Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ 1:28

Αυτά δε συνέβησαν, και κανείς, όπως τολμούν τώρα οι Αρειανοί, δεν διαλογίστηκε αν πρέπει να υπακούει στον σαρκωθέντα Λόγο· αλλά, αν και τον έβλεπαν ως άνθρωπο, τον αναγνώριζαν ως δημιουργό τους· και ακούγοντας ανθρώπινη φωνή, δεν έλεγαν, εξαιτίας του ανθρώπινου στοιχείου, ότι ο Λόγος είναι κτίσμα· αλλά μάλλον έτρεμαν και γνώριζαν εξίσου καλά ότι ομιλούσε μέσα από άγιο ναό. Πώς λοιπόν οι ασεβείς δεν φοβούνται μήπως, επειδή δεν θέλησαν να έχουν επίγνωση του Θεού, παραδοθούν σε αδόκιμο νου, ώστε να πράττουν τα μη πρέποντα; Διότι η κτίση δεν προσκυνά κτίσμα· ούτε πάλι εξαιτίας της σάρκας αρνιόταν να προσκυνήσει τον Κύριό της, αλλά έβλεπε τον δημιουργό της μέσα σε σώμα· και στο όνομα του Ιησού Χριστού κάθε γόνυ έκλινε, και θα κλίνει, επουρανίων και επιγείων και καταχθονίων, και κάθε γλώσσα θα ομολογήσει, έστω κι αν δεν αρέσει στους Αρειανούς, ότι Κύριος είναι ο Ιησούς Χριστός εις δόξαν του Θεού Πατρός. Διότι η σάρκα δεν έφερε αδοξία στον Λόγο· μη γένοιτο! Αλλά μάλλον αυτή δοξάστηκε από αυτόν. Ούτε, επειδή ανέλαβε μορφή δούλου ο Υιός που υπάρχει σε μορφή Θεού, ελαττώθηκε ως προς τη θεότητα· αλλά μάλλον ο ίδιος έγινε ελευθερωτής κάθε σάρκας και κάθε κτίσεως. Και αν ο Θεός απέστειλε τον Υιό του, ο οποίος γεννήθηκε από γυναίκα, το γεγονός αυτό δεν επιφέρει σε εμάς ντροπή, αλλά μάλλον δόξα και μεγάλη χάρη.

Όπως αποδεικνύεται από πολλά σημεία και από όσα έχουν ειπωθεί στην προς Ρωμαίους επιστολή για κάποιους ως εξής: Και καθώς δεν έκριναν άξιο να έχουν τον Θεό στην επίγνωσή τους, ο Θεός τους παρέδωσε σε αδόκιμο νου, ώστε να πράττουν τα μη πρέποντα· γεμάτους από κάθε αδικία, πορνεία, πονηρία, πλεονεξία, κακία· μεστούς από φθόνο, φόνο, έριδα, δόλο, κακοήθεια· ψιθυριστές, καταλάλους, θεοστυγείς, υβριστές, υπερήφανους, αλαζόνες, εφευρέτες κακών, απειθείς στους γονείς, ασύνετους, ασύνθετους, άστοργους, άσπονδους, ανελέητους· οι οποίοι, μολονότι γνώρισαν το δικαίωμα του Θεού, δεν εννόησαν ότι όσοι πράττουν τέτοια έργα είναι άξιοι θανάτου, και όχι μόνο τα πράττουν οι ίδιοι, αλλά και συνευδοκούν με εκείνους που τα πράττουν.

Κάτι παρόμοιο λέει και ο Ψαλμός σχετικά με την άμπελο: «Γιατί γκρέμισες τον φραγμό της; Και την κατέστρεψε αγριόχοιρος του δάσους». Διότι όσοι δεν είναι περιφραγμένοι από τον Λόγο και από αγγελική δύναμη, είναι έκδοτοι στις άλογες κινήσεις και, εξαιτίας της δυσωδίας της αμαρτίας που πλεονάζει μέσα τους, είναι κατάλληλοι για την υποδοχή χοίρων, οι οποίοι ανακινούν ακόμη περισσότερο τον βούρκο της αμαρτίας και κυλιούνται μέσα σε αυτόν. —Κάτι παρόμοιο λέει και ο Απόστολος: «Και καθώς δεν αποδέχθηκαν να έχουν την επίγνωση του Θεού, τους παρέδωσε ο Θεός σε πάθη ατιμίας, ώστε να πράττουν τα μη πρέποντα». Δηλαδή: εκείνοι που απορρίπτουν την προστασία που παρέχει ο Λόγος, είναι έκδοτοι στους κτηνώδεις λογισμούς και στα πονηρά δαιμόνια που ενεργούν τα ακάθαρτα. —Στην περίπτωση του Ισραήλ, ωστόσο, η απειλή εκπληρώθηκε, όταν, εξαιτίας της αμαρτίας τους απέναντι στον Κύριο, αφέθηκαν έκδοτοι στα έθνη και παραδόθηκαν στη διαρπαγή και στο καταπάτημα των εχθρών.

Εξαιτίας δε της αποστασίας από τον Σιλωάμ και της προσκόλλησης στους ολέθριους βασιλείς, απειλεί ο λόγος του Θεού ότι θα αφαιρεθεί από την Ιουδαία κάθε άνθρωπος που μπορεί να υψώσει το κεφάλι και είναι ικανός να επιτελέσει κάτι, δηλαδή τόσο εκείνος που είναι υψηλός ως προς τη νοερά θεωρία, όσο και εκείνος που, μέσω της πρακτικής αρετής, εκτελεί δυναμικά τα ορθά, αλλά και ότι θα καταστρατοπεδεύσει ο εχθρός σε όλο το πλάτος της χώρας όσων δεν αποδέχονται τον Σιλωάμ. Διότι, επειδή παρέδωσαν τους εαυτούς τους στην πλατιά και ευρύχωρη οδό, καθίστανται άξιοι να γίνουν στρατόπεδο της αντικείμενης δύναμης, όχι επειδή καταδικάζονται αναγκαστικά, αλλά επειδή οι ίδιοι επέλεξαν για τον εαυτό τους τη χειρότερη μερίδα. Επειδή ακριβώς δεν θέλησαν να έχουν την επίγνωση του Θεού, τους παρέδωσε ο Θεός σε αδόκιμο νου, ώστε να πράττουν τα απρεπή.

ΤΟΥ ΙΔΙΟΥ ΠΕΡΙ ΕΛΕΟΥΣ ΚΑΙ ΚΡΙΣΕΩΣ. Πάτερ, ευλόγησον. Ο κόσμος που λησμονεί τον Θεό, αδελφοί, κυριαρχείται από την αδικία προς τον πλησίον και από την απανθρωπιά προς τους αδυνάτους, όπως ακριβώς λέει ο θείος Απόστολος: Επειδή δεν αποδέχθηκαν να έχουν την επίγνωση του Θεού, ο Θεός τους παρέδωσε σε αδόκιμο νου, ώστε να πράττουν τα μη πρέποντα, όντας γεμάτοι από κάθε αδικία, πονηρία, πλεονεξία, κακία· μεστοί από φθόνο, φόνο, έριδα, δόλο, κακοήθεια· ψιθυριστές, καταλάλοι, θεοστυγείς, υβριστές, υπερήφανοι, αλαζόνες, εφευρέτες κακών, απειθείς στους γονείς, ασύνετοι, άστοργοι, ανελεήμονες. Εκείνους όμως που ο Θεός επαναφέρει στη θεοσέβεια, τους διδάσκει και την αποχή από τα κακά και την επιμέλεια του ελέους προς τον πλησίον. Όπως ακριβώς δίδαξε ο προφήτης Ησαΐας εκ προσώπου του Θεού, λέγοντας: Παύσατε από τις πονηρίες σας, μάθετε να πράττετε το καλό. Και ο νόμος είχε μεν πολλά προστάγματα για το να μη βλάπτει κανείς τον πλησίον, αλλά και εντολές για το πώς να συμπεριφέρεται φιλάνθρωπα και να ελεεί. Διότι, εάν κάποιος παραλείψει το ένα από αυτά, το άλλο δεν επαρκεί για τη διόρθωση του ανθρώπου. Επειδή, ούτε η ευεργεσία προς αυτόν που έχει ανάγκη είναι δεκτή από τον Θεό, όταν προέρχεται από άδικα κέρδη, ούτε αυτός που απέχει από τις αδικίες είναι επαινετός, εάν δεν προσφέρει τίποτα από τα υπάρχοντά του σε κανέναν.

Κεφάλαιο Δ΄. ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ. Και καθώς δεν έκριναν άξιο να έχουν επίγνωση του Θεού, τους παρέδωσε ο Θεός σε αδόκιμο νου, ώστε να πράττουν τα μη πρέποντα. ΠΡΟΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΕΙΣ Β΄. Επειδή δεν δέχθηκαν την αγάπη της αλήθειας για να σωθούν, γι' αυτό τους στέλνει ο Θεός ενέργεια πλάνης, ώστε να πιστέψουν στο ψέμα.

Κεφάλαιο Αʹ. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Διότι από την καρδιά εξέρχονται πονηροί διαλογισμοί, φόνοι, μοιχείες, πορνείες, κλοπές, ψευδομαρτυρίες, βλασφημίες. Αυτά είναι που μολύνουν τον άνθρωπο ... Φύγετε από εμένα, οι καταραμένοι, στο πυρ το αιώνιο που έχει ετοιμαστεί για τον διάβολο και τους αγγέλους του. Διότι πείνασα, και δεν μου δώσατε να φάω· δίψασα, και δεν μου δώσατε να πιω· ξένος ήμουν, και δεν με φιλοξενήσατε· γυμνός, και δεν με ντύσατε· ασθενής, και στη φυλακή, και δεν με επισκεφθήκατε. ΛΟΥΚΑΣ. Αλίμονο σε εσάς τους πλουσίους, διότι έχετε ήδη λάβει την παρηγοριά σας· αλίμονο σε εσάς τους χορτασμένους, διότι θα πεινάσετε· αλίμονο σε εσάς που γελάτε τώρα, διότι θα πενθήσετε και θα κλάψετε· αλίμονο όταν μιλήσουν καλά για εσάς όλοι οι άνθρωποι. Προσέχετε δε τους εαυτούς σας, μήπως βαρύνουν οι καρδιές σας από την κραιπάλη, και τη μέθη, και τις βιοτικές μέριμνες, και έλθει ξαφνικά επάνω σας η ημέρα εκείνη. ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ. Και καθώς δεν αποδέχθηκαν να έχουν επίγνωση του Θεού, ο Θεός τους παρέδωσε σε αδόκιμο νου, για να πράττουν τα μη πρέποντα, γεμάτοι από κάθε αδικία, πορνεία, πλεονεξία, κακία, και τα εξής. Διότι το «δεν θα μοιχεύσεις, δεν θα φονεύσεις, δεν θα κλέψεις, δεν θα επιθυμήσεις», και αν υπάρχει κάποια άλλη εντολή, και τα εξής. ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ Αʹ.

Για ποιο λόγο έχουν παραδοθεί τα έθνη σε αδόκιμο νου και πράττουν τα μη πρέποντα; Δεν είναι επειδή είπαν: «Δεν υπάρχει Θεός»; Πώς έχουν περιπέσει στα πάθη της ατιμίας, και οι μεν γυναίκες ανάμεσά τους αντάλλαξαν τη φυσική χρήση με την παρά φύση, οι δε άνδρες κατεργάζονται την ασχημοσύνη με άνδρες;

Εδώ, λοιπόν, ο λόγος απέδειξε την εμφανιζόμενη κακία ως χαρακτηριστικό γνώρισμα μιας τέτοιας ασέβειας που φωλιάζει κρυφά στην ψυχή. Ο μακάριος απόστολος Παύλος, όμως, στρέφοντας με μεγαλύτερη σφοδρότητα προς τον φόβο των κριμάτων του Θεού αυτούς που έχουν χάσει την καρδιά τους, ορίζει το εξής ως τιμωρία: το να καταδικάζονται όσοι αμέλησαν την αληθινή θεογνωσία. Διότι τι λέει; «Και καθώς δεν αποδέχθηκαν να έχουν τον Θεό σε επίγνωση, ο Θεός τους παρέδωσε σε αδόκιμο νου, ώστε να πράττουν τα μη πρέποντα, γεμάτοι από κάθε αδικία, πονηρία, πλεονεξία, κακία, μεστοί από φθόνο» και τα εξής. Και θεωρώ ότι ο Απόστολος κατενόησε αυτό το κρίμα όχι αφ' εαυτού του (διότι είχε μέσα του τον Χριστό που μιλούσε), αλλά επειδή καθοδηγήθηκε από εκείνη τη δική Του φωνή, με την οποία λέει ότι γι' αυτό τον λόγο μιλάει στα πλήθη με παραβολές, για να μην κατανοήσουν τα θεία μυστήρια του Ευαγγελίου, επειδή οι ίδιοι προηγουμένως έκλεισαν τα μάτια τους, και με τα αυτιά τους άκουσαν βαριά, και πάχυνε η ασύνετη καρδιά τους· ώστε να έχουν να υπομένουν ως τιμωρία την τυφλότητα ως προς τα ανώτερα, αυτοί οι οποίοι, προτρέχοντας θεληματικά, τύφλωσαν το μάτι της ψυχής τους και σκοτίστηκαν. Αυτό ακριβώς φοβούμενος ο Δαβίδ μήπως το πάθει, έλεγε: «Φώτισε τους οφθαλμούς μου, μήπως ποτέ υπνώσω εις θάνατον».

Διότι, μιμούμενος και αυτός τον Κύριο, άλλοτε μεν είπε: «Εάν κάποιος που φέρει το όνομα του αδελφού είναι πόρνος ή πλεονέκτης ή ειδωλολάτρης ή λοίδορος ή μέθυσος ή άρπαγας, με έναν τέτοιον ούτε να συντρώγετε»· άλλοτε δε: «Μη λέτε ψέματα ο ένας στον άλλον»· και αλλού: «Κάθε οργή και θυμός και κραυγή και βλασφημία ας αφαιρεθεί από εσάς, μαζί με κάθε κακία». Και αφού είπε πολλάκις πολλά τέτοια, χωρίς να προσθέσει την απειλή, αλλού προσθέτει γενικότερα και την τιμωρία, λέγοντας: «Μην πλανάσθε· ούτε πόρνοι ούτε ειδωλολάτρες ούτε μοιχοί ούτε μαλακοί ούτε αρσενοκοίτες ούτε κλέφτες ούτε πλεονέκτες ούτε μέθυσοι ούτε λοίδοροι ούτε άρπαγες θα κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού». Αλλού δε πάλι γράφει εκτενέστερα: «Και επειδή δεν ενέκριναν το να έχουν επίγνωση του Θεού, τους παρέδωσε ο Θεός σε αδόκιμο νου, ώστε να πράττουν τα απρεπή· όντας γεμάτοι από κάθε αδικία, πορνεία, πονηρία, πλεονεξία, κακία· μεστοί από φθόνο, φόνο, έριδα, δόλο, κακοήθεια· ψιθυριστές, καταλάλους, θεοστυγείς, υβριστές, υπερήφανους, αλαζόνες, εφευρέτες κακών, απειθείς στους γονείς, ασύνετους, ασυνθέτους, άστοργους, άσπονδους, ανελεήμονες».

Διότι σκορπίστηκαν, επειδή δεν υφίστατο πλέον ποιμένας για αυτούς. Έχει λεχθεί, άλλωστε, κάπου μέσω ενός από τους αγίους προφήτες, ως εκ προσώπου του Χριστού: «Και είπα, δεν θα σας ποιμάνω· ό,τι πεθαίνει ας πεθάνει, και ό,τι χάνεται ας χαθεί, και τα υπόλοιπα. Ας τρώει ο καθένας τη σάρκα του πλησίον του». Διότι εκείνο που έχει εκπέσει εντελώς από τη φροντίδα και την αγάπη του Θεού, ποια βλάβη δεν θα υποστεί; Επειδή θα παραδοθούν σε εκείνους που θέλουν να τους κατασπαράξουν και να τους παρασύρουν όπου κρίνει ο καθένας από αυτούς που τους αδικούν. Τους απομακρύνουν δε από τον Θεό και οι πονηροί και ολέθριοι δαίμονες. Διότι είναι γεγραμμένο ότι «θα γίνουν μερίδες αλεπούδων». Το ίδιο δε πράττουν και τα πολύτροπα πάθη που υπάρχουν μέσα μας. Διότι ο πάνσοφος Παύλος λέει ότι κάποιοι παραδόθηκαν σε πάθη ατιμίας και σε αδόκιμο νου. Τι υπόσχεται λοιπόν για όλα αυτά ο θείος λόγος; Την κλήση και τη συγκέντρωση των σκορπισμένων, και την εν Πνεύματι επιστροφή των απολωλότων, και την επάνοδο όσων δραπέτευσαν, την επιστροφή και την εγρήγορση, και τα έπαθλα της αγάπης προς τον Χριστό. Διότι λέει, κοίταξε γύρω σου και παρατήρησε τους πάντες. Ιδού, συγκεντρώθηκαν προς εσένα. Για να αναδείξει δε αξιόπιστη την υπόσχεσή του, βεβαιώνει με όρκο αυτό που ειπώθηκε, και λέει: Ζω εγώ, λέγει ο Κύριος, ότι θα τους ενδύσω όλους σαν στολίδι νύμφης.

Και όμως, πριν από εμάς, υπήρξαν πάρα πολλοί, αναρίθμητοι άνδρες σε αυτόν τον βίο, οι οποίοι ήταν σοφοί όσον αφορά τους λόγους. Αλλά όπως λέει ο Παύλος: «Εματαιώθηκαν στους διαλογισμούς τους και σκοτίστηκε η ασύνετη καρδιά τους· υποστηρίζοντας ότι είναι σοφοί, έγιναν μωροί, και άλλαξαν τη δόξα του άφθαρτου Θεού με ομοίωμα εικόνας φθαρτού ανθρώπου, και πτηνών, και τετράποδων, και ερπετών· εξαιτίας αυτής της αιτίας παραδόθηκαν σε αδόκιμο νου, και δεν τους φανέρωσε το μυστήριο». Έχει δε γραφτεί και για εμάς: «Αν κάποιος νομίζει ότι είναι σοφός στον κόσμο, ας γίνει μωρός, για να γίνει σοφός· διότι η σοφία αυτού του κόσμου είναι μωρία ενώπιον του Θεού». Επομένως, είναι αληθινό να πούμε ότι εκείνος που έχει την ψιλή και μόνη σοφία του κόσμου, είναι μωρός και ασύνετος ενώπιον του Θεού· ενώ εκείνος που θεωρείται μωρός από τους σοφούς του κόσμου, αλλά έχει στον νου και την καρδιά του το φως της αληθινής θεοπτίας, αυτός είναι σοφός ενώπιον του Θεού. Άρα λοιπόν, σε αυτούς που θεωρούνται μωροί, δηλαδή σε εκείνους που είναι άκακοι και έχουν διάνοια νηπίου ως προς την κακία, ο Πατέρας αποκάλυψε τον Υιό, επειδή ακριβώς ήταν προεγνωσμένοι και προορισμένοι για υιοθεσία.

Επειδή, λοιπόν, κατρακύλησαν σε τέτοιο σημείο αθλιότητας και κακοβουλίας, και δεν έπαψαν να προσβάλλουν τον Θεό, θα μετατρέψω τη δόξα τους σε ατιμία, δηλαδή, γι' αυτό ακριβώς που αποφάσισαν να υπερηφανεύονται, γι' αυτό το ίδιο θα ντροπιαστούν. Πώς και με ποιον τρόπο; Διότι θα χάσουν τα καυχήματά τους για το μεγάλο πλήθος τους, αφού ο πόλεμος θα καταστρέψει μαζί με τους πολεμιστές και κάθε άλλη ηλικία· επειδή τα σπίτια και οι πόλεις θα απομείνουν έρημα από άνδρες. Και γι' αυτό ακριβώς το πράγμα θρηνούσε την Ιουδαία ο προφήτης Ιερεμίας λέγοντας: «Πώς έκατσε μόνη της η πόλη που ήταν γεμάτη από λαό; Εκείνη που κυβερνούσε χώρες, έγινε υποτελής στον φόρο». Και με άλλον τρόπο, προσβάλλοντας τον Θεό, θα βρεθούμε πολύ μακριά από κάθε καλή φήμη, πράττοντας όσα δεν επιτρέπονται· και για εκείνα που πρέπει να ντρεπόμαστε, γι' αυτά ακριβώς μερικές φορές υπερηφανευόμαστε και σηκώνουμε ψηλά το φρύδι, ώστε να λέγεται δικαίως και για εμάς: «Η δόξα τους βρίσκεται στην ντροπή τους». Επομένως, και με αυτό το νόημα να εκλάβεις πάλι αυτό που ειπώθηκε: «Τη δόξα τους θα μετατρέψω σε ατιμία». Διότι το ότι παραδίδονται κάποιοι «σε αδόκιμο νου, ώστε να κάνουν τα μη πρέποντα», πώς είναι δυνατόν να αμφισβητηθεί, αφού το έχει πει σαφώς ο μακάριος Παύλος. <Τις αμαρτίες του λαού μου θα φάνε, και μέσα στις αδικίες τους θα συλλάβουν τις ψυχές τους. Και όπως θα είναι ο λαός, έτσι θα είναι και ο ιερέας.> Έχοντας γράψει τις αιτίες της οργής προς το πλήθος, μεταφέρει τον λόγο στο ιερατικό τάγμα.

Άλλο. Ο μακάριος Παύλος λέει ότι παραδόθηκαν σε αδόκιμο νου και σε πάθη ατιμίας εκείνοι που αντάλλαξαν την αλήθεια του Θεού με το ψέμα, οι οποίοι και σεβάστηκαν και λάτρεψαν την κτίση αντί για τον Κτίστη, ο οποίος είναι ευλογητός στους αιώνες. Αμήν. Εάν λοιπόν ανταλλάσσει την αλήθεια με το ψέμα εκείνος που λατρεύει την κτίση αντί για τον Κτίστη, είναι φανερό ότι φυλάττει την αλήθεια εκείνος που δεν το κάνει αυτό, αλλά αντίθετα από εκείνους που πλανώνται, λατρεύει τον Κτίστη και Ποιητή. Κτίστης όμως και Ποιητής είναι ο Υιός, και Αυτόν λατρεύουμε ως Θεό των πάντων. Διότι πλέον δεν πλανόμαστε, επειδή δεν ανταλλάξαμε την αλήθεια. Επομένως, δεν είναι ποίημα Εκείνος που αντιδιαστέλλεται προς τα ποιήματα, καθώς νοείται ως Κτίστης μαζί με τον Πατέρα, και υπάρχει ευλογητός στους αιώνες. Αμήν.

Ή δεν τον ακούς που βροντοφωνάζει μέσω ενός από τους αγίους προφήτες: «Ιδού, εγώ επιφέρω σε αυτόν τον λαό ασθένεια, και θα ασθενήσουν εξαιτίας της πατέρες και γιοι· ο γείτονας και ο πλησίον του θα χαθούν;» Γράφει δε και για κάποιους ο σοφότατος Παύλος: «Και καθώς δεν έκριναν άξιο το να έχουν επίγνωση του Θεού, τους παρέδωσε ο Θεός σε αδόκιμο νου, ώστε να πράττουν τα μη πρέποντα.» Σαφέστερα δε το καθιστά αυτό και ο θεσπέσιος Ησαΐας, λέγοντας, ως εκ προσώπου των υιών Ισραήλ, δηλαδή εκείνων που ολίσθησαν σε αμαρτίες: «Ιδού, εσύ οργίστηκες, και εμείς αμαρτήσαμε.» ΠΑΛΛ. Άραγε λοιπόν, πες μου, όταν εμείς παραμελούμε το πρέπον και αιχμαλωτιζόμαστε από τις αμαρτίες, θα ρίξουμε την αιτία στον Θεό, και θα τον κατηγορήσουμε για την οργή του, θεωρώντας ότι εξαιτίας αυτού αμαρτήσαμε; ΚΥΡ. Δεν θα τον κατηγορήσουμε βέβαια, διότι αυτό είναι παραφροσύνη· λέγοντας όμως ότι «Εσύ οργίστηκες, και εμείς αμαρτήσαμε», εννοούμε κάτι τέτοιο: Ότι αν δεν έχουμε την εύνοιά σου, ω Δέσποτα, τίποτα δεν μας εμποδίζει από το να τυραννιόμαστε από την αμαρτία, εξαιτίας της ασθένειας της φύσης μας, και να εμπλεκόμαστε πλέον σε κάθε κακό. ΠΑΛΛ. Κατανοώ αυτό που λες. ΚΥΡ. Απογυμνωμένοι λοιπόν τόσο από τη φροντίδα όσο και από την άνωθεν προστασία, και υφιστάμενοι την τιμωρία για την υπερβολική φθορά και τις ασταμάτητες εκτροπές μας προς το φαύλο, αποδεικνυόμαστε ασθενείς και ευάλωτοι, και πάσχοντες από κάθε τέτοιου είδους αρρώστια.

Αλλά επέτρεπε και τότε την κρεοφαγία, όχι για μία, ούτε ίσως για δέκα, αλλά για τριάντα ημέρες, με το οποίο υποδηλώνεται η παράταση της οργής του εναντίον τους. Επιτρέπει δε και τώρα σε αυτούς που έχουν στραφεί ανεξέλεγκτα προς τις κοσμικές ηδονές, το να συμμετέχουν, αν το επιλέξουν, στα σαρκικά, και μάλιστα κάποιες φορές για μεγάλες περιόδους. Διότι έτσι λέγεται ότι παρέδωσε κάποιους σε αδόκιμο νου, για να πράττουν τα μη πρέποντα. Αλλά σε εκείνους η βρώση κατέληξε σε χολέρα, και για αυτούς που αγαπούν τα σαρκικά και προτιμούν από το νοητό μάννα, που είναι ο λόγος του Θεού, τα φθαρτά και επίγεια, το εγχείρημα θα καταλήξει στον θάνατο· και αυτό είναι, νομίζω, το εξής: «Εκείνος που σπέρνει στη σάρκα, από τη σάρκα θα θερίσει φθορά». Η δε λύση μιας τέτοιας αρρώστιας είναι ίσως η εξής: «Να ζείτε σύμφωνα με το Πνεύμα, και δεν θα εκπληρώσετε την επιθυμία της σάρκας».

Μάθε δε και τούτο, ότι πριν έρθει σε αυτόν τον κόσμο η ψυχή, δεν αμάρτησε σε τίποτα· αλλά, ενώ ήρθαμε αναμάρτητοι, τώρα αμαρτάνουμε από δική μας ελεύθερη προαίρεση. Μην ακούσεις κανέναν να εξηγεί εσφαλμένα το χωρίο «Αν όμως κάνω αυτό που δεν θέλω»· αλλά να θυμάσαι εκείνον που λέει: «Εάν θέλετε και με ακούσετε, θα φάτε τα αγαθά της γης· εάν όμως δεν θέλετε και δεν με ακούσετε, μάχαιρα θα σας καταφάει», και τα εξής. Και πάλι: «Όπως παραστήσατε τα μέλη σας δούλα στην ακαθαρσία και στην ανομία, για να κάνετε την ανομία, έτσι και τώρα παραστήστε τα μέλη σας δούλα στη δικαιοσύνη, για να οδηγηθείτε στον αγιασμό»· και να θυμάσαι τη Γραφή που λέει: «Καθώς δεν θεώρησαν άξιο να έχουν την επίγνωση του Θεού»· και ότι: «Ό,τι είναι γνωστό για τον Θεό είναι φανερό ανάμεσά τους» και ότι: «Έκλεισαν τα μάτια τους»· και τον Θεό πάλι να εγκαλεί και να λέει: «Εγώ σε φύτεψα σαν άμπελο καρποφόρα, ολόκληρη από γνήσιο σπόρο· πώς μεταστράφηκες σε πικρία, άμπελος αλλότρια;».

Παραχωρεί και εγκαταλείπει τελείως εκείνους που δεν θέλουν είτε να ζουν αναμάρτητα είτε, όταν παιδαγωγούνται, να επιστρέφουν, αλλά εμμένουν στην κακία, όπως είναι γραμμένο: ότι ο Θεός τύφλωσε τα μάτια τους και πώρωσε την καρδιά τους, και τους παρέδωσε σε αδόκιμο νου, ώστε να πράττουν τα μη πρέποντα· δηλαδή, τους άφησε εξαιτίας του αυτεξουσίου. Και, θα σκληρύνω την καρδιά του Φαραώ· δηλαδή, θα παραχωρήσω να σκληρυνθεί εξαιτίας της απείθειάς του.

Και καθώς δεν θεώρησαν σωστό να διατηρήσουν την επίγνωση του Θεού, ο Θεός τους παρέδωσε σε αδόκιμο νου, ώστε να πράττουν τα ανάρμοστα. Είναι γεμάτοι από κάθε αδικία, πορνεία, πονηρία, κακία, πλεονεξία· μεστοί από φθόνο, έριδα, δόλο, κακοήθεια· είναι ψιθυριστές, κατάλαλοι, θεοστυγείς, υβριστές, υπερήφανοι, αλαζόνες, εφευρέτες κακών, απειθείς στους γονείς, ασύνετοι, παραβάτες των συμφωνιών, άστοργοι, ανελεήμονες. Αυτοί, μολονότι γνωρίζουν το δίκαιο του Θεού, ότι δηλαδή όσοι πράττουν τέτοια πράγματα είναι άξιοι θανάτου, όχι μόνο τα πράττουν οι ίδιοι, αλλά και επιδοκιμάζουν εκείνους που τα πράττουν.

Αλλά και ο απόστολος Παύλος, αναφερόμενος σε αυτούς που παραδόθηκαν στα πάθη της ατιμίας εξαιτίας της ασύνετης και απειθούς καρδιάς τους, και απαριθμώντας τα έργα τους που τους οδηγούν σε χειρότερη απώλεια, συγκαταλέγοντας μαζί τα κρυφά και τα φανερά αμαρτήματα, αναφέρει: και καθώς δεν θεώρησαν άξιο να έχουν επίγνωση του Θεού, τους παρέδωσε σε αδόκιμο νου, ώστε να κάνουν τα μη πρέποντα, όντας γεμάτοι από κάθε αδικία, πονηρία, πορνεία, πλεονεξία, κακία, μεστοί από φθόνο, φόνο, έριδα, δόλο, κακοήθεια· ψιθυριστές, καταλάλους, θεοστυγείς, υβριστές, υπερήφανους, αλαζόνες, εφευρέτες κακών, απειθείς στους γονείς, ασύνετους, αθέτηδες, άστοργους, ανελεήμονες· οι οποίοι, ενώ γνώρισαν καλά το δίκαιο του Θεού, ότι όσοι πράττουν τέτοια είναι άξιοι θανάτου.

Ο Κύριος θα τους οδηγήσει μαζί με εκείνους που εργάζονται την ανομία. Το «θα τους οδηγήσει» (ἀπάξει) φανερώνει ότι θα τους παραδώσει: στην ακαθαρσία που επέλεξαν, σε πάθη ατιμίας και σε αδόκιμο νου, ώστε να πράττουν τα μη πρέποντα.

Αλλά αυτή η αυτεξούσια ορμή της διανοίας, επειδή εκτράπηκε χωρίς πνευματική καθοδήγηση προς την επιλογή της κακίας, αποτέλεσε περισπασμό για την ψυχή, η οποία καταρρακώθηκε από τα υψηλά και τίμια προς τις εμπαθείς κινήσεις της φύσης. Αυτό ακριβώς σημαίνει η λέξη «έδωκε», όχι δηλαδή ότι ο Ίδιος δημιούργησε το κακό στη ζωή των ανθρώπων, αλλά ότι τα αγαθά που δόθηκαν από τον Θεό ο άνθρωπος, λόγω της απερισκεψίας του, τα χρησιμοποίησε για να υπηρετήσει το κακό. Είναι δε σύνηθες στην Αγία Γραφή να εκφράζονται τέτοια νοήματα με παρόμοιες φράσεις, όπως το «Τους παρέδωσε ο Θεός σε πάθη ατιμίας», το «Τους παρέδωσε σε αδόκιμο νου», το «Σκλήρυνε την καρδιά του Φαραώ», καθώς και το «Γιατί μας πλάνησες, Κύριε, από την οδό σου, και σκλήρυνες τις καρδιές μας ώστε να μη σε φοβόμαστε;», το «Τους πλάνησε σε άβατο τόπο και όχι σε δρόμο», το «Με απάτησες και απατήθηκα» και όσα άλλα είναι παρόμοια με αυτά. Το ακριβές νόημα όλων αυτών δεν σημαίνει ότι προήλθε στην ανθρώπινη φύση κάτι το άτοπο από τον Θεό, αλλά κατακρίνει την ελευθερία της βούλησης (το αυτεξούσιο), η οποία αφενός είναι αγαθό και δώρο του Θεού δοσμένο στη φύση μας, αφετέρου όμως, εξαιτίας της δικής μας αβουλίας, μετατράπηκε σε δύναμη που ρέπει προς το αντίθετο. Είδε, λοιπόν, ο Εκκλησιαστής «όλα τα έργα στον βίο κάτω από τον ήλιο, ότι τα πάντα ήταν ματαιότητα». Διότι δεν υπήρχε αυτός που κατανοεί, δεν υπήρχε αυτός που εκζητά τον Θεό, επειδή «όλοι παρεξέκλιναν και ταυτόχρονα εξαχρειώθηκαν».

Αν όμως αναφέρεται από την ιστορία ότι η ράβδος της αρετής τα προκαλεί αυτά εναντίον των Αιγυπτίων, ας μη μας ξενίσει αυτός ο λόγος· διότι πράγματι η ιστορία λέει ότι ο τύραννος σκληρύνθηκε από τον Θεό. Πώς λοιπόν θα μπορούσε να είναι κατάκριτος, αν ελάμβανε σκληρή και ανυποχώρητη διάθεση εξαιτίας μιας άνωθεν αναγκαιότητας; Και κάπου τα ίδια αναφέρει ο θείος Απόστολος, λέγοντας ότι: επειδή δεν φρόντισαν να έχουν επίγνωση του Θεού, τους παρέδωσε ο Θεός σε πάθη ατιμίας, μιλώντας για τους αρρενοφθόρους και για εκείνους που ασχημονούν με τους άτιμους και άρρητους τρόπους της ασωτίας.

Το ποιος, λοιπόν, παραδίδεται στο πάθος της ατιμίας, είναι δυνατόν να το μάθουμε σαφώς από τον Απόστολο: είναι εκείνος που δεν έκρινε σωστό να έχει επίγνωση του Θεού, τον οποίο ο Θεός παραδίδει στο πάθος, όχι εκδικούμενος επειδή δεν αναγνωρίσθηκε από αυτόν. Αλλά η ίδια η μη επίγνωση του Θεού καθίσταται γι' αυτόν η αιτία να κατασυρθεί στον εμπαθή και άτιμο βίο.

Διότι, όπως ακριβώς, όταν κάποιος πει ότι ο ήλιος, επειδή δεν έγινε ορατός, έριξε τον τάδε στον λάκκο, δεν θεωρούμε ότι ο φωστήρας, κινούμενος από οργή, έσπρωξε στον λάκκο εκείνον που δεν θέλησε να τον δει, αλλά εύλογα θα κατανοούσαμε το λεγόμενο ως εξής: ότι η έλλειψη συμμετοχής στο φως είναι η αιτία της πτώσης στον λάκκο για εκείνον που δεν βλέπει. Με τον ίδιο τρόπο θα ήταν ευσεβές να κατανοήσουμε και τον λόγο του Αποστόλου, ότι δηλαδή όσοι δεν αναγνώρισαν τον Θεό παραδίδονται στα πάθη της ατιμίας, καθώς και το ότι ο Αιγύπτιος τύραννος σκληρύνθηκε από τον Θεό· όχι με την έννοια ότι η θεία βούληση ενέβαλε τη σκληρότητα στην ψυχή του Φαραώ, αλλά ότι η προαίρεσή του, εξαιτίας της ροπής της προς την κακία, δεν δέχτηκε τον λόγο που μαλακώνει την αντίσταση.

Αποκλείει από τη ζωή αυτόν που μισεί τον αδελφό του όπως ακριβώς τον ανθρωποκτόνο, ή μάλλον ονομάζει το μίσος ευθέως φόνο. Διότι αυτός που έχει αναιρέσει και καταστρέψει την αγάπη προς τον πλησίον και, αντί για φίλος, έχει γίνει εχθρός, ευλόγως θα μπορούσε να συγκαταλεχθεί με εκείνους, εφόσον τρέφει κρυφά για τον πλησίον την ίδια έχθρα που έχουν οι φονιάδες απέναντι σε όσους επιβουλεύονται. Το ότι δεν υπάρχει καμία διαφορά μεταξύ των κακών που είναι κρυμμένα μέσα μας και εκείνων που είναι φανερά και ορατά, το δηλώνει σαφώς ο Απόστολος μέσω των παρακάτω, συγκεντρώνοντάς τα και απαριθμώντας τα ισότιμα: «Και καθώς δεν έκριναν άξιο», λέει, «να έχουν την επίγνωση του Θεού, ο Θεός τούς παρέδωσε σε αδόκιμο νου, ώστε να πράττουν τα μη πρέποντα, όντας γεμάτοι από κάθε αδικία, πορνεία, πονηρία, πλεονεξία, κακία· μεστοί από φθόνο, φόνο, έριδα, δόλο, κακοήθεια· ψιθυριστές, καταλαλητές, θεοστυγείς, υβριστές, υπερήφανους, αλαζόνες, εφευρέτες κακών, απειθείς στους γονείς, ασύνετους, ασύνθετους, άστοργους, άσπονδους, ανελεήμονες, οι οποίοι, αν και επιγνώρισαν το δίκαιο πρόσταγμα του Θεού, ότι δηλαδή όσοι πράττουν τέτοια είναι άξιοι θανάτου, δεν τα πράττουν μόνο οι ίδιοι, αλλά και επιδοκιμάζουν εκείνους που τα πράττουν».

Επειδή όμως με τη θέλησή του χλεύασε την αλήθεια της ευσέβειας, την οποία γνώρισε νωρίτερα και περισσότερο από εκείνον, αν και δεν μαθήτευσε κοντά μας μέχρι τέλους, και δεν έκρινε άξιο να έχει την επίγνωση του Θεού, για να μιλήσω κατά τον Παύλο, αλλά, ενώ γνώρισε την αλήθεια των δογμάτων περί του Θεού, δεν την δόξασε ούτε τη σεβάστηκε ως θεία αλήθεια, τον παρέδωσε ο Θεός σε αδόκιμο νου, ώστε να μιλάει και να γράφει όχι μόνο όσα δεν αρμόζουν, αλλά και εκείνα που ούτε μεταξύ τους δεν μπορούν να συμβαδίζουν και να συμφωνούν, παρά μόνο ως προς τη στόχευση προς το πονηρό και τη μανιώδη διάθεση και αντίθεση προς την αλήθεια· διότι αυτό, σαν ένα νήμα, διατρέχει ολόκληρο το ύφασμα των συγγραμμάτων του.

Εκείνοι, λοιπόν, που με ασέβεια διακηρύσσουν ότι οι ενέργειες του Πνεύματος είναι κτιστές, έχοντας εγκαταλειφθεί από το πνεύμα της συνέσεως και παραδοθεί σε αδόκιμο νου, ας θεωρούν τους πατέρες και τους δημιουργούς ως ταυτόσημους, ώστε, συγχέοντας τα πάντα, στο μέτρο που εξαρτάται από αυτούς, να διαπράξουν ασέβεια στα πάντα.

Επομένως, το να διακρίνει κανείς τη διαφορά τέτοιων πραγμάτων στον έναν Θεό αποτελεί γνώρισμα μιας διάνοιας πιο διεισδυτικής, ασφαλούς και τέλειας ως προς τη θεοσέβεια. Ο Ακίνδυνος όμως, έχοντας θεωρήσει τη δική του άγνοια ως σύνεση και τη χαμερπή του γνώση ως ύψος διάνοιας, και έχοντας έτσι μάταια υπερηφανευτεί, μωράνθηκε ακόμη περισσότερο ισχυριζόμενος ότι είναι σοφός, και, καθώς παραδόθηκε τελείως σε αδόκιμο νου, ο άθλιος μεταπηδά διαρκώς και διαδοχικά από τη μία αίρεση στην άλλη. Διότι, λέγοντας εκείνα προς τους πιο απλοϊκούς, όπως αναφέραμε, αν κάποιος του απαντήσει σε αυτά με τον προαναφερθέντα τρόπο, ο ίδιος προθύμως ανταπαντά πάλι γράφοντας και λέγοντας: «Ο Υιός και το Άγιο Πνεύμα είναι άκτιστες και θείες δυνάμεις και ενέργειες του Πατρός».

Να γνωρίζετε δε τούτο, αδελφοί, ότι τα πονηρά πάθη και τα ασεβή δόγματα εισάγονται το ένα μέσω του άλλου, βρίσκοντας έδαφος εξαιτίας της δίκαιης εγκατάλειψης του Θεού. Ότι, λοιπόν, μέσω της ασέβειας βρίσκει έδαφος το πολυάριθμο σμήνος της αμαρτίας, μας το δίδαξε ο μέγας Παύλος γράφοντας για τους Εθνικούς: «καθώς δεν αποδέχθηκαν να έχουν επίγνωση του Θεού», «αλλά, αν και γνώρισαν τον Θεό, δεν τον δόξασαν ούτε τον σεβάστηκαν ως Θεό», «τους παρέδωσε ο Θεός σε αδόκιμο νου, ώστε να πράττουν τα μη πρέποντα, γεμάτους από κάθε αδικία, πορνεία, πλεονεξία και τα εξής». Ότι, από την άλλη, μέσω της αμαρτίας εισάγεται πάλι η ασέβεια, αποδεικνύεται από πολλούς που το έπαθαν αυτό με άθλιο τρόπο.

Γι’ αυτό, όσοι Τον αναγνώρισαν, προσλήφθηκαν· όσοι όμως δεν Τον αναγνώρισαν, εγκαταλείφθηκαν, όπως λέγει και ο Παύλος —εκείνος που και θέλησε και θελήθηκε, και έσπευδε να καταλάβει Εκείνον για τον οποίο και ο ίδιος καταλήφθηκε από τον Χριστό, τον Κύριό μας— γράφοντας για τους Έλληνες: «Επειδή δεν έκριναν άξιο να έχουν τον Θεό σε επίγνωση, τους παρέδωσε ο Θεός σε αδόκιμο νου». Όσοι λοιπόν δεν θέλησαν ούτε Τον αναγνώρισαν, αυτοί είναι εκείνοι και όσοι είναι όμοιοι με αυτούς. Ποιοι όμως Τον αναγνώρισαν πριν από τη θεία ενανθρώπηση; Πολλοί· και σχεδόν πριν από όλους και πάνω από όλους ο Αβραάμ, ο Ισαάκ και ο Ιακώβ· γι’ αυτό και δικαίως προσλήφθηκαν από τον Θεό.

Διότι υπερηφανεύεται αυτό το ασεβές, θεομίσητο και παμμίαρο γένος, ότι δήθεν χάρη στη δική τους θεοφιλία επικρατούν των Ρωμαίων, αγνοώντας ότι «ολόκληρος ο κόσμος βρίσκεται υπό την εξουσία του πονηρού» και ότι το μεγαλύτερο μέρος του, ως επί το πλείστον, το κατέχουν οι κακοί και οι δούλοι των γήινων πραγμάτων, οι οποίοι υποτάσσουν με τα όπλα τους γείτονές τους. Γι' αυτό και σε όλο το διάστημα μέχρι τον Κωνσταντίνο, ο οποίος αληθινά βασίλευσε θεοφιλώς, σχεδόν οι ειδωλολάτρες κατείχαν την κυριαρχία της οικουμένης, αλλά και από εκείνον έπειτα για μεγάλο χρονικό διάστημα επικράτησαν άνθρωποι που δεν διέφεραν καθόλου ή ελάχιστα από τους προηγούμενους. Επομένως, μου φαίνεται ότι και αυτοί που υπερηφανεύονται για την κακία τους έχουν πάθει το ίδιο με τους Έλληνες, για τους οποίους λέει ο Απόστολος ότι «παραδόθηκαν σε αδόκιμο νου», επειδή, «αν και γνώρισαν τον Θεό, δεν τον δόξασαν ούτε τον σεβάστηκαν ως Θεό».

Επειδή, λοιπόν, αν και γνώρισαν τον Χριστό -για τον οποίο γίνεται ο λόγος- δεν τον δόξασαν ούτε τον σεβάστηκαν ως Χριστό, «τους παρέδωσε ο Θεός σε αδόκιμο νου» και σε «πάθη ατιμίας», ώστε να ζουν αισχρά, απάνθρωπα και θεομίσητα και, κατά το παράδειγμα του Ησαύ, ο οποίος από παιδί μισήθηκε από τον Θεό και απορρίφθηκε από την πατρική ευλογία, να ζουν με το τόξο, με το μαχαίρι και με την ασωτία, εντρυφώντας σε ανδραποδισμούς, φόνους, λεηλασίες, αρπαγές, ακολασίες, μοιχείες και αρσενοκοιτίες. Και όχι μόνο οι ίδιοι πράττουν αυτά, αλλά -ω της παρανοίας- νομίζουν ότι και ο Θεός τα επιδοκιμάζει. Έτσι σκέφτομαι εγώ γι' αυτούς, γνωρίζοντας τώρα πλέον με μεγαλύτερη ακρίβεια τα έργα τους.

Επομένως, η μωρανθείσα φιλοσοφία των έξω σοφών δεν έχει την ικανότητα να διακρίνει και να εξαγγείλει τη σοφία του Θεού. Διότι πώς θα μπορούσε, αφού «μέσω αυτής ο κόσμος δεν γνώρισε τον Θεό»; Αν όμως αλλού λέει ο Παύλος ότι «αν και γνώρισαν τον Θεό, δεν τον δόξασαν ως Θεό», δεν αντιφάσκει με τον εαυτό του ο μαθητής της ειρήνης, ο κληρονόμος της υπερκόσμιας ειρήνης που δίδεται μέσα μας μόνο από τον Χριστό. Αλλά έφτασαν μεν, λέει, στην έννοια του Θεού, όχι όμως σε αυτήν που αρμόζει στον Θεό· διότι δεν τον δόξασαν ως δημιουργό των πάντων, ούτε ως παντοδύναμο, ούτε ως παντεπόπτη, ούτε ως τον μόνο άναρχο και άκτιστο. Γι' αυτόν τον λόγο, έχοντας εγκαταλειφθεί από τον Θεό από τα χρόνια της εποχής τους, όπως έδειξε και αυτό ο Παύλος, οι σοφοί «παραδόθηκαν σε αδόκιμο νου», «λατρεύοντας την κτίση αντί του Κτίστη» και κυλιόμενοι στον βούρκο των αισχρών και πονηρών παθών· και όχι μόνο αυτό, αλλά θέσπισαν νόμους και συνέγραψαν κείμενα —αλίμονο στο πάθος, αλίμονο στην απάτη— σύμφωνα με τους δαίμονες και συνηγόρους των παθών.

Αλλά, όπως το «πώρωσε ο Θεός τις καρδιές των Ιουδαίων» και «σκλήρυνε την καρδιά του Φαραώ» και «παρέδωσε» τους σοφούς των Ελλήνων «σε αδόκιμο νου» δεν αποτελεί σύγκριση, αλλά εγκατάλειψη, κατά τον ίδιο τρόπο νοείται και το «εμώρανε», επειδή ακριβώς το ίδιο εννοεί και το ότι «καταίσχυνε ο Θεός» εκείνους τους σοφούς, και ότι τους «κατήργησε», και ότι τους «αποδοκίμασε», και αυτό το ίδιο το ότι «τους παρέδωσε σε αδόκιμο νου». Μήπως και αυτά τα είπε ο Απόστολος προβαίνοντας σε σύγκριση; Και ποιος λογικός άνθρωπος θα το παραδεχόταν αυτό;

«Καὶ ἐλογίσθη»: Διότι σε όλες τις γενεές των αιώνων υμνείται αυτό που συνέβη, προς ακρόαση του εβραϊκού λαού. «Καὶ παρώργισαν»: Τον Μωυσή στη Μερά, διότι τα ύδατα ήταν πικρά, και προκλήθηκε πολύς γογγυσμός εναντίον του, ή μάλλον εναντίον του Θεού. «Καὶ ἐκακώθη»: Εξασθένησε, λέει, από την αθυμία. «Ὅτι παρεπίκραναν»: Δηλαδή τον έθλιψαν, χλευάζοντάς τον. «Καὶ διέστειλεν»: Συλλογίστηκε για αυτούς τι όφειλε να τους ειπωθεί, επειδή το έθνος ήταν καθ' υπερβολήν αχάριστο. «Οὐκ ἐξωλέθρευσαν»: Διότι ούτε σε αυτό υπάκουσαν στον Θεό και δεν εξολόθρευσαν τα έθνη, επιθυμώντας να συναναμειχθούν μαζί τους. «Καὶ ἐμίγησαν»: Διότι αναμείχθηκαν μαζί τους και εκχυδαΐστηκαν μέσα στα άτιμα έργα τους. «Καὶ ἐδούλευσαν»: Διότι προσκύνησαν τα είδωλα των εθνών και από αυτούς έμαθαν να ειδωλολατρούν. «Καὶ ἔθυσαν»: Διότι τόσο πολύ έλκονταν από τα είδωλα και περιέπεσαν σε μανία, ώστε ούτε τα ίδια τους τα τέκνα δεν λυπήθηκαν, αλλά τα κατέσφαξαν στους δαίμονες. «Καὶ ἐξέχεαν»: Διότι τα βρέφη δεν είχαν αδικήσει σε τίποτα, αλλά σφαγιάζονταν αναίτια. «Ἔθυσαν»: Για να μάθουν πόσο βλάπτει η απομάκρυνση από τον Θεό, για τον λόγο αυτό τους παρέδωσε ο Θεός σε αδόκιμο νου, ώστε να μη λυπηθούν ούτε τα τέκνα τους. «Εφονοκτονήθη — καὶ ἐμιάνθη»: Διότι η γη, αφού μολύνθηκε από τα αίματα, νεκρωνόταν, και από τα έργα τους μιάνθηκε και υποβαθμίστηκε και δεν βρισκόταν πλέον κατάλληλη για καρποφορία.

Αυτά που ο κόσμος δεν μπορεί να αντέξει ούτε να ακούσει εξαιτίας της δυσκολίας τους, αυτοί τα υπέμειναν για πολύ καιρό και δεν νικήθηκαν, επειδή υπήρχε κάποια δύναμη που τους ακολουθούσε, ικανή να τους βοηθήσει στα πάντα και να τους διαφυλάξει στα πάντα· επειδή όμως ξέχασαν αυτήν τη δύναμη, εκπληρώθηκε σε αυτούς ο λόγος που έχει ειπωθεί: Καθώς δεν έκριναν άξιο να έχουν την επίγνωση του Θεού και Δεσπότη τους, ο οποίος ένωσε το χώμα με την πνευματική λειτουργία, τους παρέδωσε σε αδόκιμο νου, και έλαβαν μέσα τους την ατιμωτική ανταπόδοση που έπρεπε για την πλάνη τους.

Αυτοί, βέβαια, για πολύ καιρό υπέμειναν μέσα σε αυτά και δεν ηττήθηκαν, εφόσον υπήρχε οπωσδήποτε κάποια δύναμη που τους ακολουθούσε, ικανή να τους βοηθήσει στα πάντα και να τους διαφυλάξει στα πάντα. Επειδή όμως λησμόνησαν αυτήν τη δύναμη, εκπληρώθηκε σε αυτούς ο ρηθείς λόγος του Αποστόλου: «καθώς δεν έκριναν άξιο να έχουν σε επίγνωση τον Θεό, τον Δεσπότη τους, ο οποίος συνέδεσε το χώμα με την πνευματική λειτουργία, τους παρέδωσε σε αδόκιμο νου, και την ατιμία που έπρεπε για την πλάνη τους, την έλαβαν στους ίδιους τους εαυτούς τους».

ΣΤΟΝ ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΟ 1245. Επειδή μου έγραψες ρωτώντας για ποια αιτία τούς παρέδωσε ο Θεός σε αδόκιμο νου, θα σου πω ότι, αν διαβάσεις τη συνέχεια, θα καταλάβεις και θα απαλλαγείς από κάθε αμφιβολία. Λέει δηλαδή: «Καθώς ήταν γεμάτοι από κάθε αδικία». Αφού πρώτα ονόμασε γενικά την κακία, στη συνέχεια την αναλύει κατά είδος. Εάν, λοιπόν, δεν τους παρέδωσε ενώ επρόκειτο να γεμίσουν από αυτήν, αλλά ενώ ήταν ήδη γεμάτοι, ποιο άτοπο θα μπορούσε να έχει διαπράξει;

Αν όμως νομίζεις ότι αυτό είναι ασαφές, μολονότι είναι σαφές, θα προσπαθήσω να το ερμηνεύσω σαφέστερα. Δεν είπε: «Επειδή παραδόθηκαν, γέμισαν», ούτε βέβαια: «Παραδόθηκαν για να γεμίσουν», αλλά: «Τους παρέδωσε, ενώ ήταν ήδη γεμάτοι», δηλαδή τους άφησε, στερώντας τους τη δική του βοήθεια· όπως ακριβώς ένας στρατηγός εγκαταλείπει τους στρατιώτες που δεν υπακούουν στις διαταγές του, αλλά έχουν ήδη, από τη δική τους πλευρά, ηττηθεί, αποστερώντας τους από τη δική του στρατηγική σοφία. Διότι εκείνους που από μόνοι τους είχαν ήδη γεμίσει από κάθε κακία, εύλογα τους παρέδωσε εγκαταλείποντάς τους· δεν τους ώθησε στον αδόκιμο νου, αλλά, αφού εκείνοι όρμησαν προς αυτόν, τους άφησε.