Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ 13:12

Και με ποιον τρόπο έγινε έτσι, άκουσε. Επειδή αρχικά πέσαμε από το φως στο σκοτάδι, για τον λόγο αυτό και το φως βρίσκεται στην αρχή, ενώ το σκοτάδι ακολουθεί. Αφότου όμως ο ήλιος της δικαιοσύνης, ο Χριστός ο Θεός μας, ανέτειλε στον κόσμο, και από το σκοτάδι της πλάνης μάς επανέφερε στο φως της θεογνωσίας, για τον λόγο αυτό και εμείς αρχίζουμε από το σκοτάδι και καταλήγουμε στο φως. Σε αυτό προηγείται η νύχτα, δίνοντάς μας την αρχή και παραπέμποντάς μας προς το φως. Διότι και ο βίος αυτός ονομάζεται σκοτάδι από τη Γραφή, καθώς ο θεσπέσιος Παύλος λέει τα εξής: «Ας αποβάλουμε τα έργα του σκότους και ας ενδυθούμε τα όπλα του φωτός», δηλαδή του μέλλοντος αιώνος. Διότι φως είναι ο μέλλων αιώνας. Και τα όπλα του φωτός εκείνου είναι οι αρετές. Γι' αυτό και ο Χριστός έλεγε: «Όσο έχετε το φως, να περπατάτε, για να μη σας καταλάβει το σκοτάδι». Φως ονόμασε τις αρετές, τις οποίες μπορεί να έχει ο άνθρωπος ενόσω ζει· διότι μετά τον θάνατο δεν μπορεί να τις βρει. Σκοτάδι πάλι είναι ο παρών αιώνας εξαιτίας των σκοτεινών και αθέμιτων πράξεών του· όπως πάλι έχει πει ο Χριστός: «Εκείνος που με ακολουθεί δεν θα περπατήσει στο σκοτάδι, αλλά θα έχει το φως της ζωής». Διότι το να ακολουθεί κανείς τον Χριστό συνίσταται στο να πράττει τα ευάρεστα σε Αυτόν και να τηρεί τις εντολές Του.

Πρέπει δε να σημειωθεί ότι, κατά διαφορετική κάθε φορά θεώρηση, και ημέρα ονομάζεται ο παρών βίος, και νύχτα η ημέρα της κρίσεως. Και πάλι, νύχτα θεωρείται η παρούσα κατάσταση, ενώ ημέρα ο προσδοκώμενος αιώνας. Διότι το «Εργάζεσθε έως ημέρα εστί», αναφέρεται σαφώς στον βίο αυτόν, ο οποίος είναι φωτισμένος από την επίγνωση του Χριστού, ενώ το «Έρχεται νυξ», έχει λεχθεί για τον μέλλοντα αιώνα, ο οποίος λαμβάνει αυτή την ονομασία εξαιτίας της σκυθρωπότητας και της οδύνης εκείνων που βρίσκονται μέσα στις αμαρτίες. —Βάσει αυτού άλλωστε και ο Προφήτης, απευθυνόμενος προς εκείνους που πράττουν μεν πονηρά έργα, αλλά επισπεύδουν την ημέρα της ανταποδόσεως, λέγει: «Ίνα τι υμίν η ημέρα Κυρίου; Και αύτη εστί σκότος, και ου φως». Αντιθέτως δε, και ο Απόστολος ονομάζει νύχτα τον παρόντα βίο, τόσο λόγω της συγχύσεως που επικρατεί σε αυτόν, όσο και λόγω της σκοτίσεως που προκαλείται συνήθως στον νου από τη σάρκα και τις βιοτικές μέριμνες· ημέρα δε ονομάζει τον χρόνο της αναστάσεως, όταν λέγει: «Η νυξ προέκοψεν, η δε ημέρα ήγγικε». Κατά συνέπεια, σύμφωνα με όποια εκδοχή κι αν προτιμήσεις, ο Θεός θα επιλάμψει κατά τη βουλή Του με δόξα πάνω στη γη. —Επειδή, λοιπόν, επιλάμπει σύμφωνα με τη βουλή Του, ας καταστήσουμε τους εαυτούς μας άξιους να χωρέσουν τον φωτισμό Του, ώστε Εκείνος που χαρίζει την έλλαμψη ανάλογα με τη δεκτικότητα του καθενός, βλέποντας τη μεγαλύτερη προθυμία της ψυχής μας, να μας χορηγήσει από μέρους Του δωρεές μεγαλύτερες και τελειότερες.

Συμφωνεί δε με αυτό το λεχθέν, ότι «Οι ουρανοί διηγούνται δόξαν Θεού», όχι επειδή εκπέμπουν αισθητή φωνή στα αυτιά μας, αλλά επειδή όποιος έχει εντρυφήσει στους λόγους της συστάσεως του κόσμου και έχει γνωρίσει τη διάταξη όλων των ουρανίων, μέσω αυτών, σαν να εκπέμπουν φωνή, θα διδαχθεί το μεγαλείο της δόξας Εκείνου που τα δημιούργησε. Σε αυτό μας παρακινεί και ο Προφήτης, λέγοντας: «Υψώστε τα μάτια σας και δείτε ποιος τα ανέδειξε όλα αυτά». —Διότι το να βλέπει (να θεωρεί) κανείς υψηλά σημαίνει να υψώνει το βλέμμα του και, μέσω των ορωμένων, να οδηγείται στην επίγνωση του Δημιουργού. Το δε να ορθρίζει κάποιος από τη νύχτα προς τον Θεό σημαίνει το εξής: όταν η νύχτα προχωρήσει και η ημέρα πλησιάσει, και αρχίσουμε να πορευόμαστε με ευπρέπεια όπως κατά τη διάρκεια της ημέρας, αποβάλλοντας τα έργα του σκότους (κραιπάλες και μέθες, ακολασίες και ασέλγειες), τότε μπορούμε να πούμε: «Εκ νυκτός ορθρίζει το πνεύμα μου προς Εσένα, Θεέ μου». Έπειτα, φανερώνει μέσα από τα όσα προσθέτει, τι είναι αυτό που δημιουργεί μέσα του τον όρθρο: «Διότι», λέει, «φως είναι τα προστάγματά Σου πάνω στη γη». Επειδή τα προστάγματα είναι φως, τα οποία διαλύουν το σκοτάδι της άγνοιας· γι' αυτό και «Η εντολή του Κυρίου είναι τηλαυγής, φωτίζοντας τους οφθαλμούς».

Νύχτα είναι αυτός ο βίος, μέσα στον οποίο έχουν συγκαλυφθεί τα έργα της ντροπής, γι' αυτό και λέει: «Η νύχτα προχώρησε, και η ημέρα πλησίασε». Εκείνη δε η ημέρα ονομάζεται και ανίατη, επειδή είναι ημέρα θυμού και οργής, κατά την οποία δεν είναι δυνατόν να εξιλεωθεί κανείς, ούτε να θεραπεύσει τους πόνους που θα επιβληθούν κατ' αυτήν. Ας μην αναβάλλουμε, λοιπόν, για εκείνη την ημέρα τις εξομολογήσεις μας, αλλά ας κατανοήσουμε την οικονομία της Γραφής, η οποία επιθυμεί να γεννήσει τον φόβο του Θεού και να διαπαιδαγωγήσει τους αναγνώστες ώστε να εργάζονται όσο είναι ημέρα: «Έρχεται νύχτα, οπότε κανείς πλέον δεν μπορεί να εργαστεί». Εκείνος που πορεύεται στο φως των εντολών του Χριστού, βρίσκεται στην ημέρα· ενώ εκείνος που έχει παραδοθεί στο αιώνιο σκοτάδι, θα βρεθεί στη νύχτα. Σε εκείνη τη νύχτα δεν υπάρχει πλέον έργο, ούτε πλέον εξομολόγηση· αλλά τα μεν χέρια και τα πόδια θα είναι δεμένα με τα δεσμά των ιδίων των αμαρτημάτων: «Διότι, αφού τον δέσετε χειροπόδαρα, ρίξτε τον στο απώτερο σκοτάδι».

Όταν, λοιπόν, αφού ανοίξουμε διάπλατα το ηγεμονικό μας, υποδεχθούμε το απαύγασμα της δόξης και περιλαμφθούμε από το αΐδιο φως, ο Θεός θα τη βοηθήσει πολύ νωρίς το πρωί. Όταν γίνουμε τέκνα φωτός, και η μεν νύχτα προχωρήσει για εμάς, η δε ημέρα πλησιάσει, τότε γινόμαστε άξιοι της βοήθειας του Θεού.

Ωστόσο, προς το παρόν θα προσπαθήσουμε να δείξουμε τούτο, ότι δηλαδή στις θείες Γραφές βρίσκουμε πως η λέξη «ώρα» σημαίνει τον κατάλληλο «καιρό» για το κάθε πράγμα. Και διακηρύσσει μεν ο θαυμάσιος Παύλος και φανερώνει τη σημασία της ονομαζόμενης ώρας λέγοντας: «Και τούτο, επειδή γνωρίζετε τον καιρό, ότι είναι πλέον ώρα να εγερθείτε από τον ύπνο· η νύχτα προχώρησε και η μέρα πλησίασε». Βλέπεις ότι, αφού προέταξε τον όρο «καιρός», στη συνέχεια πρόσθεσε την «ώρα», δηλώνοντας το ίδιο πράγμα διά του ιδίου, και όχι κάτι διαφορετικό. Διότι ήταν καιρός όσοι ήταν βυθισμένοι στον λήθαργο των αμαρτιών να ξυπνήσουν και να ανοίξουν τα μάτια τους προς το συμφέρον τους, και να εγερθούν προς τη θεοφιλή νήψη. <Από το πλήθος, λοιπόν, πολλοί πίστεψαν σε αυτόν και έλεγαν: Ο Χριστός, όταν έλθει, μήπως πρόκειται να κάνει περισσότερα σημεία από όσα έκανε αυτός;> Αξίζει να δούμε πόση οικονομία κρύβει ο λόγος σε αυτά και πώς εισάγεται πάλι με αρμονία μετά τα προηγούμενα. Διότι, αφού προείπε ότι οι Ιουδαίοι ζητούσαν να τον συλλάβουν και να τον παγιδεύσουν στα δίχτυα της παραφροσύνης τους για έναν τόσο σκληρό και άκαιρα σχεδιασμένο κίνδυνο, τώρα παρουσιάζει τα πλήθη που είχαν πιστέψει, ώστε να ομολογηθούν πλέον τα κακουργήματα των αρχόντων εναντίον του. Διότι ο λαός απέχει τόσο πολύ από το να σκέφτεται να συμπεριφερθεί υβριστικά απέναντί του, ώστε συνάγει ήδη τα συμπεράσματα από τα θαύματα, και ομολογεί ρητά ότι πρέπει πλέον να προσκολληθούν στις διδασκαλίες του.

Ο Μονογενής, λοιπόν, φανερώθηκε ως Θεός κατά φύση και εκ Θεού Πατρός, και εφόσον είναι τέτοιος, είναι ελεύθερος, αλλά κένωσε τον εαυτό του, σύμφωνα με τις Γραφές, συγκαταβαίνοντας σε αυτό που δεν ήταν, και χρημάτισε δούλος, εξαιτίας της ανθρώπινης φύσης, αν και είναι Κύριος των πάντων ως Θεός. Αλλά ήταν και έτσι Ανατολή, δηλαδή Ήλιος της Δικαιοσύνης. Διότι ανέτειλε και έλαμψε σε εμάς που βρισκόμασταν στο σκοτάδι, και σχεδόν βυθισμένους σαν μέσα σε νύχτα και ύπνο από τις κοσμικές ηδονές, και με σκοτισμένο το μάτι της διάνοιας, και μας ξύπνησε σε νήψη, και μας ανέδειξε λαμπρούς με τη δική του χάρη. Γι' αυτόν τον λόγο και ο σοφός Παύλος μάς γράφει, φανερώνοντας ακριβώς αυτό: «Η νύχτα προχώρησε, και η ημέρα πλησίασε· ας αποβάλουμε λοιπόν τα έργα του σκότους, και ας ενδυθούμε τα όπλα του φωτός, για να περπατήσουμε με ευσχημοσύνη όπως την ημέρα». Και πάλι: «Ξύπνα εσύ που κοιμάσαι και ανάστα από τους νεκρούς, και θα σε φωτίσει ο Χριστός». Προαναγγέλλει, λοιπόν, τα λαμπρά κατορθώματα της παρουσίας του Σωτήρα μας. Και τον ονομάζει δούλο, επειδή κατήλθε λαμβάνοντας μορφή δούλου· Ανατολή δε, επειδή είναι το αληθινό φως, αυγή και ημέρα, και λαμπρός εωσφόρος, που ανατέλλει στον νου και λαμπρύνει τις καρδιές. Επιπλέον, τον ονομάζει και λίθο, και μάλιστα λέει ότι έχει δοθεί μπροστά στο πρόσωπο του Ιησού, και διαβεβαιώνει κατηγορηματικά ότι έχει επτά οφθαλμούς.

Γι' αυτό και σε τέτοιους ανθρώπους ο μακάριος Απόστολος, φανερώνοντας τον ωφέλιμο δρόμο, λέει: «Η νύχτα προχώρησε, η δε ημέρα πλησίασε· ας περιπατήσουμε με ευσχημοσύνη σαν να είναι ημέρα», ώστε, φωταγωγούμενοι από τις άσβεστες λαμπάδες του Σωτήρα, να καταλήξουμε στην άνω Ιερουσαλήμ, συζώντας στον ουρανό μαζί με τους αγνούς χορούς των αγγέλων. Ο μακάριος Δαβίδ, λοιπόν, συγκεντρώνοντάς μας σε μια καλή σύναξη, μας προτρέπει να ψάλουμε την επινίκια ωδή στον Χριστό, ο οποίος ήρθε για εμάς και διά του σταυρού κατήργησε το κεντρί του θανάτου, λέγοντας: «Ελάτε να αγαλλιάσουμε για τον Κύριο, να αλαλάξουμε για τον Θεό τον Σωτήρα μας». Διότι καλεί στον σωτήριο χορό όσους είναι προσηλωμένοι στους θείους νόμους και τους διδάσκει να συνάγονται σε μία και σύμφωνη γνώμη, ομολογώντας την πίστη στον Χριστό όχι με διχασμένες διάνοιες, ούτε με διαιρεμένο νου, «αλλά για να είμαστε σύμφωνοι, και να έχουμε το ίδιο φρόνημα, κατά τον Παύλο», ας διαφυλάττουμε ακλόνητη και βέβαιη την ομολογία μας σε Αυτόν. Διότι έτσι μας προστάζουν να ανεβαίνουμε πλέον στην πνευματική Ιερουσαλήμ της θείας και άφθαρτης πανηγύρεως· και καθώς αυτή μας παρακινεί να φτάσουμε γοργά στην ευσέβεια, ας ακούσουμε τα λόγια του προφήτη: «Εσείς που διασώζεστε από τη γη, πορευθείτε και μη σταματάτε, θυμηθείτε τον Κύριο εσείς που βρίσκεστε μακριά, και η Ιερουσαλήμ ας ανέβει στις καρδιές σας».

ΛΟΓΟΣ Η΄. 1. «Σαλπίστε με σάλπιγγα στη Σιών», λέει κάπου ο ιερός νόμος, αφυπνίζοντας τον ετήσιο λόγο της Εκκλησίας προς τα συνήθη σπουδάσματα και παρακινώντας εκείνους που έχουν επιλέξει να ζουν με άριστο τρόπο να επικυρώνουν τα παραγγέλματα των θείων αγώνων. Διότι ιδού, ιδού και πάλι ανατέλλει σε εμάς, σαν από κάποιον κύκλο και περιστροφή, ο καιρός της αγίας μας εορτής, με τη νηστεία βεβαίως να προπορεύεται και τον αγώνα της υπομονής να προανατέλλει έχοντας τη θέση του αυγερινού. Διότι αυτός, σε όσους έχουν φιλόπονη διάνοια, σχεδόν βγάζοντας και φωνή, προμηνύει τις ακτίνες του ηλίου, και, για να το πω έτσι, έχοντας εισχωρήσει μέσα από τις θύρες επιδεικνύοντας το φως της ημέρας, τους συμβουλεύει πλέον να αποβάλουν τον ύπνο από τα μάτια και να αποφεύγουν να πράττουν όσα ταιριάζουν στη νύχτα. Αυτή δε η πάναγνη και καθαρότατη νηστεία, που προβάλλει και αναλάμπει πριν από την αγία μας εορτή, οδηγεί τον νου των φιλάρετων ανθρώπων στην υπενθύμιση όσων διακήρυξε πνευματικά ο Παύλος: «Η νύχτα προχώρησε, και η ημέρα πλησίασε. Ας αποβάλουμε λοιπόν τα έργα του σκότους, και ας ενδυθούμε τα έργα του φωτός, ώστε να πορευτούμε με ευσχημοσύνη όπως την ημέρα».

Προστάζει δε να τρώγονται τα κρέατα αυτή τη νύχτα, δηλαδή κατά τον παρόντα αιώνα. Διότι έτσι τον ονόμαζε και ο Παύλος, λέγοντας: «Η νύχτα προχώρησε, και η ημέρα πλησίασε». Ονομάζοντας ρητά σε αυτά «ημέρα» τον μέλλοντα αιώνα, τον οποίο φωτίζει ο ίδιος ο Χριστός. Θα φάνε λοιπόν τα κρέατα κατά τον αιώνα τούτον, λέει. Διότι, όσο βρισκόμαστε σε αυτόν τον κόσμο, μέσω της αγίας σαρκός και του τιμίου αίματος, θα μεταλαμβάνουμε τον Χριστό με τρόπο πιο υλικό. Όταν όμως φτάσουμε στην ημέρα της δυνάμεώς Του, όπως είναι γραμμένο, και ανεβούμε στη λαμπρότητα των αγίων, θα αγιαστούμε πάλι με κάποιον άλλον τρόπο, όπως γνωρίζει ο διανομέας και χορηγός των μελλοντικών αγαθών. Εξάλλου, η μετάληψη της αγίας Του σαρκός, και παρομοίως η πόση του σωτηρίου αίματος, αποτελεί ομολογία του πάθους και του θανάτου του Χριστού, ο οποίος φανερώθηκε για εμάς κατά θεία οικονομία. Διότι έτσι λέει κάπου ο Ίδιος, όταν έθετε στους οικείους Του τους κανόνες σχετικά με το μυστήριο: «Διότι όσες φορές τρώτε τον άρτο τούτο και πίνετε το ποτήριο τούτο, εξαγγέλλετε τον δικό μου θάνατο».

Διότι, εκείνος που από απάτη και πλεονεξία θεωρήθηκε πως είναι ο θεός αυτού του αιώνα, σκοτείνιασε νοητά ολόκληρη τη γη, παρασύροντάς την σε πολυθεϊστική πλάνη και σε κάθε είδος ακαθαρσίας. Αντίθετα, ο Θεός και Κύριος των πάντων, δηλαδή ο Χριστός, φανερώθηκε σε εμάς και ανέδειξε αληθινά την τριπόθητη ημέρα, την οποία και ο θεσπέσιος Δαβίδ υπενθύμιζε λέγοντας: «Αυτή είναι η ημέρα που έκανε ο Κύριος, ας αγαλλιάσουμε και ας ευφρανθούμε σε αυτήν». Έγραψε δε κάπου και ο σοφότατος Παύλος, αφενός ότι «η νύχτα προχώρησε και η ημέρα πλησίασε», και αφετέρου: «Δεν είμαστε της νύχτας, ούτε του σκότους, αλλά υιοί του φωτός και υιοί της ημέρας». Την αυγή, λοιπόν, και σαν σε τρίτη ημέρα, κατέβηκε ο Μονογενής.

Ας δεχθείς λοιπόν, για κανέναν άλλο λόγο παρά μόνο για όσα αναφέραμε μόλις, ότι ο Χριστός έχει ονομαστεί στύλος για εμάς· τους καθοδηγούσε μάλιστα την ημέρα μέσα σε στύλο νεφέλης, ενώ τη νύχτα, λέει, μέσα σε στύλο φωτιάς, για να τους δείχνει τον δρόμο. Είναι συνήθεια στη θεία Γραφή να ονομάζει νύχτα τον καιρό πριν από την έλευσή Του, κατά τον οποίο, καθώς ο Σατανάς τυραννούσε ακόμη, επικρατούσε στους ανθρώπους της γης το σκοτάδι της αγνωσίας· και ημέρα πάλι, τον χρόνο της ελεύσεως του Σωτήρος μας, κατά τον οποίο φωτιστήκαμε, έχοντας δεχθεί στον νου μας τις αυγές της αληθινής θεογνωσίας, και βλέποντας τον ήλιο της δικαιοσύνης με τα μάτια της καρδιάς· και θα το μαρτυρήσει ο Παύλος, λέγοντας για τον χρόνο πριν από την έλευση και για τον χρόνο κατά τη διάρκειά της: «Η νύχτα προχώρησε, και η ημέρα πλησίασε· ας αποβάλουμε λοιπόν τα έργα του σκότους, και ας ενδυθούμε τα όπλα του φωτός, για να περπατήσουμε με ευσχημοσύνη, όπως την ημέρα.» Εφόσον, λοιπόν, ως νύχτα νοείται ο παλαιός καιρός, και ως ημέρα πάλι ο καιρός κατά τον οποίο έγινε άνθρωπος ο Μονογενής, λέμε ότι προηγούνταν των Ισραηλιτών με τη μορφή φωτιάς, όπως με τον Νόμο που κατακρίνει και τιμωρεί (διότι η φωτιά είναι σημείο τιμωρίας)· ενώ σε εμάς με τη μορφή νεφέλης, ως τύπος του αγίου βαπτίσματος και της σωτηρίας μέσω του ύδατος. Ή μήπως δεν είναι νερό η νεφέλη; ΠΑΛΛ. Πώς δεν είναι; ΚΥΡ. Όταν δε οι Ισραηλίτες αναχώρησαν από τη χώρα των Αιγυπτίων, άναψε από οργή εκείνος που παλαιότερα τους εκμεταλλευόταν, δηλαδή ο Φαραώ, και επιχείρησε να τους καταδιώξει. «

Διότι δεν επιτρέπεται να αμφιβάλλουμε ότι οποιοσδήποτε από εκείνους που συγκαταλέγονται στους αγιασμένους, έχοντας την αρετή σαν κάποιο σπίτι, αν τυχόν απομακρυνθεί από τον αγιασμό, θα καταστραφεί μαζί με τους άλλους και θα υποβληθεί στις ίδιες τιμωρίες που επιβάλλονται σε εκείνους οι οποίοι έχουν νοσήσει με την ασελγή και αθεράπευτη ζωή. Γι' αυτόν τον λόγο και ο θεσπέσιος Ψαλμωδός μας λέει: «Μην καταστρέψεις την ψυχή μου μαζί με τους ασεβείς, και τη ζωή μου μαζί με ανθρώπους αιμάτων, στα χέρια των οποίων βρίσκονται οι ανομίες». Πρόσεξε λοιπόν ότι λέει: «Δεν θα βγείτε από την πόρτα του σπιτιού σας μέχρι το πρωί». Διότι η Ιερή Γραφή παρομοιάζει με νύχτα τον παρόντα αιώνα, ενώ με ημέρα που αναμένεται να έρθει, τον μέλλοντα αιώνα. Και γι' αυτό ο μακάριος Παύλος, βλέποντας τον παρόντα αιώνα να φτάνει ήδη στο τέλος του, και τον μέλλοντα αιώνα να είναι πλέον κοντά, σχεδόν προ των πυλών, συμβούλευε λέγοντας: «Η νύχτα προχώρησε και η ημέρα πλησίασε. Ας αποθέσουμε λοιπόν τα έργα του σκότους και ας ενδυθούμε τα όπλα του φωτός, ώστε να περπατήσουμε με ευπρέπεια όπως κατά τη διάρκεια της ημέρας». Συνεπώς, το «μέχρι το πρωί» θα μπορούσε να υποδηλώνει όλη τη διάρκεια του βίου, δηλαδή μέχρι να φανερωθεί ο μέλλων καιρός. Και πώς θα μπορούσε να γίνει αυτό σε σχέση με εμάς; Διότι στο τέλος της ζωής του καθενός έχει σχεδόν ήδη εισέλθει ο μέλλων αιώνας.

Και θύρες μιας τέτοιας οικίας είναι οι αισθήσεις που υπάρχουν μέσα μας, μέσω των οποίων μεταδίδεται στις καρδιές όλων η ποιότητα των πραγμάτων. Προστάζει δε να τρώγονται τα κρέατα αυτή τη νύχτα, δηλαδή κατά τον παρόντα αιώνα. Διότι νύχτα τον ονόμασε και ο Παύλος, λέγοντας: «Η νύχτα προχώρησε, και η ημέρα πλησίασε», ονομάζοντας ημέρα τον μέλλοντα αιώνα. Εφόσον λοιπόν είμαστε σε αυτόν τον κόσμο, τρώμε την αγία σάρκα του Χριστού μέσω της Θείας Μεταλήψεως. Όταν όμως αναχωρήσουμε από εδώ, θα τον μεταλάβουμε με άλλον τρόπο. Διατάζει δε να τρώνε τα κρέατα ψημένα στη φωτιά, δηλαδή με τη φωτιά του πνεύματος και της αγάπης του Χριστού. Αλλά και να φάνε άζυμους άρτους μαζί με πικρά χόρτα, δηλαδή να τρέφουν την ψυχή τους με άζυμες και καθαρές επιθυμίες, απαλλαγμένες από κακία, και να αποδέχονται τις πίκρες που προέρχονται από τους πειρασμούς. «Δεν θα φάτε δε», λέει, «από αυτά ωμό». Διότι το ωμό δεν κόβεται εύκολα με τα δόντια, ούτε τρώγεται για να χωνευτεί. Ωμό, πάντως, τρώνε όσοι δεν εξετάζουν με ακριβή έρευνα το μυστήριο του Χριστού, κομματιάζοντάς το με τα δόντια της διάνοιας, πυρώνοντάς το και δοκιμάζοντάς το, σύμφωνα με αυτό που ειπώθηκε από τον Δαβίδ: «Και μέσα στη μελέτη μου θα ανάψει φωτιά.» Εμποδίζει δε και το να το τρώνε βρασμένο σε νερό, υποδηλώνοντας ότι η νερουλή και χαλαρή αντίληψη περί αυτού δεν θα αποτελέσει καλή τροφή.

Ελάτε, αγαπητοί, ας βαδίσουμε στην οδό που μας έδειξε ο Κύριος, ώστε με χαρά να φθάσουμε στη βασιλεία του. Ας πάρουμε εφόδια και λάδι στα δοχεία μας, διότι δεν είναι μικρό το μήκος εκείνης της οδού. Ας περιζώσουμε, λοιπόν, την οσφύ μας με ειλικρίνεια και αλήθεια, ως άνθρωποι και γνήσιοι δούλοι που περιμένουν τον ίδιο τους τον Δεσπότη. Ας ανάψουμε τις λαμπάδες μας και ας αγρυπνήσουμε με γενναιότητα, διότι προσδοκούμε να δεχθούμε τον Κύριό μας από τους ουρανούς. Ας μη νυστάξουμε, λοιπόν, για να μη σβήσουν οι λαμπάδες μας. Ιδού, ήλθε· η νύχτα προχώρησε και η ημέρα πλησίασε. Υιοί του φωτός, φθάστε στο φως. Εξέλθετε με χαρά σε προϋπάντηση του Κυρίου μας. Δείξτε του τις αρετές σας. Προσφέρετέ του την άσκηση και την εγκράτειά σας· τα δάκρυα και την ακτημοσύνη σας.

Ελάτε να αποβάλουμε από πάνω μας κάθε φροντίδα και μέριμνα αυτού του μάταιου αιώνα, και με μεγάλη σπουδή και πολλή προθυμία ας υπηρετήσουμε μόνο Αυτόν. Διότι, ιδού, η ημέρα Του πλησίασε αληθινά και η παρουσία Του έφτασε σε εμάς με βεβαιότητα. Ελάτε λοιπόν, αδελφοί μου, ας προετοιμάσουμε τους εαυτούς μας και ας γρηγορούμε, περιμένοντας τον Κύριό μας και αθάνατο Νυμφίο. Διότι, ιδού, έλαμψε, ιδού, ανέτειλε, ιδού, ήρθε. Η νύχτα προχώρησε και η ημέρα πλησίασε. Υιοί του φωτός, φτάστε στο φως. Βγείτε για να Τον προϋπαντήσετε με χαρά. Δείξτε Του τις αρετές σας. Προσφέρετέ Του την άσκηση και την εγκράτειά σας· τις αγρυπνίες και τον κόπο σας· τα δάκρυα και την ακτημοσύνη σας. Μην επιδείξετε λοιπόν ραθυμία, ούτε να νυστάξετε, ούτε να κοιμηθείτε. Κανείς σας ας μην κοιτάζει πίσω, αλλά το μάτι της ψυχής σας ας κοιτάζει ψηλά, προς εκείνο το επουράνιο κάλλος.

Διότι, ιδού, η ημέρα του πλησίασε αληθινά και η παρουσία του έφτασε σε εμάς βεβαιότατα. Ελάτε λοιπόν, φίλοι μου, ας ετοιμάσουμε τους εαυτούς μας και ας αγρυπνούμε, περιμένοντας τον Κύριό μας, τον αθάνατο Νυμφίο. Ιδού ανέτειλε, ιδού ήλθε· η νύχτα προχώρησε και η ημέρα πλησίασε· υιοί του φωτός, φτάστε στο φως· εξέλθετε με χαρά· προϋπαντήστε το φως του Κυρίου μας· δείξτε του τις αρετές σας· προσφέρετέ του την άσκησή σας, τα δάκρυά σας και όλες τις θλίψεις που υπομείνατε για τον πόθο και την αγάπη του. Μην αμελήσετε, λοιπόν, ούτε να οκνήσετε· αλλά υπομείνετε λίγο ακόμη, και κανείς σας ας μην κοιτάζει πίσω· ας έχει το βλέμμα του στραμμένο ψηλά, σε εκείνο το επουράνιο κάλλος, σε εκείνη τη χαρά του αθάνατου Νυμφίου, ώστε και η ψυχή μας να χορταίνει από τη δόξα της θεωρίας του και από τη λαμπρότητα και την ωραιότητά του.

Έχοντας αυτά κατά νου, αγαπητοί, ας ζήσουμε σώφρονα και δίκαια και ευσεβώς στον παρόντα αιώνα, όπως δίδαξε ο Απόστολος. Ας καθαρίσουμε τους εαυτούς μας από κάθε μολυσμό της σάρκας και του πνεύματος. Ας αποβάλουμε τα έργα του σκότους και τα σχήματα των εθνών, και ας μην πορευόμαστε πλέον όπως πορεύονται τα υπόλοιπα έθνη. Επιτελώντας τη μνήμη των Αγίων, ας μνημονεύουμε όλους τους αδύναμους, τις χήρες, τα ορφανά, τους ξένους, τους φτωχούς, όσους βρίσκονται στις φυλακές, όσους βρίσκονται στις ερήμους και στα όρη και στα σπήλαια και στις τρύπες της γης. Ας τιμήσουμε τις εορτές, γιορτάζοντας όχι πανηγυρικά, αλλά θεϊκά· όχι κοσμικά, αλλά υπερκόσμια και χριστιανικά. Ας μη στεφανώνουμε τις εξώπορτες, ας μη στήνουμε χορούς, ας μην εκθηλύνουμε την ακοή μας με αυλούς και κιθάρες, ας μην ντυνόμαστε με μαλακά ενδύματα, ούτε με λάμψεις χρυσού, ούτε με γλέντια και μέθες, ούτε με σαρκικές συνευρέσεις και ασέλγειες· αλλά ας τα αφήσουμε όλα αυτά στους Έλληνες και τους Ιουδαίους. Εμείς, όμως, ας στεφανώσουμε τις εξώπορτές μας με τον τίμιο και ζωοποιό σταυρό του Σωτήρα, λέγοντας μαζί με τον Απόστολο: σε μένα ας μη συμβεί ποτέ να καυχηθώ για τίποτε άλλο, παρά μόνο για τον σταυρό του Κυρίου μας Ιησού Χριστού.

Β΄. Έχει παρέλθει πλέον και έχει εξαφανιστεί η απάτη της αιρέσεως, σαν κάποια ομίχλη που διασκορπίστηκε από το Άγιο Πνεύμα. Έλαμψε δε καθαρή η αιθρία της ειρήνης και διακρίνονται μέσα σε αυτήν οι αστέρες της πόλεως να σπινθηροβολούν στο λαμπρό φως της αλήθειας, οι οποίοι δεν έχουν ταχθεί στη νύχτα και στο σκοτάδι, αλλά εμφανίζονται όλοι κατά τη διάρκεια της ημέρας, έχοντας αναλάμψει με το αληθινό φως της δικαιοσύνης. Και επειδή, καθώς λέει ο Απόστολος, η νύχτα προχώρησε, ή μάλλον έχει παντελώς εξαφανιστεί, και τα πάντα καταυγάζονται από το φως της ημέρας, τα νυκτόβια θηρία φεύγουν και συνωθούνται προς τους δρυμούς και τα σπήλαια· φεύγουν δε και οι αιρετικές νυχτερίδες βγάζοντας τριγμούς και, ατενίζοντας θαμπά το φως της αλήθειας, κρύβονται στις τρύπες των βράχων, κρεμάμενες η μία από το κεφάλι της άλλης. Έχουν παύσει, εξαιτίας αυτής της ημέρας, οι παρατάξεις των γλεντοκόπων και των μεθυσμένων. Λωποδύτες, διαρρήκτες και κλέφτες, και οτιδήποτε άλλο αποτελεί έργο της νύχτας, έχουν κρυφτεί μετά την ανατολή του φωτός της ειρήνης. Όσο όμως διαρκούσε εκείνη η νύχτα, σκοτεινιάζοντας τα πάντα με τον γνόφο της απάτης, τι είδους πράγματα διαπράττονταν; Ήταν άξια λήθης και βαθιάς σιωπής, ώστε να μην μολυνθεί η παρούσα χάρις από την ανάμνηση των πιο δυσάρεστων καταστάσεων. Διότι πώς θα μπορούσε κάποιος να διηγηθεί τα εναντίον της κακά; Και πώς θα μπορούσε πάλι να σιωπήσει; Ποιο πάθος από τραγωδία είναι ανάλογο; Ποιος μύθος που επινοεί συμφορές μπορεί να συγκριθεί;

Εάν κάποιος σκεφθεί το ίδιο ακριβώς και για την πρωινή θεία αντίληψη, δεν θα έσφαλλε ως προς το ορθό. Διότι η συνήθεια της Γραφής ονομάζει όρθρο την πρωινή ώρα. Ο δε όρθρος είναι ο χρόνος που αποτελεί το μεθόριο μεταξύ νύχτας και ημέρας, κατά τον οποίο η μεν εξαφανίζεται, η δε αρχίζει. Και επειδή σε πολλά σημεία της Γραφής η κακία νοείται αινιγματωδώς διά του σκότους, όταν ανατείλει σε εμάς, μέσω της θείας αντιλήψεως, ο κατά αρετήν βίος, τότε θα φθάσουμε στη νίκη, αποβάλλοντας τα έργα του σκότους και περιπατώντας ευσχημόνως όπως την ημέρα, καθώς λέγει ο Απόστολος.

Εκείνος λοιπόν που τόσο πολύ ανυψώθηκε πάνω από τους εχθρούς, ώστε να αναπαύεται υπό τη σκιά των θείων πτερύγων και να αναληφθεί από τη γη στην επουράνια μακαριότητα («Διότι εξαπέστειλε», λέει, «από τον ουρανό και με έσωσε»), δεν στρέφει πλέον το βλέμμα του στα γήινα, αλλά μελετά τη δόξα των επουρανίων, λέγοντας: «Υψώσου πάνω από τους ουρανούς, Θεέ, και σε όλη τη γη ας είναι η δόξα σου». Και διηγούμενος τις επιθέσεις των εχθρών, λέει ότι εκείνοι παγιδεύονται από τα ίδια τους τα κακά, πέφτοντας μέσα στους λάκκους τους. Διότι λέει ότι: «Ετοίμασαν παγίδα για τα πόδια μου και λύγισαν την ψυχή μου· έσκαψαν λάκκο μπροστά μου και έπεσαν οι ίδιοι σε αυτόν». Ο ίδιος όμως δηλώνει ότι είναι έτοιμος να υμνήσει τη θεία δόξα με εγκώμια. Πόσο μακάριος είναι για το τόσο μεγάλο πνευματικό του μεγαλείο εκείνος, του οποίου η καρδιά έχει προετοιμαστεί για την εξύμνηση της θείας δόξας, χωρώντας μέσα της το αχώρητο. Και λέγοντας ότι είναι προετοιμασμένος και έτοιμος, δεν αναβάλλει την ωδή, αλλά προσκαλεί τα ζωντανά του όργανα, καλώντας τα ονομαστικά στην υπηρεσία της υμνωδίας, λέγοντας: «Εξυπνήστε, ψαλτήρι και κιθάρα». Πράγμα το οποίο καταδεικνύει την εναρμόνια συνωδία του διπλού ανθρώπου, δηλαδή του ορατού και του κεκρυμμένου, προς τη θεία δοξολογία, και τα όργανα υπακούουν σε αυτόν που τα καλεί. Ο δε κατάλληλος χρόνος για μια τέτοια μουσική είναι ο όρθρος. Διότι σε κανέναν από όσους δεν έχουν αποβάλει τα έργα του σκότους δεν αφυπνίζεται η δόξα του Θεού.

Όταν λοιπόν εξαλειφθεί από τη φύση μας ο εμφύλιος πόλεμος, τότε και εμείς, έχοντας ειρηνεύσει μέσα μας, γινόμαστε ειρήνη, αποδεικνύοντας ως αληθινή και κύρια επάνω μας την επωνυμία του Χριστού. Κατανοώντας δε τον Χριστό ως φως αληθινό και απρόσιτο στο ψεύδος, μαθαίνουμε τούτο: ότι πρέπει και ο δικός μας βίος να καταφωτίζεται από τις ακτίνες του αληθινού φωτός. Και αρετές είναι οι ακτίνες του ηλίου της δικαιοσύνης που απορρέουν για τον φωτισμό μας, μέσω των οποίων κατορθώνουμε να αποβάλουμε τα έργα του σκότους και να πορευθούμε με ευσχημοσύνη όπως την ημέρα, και, έχοντας απαρνηθεί τα κρυφά έργα της αισχύνης και πράττοντας τα πάντα μέσα στο φως, να γίνουμε και οι ίδιοι φως, ώστε να λάμπουμε και στους άλλους, το οποίο αποτελεί ίδιον του φωτός. Και εάν κατανοήσουμε τον Χριστό ως αγιασμό, με το να απομακρύνουμε τους εαυτούς μας από κάθε βέβηλη και ακάθαρτη πράξη και σκέψη, ας αποδείξουμε τους εαυτούς μας αληθινούς κοινωνούς του ονόματός Του, ομολογώντας τη δύναμη του αγιασμού με τα έργα και όχι με τα λόγια, δηλαδή με τον ίδιο μας τον βίο.

ΕΚΦΩΝΗΘΕΙΣΑ ΤΗΝ ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΩΝ ΒΑΪΩΝ «Σε καιρό δεκτό σε εισάκουσα, και σε ημέρα σωτηρίας σε βοήθησα», είπε ο Θεός μέσω του Ησαΐα. Είναι καλό, λοιπόν, σήμερα να πω προς την αγάπη σας εκείνο το αποστολικό: «ιδού καιρός ευπρόσδεκτος, ιδού ημέρα σωτηρίας· ας αποβάλουμε λοιπόν τα έργα του σκότους και ας εργαστούμε τα έργα του φωτός, ώστε να πορευτούμε με ευσχημοσύνη όπως αρμόζει στην ημέρα». Διότι πλησιάζει η ανάμνηση των σωτηρίων παθών του Χριστού και το καινό και μέγα και πνευματικό Πάσχα, το βραβείο της απαθείας, το προοίμιο του μέλλοντος αιώνος. Και το προκηρύσσει αυτό ο Λάζαρος, ο οποίος επέστρεψε από τα βάθη του άδη και αναστήθηκε εκ νεκρών την τέταρτη ημέρα, μόνο με τη φωνή και το πρόσταγμα του Θεού, ο οποίος έχει την εξουσία της ζωής και του θανάτου, και προανυμνούν τα παιδιά και ο άκακος λαός, με την έμπνευση του θείου Πνεύματος, αυτόν που λυτρώνει από τον θάνατο, αυτόν που ανεβάζει τις ψυχές από τον άδη, αυτόν που χαρίζει αιώνια ζωή σε ψυχή και σώμα.

Ας αποβάλουμε λοιπόν, αδελφοί, τα έργα του σκότους, και ας εργαζόμαστε τα έργα του φωτός, ώστε όχι μόνο να συμπεριφερθούμε με ευπρέπεια όπως σε μια τέτοια ημέρα, αλλά και να γίνουμε υιοί της ημέρας. Και ελάτε να ανεβούμε στο όρος, όπου έλαμψε ο Χριστός, για να αντικρίσουμε τα όσα βρίσκονται εκεί. Μάλλον δε, εφόσον είμαστε τέτοιοι και έχουμε γίνει άξιοι μιας τέτοιας ημέρας, ο ίδιος ο Λόγος του Θεού θα μας ανεβάσει στον κατάλληλο καιρό. Τώρα όμως, σας παρακαλώ, συγκεντρώστε και υψώστε το βλέμμα της διανοίας προς το φως του ευαγγελικού κηρύγματος, ώστε προς το παρόν να μεταμορφωθείτε μέσω της ανακαίνισης του νου σας, και έτσι, ελκύοντας την άνωθεν θεία αίγλη, να γίνετε σύμμορφοι με το ομοίωμα της δόξας του Κυρίου, του οποίου το πρόσωπο έλαμψε σήμερα στο όρος σαν τον ήλιο.

ΕΙΣ ΤΗΝ ΣΩΤΗΡΙΟΝ ΓΕΝΝΗΣΙΝ ΤΗΣ ΠΑΝΥΠΕΡΑΓΝΟΥ ΔΕΣΠΟΙΝΗΣ ΗΜΩΝ ΘΕΟΤΟΚΟΥ ΚΑΙ ΑΕΙΠΑΡΘΕΝΟΥ ΜΑΡΙΑΣ Κάθε καιρός είναι κατάλληλος για να θέσει κανείς την αρχή μιας σωτήριας πολιτείας. Και δηλώνοντας αυτό, ο μέγας Παύλος έλεγε: «Ιδού καιρός ευπρόσδεκτος· ιδού ημέρα σωτηρίας· ας αποβάλουμε τα έργα του σκότους και ας εργαστούμε τα έργα του φωτός· ας περπατήσουμε με ευσχημοσύνη, όπως την ημέρα», μη λέγοντας ότι ευπρόσδεκτος καιρός για σωτηρία είναι κάποια συγκεκριμένη ώρα ή ημέρα, αλλά ολόκληρος ο χρόνος μετά την επιφάνεια του Κυρίου και Θεού και Σωτήρος ημών Ιησού Χριστού. Διότι, όπως όταν ανατέλλει στη γη ο αισθητός ήλιος είναι καιρός σωματικής εργασίας για τους ανθρώπους, όπως ακριβώς είπε και ο Δαβίδ: «Ανέτειλε ο ήλιος, και θα εξέλθει ο άνθρωπος για το έργο του και για την εργασία του έως το εσπέρας», έτσι και τώρα που ο ήλιος της δικαιοσύνης εμφανίστηκε σε εμάς με σάρκα, όλος ο καιρός μετά την επιφάνειά του είναι κατάλληλος για πνευματική εργασία. Αυτό δηλώνει και ο ίδιος προφήτης σε άλλο σημείο, όταν, αφού μίλησε για τη δεσποτική παρουσία λέγοντας «Ο λίθος που αποδοκίμασαν οι οικοδόμοι, αυτός έγινε ακρογωνιαίος», πρόσθεσε: «Αυτή είναι η ημέρα που εποίησε ο Κύριος· ας αγαλλιαστούμε και ας ευφρανθούμε σε αυτήν».

Παντού λάμπει η πομπή των νεοφωτίστων και όλοι εορτάζουμε. Εμείς ευφραινόμαστε, εμείς διασαλπίζουμε το Κυριακό Πάσχα, υπακούοντας στον Παύλο που αναφωνεί: Διότι το Πάσχα μας, ο Χριστός, θυσιάστηκε για εμάς. Η σκιά παρήλθε, η αλήθεια έλαμψε· ο νόμος έπαυσε, η χάρις υψώθηκε· η πληγή της περιτομής ενταφιάστηκε, η σφραγίδα του βαπτίσματος ζωοποιήθηκε. Δεν διαυγάζει πλέον η αλμύρα της Ερυθράς Θάλασσας, αλλά η γλυκύτητα της ιερής κολυμβήθρας· δεν κρούει πλέον το τύμπανο η αδελφή του Μωυσή, αλλά η Εκκλησία υποδεικνύει το Ευαγγέλιο· δεν υπάρχει πλέον η νύχτα της αγνωσίας, αλλά το φως της θεογνωσίας, καθώς λέει ο θεσπέσιος Παύλος: Η νύχτα προχώρησε, και η ημέρα πλησίασε.

Γ'. Ας δεχθούμε, λοιπόν, με πολλή ευγνωμοσύνη τις διδασκαλίες της Θείας Γραφής και ας μην αντιτασσόμαστε στην αλήθεια, ούτε να παραμένουμε στο σκοτάδι, αλλά ας σπεύδουμε προς το φως και ας πράττουμε έργα άξια του φωτός και της ημέρας, όπως ακριβώς προτρέπει και ο Παύλος λέγοντας: Ας πολιτευθούμε με ευσχημοσύνη όπως κατά την ημέρα και ας μην εργαζόμαστε τα έργα του σκότους. Και ονόμασε, λέει, ο Θεός το φως ημέρα και το σκοτάδι το ονόμασε νύχτα. Όμως, εκείνο που παραλίγο να μας διαφύγει, είναι αναγκαίο να το επαναλάβουμε πάλι. Διότι, αφού είπε, «Γενηθήτω φως, και εγένετο φως», πρόσθεσε: «Και είδε ο Θεός το φως, ότι είναι καλό». Πρόσεξε εδώ, αγαπητέ μου, πόση είναι η θεία συγκατάβαση των λέξεων. Τι λοιπόν; Πριν δημιουργηθεί το φως, δεν γνώριζε ότι είναι καλό, αλλά αφού παρήχθη, η όραση υπέδειξε στον Δημιουργό την ομορφιά του δημιουργήματος; Και ποιος από όσους έχουν νου θα μπορούσε να πει κάτι τέτοιο;

Δηλαδή, πλησιάζει η ανάσταση, πλησιάζει η φοβερή κρίση, πλησιάζει η ημέρα που καίει σαν καμίνι· και πρέπει λοιπόν εμείς να απαλλαγούμε από τη ραθυμία. Διότι τώρα η σωτηρία μας είναι πιο κοντά παρά όταν πιστέψαμε. Βλέπεις πώς θέτει ήδη ενώπιόν τους την ανάσταση; Διότι, καθώς προχωρά ο χρόνος, λέει, ο καιρός της παρούσας ζωής αναλώνεται, ενώ ο μέλλων αιώνας πλησιάζει περισσότερο. Εάν λοιπόν είσαι προετοιμασμένος, και έχεις πράξει όλα όσα Εκείνος πρόσταξε, η ημέρα αυτή γίνεται ημέρα σωτηρίας· εάν όμως συμβαίνει το αντίθετο, δεν είναι πια έτσι. Αλλά προς το παρόν δεν τους προτρέπει με βάση τα δυσάρεστα, παρά με βάση τα ευχάριστα, αποδεσμεύοντάς τους με αυτόν τον τρόπο από την προσκόλληση στα παρόντα. Έπειτα, επειδή ήταν φυσικό στην αρχή και στο ξεκίνημά τους να δείχνουν μεγαλύτερο ζήλο, εφόσον ο πόθος τους βρισκόταν στην ακμή του, ενώ με την πάροδο του χρόνου όλη αυτή η προθυμία να μαραθεί, τους λέει ότι πρέπει να κάνουν το αντίθετο: να μην ατονούν καθώς περνά ο χρόνος, αλλά μάλλον να βρίσκονται σε μεγαλύτερη ακμή. Διότι, όσο περισσότερο πλησιάζει ο βασιλιάς, τόσο περισσότερο πρέπει να προετοιμαζόμαστε· όσο πιο κοντά βρίσκεται το έπαθλο, τόσο περισσότερο πρέπει να διεγειρόμαστε για τους αγώνες. Επειδή και οι δρομείς το ίδιο κάνουν· όταν πλησιάζουν στο τέλος του δρόμου και πρόκειται να λάβουν το έπαθλο, τότε αναθαρρούν και εντείνουν περισσότερο τον αγώνα τους. Γι' αυτόν τον λόγο έλεγε: Τώρα η σωτηρία μας είναι πιο κοντά παρά όταν πιστέψαμε. Η νύχτα προχώρησε, και η ημέρα πλησίασε.

Ό,τι λοιπόν κάνουμε εκεί, αυτό ας πράξουμε και εδώ· ας απεκδυθούμε τις φαντασιώσεις, ας απαλλαγούμε από τα ονείρατα του παρόντος βίου, ας αποβάλουμε τον βαθύ ύπνο και ας ενδυθούμε αντί για ιμάτια την αρετή. Διότι, εννοώντας όλα αυτά, έλεγε: «Ας αποβάλουμε, λοιπόν, τα έργα του σκότους και ας ενδυθούμε τα όπλα του φωτός». Διότι η ημέρα μάς καλεί σε παράταξη και μάχη. Αλλά μην φοβηθείς ακούγοντας για παράταξη και όπλα. Διότι, στην περίπτωση της υλικής πανοπλίας, ο εξοπλισμός είναι βαρύς και απευκταίος, εδώ όμως είναι ποθεινός και άξιος επιθυμίας. Διότι τα όπλα είναι του φωτός· γι' αυτό και σε αναδεικνύουν λαμπρότερο από την ακτίνα, εκπέμποντας πολλή λάμψη, και σε θέτουν σε ασφάλεια. Διότι είναι όπλα. Και σε κάνουν να καταλάμπεσαι· διότι είναι όπλα του φωτός. Τι λοιπόν; Δεν υπάρχει ανάγκη να πολεμήσουμε; Υπάρχει μεν ανάγκη να πολεμήσουμε, όχι όμως να ταλαιπωρηθούμε και να κοπιάσουμε· διότι αυτό δεν είναι πόλεμος, αλλά χορεία και πανήγυρις. Τέτοια είναι η φύση αυτών των όπλων, τέτοια είναι η δύναμη του στρατηγού. Και όπως ακριβώς ο νυμφίος εξέρχεται στολισμένος από τη νυφική παστάδα, έτσι και αυτός που θωρακίζεται με αυτά τα όπλα· διότι είναι ταυτόχρονα στρατιώτης και νυμφίος. Λέγοντας δε ότι «Η ημέρα πλησίασε», δεν την αφήνει απλώς να είναι κοντά, αλλά την καθιστά ήδη παρούσα· διότι λέει: «Ας συμπεριφερθούμε με ευσχημοσύνη, όπως την ημέρα». Επειδή η ημέρα είναι ήδη παρούσα.

Διότι αποτελεί ανάμνηση του πάθους του Χριστού στον καιρό της κοσμικής νύχτας, μετά την οποία θα διαλάμψει η ημέρα και θα φανερωθεί η ζωή του Χριστού. Σύμφωνα με το: «Η δε ημέρα έχει πλησιάσει». Κανείς δε δεν συντρίβει οστό. Διότι ούτε οι δήμιοι συνέτριψαν τα σκέλη του Χριστού, ενώ συνέτριψαν τα σκέλη των συσταυρωθέντων, όπως μαρτύρησε ο ευαγγελιστής. Τα πικρά χόρτα που τρώγονταν μαζί με το πρόβατο, φανέρωναν την πικρία των θλίψεων· τα άζυμα φανέρωναν την απλότητα και την ειλικρίνεια, όπως λέει ο Παύλος, δηλαδή την απουσία ανάμειξης της παλαιάς κακίας με τη νέα αρετή. Σου απομένει να εξετάσεις πνευματικά το σχήμα (τη στάση) εκείνων που τρώνε το Πάσχα και να το μιμηθείς· διότι το σωματικό σχήμα θα λάβει την πνευματική του εφαρμογή. Δεν αποτελεί κενό σχήμα, αλλά σωτήριο έργο το να περιζώσεις την οσφύ σου, όχι του σώματος με ιμάντα, αλλά της ψυχής με ετοιμότητα. Υπόδησε τα πόδια σου ομοίως με την ετοιμασία του Ευαγγελίου, κατά τον Απόστολο. Να κρατάς βακτηρία στα χέρια, όχι ξύλινη, αλλά της πίστης που σε στηρίζει. Ολόκληρο εκείνο το σχήμα που είναι οδοιπορικό, σαν εκείνων που επείγονται για την έξοδο από την Αίγυπτο, μιμήσου το εσύ με τελειότερο τρόπο, ως επειγόμενος για την έξοδο από τον κόσμο και τη φθορά. Ας υπάρχει προθυμία και σε καμία περίπτωση ραθυμία, κατά την πνευματική βρώση του Πάσχα.

Τέτοιο είναι, λοιπόν, το μυστήριο του χρίσματος· μετά δε το χρίσμα ακολουθεί η βρώση, η οποία εγκατοικίζει το θείο σώμα μέσα μας και το αναμειγνύει προς ένωση. «Θα φάνε», λέει, «τα κρέατα αυτή τη νύχτα ψημένα στη φωτιά». Νύχτα είναι αυτός ο παρών αιώνας· «Η νύχτα προχώρησε», λέει ο Παύλος. Δια πυρός γίνεται η μετάληψη του αγίου σώματος, δηλαδή με έμπυρη και ζέουσα προθυμία. «Να είστε ζέοντες», λέει, «στο πνεύμα», και «Φωτιά ήρθα να ρίξω στη γη», λέει, «και τι άλλο θέλω αν έχει κιόλας ανάψει;»

γʹ. Γιατί άραγε ο Παύλος ονόμασε νύχτα την παρούσα ζωή, ενώ την άλλη ημέρα; Όχι επειδή εναντιώνεται στον Χριστό, αλλά επειδή λέει τα ίδια, αν όχι με τις ίδιες λέξεις, τουλάχιστον ως προς τα νοήματα. Διότι λέει: «Η νύχτα προχώρησε, η δε ημέρα πλησίασε». Ονομάζει, δηλαδή, νύχτα τον παρόντα καιρό, εξαιτίας εκείνων που κάθονται στο σκοτάδι, ή επειδή την παραβάλλει με την ημέρα εκείνη· ενώ ο Χριστός ονομάζει νύχτα το μέλλον, εξαιτίας του ότι τα αμαρτήματα καθίστανται ανενεργά. Ο Παύλος, πάλι, ονομάζει νύχτα τον παρόντα βίο, επειδή βρίσκονται στο σκοτάδι όσοι διάγουν τη ζωή τους μέσα στην κακία και την απιστία. Απευθυνόμενος, λοιπόν, στους πιστούς, έλεγε: «Η νύχτα προχώρησε, η δε ημέρα πλησίασε», επειδή επρόκειτο να απολαύσουν το φως εκείνο· και ονομάζει νύχτα τον παλαιό βίο. Διότι λέει: «Ας αποβάλλουμε τα έργα του σκότους». Βλέπεις ότι γι' αυτούς λέει πως είναι νύχτα;

Το ότι μάλιστα βρίσκεται προ των πυλών, άκουσε τον Παύλο που λέει: «Η νύχτα προχώρησε, και η ημέρα πλησίασε»· και πάλι: «Διότι εκείνος που έρχεται θα έλθει, και δεν θα καθυστερήσει». Διότι έχουν πλέον ολοκληρωθεί τα σημεία που προμηνύουν την ημέρα εκείνη. Διότι λέγει: «Θα κηρυχθεί αυτό το Ευαγγέλιο της βασιλείας σε ολόκληρο τον κόσμο προς μαρτυρία σε όλα τα έθνη· και τότε θα έλθει το τέλος».

5. Για να μη συμβεί λοιπόν αυτό, ας αποβάλουμε τα ρυπαρά ενδύματα, ας ντυθούμε τα όπλα του φωτός, και η δόξα του Θεού θα μας περιβάλει. Διότι τι το βαρύ υπάρχει στις εντολές; Και τι δεν είναι εύκολο; Άκουσε τουλάχιστον τον προφήτη που λέει, και τότε θα κατανοήσεις την ευκολία: «Ούτε εάν σκύψεις σαν κρίκο τον τράχηλό σου, και στρώσεις από κάτω σου σάκο και στάχτη, ούτε έτσι θα ονομάσεις τη νηστεία δεκτή· αλλά λύσε κάθε δεσμό αδικίας, διάλυσε τις θηλιές των βίαιων συναλλαγών». Δες τη σοφία του προφήτη. Διότι, αφού έθεσε προηγουμένως τα βαριά και τα αναίρεσε, ζητά να σωθούμε μέσω των εύκολων, δείχνοντας ότι ο Θεός δεν έχει ανάγκη από κόπους, αλλά από υπακοή. Έπειτα, δείχνοντας ότι η μεν αρετή είναι εύκολη, η δε κακία βαριά και φορτική, το αποδεικνύει αυτό από τις ίδιες τις λέξεις. Διότι η μεν κακία είναι δεσμός και θηλιά, λέει· ενώ η αρετή είναι απαλλαγή και διάλυση όλων αυτών. «Σχίσε κάθε άδικο συμβόλαιο»· αποκαλώντας έτσι τα γραμμάτια των τόκων και των δανείων. «Απόλυσε ελεύθερους τους συντριμμένους»· δηλαδή τους ταλαιπωρημένους. Διότι τέτοιος είναι ο χρεώστης· όταν δει τον δανειστή, συντρίβεται η διάνοιά του, και τον φοβάται περισσότερο και από θηρίο. «Φτωχούς αστέγους βάλε μέσα στο σπίτι σου· εάν δεις γυμνό, ντύσε τον, και δεν θα παραβλέψεις τους συγγενείς του γένους σου».

Διότι, όπως ακριβώς κάποιοι υψηλοί σκόπελοι που περιβάλλουν τα λιμάνια, τους οποίους βεβαίως συνηθίζουν να ονομάζουν φάρους, έχοντας άσβεστη φωτιά καθ' όλη τη διάρκεια της νύχτας, καθοδηγούν με τη λάμψη του φωτός τους περιπλανώμενους στο πέλαγος προς την ασφάλεια του λιμανιού· έτσι και αυτές, έχοντας περιβληθεί τη φιλοφροσύνη σαν κάποια λιμάνια, με το φως της δικής τους μεγαλοψυχίας εκείνους που βρίσκονται μέσα στη βαθύτατη νύχτα —διότι η ζωή μας δεν βρίσκεται σε καθόλου καλύτερη κατάσταση από τη νύχτα, όπως ακριβώς λέει και ο Παύλος: «Η νύχτα προχώρησε, και η ημέρα πλησίασε»— εκείνους, λοιπόν, που πλανώνται μέσα στη βαθύτατη νύχτα στο πέλαγος της φιλαργυρίας και κινδυνεύουν να καταποντιστούν, τους προσκαλούν προς τη δική τους ασφάλεια, διατηρώντας διαρκώς αναμμένο το πυρ της φιλανθρωπίας και διασώζοντας το άσβεστο φως της ελεημοσύνης.

Ποιοι είναι δε αυτοί που πωλούν, παρά οι φτωχοί; Δώσε άρτο, και θα λάβεις εκείνα που μάτι δεν είδε, και αυτί δεν άκουσε, και σε καρδιά ανθρώπου δεν ανέβηκαν, τα οποία ετοίμασε ο Θεός για εκείνους που τον αγαπούν. Ελάτε, λοιπόν, ας αγαλλιάσουμε στον Κύριο, ας αλαλάξουμε στον Θεό, τον σωτήρα μας. Ας προσέλθουμε ενώπιόν του με εξομολόγηση, διότι η νύχτα προχώρησε, και η ημέρα του αδήλου βίου έχει πλησιάσει. Είθε δε όλοι εμείς, όντας φως εκ φωτός, να περιπατήσουμε μέσα στο φως της δόξας του Χριστού, του Σωτήρα μας, ενωμένοι με αυτόν τον ίδιο τον Κύριό μας, στον οποίο ανήκει η δόξα στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Έπειτα δες τι λέει: «Κάθε πρωί εξόντωνα όλους τους αμαρτωλούς της γης, για να εξολοθρεύσω από την πόλη του Κυρίου όλους όσους πράττουν την ανομία». Εδώ, λοιπόν, υπαινίσσεται τα σχετικά με τον μέλλοντα αιώνα. Επειδή, δηλαδή, ο παρών αιώνας είναι νύχτα, ενώ ο μέλλων είναι ημέρα, όπως λέει ο σοφότατος Παύλος: «Η νύχτα προχώρησε, η δε ημέρα πλησίασε»· ονομάζει «πρωί» την ανατολή του αιώνιου φωτός, το οποίο πρόκειται να απολαύσουν οι δίκαιοι. Σε αυτό, λοιπόν, το πρωί θα θανατώσει τους αμαρτωλούς, αποστέλλοντάς τους στο αιώνιο πυρ. Διότι αυτός είναι και ο θάνατος των αμαρτωλών, όπως λέει και ο ίδιος ο Σωτήρας: «Να φοβάστε περισσότερο εκείνον που μπορεί να θανατώσει και την ψυχή και το σώμα στη γέεννα». «Κάθε πρωί, λοιπόν, εξόντωνα όλους τους αμαρτωλούς της γης, για να εξολοθρεύσω όλους από την πόλη του Κυρίου», δηλαδή από την άνω Ιερουσαλήμ, «όσους πράττουν την ανομία». Διότι μόνο σε εκείνη αναπαύονται οι δίκαιοι, απολαμβάνοντας την αιώνια βασιλεία, την οποία είθε να αξιωθούμε να απολαύσουμε και εμείς και όλοι εσείς, αφού γίνουμε ευάρεστοι σε Αυτόν, ζώντας με οσιότητα εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών· στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος, εις τους αιώνας των αιώνων.

Διότι και εμείς έχουμε νυμφευθεί έναν Νυμφίο, ο οποίος ζητά να αγαπάται από εμάς σε τέτοιο βαθμό, ώστε όχι μόνο τα επίγεια και αυτά τα μικρά και ευτελή πράγματα, αλλά και την ίδια μας την ψυχή να απαρνούμαστε για χάρη του, όταν παραστεί ανάγκη. Επειδή, λοιπόν, πρέπει πλέον να αναχωρήσουμε για εκεί, ας απαλλάξουμε τους εαυτούς μας από τις ευτελείς φροντίδες. Διότι, εάν επρόκειτο να μεταφερθούμε από μια φτωχική οικία σε ένα βασίλειο, δεν θα νοιαζόμασταν για τα κεραμίδια, τα ξύλα, τα έπιπλα και την υπόλοιπη φτώχεια του σπιτιού. Ας μη μεριμνούμε, λοιπόν, ούτε και τώρα για τα επίγεια· διότι ο καιρός μας καλεί ήδη προς τον ουρανό, όπως ακριβώς έλεγε και ο μακάριος Παύλος γράφοντας στους Ρωμαίους: «Διότι τώρα η σωτηρία είναι πιο κοντά σε εμάς παρά τότε που πιστέψαμε· η νύχτα προχώρησε και η ημέρα πλησίασε». Και πάλι: «Εδώ, στο εξής, ο καιρός είναι περιορισμένος, ώστε και εκείνοι που έχουν γυναίκες να είναι σαν να μην έχουν». Σε τι χρειάζεται, λοιπόν, ο γάμος σε εκείνους που δεν πρόκειται να απολαύσουν τον γάμο, αλλά θα βρεθούν στην ίδια κατάσταση με όσους δεν έχουν; Σε τι χρειάζονται, επομένως, τα χρήματα, τι τα κτήματα, και τι οι βιοτικές μέριμνες, από τη στιγμή που η χρήση τους είναι πλέον άκαιρη και παράκαιρη;

Διότι, λέει, ο καιρός της κρίσεως βρίσκεται προ των πυλών. «Διότι τώρα η σωτηρία είναι πλησιέστερα σε εμάς παρά τότε που πιστέψαμε». Επειδή ήταν φυσικό στην αρχή να είναι πιο ένθερμοι, καθώς ο πόθος τους βρισκόταν σε ακμή, ενώ με την πάροδο του χρόνου ο ζήλος τους να γίνει πιο αδύναμος, λέει ότι πρέπει να κάνουν το αντίθετο, δηλαδή να μη χαλαρώνουν καθώς περνά ο χρόνος, αλλά μάλλον να ακμάζουν. Διότι, όσο περισσότερο πλησιάζει ο Βασιλιάς, τόσο περισσότερο πρέπει να προετοιμάζονται, επειδή και τα βραβεία είναι κοντά. Αφού και οι δρομείς αυτό ακριβώς κάνουν: όταν φτάνουν προς το τέλος του αγώνα και πρόκειται να λάβουν το βραβείο, τότε κινητοποιούνται περισσότερο. «Η νύχτα προχώρησε, και η ημέρα πλησίασε.

Επομένως, αφού αυτή μεν τελειώνει, εκείνη δε καταφθάνει, ας πράττουμε στο εξής τα έργα εκείνης, και όχι τα έργα αυτής. «Ας αποθέσουμε λοιπόν τα έργα του σκότους, και ας ενδυθούμε τα όπλα του φωτός.» Ας απαλλαγούμε από τα όνειρα του παρόντος βίου, λέει· διότι σε τίποτα δεν διαφέρουν τα επίγεια πράγματα από τις φαντασιώσεις των ονείρων. «Ας περπατήσουμε με ευπρέπεια, όπως στο φως της ημέρας.» Δεν είπε «να περπατάτε», αλλά «ας περπατήσουμε»· ώστε να κάνει την επίπληξη ανεπαχθή και ελαφριά. «Όχι με κώμους και μεθύσια, όχι με παράνομες συνευρέσεις και ασέλγειες.» Δεν εμποδίζει την πόση, αλλά την άμετρη πόση· ούτε την απόλαυση του κρασιού, αλλά την απόλαυση με παροινία· ούτε καταργεί τη συνεύρεση με τις γυναίκες, αλλά την πορνεία. «Όχι με έριδες και φθόνο· αλλά ενδυθείτε τον Κύριο Ιησού Χριστό.» Διότι τίποτα δεν ανάβει τόσο τη φιλονικία και δεν φουντώνει την οργή, όσο η μέθη και η παροινία. Γι' αυτό, αφού είπε προηγουμένως «Όχι με κώμους και μεθύσια, όχι με παράνομες συνευρέσεις και ασέλγειες», πρόσθεσε, «όχι με έριδες και φθόνο». «Και μην προνοείτε για τη σάρκα, με σκοπό την ικανοποίηση των επιθυμιών της.» Διότι, όπως ακριβώς δεν εμπόδισε την πόση, αλλά τη μέθη, έτσι δεν εμπόδισε και τη φροντίδα της σάρκας, αλλά τη φροντίδα για την ικανοποίηση των επιθυμιών, δηλαδή ό,τι υπερβαίνει την πραγματική ανάγκη. Επειδή το ότι βεβαίως παραγγέλλει να προνοούμε γι' αυτήν, φαίνεται από αυτά που λέει στον Τιμόθεο: «Να χρησιμοποιείς λίγο κρασί για το στομάχι σου και για τις συχνές σου ασθένειες.» Επομένως, να προνοείς για την υγεία, λέει, και όχι για την ασέλγεια.