το περίσσευμα της δυνάμεώς Του, και η τρόπον τινά συγκράτησή της, υποδηλώνεται με αυτόν τον τρόπο, όπως ακριβώς ενδύεται το φως σαν ιμάτιο. Διότι την ακατάσχετη ορμή της δυνάμεώς Του και του φωτός Του ποιος θα μπορέσει να την αντέξει; Διερωτώμαι, τι κοινό υπάρχει μεταξύ της οσφύος και της αλήθειας; Και τι άραγε εννοεί ο άγιος Παύλος όταν λέει: «Σταθείτε, λοιπόν, έχοντας ζωστεί την οσφύ σας με την αλήθεια»;

Ο ψαλμός μετά τον ενενηκοστό πρώτο έχει πάλι στην επιγραφή του κάτι πιο ξεκάθαρο, εξαιτίας του οποίου ο ιουδαΐζων αποφεύγει να αποδεχθεί την επιγραφή. Διότι το κείμενο λέει τα εξής: «Αίνος ωδής του Δαβίδ για την ημέρα του Σαββάτου, όταν κατοικίσθηκε η γη». Διότι ποιος από εκείνους που έχουν αποδεχθεί τον λόγο της ευσέβειας δεν γνωρίζει ότι την ημέρα του Σαββάτου ενεργήθηκε το μυστήριο του θανάτου, καθώς ακριβώς σύμφωνα με τον νόμο εκείνο το σώμα παρέμεινε ακίνητο πάνω στην κλίνη του μνήματος; Και (ποιος δεν γνωρίζει) εκείνη την ημέρα, κατά την οποία η γη κατοικίσθηκε από τον δικό μας Οικιστή, ο οποίος, με το να καταλύσει εκείνον που κατεδάφισε την κατοικία μας, οικοδόμησε και πάλι από την αρχή αυτό που είχε ερειπωθεί; Ο δε καταστροφέας μας ήταν ο θάνατος, τον οποίο κατήργησε τότε, όταν σε εμάς φαινόταν ότι σαββατίζει μένοντας ακίνητος στον τόπο όπου βρισκόταν, ενώ στην πραγματικότητα καταπολεμούσε τη δύναμη του θανάτου, ανοίγοντας μέσα από τον εαυτό Του τον δρόμο της εκ του θανάτου αναστάσεως για όλους τους νεκρούς. Αλλά ο εχθρός του σταυρού του Χριστού δεν αποδέχεται το μυστήριο του Σαββάτου. Γι' αυτό και ο αίνος αυτός παραμένει για εκείνους ανεπίγραφος. Διότι δεν συμφωνούν ότι αυτός είναι ο Κύριος, ο οποίος, αφού πήρε τη δική μας μορφή και περιβλήθηκε τη δική μας αισχύνη με τη μορφή του δούλου, βασίλευσε πάλι και ενδύθηκε τη δική Του ευπρέπεια και περιβλήθηκε τη δική Του δύναμη. Δύναμη δε και ευπρέπεια του Υιού είναι ο Πατήρ.

Ας εορτάσουμε, λοιπόν, την τριήμερη ανάσταση, την πρόξενο της αιώνιας ζωής. Διότι, όπως ακριβώς η Θεοτόκος Μαρία, χωρίς να λύσει τις παρθενικές και ανύμφευτες ωδίνες, με το θέλημα του Θεού και τη χάρη του Πνεύματος γέννησε τον Ποιητή των αιώνων, τον εκ Θεού Θεό Λόγο, έτσι και η γη, λύνοντας τις ωδίνες του θανάτου από τα ίδια της τα σπλάχνα, εξέβαλε κατόπιν προστάγματος τον Δεσπότη των Ιουδαίων· διότι δεν μπορούσε να κρατήσει ένα σώμα που είχε γίνει φορέας της αθανασίας. Βλέποντας, λοιπόν, ο προφήτης Δαβίδ την αποκατάσταση της ευπρέπειας, τη λύση του θανάτου και την ελευθερία εκείνων που κάποτε ήταν δούλοι, αναφωνεί και λέει: «Ο Κύριος εβασίλευσεν, ευπρέπειαν ενεδύσατο». Ποια ευπρέπεια ενδύθηκε; Την αφθαρσία, την αθανασία, τη σύγκλητο των Αποστόλων, τον στέφανο της Εκκλησίας. Δεν προδίδει πλέον ο Ιούδας, δεν απειλεί πλέον ο Καϊάφας, δεν εξοπλίζεται πλέον ο Ηρώδης για παιδοκτονία, δεν δικάζει πλέον ο Πιλάτος, ούτε επικρατούν πλέον οι Ισραηλίτες· διότι το φθαρτό έγινε άφθαρτο και εκείνος που από αυτούς θεωρούνταν ως ένας απλός άνθρωπος, αποδείχθηκε αληθινός Θεός. Γι' αυτό και εμείς αναφωνούμε: «Πού είναι, θάνατε, το κεντρί σου; Πού είναι, άδη, η νίκη σου;». «Ο Κύριος εβασίλευσεν, ευπρέπειαν ενεδύσατο, ενεδύσατο Κύριος δύναμιν και περιεζώσατο». Ως δύναμη εννοεί τη διά της σαρκός οικονομία· διότι, επειδή τίποτα δεν είναι πιο δυνατό από αυτήν, μέσω του σώματος ο Ασώματος κατέβαλε τους δαίμονες, και μέσω του σταυρού εκπόρθησε τις αντίθετες δυνάμεις.

Επειδή λοιπόν σε αυτήν την οδό βρέθηκε η νύμφη, στην οποία ο Κύριος πλένει με το νερό τα πόδια όσων περπατούν μέσω αυτής και τα σφογγίζει με το λέντιο με το οποίο είχε ζωστεί (και το διάζωμα του Κυρίου είναι δύναμη καθαρτική των αμαρτιών· διότι λέει: «Ο Κύριος ενδύθηκε δύναμη και περιζώστηκε»), γι' αυτό, αφού καθάρισε τα πόδια της, προφυλάσσει τον εαυτό της πάνω στη βασιλική οδό, χωρίς να παρεκκλίνει προς τα δεξιά ή προς τα αριστερά, για να μη μολύνει με τον πηλό το πόδι της φέρνοντας τα βήματά της έξω από την οδό προς οποιαδήποτε κατεύθυνση. Αντιλαμβάνεσαι βεβαίως αυτό που δηλώνεται μέσα από τα λεγόμενα, ότι, αφού έβγαλε άπαξ τα υποδήματα διά του βαπτίσματος (διότι είναι ίδιον έργο αυτού που βαπτίζει να λύνει τους ιμάντες των υποδεδεμένων, καθώς ο Ιωάννης διακήρυξε ότι δεν μπορούσε να το κάνει αυτό μόνο στην περίπτωση του Κυρίου· διότι πώς θα μπορούσε να λύσει εκείνον που δεν ήταν ούτε εξ αρχής δεμένος με τον ιμάντα της αμαρτίας;), αυτή έπλυνε τα πόδια της, αποβάλλοντας μαζί με τα υποδήματα κάθε γήινο ρύπο. Διατηρεί λοιπόν το πάτημά της αμόλυντο πάνω στην πλακοστρωμένη οδό, όπως έκανε και ο Δαβίδ, όταν, αφού ξέπλυνε τον βόρβορο του πηλού, έστησε τα πόδια του πάνω στην πέτρα, λέγοντας με τον λόγο του το εξής: «Με ανέβασε από λάκκο ταλαιπωρίας και από βόρβορο πηλού, και έστησε τα πόδια μου πάνω σε πέτρα και κατηύθυνε τα διαβήματά μου». Και ως πέτρα εννοούμε τον Κύριο, ο οποίος είναι φως και αλήθεια και αφθαρσία και δικαιοσύνη, μέσω των οποίων πλακοστρώνεται η πνευματική οδός.

Κεφάλαιο ΙΣΤ'. Ότι κακώς εκλαμβάνει το να λέγεται δύναμη και ενέργεια του Πατρός μόνο ο Υιός· και ότι αυτό, αν εκληφθεί σωστά, αποδεικνύει ότι είναι άκτιστη η κοινή δύναμη και ενέργεια του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος και ότι διαφέρει από την κοινή ουσία. Αλλά ας παραλείψουμε το ανακόλουθο και αντίθετο των προηγούμενων προς τους επόμενους λόγους του, και ας εξεταστεί πώς λέει ότι μόνο ο Υιός είναι άκτιστη δύναμη και ενέργεια. Διότι αυτό, αν νοηθεί ορθά, θα αποδείξει ως άκτιστη την κοινή δύναμη και ενέργεια του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος· και οι θείοι Πατέρες, καθοδηγώντας μας προς αυτό το ευσεβές νόημα, δεν ονομάζουν μόνο τον Υιό, αλλά κάποιες φορές και μόνο το Πνεύμα τέτοια δύναμη και ενέργεια, και άλλοτε πάλι τον Πατέρα, τον οποίο κάποιες φορές αποκαλούν και δύναμη του Υιού. Διότι, όταν ο ψαλμωδός Δαβίδ λέει, «ο Κύριος εβασίλευσεν, ευπρέπειαν ενεδύσατο και δύναμιν περιεζώσατο», «δύναμη και ευπρέπεια του Υιού», λένε, «είναι ο Πατέρας· αλλά και ότι πηγή της άκτιστης ενέργειας και θέλησης είναι η ουσία του Θεού», λέει ο σοφός στα θεία Μάξιμος προς εκείνους που με ασέβεια υποστηρίζουν μία θέληση και ενέργεια στον Χριστό, «και τον αποκαλούν πηγή σοφίας και πρόγνωσης οι ένθεοι μελωδοί».

Αφού είπε και διαβεβαίωσε σε εμάς αυτά και άλλα παρόμοια Εκείνος που για χάρη μας έπαθε, τάφηκε και αναστήθηκε από τους νεκρούς, αναλήφθηκε στους ουρανούς. Ανέδειξε δε, για την παρουσία Του και την αλήθεια όσων κήρυξε, ένα αναρίθμητο πλήθος μαρτύρων, ανάμεσα στους οποίους διαπρέπει περίλαμπρα και ξεχωρίζει εξόχως από τους περισσοτέρους ο Μέγας στα πάντα Δημήτριος, ο οποίος αποτελεί σήμερα την υπόθεση της εορτής που προβάλλει στην Εκκλησία μας. Αυτός δεν διακήρυξε τη μαρτυρία μόνο με λόγια, αλλά αντιστεκόμενος μέχρι αίματος απέναντι στους απειθούντες, ανέδειξε το μεν σώμα του ως ακατάλυτη στήλη που αποτυπώνει και θέτει ενώπιόν μας μέσω αυτού τα πάθη του Σωτήρα, με τη δε πηγή των μύρων και των θαυμάτων που αναβλύζει μέσα από αυτό το ίδιο του το σώμα διακηρύττει τόσο την ανάσταση του Σταυρωθέντος όσο και τη δύναμη του Αναστάντος. Διότι πώς θα μπορούσε ο ίδιος να αξιωθεί τέτοιας δόξας, μιμούμενος το πάθος Εκείνου και πεθαίνοντας υπέρ Εκείνου, αν Εκείνος, που αναστήθηκε, σύμφωνα με τον Ψαλμό δεν είχε βασιλεύσει ως Κύριος και, ως Μονογενής από τον Πατέρα, δεν «ενεδύθη την ευπρέπεια και περιεζώσθη την παντοδύναμη δύναμη»;

«Εις την ημέραν—η γη. Αίνος ωδής στον Δαβίδ». Εδώ η προφητεία σημαίνει ότι πριν από εκείνο το προσδοκώμενο Σάββατο πρέπει να προετοιμάζονται οι πιστοί. Διότι μετά από εκείνη την ημέρα κατοικείται η γη της επαγγελίας των ζώντων. «Ο Κύριος εβασίλευσε». Πριν από όλους τους αιώνες βασίλευε μεν ο Χριστός, όμως βασίλευσε και με τη σάρκα, έχοντας καταπατήσει τον θάνατο και αναστηθεί εκ των νεκρών. «Ενεδύθη». Κατέβηκε από τον ουρανό, συνέτριψε τον θάνατο ως Θεός, λεηλάτησε τον άδη και ελευθέρωσε τις ψυχές που κρατούνταν (εκεί) για πολύ καιρό, και για αυτόν τον λόγο λέγει το «ενεδύθη δύναμη». «Διότι εστερέωσε». Επειδή η γη κλονιζόταν από την ειδωλολατρία, την εστήριξε με την ανάστασή Του εκ των νεκρών. «Έτοιμος ο θρόνος». Εννοεί τον θρόνο της αναστάσεως· διότι αφότου πλάστηκε η γη, ο τόπος ήταν εκ των προτέρων γνωστός. «Από του αιώνος». Διότι προ του αιώνος υπήρχε ο Χριστός μαζί με τον Πατέρα, σύμφωνα με αυτόν που είπε: «Εν αρχή ην ο Λόγος». «Ύψωσαν». Συγχαίρουν όλοι οι ποταμοί της γης τον Ιορδάνη, για Εκείνον που κατέβηκε σε αυτόν συνοδευόμενος από φωνή. Εννοεί δε και τους ποταμούς της χάριτος· διότι ήχησαν στην οικουμένη δια των Ευαγγελίων. «Θα υψώσουν». Αυτοί που βρυχώνται (ή βρέχουν) και ξεσηκώνονται ενάντια στη γήινη πολιτεία κατακλύζοντάς την (ή αυτούς). «Από των φωνών». Των υδάτων, λέγει, του βαπτίσματος· διότι ηχούν ως πολλά ύδατα σε όλη την οικουμένη και κατακλύζουν (ή καταχτυπούν) τον διάβολο.

Αλλά τη δουλεία τους ο Θεός τη μετέβαλε σε ελευθερία και στα αγαθά που την ακολουθούν, τον Οποίο τώρα ο προφήτης παρακάλεσε να επιβλέψει, ώστε, αφού δει ολόκληρο το γένος μας να είναι υποδουλωμένο στους νοητούς εχθρούς (διότι ο προφήτης δεν ικέτευσε να επιβλέψει μόνο τον ίδιο, αλλά αορίστως, δηλαδή όλους), να σπεύσει προς τη δική μας ελευθερία και να επιδημήσει ταχύτερα εν σαρκί, επειδή ακριβώς έχουμε ανάγκη τη δική Του παρουσία για να ελευθερωθούμε. Διότι οι άνθρωποι δεν μπορούσαν να υποδεχθούν αλλιώς Εκείνον που κάθεται πάνω στα Χερουβίμ όταν εμφανίζεται, παρά μόνο μέσω της σάρκας. Ενώπιον του Εφραίμ και του Βενιαμίν και του Μανασσή, εξέγειρε τη δυναστεία σου και έλα για να μας σώσεις. Σαφώς ζήτησε την ένσαρκη άφιξη του Μονογενούς, γι' αυτό τον παρακαλεί όχι μόνο να έλθει, αλλά και να εξεγείρει τη δική του δυναστεία. Ονομάζει δε δυναστεία τη σάρκωση, διότι έτσι την αποκάλεσε και σε ένα άλλο χωρίο των ψαλμών: Ο Κύριος ενεδύθη δύναμη και περιεζώσθη.

Ψαλμός ωδής του Δαβίδ για την ημέρα του προσαββάτου, 91ος. 1. Ανώνυμος είναι ο ψαλμός, όχι ανεπίγραφος· αφενός φέρει επιγραφή που δηλώνει την υπόθεση, αφετέρου απέκρυψε το όνομα του μελωδού. Και ποια είναι η αιτία, το φανερώνει η επιγραφή.

Αίνος ωδής του Δαβίδ για την ημέρα πριν από το Σάββατο, όταν κατοικήθηκε η γη. 92ος. {βάτου, όταν κατοικήθηκε η γη. 92ος.} Αυτός ο ψαλμός στους Εβραίους είναι ανεπίγραφος· έχει επιγραφεί όμως από τους Εβδομήκοντα, οι οποίοι θέλησαν να τον εκλάβουν ως αναφερόμενο στον αληθινό Δαβίδ, τον ικανό κατά τη χείρα, δηλαδή τον Χριστό (διότι αυτό σημαίνει ερμηνευόμενο το όνομα Δαβίδ).

Επειδή το κείμενο της προφητείας που ακολουθεί έχει συντεθεί προς έπαινο και συνάμα ως ωδή στον Χριστό. Διότι τα προοίμια της επιγραφής δεν απαντούν στα ακριβέστερα αντίγραφα· γι' αυτό θεωρήσαμε ότι δεν ήταν αναγκαίο να προσθέσουμε ερμηνεία σε αυτά. Ο Κύριος εβασίλευσε, ενδύθηκε ευπρέπεια· ενδύθηκε ο Κύριος δύναμη και περιζώστηκε.

Και πότε, θα πεις, ο Θεός, ο προαιώνιος βασιλιάς, άρχισε να βασιλεύει; Και ποια ευπρέπεια ντύθηκε, αφού ο ίδιος είναι η ευπρέπεια; Διότι, αν ο ουρανός είναι τόσο ωραίος ώστε να μην τον χορταίνει κανείς, το ίδιο δε και τα άστρα και τα υπόλοιπα στοιχεία της κτίσης, πώς δεν είναι υπερβολικά και κατ' ουσίαν ευπρεπής αυτός που δημιούργησε τόση ευπρέπεια; Αλλά εδώ σαφώς προφητεύει τη σάρκωση του Κυρίου. Διότι η σάρκα του δικαίως ονομάζεται ευπρέπεια· πρώτον μεν, επειδή φέρει τη δική του εικόνα· έπειτα, επειδή είναι αναμάρτητη· εκτός από αυτά, διότι του άρμοζε ως αγαθό και φιλάνθρωπο το μυστήριο της οικονομίας για εμάς· γι' αυτό και σε άλλον ψαλμό το Πνεύμα τον ονόμασε ωραιότερο στο κάλλος από τους υιούς των ανθρώπων.

Αυτήν, όχι μόνο ως ευπρέπεια γι' αυτούς, αλλά και ως δύναμη την προσέλαβε, όχι επειδή ο Δυνατός πήρε δύναμη από αυτήν, αλλά επειδή φανέρωσε μέσα από αυτήν τη δική του δύναμη, η οποία ήταν άγνωστη στον κόσμο. Αλλά και στο «ενδύθηκε» πρόσθεσε αναγκαστικά το «περιζώστηκε», δηλώνοντας ότι όχι μόνο ανέλαβε μορφή δούλου, αλλά σε τέτοιο βαθμό περιεζώσθη τον εαυτό του με άρρητο τρόπο, δηλαδή ένωσε και περιέσφιξε γύρω του την ανθρωπότητα, ώστε ο Λόγος και η σάρκα να είναι ένα πράγμα· γι' αυτό και λέγεται ότι έγινε σάρκα. Για ποιο σκοπό, όμως, σχεδιάστηκε το μυστήριο από αυτόν; «Διότι εστερέωσε την οικουμένη, η οποία δεν θα σαλευθεί». Ιδού, λέει, η αιτία της σαρκώσεως του Λόγου: διότι την οικουμένη, η οποία κλυδωνιζόταν από την πλάνη, την στήριξε ερχόμενος σε αυτήν, ώστε να μην αναμένεται πλέον να σαλευθεί. Μπορείς δε να ονομάσεις οικουμένη και την Εκκλησία (επειδή κατοικείται από τους αγγέλους και από τον ίδιο τον Θεό· γι' αυτό και ονομάστηκε οίκος του), η οποία δεν θα σαλευθεί. Διότι, έστω κι αν την επιβουλεύονται πολλοί, έχει ωστόσο οικοδομηθεί πάνω στην πέτρα, «και πύλες άδη δεν θα την κατισχύσουν», δηλαδή τα στόματα των αιρετικών.

Σήμερα, λοιπόν, γεννάται ο Χριστός κατά σάρκα, έχοντας καταδεχθεί από τη δική Του φιλανθρωπία τη μορφή του δούλου και μεταβάλλοντας εκείνη την παλαιά δυσπρέπεια σε ευπρέπεια. Πάλι, δίνοντας τη μαρτυρία του, ο Δαβίδ επαληθεύεται: «Ο Κύριος εβασίλευσε, ενεδύθη ευπρέπεια». Διότι αυτή είναι η μορφή του δούλου, η οποία μεταποιήθηκε σύμφωνα με το ομοίωμα του Λόγου που την ενδύθηκε, δηλαδή το φως, για το οποίο γίνεται πολύς λόγος και λέγει: «Αυτός που περιβάλλεται το φως ως ιμάτιο», καθώς και ο Ίδιος στα Ευαγγέλια αναφέρει: «Εγώ είμαι το φως του κόσμου». Και, το παραδοξότερο όλων, από παρθένο γεννάται το φως, ο πολύς, το μυστήριο της ευφημίας. Παρθένος γέννησε χωρίς συνουσία, για να επαληθευτεί ο Ησαΐας: «Ας αγαλλιάσει η έρημος και ας ανθίσει ως κρίνο», προφητεύοντας σύμφωνα με τον Δαβίδ που είπε: «Σε δίψασε η ψυχή μου. Πόσο πολύ Σε επιπόθησε η σάρκα μου σε γη έρημη, άβατη και άνυδρη;», όσον αφορά την ικμάδα της τεκνοποιίας και την εμπλοκή σε άβατα ίχνη. Γέννησε για εμάς το ακατάληπτο φως· και ούτε η γέννα διέφθειρε την παρθενία, ούτε η παρθενία αμαύρωσε τη γέννα.