Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ 13:14

Για να το πούμε σαφέστερα, η αιμορροούσα είναι η προερχόμενη από τα έθνη Εκκλησία· ο Χριστός αποκαλείται ένδυμα, διότι λέει: «ντυθείτε τον Κύριο Ιησού». Το δε κράσπεδο του Χριστού, δηλαδή της σοφίας, είναι η αρχή της σοφίας· και αρχή σοφίας είναι ο φόβος του Κυρίου. Θεραπεύεται λοιπόν η ροή του αίματος της ψυχής που ενστερνίζεται τον φόβο του Κυρίου· διότι με τον φόβο του Κυρίου ο καθένας απομακρύνεται από το κακό.

Ακριβής όρος και κανόνας εγκράτειας, παραδεδομένος από τους αγίους Πατέρες, είναι αυτός: να απέχει από την τροφή εκείνος που τρώει, ενώ διαρκεί ακόμη η όρεξή του. Και ο Απόστολος εξάλλου, όταν είπε: «Μη φροντίζετε για τη σάρκα ώστε να ικανοποιείτε τις επιθυμίες της», δεν εμπόδισε την αναγκαία συντήρηση της ζωής, αλλά απαγόρευσε τη φιλήδονη περιποίησή της. Άλλωστε, για την τέλεια καθαρότητα της ψυχής δεν επαρκεί από μόνη της η αποχή από τις τροφές, εάν δεν συνδράμουν και οι υπόλοιπες αρετές.

Απόκριση του Βαρσανουφίου: Αδελφέ ράθυμε, έως πότε δεν θα αφήνεις τους νεκρούς να θάψουν τους δικούς τους νεκρούς; Περιφρόνησε το σκωληκόβρωτο σώμα. Διότι σε τίποτα δεν το ωφελείς, όταν παραδοθεί στη σήψη. Διότι λέει: «Μην φροντίζετε για τη σάρκα προς ικανοποίηση των επιθυμιών». Και αυτά μεν ας είναι για μελέτη. Σχετικά δε με όσα έγραψες, υπάρχει ακόμη υπόλειμμα χολής και υπόλειμμα δαιμόνων.

Ερώτηση: Συγχώρησέ με, κύριε αββά, επειδή οι Πατέρες λένε να καταφρονούμε το σώμα, και από την άλλη λένε να κυβερνούμε το σώμα με διάκριση. Παρακαλώ να μάθω τη διαφορά τους. Απόκριση: Σχετικά με αυτά που ρώτησας, ο Απόστολος αναφέρει τη διαφορά και των δύο όταν λέει: «Να μην προνοείτε για τη σάρκα ώστε να ικανοποιείτε τις επιθυμίες της», και πάλι ο ίδιος λέει: «Διότι κανείς ποτέ δεν μίσησε τη δική του σάρκα, αλλά την τρέφει και την περιθάλπει.» Εάν λοιπόν δεις να ενεργεί η ηδονή, τότε καταφρόνησε το σώμα. Εάν όμως δεις το σώμα καταπονημένο και ταλαιπωρημένο, τότε περιέθαλψε και τρέφε το με φόβο Θεού, ώστε να σε υπηρετήσει στην πνευματική λειτουργία.

Και αυτός που έχει ενδυθεί σπλάχνα οικτιρμού, χρηστότητα, ταπεινοφροσύνη, μακροθυμία και πραότητα, έχει περιβληθεί εσωτερικά και έχει στολίσει τον εσωτερικό άνθρωπο. Και ο Παύλος, εξάλλου, προτρέπει να ενδυθούμε τον Κύριο Ιησού, όχι ως προς τον εξωτερικό άνθρωπο, αλλά για να περισκεπάζει τον νου μας η μνήμη του Θεού. Νομίζω δε ότι το πνευματικό ιμάτιο εξυφαίνεται όταν με τον διδακτικό λόγο συμπλέκεται η ανάλογη πράξη. Διότι, όπως ακριβώς υφαίνεται το σωματικό ιμάτιο όταν το υφάδι πλέκεται με το στημόνι, έτσι και όταν προϋπάρχει ο λόγος, εάν ακολουθούν οι πράξεις, δημιουργείται ένα σεμνότατο ένδυμα για την ψυχή, η οποία έχει συμπληρωμένο τον ενάρετο βίο της με λόγο και έργο. Από το ιμάτιο κρέμονται και κρόσσια, τα οποία είναι και αυτά νοητά· γι' αυτό και λέγεται ότι είναι χρυσά. Επειδή, δηλαδή, ο λόγος είναι περισσότερος από το έργο, μοιάζει σαν ένα κρόσσι που περισσεύει από το ύφασμα της πράξης. Ακολουθούν δε τη νύμφη του Κυρίου κάποιες ψυχές, οι οποίες δεν αποδέχθηκαν σπέρματα ξένων λόγων, και αυτές θα οδηγηθούν στον Βασιλέα, ακολουθώντας τη νύμφη.

Επομένως, πρέπει να περιφρονεί παντελώς το σώμα εκείνος που δεν πρόκειται να καταχωθεί στις ηδονές του σαν μέσα σε βούρκο, ή να το φροντίζει μόνο τόσο, όσο, όπως αναφέρει ο Πλάτων, απαιτείται για να εξασφαλίζει τις υπηρεσίες του υπέρ της φιλοσοφίας, λέγοντας κάτι παρόμοιο με τον Παύλο, ο οποίος προτρέπει να μη λαμβάνεται καμία απολύτως πρόνοια για το σώμα, ώστε να μη δίνεται αφορμή για επιθυμίες.

Διότι δεν ωφελεί τον άφρονα η τρυφή, σύμφωνα με τον Σολομώντα. Και τι είναι πιο άφρον από τη σάρκα που απολαμβάνει τις ηδονές και τη νεότητα που παρασύρεται; Γι' αυτό λέει ο Απόστολος: Και μην φροντίζετε για τη σάρκα με σκοπό να ικανοποιείτε τις επιθυμίες της· και, Εκείνη που ζει μέσα στις απολαύσεις, ενώ ζει, είναι νεκρή.

Με έναν λόγο, πρέπει να αδιαφορεί εξ ολοκλήρου για το σώμα εκείνος που δεν έχει σκοπό να θαφτεί στις ηδονές του σαν σε βούρκο, ή να το φροντίζει μόνο τόσο, όσο, όπως λέει ο Πλάτων, για να αποκτά υπηρεσία για τη φιλοσοφία. Με αυτά τα λόγια μοιάζει να λέει κάτι παρόμοιο με τον Παύλο, ο οποίος προτρέπει ότι δεν πρέπει να δείχνουμε καμία πρόνοια για το σώμα που να αποτελεί αφορμή για τις επιθυμίες. Ή σε τι διαφέρουν αυτοί που φροντίζουν μεν το σώμα τους για να βρίσκεται στην καλύτερη δυνατή κατάσταση, αλλά την ψυχή, η οποία πρόκειται να το χρησιμοποιήσει, την παραβλέπουν σαν να μην έχει καμία απολύτως αξία, από εκείνους που ασχολούνται επιμελώς με τα εργαλεία, ενώ παραμελούν την τέχνη που ενεργεί μέσω αυτών; Ακριβώς το αντίθετο, λοιπόν, πρέπει να πράττει κανείς: να τιμωρεί το σώμα και να το συγκρατεί, όπως ακριβώς τις ορμές ενός θηρίου, και να κατασιγάζει τις ταραχές που προέρχονται από αυτό και δημιουργούνται στην ψυχή, χτυπώντας τες με τον λογισμό σαν με μαστίγιο· και να μην παραμελεί τον νου, έχοντας αφήσει ελεύθερο κάθε χαλινό της ηδονής, σαν ηνίοχο που παρασύρεται και άγεται από ατίθασα άλογα που καλπάζουν με ορμή. Πρέπει επίσης να θυμάται τον Πυθαγόρα, ο οποίος, όταν αντιλήφθηκε κάποιον από τους συντρόφους του να παχαίνει υπερβολικά το σώμα του με γυμναστική και άφθονη τροφή, του είπε: «Δεν θα σταματήσεις να κατασκευάζεις για τον εαυτό σου όλο και πιο βαρύ το δεσμωτήριο;». Για τον λόγο αυτόν λένε και για τον Πλάτωνα ότι, επειδή προέβλεπε τη βλάβη που προέρχεται από το σώμα, επέλεξε επίτηδες ένα νοσηρό μέρος της Αττικής, την Ακαδημία, προκειμένου να περικόπτει την υπερβολική ευεξία του σώματος, όπως ακριβώς περικόπτεται η υπερβολική ανάπτυξη του αμπελιού προς τα περιττά. Εγώ, μάλιστα, έχω ακούσει και από ιατρούς ότι η άκρα ευεξία είναι επισφαλής.

Όταν, λοιπόν, οι Ισραηλίτες έφυγαν από τη γη των Αιγυπτίων, αποτινάζοντας το βάρος της καταναγκαστικής εργασίας και συντρίβοντας τα ζυγά της δουλείας, και στρατοπέδευσαν γύρω από το όρος που ονομάζεται Σινά, και ο Θεός έκρινε σωστό να θεσπίσει πλέον νόμους που να καθορίζουν τα πρακτέα, τους διέταξε να συγκεντρωθούν στους πρόποδες του όρους, να πλύνουν τα ενδύματά τους και, έχοντας έτσι καθαρθεί, να προσέλθουν τότε στην ασυνήθιστη εκείνη θεοπτία. Και καθώς αυτό εκπληρωνόταν, σύμφωνα με όσα τους είχε προαναγγείλει ο Μωυσής, «κατέβηκε ο Κύριος εν είδει πυρός· και υπήρχαν καπνοί που ξετυλίγονταν και ανέβαιναν ψηλά, και νεφέλη σκοτεινή, και φλόγες πυρός που διέτρεχαν, και σκότος, και θύελλα, και όλα όσα προκαλούν άκρο τρόμο, και διαπεραστικός ήχος σαλπίγγων. Και ο Μωυσής οδήγησε τον λαό σε συνάντηση με τον Θεό στους πρόποδες του όρους.» Διότι έτσι έχει γραφτεί. Και νομίζω πως το γεγονός αυτό ήταν τύπος της μεσιτείας του Χριστού. Διότι ο ίδιος λέει ξεκάθαρα: «Ουδείς έρχεται προς τον Πατέρα ει μη δι' εμού.» Διότι δεν προσερχόμαστε στον Θεό και Πατέρα με κανέναν άλλον τρόπο παρά μόνο διά του Χριστού, εξαφανίζοντας κάθε παλαιό μώλωπα, αποβάλλοντας κάθε είδους μολυσμό, και ντύνοντας, σαν να λέμε, τον νου μας με την εν Χριστώ καθαρότητα. «Ενδυθείτε τον Κύριο Ιησού Χριστό,» μας λέει ο θείος λόγος. Γι' αυτόν τον λόγο και το πλύσιμο των ιματίων προτύπωνε τη δύναμη της εν πνεύματι καθαρότητας.

Διότι αναφέρει ότι σπέρνουν στη σάρκα εκείνοι που, έχοντας αφήσει εντελώς ελεύθερα τα ηνία στις ηδονές της σάρκας, τρέχουν ανεξέλεγκτα προς ό,τι επιθυμούν, χωρίς να ξεχωρίζουν διόλου αυτό που είναι ωφέλιμο για τους ίδιους από εκείνο που από τη φύση του προκαλεί φθορά και αδικία, επειδή δεν έχουν συνηθίσει καθόλου να εξετάζουν το θέλημα του Νομοθέτη, αλλά παρασύρονται απερίσκεπτα μόνο στο ευχάριστο και πρόσκαιρο, χωρίς να προτιμούν τίποτε άλλο πέρα από τα ορατά πράγματα. Από την άλλη, διαβεβαιώνει ότι σπέρνουν στο Πνεύμα, κάνοντας εκείνα στα οποία το Άγιο Πνεύμα θέλει να διαπρέπουμε, όσοι αναλώνουν όλη την προθυμία της διάνοιάς τους και επιδεικνύουν τόσο σύντονη φροντίδα για την καλλιέργεια των αγαθών, ώστε, εάν κάποιος φυσικός και αναπόφευκτος λόγος δεν τους πίεζε να προσφέρουν τις αναγκαίες τροφές στη σάρκα, δεν θα καταδέχονταν ποτέ να συγκαταβούν σε αυτό. Νομίζω, λοιπόν, πως αρμόζει σε εμάς να μη δείχνουμε καμία απολύτως πρόνοια «για τις επιθυμίες της σάρκας», αλλά μάλλον να περιοριζόμαστε στα πιο αναγκαία, και να σπεύδουμε να εφαρμόζουμε όλα όσα μας ανυψώνουν προς την αιώνια και θεία ζωή. Διότι το να θαυμάζει κανείς τις σωματικές τρυφές και να μη θεωρεί τίποτε ανώτερο από τις υπερβολές της γαστέρας, είναι πραγματικά κτηνώδες και διόλου άμοιρο της έσχατης αλογίας.

Διότι, όπως ακριβώς λέει ο πάνσοφος Παύλος, «Όπου επλεόνασε η αμαρτία, υπερεπερίσσευσε η χάρις»· έτσι, όπου είναι πολλή η πίκρα της καταδίκης, εκεί υπάρχει παρηγοριά ισόρροπη με τις συμφορές, ή μάλλον πάρα πολύ πιο πλούσια από τις αμυδρές θλίψεις. Πρόσταξε δε να ενδυθεί την ισχύ της, και επιπλέον αυτού τη δόξα. Και ως ισχύς μεν θα μπορούσε εύλογα να νοηθεί η έμπρακτη ενέργεια, κατά την οποία η ψυχή του καθενός ορμά προς κάποιο από τα πρακτέα με νεανικό φρόνημα. Δόξα δε, ποιος άλλος θα μπορούσε να είναι παρά ο Κύριος της δόξης, ο οποίος είναι ο Χριστός; Προς τον οποίο λέει κάπου και ο θεσπέσιος μελωδός, άλλοτε μεν, «Εξεγέρθητι, η δόξα μου»· άλλοτε δε πάλι για τον καθένα που πιστεύει σε αυτόν, ότι «Το καύχημα της δυνάμεώς τους είσαι εσύ». Το με ποιον τρόπο θα ενδυθούμε τη δόξα και την ίδια την ισχύ, μας το αποσαφήνισε ο πάνσοφος Παύλος. Είπε δε πάλι: «Ενδυθείτε τον Κύριό μας Ιησού Χριστό, και μην προνοείτε για τη σάρκα προς ικανοποίηση των επιθυμιών». Και επιπλέον αυτού: «Διότι όσοι βαπτιστήκατε στον Χριστό, ενδυθήκατε τον Χριστό». Μάλιστα δε και ο προφήτης Ησαΐας εισήγαγε το πρόσωπο της Εκκλησίας σε θέση γυναίκας στολισμένης με πολλούς τρόπους, λέγοντας: «Ας αγαλλιάσει η ψυχή μου για τον Κύριο. Διότι με ενέδυσε με ιμάτιο σωτηρίας, και με χιτώνα ευφροσύνης». Επομένως, ο Χριστός είναι το πιο ταιριαστό ένδυμα για κάθε άγιο· και χιτώνας της νοητής ευφροσύνης, πρόξενος ισχύος και δόξας για εμάς.

Για τον λόγο αυτόν, λοιπόν, και πολύ λογικά εισήχθη το πρόσωπο της Εκκλησίας να αναφωνεί από υπερβολική χαρά: «Ας αγαλλιάσει η ψυχή μου στον Κύριο, διότι με ενέδυσε με ιμάτιο σωτηρίας και με χιτώνα ευφροσύνης». Χιτώνα ευφροσύνης ονομάζει τον Κύριό μας Ιησού Χριστό. Γράφει εξάλλου και ο πάνσοφος Παύλος σε όσους πίστεψαν σε αυτόν: «Ενδυθείτε τον Κύριό μας Ιησού Χριστό, και μην φροντίζετε για τη σάρκα ώστε να ικανοποιείτε τις επιθυμίες της». Εκείνοι μάλιστα που τον έχουν ενδυθεί σαν ένδυμα, μαζί με τη σωτηρία κερδίζουν την ευημερία και το να ζουν σε διαρκείς ευφροσύνες. Είπε εξάλλου ο ίδιος ο Σωτήρας: «Ο κλέφτης δεν έρχεται παρά μόνο για να κλέψει και να θυσιάσει και να καταστρέψει. Εγώ ήλθα για να έχουν ζωή, και να την έχουν σε αφθονία». Διότι δεν σώζει μόνο, όπως είπα, αλλά και ευφραίνει με ατελεύτητη χαρά· και αυτό είναι το «περισσόν», η ζωή που πρόκειται να προστεθεί στους αγίους. Ο Χριστός λοιπόν είναι το εξ ουρανού και άνωθεν ένδυμα, ο χιτώνας της αφθαρσίας, τον οποίο αν κάποιος λάβει, θα στεφανωθεί με κάθε στολίδι, νοητό βεβαίως, και με τα καυχήματα που προέρχονται από τα αγαθά έργα. Διότι θα είναι σαν τον νυμφίο που έχει ζωστεί μίτρα, και σαν τη νύμφη που διαπρέπει με κάθε στολίδι. Διότι υπάρχουν, υπάρχουν εκείνοι που εν Χριστώ είναι ικανοί και ρωμαλεότατοι ως προς το να ανδρίζονται νοητώς, και οι οποίοι πλουτίζουν υπερβολικά και με την ευπρέπεια σε κάθε είδος αρετής. Μοιάζουν δε και με νύμφες, εξαιτίας της καρποφορίας τους, μαζί με το ότι διαθέτουν ποικίλο κάλλος μέσα στη λαμπρότητα των αρετών.

Εγώ λοιπόν λέω ότι πρέπει, και πολύ δικαιολογημένα, όσοι έχουν λυτρωθεί εν Χριστώ να θέλουν να μη ζουν πλέον απερίσκεπτα· αλλά μάλλον να εξετάζουν τον δρόμο της πολιτείας που αρέσει στον Θεό και να πορεύονται την αγαθή οδό και να συγκρατούν την οσφύ, δηλαδή να αναδεικνύονται ανώτεροι από τη γαστριμαργία και τη φιληδονία, «και να μην κάνουν πρόνοια για τη σάρκα ικανοποιώντας τις επιθυμίες της», αλλά να επιδεικνύουν γενναιότητα ενάντια στα πάθη και σε κάθε οκνηρία· διότι έτσι θα φτάσουν στην αγία πόλη, την επουράνια Ιερουσαλήμ, και εκεί θα προσφέρουν στον Θεό πνευματικές θυσίες, και, αφού αποτινάξουν τον ζυγό της αρχαίας δουλείας, θα ζήσουν βίο ένδοξο, ελεύθερο και απαλλαγμένο από κάθε φαυλότητα. <Διότι αποτινάσσοντάς τους, τους αποτίναξαν μαζί με τα κλήματά τους. Κατέστρεψαν τα όπλα της δυναστείας τους από τους ανθρώπους, δυνατούς άνδρες που χλευάζουν μέσα στη φωτιά. Τα ηνία των αρμάτων τους θα φανούν την ημέρα της ετοιμασίας του, και οι ιππείς θα θορυβηθούν στους δρόμους, θα συγκρουστούν τα άρματα και θα συμπλακούν στις πλατείες· η όψη τους είναι σαν λαμπάδες φωτιάς και σαν αστραπές που διατρέχουν.> Επειδή ο παντογνώστης Θεός ενηχούσε στους αγίους προφήτες τα όσα επρόκειτο να συμβούν ανά τους καιρούς, αυτοί τα προανήγγελλαν αναγκαστικά, σύμφωνα με το θέλημά Του. Και τις περισσότερες φορές βρίσκονταν και μέσα στις ίδιες τις οράσεις των γεγονότων.

Αλλά ως ένδυμα, το καθαρότερο πάντων, ας είναι ο Χριστός· «Διότι ενδυθείτε τον Κύριο Ιησού Χριστό», λέγει ο Παύλος. Και τράπεζα όχι φορτωμένη με την πολυτέλεια των εδεσμάτων, η οποία κυοφορεί την άσωτη επίδειξη, αλλά μάλλον είναι προσφιλής εκείνη, προς την οποία μας καλεί μεγαλοφώνως η σοφία: «Ελάτε, φάγετε τον άρτο μου, και πίετε τον οίνο, τον οποίο σας έχω ετοιμάσει». Διότι το να γεμίζει κανείς την κοιλιά του με γήινα εδέσματα, και αυτό όχι υποχωρώντας στις ανάγκες της φύσης, ούτε υποκύπτοντας στις απαραίτητες χρείες του σώματος στον βαθμό που είναι ορθό, αλλά αποβλέποντας και παραδιδόμενος περισσότερο στην ηδονή, δεν είναι τίποτε άλλο παρά το να μιμείται τη φύση των άλογων θηρίων, τα οποία χαίρονται μόνο με την αφθονία της τροφής, και χαίρονται μάλιστα περισσότερο τότε, όταν με άπληστες επιθυμίες ξεπερνούν ακόμη και τον κορεσμό, υπερβαίνοντας κατά πολύ το επαρκές. Αντιθέτως, το να αγαπά κανείς τα θεία διδάγματα, και να θεωρεί ως λαμπρή πανδαισία τους λόγους της σοφίας, είναι πράγμα εξόχως αξιόλογο και αξιοθαύμαστο, όπως θα ομολογήσει καθένας από τους συνετούς, και αρμόζει πραγματικά στον λογικό άνθρωπο που έχει πλαστεί κατ' εικόνα του Δημιουργού. Αλλά βέβαια αντιλαμβάνομαι ότι παραδίδω στη σιωπή εκείνο ακριβώς που είναι το πλέον αγαπητό σε αυτούς που εορτάζουν.

«Εφόσον έχουμε καιρό, ας εργαζόμαστε το αγαθό προς όλους». Ας μην επιδιδόμαστε σε διασκεδάσεις και μέθες, ούτε σε σαρκικές απολαύσεις και ασέλγειες, αλλά ας ενδυθούμε τον Κύριο Ιησού, ας αποκτήσουμε ευσπλαχνία και συμπόνια, ας επιδιώξουμε την αγάπη μεταξύ μας, την πραότητα, την ταπεινοφροσύνη, την εγκράτεια, την ελεημοσύνη προς τους φτωχούς. Και για να το πούμε απλά, ας κρατηθούμε σφιχτά από την εξουσία του Θεού και ας φροντίζουμε για κάθε ευλάβεια. Διότι έτσι, με καθαρή συνείδηση και με χαρούμενο φρόνημα ας επιτελέσουμε την πάναγνη εορτή, αρχίζοντας την μεν αγία Τεσσαρακοστή από τις είκοσι τρεις του μήνα Μεχίρ, και την εβδομάδα του σωτηριώδους Πάσχα από τις είκοσι οκτώ του μήνα Φαμενώθ, λύνοντας μεν τις νηστείες στις τρεις του μήνα Φαρμουθί, το εσπέρας του Σαββάτου, σύμφωνα με τις αποστολικές παραδόσεις, και εορτάζοντας την επόμενη Κυριακή που ξημερώνει, στις τέσσερις του ίδιου μήνα Φαρμουθί, συνδέοντας ακολούθως και τις επτά εβδομάδες της αγίας Τεσσαρακοστής. Διότι έτσι θα κληρονομήσουμε και τη βασιλεία των ουρανών εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, μέσω του οποίου και μαζί με τον οποίο ανήκει στον Πατέρα η δόξα και το κράτος, μαζί με το άγιο Πνεύμα, τώρα και πάντοτε και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

«Όχι με διασκεδάσεις και μεθύσια, όχι με ακολασίες και ασέλγειες, όχι με έριδες και φθόνο· αλλά ενδυθείτε τον Κύριό μας Ιησού Χριστό», το πραγματικά λαμπρό ένδυμα των ευσεβών. Εκείνους λοιπόν που βρίσκουν ευχαρίστηση στα ταξίδια με πλοίο και αγαπούν τη ναυσιπλοΐα, τους πείθουν οι ελαφρές αύρες που πνέουν από την πρύμνη να αναχωρήσουν γρήγορα από τα λιμάνια και να λύσουν τα σκοινιά από τη στεριά χωρίς κανέναν φόβο. Αλλά και το σταφύλι που αρχίζει να ωριμάζει στα κλήματα, δείχνοντας ήδη τη ρώγα του να σκίζεται και να ξεχειλίζει από χυμό, προσκαλεί κατά κάποιον τρόπο το τραγούδι και τη μελωδία του πατητηριού. Ενώ το στάχυ του χωραφιού που κυματίζει, όντας πλέον λαμπερό με το χρυσό του καλάμι και βαρύ από τον πλούσιο καρπό, φαίνεται να δυσανασχετεί με την καθυστέρηση του θεριστή. Διότι η κατάλληλη στιγμή, νομίζω, είναι σε όλους προσφιλής και επιτήδεια για κάθε χρήσιμο έργο.

Διότι ίσως κάποιοι θα έλεγαν ότι αυτά ταιριάζουν με την περίσταση. Εγώ όμως νομίζω ότι δεν πρέπει βεβαίως να επιδιώκεται από εμάς μόνο το να αγαπούμε να στολιζόμαστε με εξωτερικούς καλλωπισμούς, αλλά μάλλον να φροντίζουμε με κάθε τρόπο για την αποβολή των μολυσμών της ψυχής. Διότι αυτά μας παρουσιάζουν στον Χριστό καθαρούς και αποπλυμένους, ώστε να διαπρέπουμε με τη δική του χάρη, έχοντας ως πλούτο μας τον ίδιο, ως κόσμημα και σαν ένα αγιοπρεπές ένδυμα. Διότι έτσι έχει γράψει ο πάνσοφος Παύλος, λέγοντας: «Ενδυθείτε τον Κύριο Ιησού, και μην κάνετε πρόνοια για τη σάρκα προς ικανοποίηση των επιθυμιών της». Όταν είμαστε προετοιμασμένοι με αυτόν τον τρόπο, το να θέλουμε να βρισκόμαστε κοντά στον πανάγαθο Θεό δεν είναι καθόλου παράλογο. «Διότι άγιοι θα είστε», λέει, «επειδή εγώ είμαι άγιος». Επομένως, όπως λέει ο θεσπέσιος Παύλος, ας εορτάζουμε «όχι με παλαιό προζύμι, ούτε με προζύμι κακίας και πονηρίας, αλλά με τα άζυμα της ειλικρίνειας και της αλήθειας»· δηλαδή, με την ορθότητα και την ακρίβεια της πίστης, προσθέτοντας προφανώς σε αυτήν και τη λαμπρότητα που προέρχεται από τα έργα.

Διότι στο πρόσωπό του έχουμε δικαιωθεί και αποβάλαμε το όνειδος της αρχαίας κατάρας. Επειδή ντυθήκαμε την ευφροσύνη και τη χαρά, απαλλαγμένοι από τον θάνατο και την αμαρτία, και με ποιο άραγε από τα άνωθεν αγαθά του Θεού δεν έχουμε πλουτίσει; Γι' αυτόν τον λόγο, έχουμε διδαχθεί να δοξολογούμε, λέγοντας: «Ας αγαλλιάσει η ψυχή μου για τον Κύριο. Διότι με έντυσε με ιμάτιο σωτηρίας και με χιτώνα ευφροσύνης». Και ποιος ακριβώς είναι αυτός ο χιτώνας της ευφροσύνης, το διασαφηνίζει ο ιερότατος Παύλος, λέγοντας: «Διότι όσοι βαπτιστήκατε στον Χριστό, τον Χριστό ντυθήκατε». Και πάλι: «Ντυθείτε τον Κύριο Ιησού Χριστό, και μην φροντίζετε για τη σάρκα ώστε να ικανοποιείτε τις επιθυμίες της». Επομένως, ο Ισαάκ αποτελεί αγαλλίαμα, έχοντας συμπεριληφθεί με τον πλέον απαραίτητο τρόπο ως τύπος του Χριστού στις προκείμενες θεωρήσεις μας.

Διότι, όπως γράφει ο μακάριος Παύλος: Όσοι έχουν επιλέξει να φρονούν τα του Χριστού και περιπατούν κατά το Πνεύμα, σταύρωσαν τη σάρκα μαζί με τα πάθη και τις επιθυμίες· και νεκρώνουν «τα επίγεια μέλη, την πορνεία, την ακαθαρσία, το πάθος, την κακή επιθυμία». Κάνουν δε λαμπρό ένδυμά τους την άνωθεν χάρη, ή και αυτόν τον ίδιο τον Εμμανουήλ. «Ενδυθείτε», λέει, «τον Κύριό μας Ιησού Χριστό, και μην προνοείτε για τη σάρκα προς ικανοποίηση των επιθυμιών της.» Αλλά αυτά διέταξε τότε ο Μωυσής να πράττουν οι άνθρωποι της εποχής εκείνης.

Απεκδυόμαστε επίσης και κατά το άγιο βάπτισμα, σχεδόν απορρίπτοντας στον Σατανά τα ενδύματα της αιχμαλωσίας. Έτσι λοιπόν, αφού ενδυθούμε τον ίδιο τον Εμμανουήλ, αναπέμπουμε ευχαριστίες στον Θεό και Πατέρα λέγοντας: «Ας αγαλλιάσει η ψυχή μου στον Κύριο· διότι με ενέδυσε με ένδυμα σωτηρίας και χιτώνα ευφροσύνης». Είπε πάλι ο Παύλος, νομοθετώντας: «Ενδυθείτε τον Κύριό μας Ιησού Χριστό, και μην προνοείτε για τη σάρκα ικανοποιώντας τις επιθυμίες της». Βλέπεις πώς, απεκδυόμενοι τα της σάρκας ως ενδύματα αιχμαλωσίας, ενδυόμαστε ως λαμπρή και θεϊκή περιβολή τον Χριστό.

Διότι ούτε για λύτρωση θα επαρκούσε ο νόμος, ούτε βέβαια για να μπορεί να τελειοποιήσει στον αγιασμό τους λυτρωμένους. Λύτρωση όμως και αγιασμός είναι ο Χριστός, με τη συνεργασία των αγίων· όπως ακριβώς ο Μωυσής με τον Ααρών τότε στην Αίγυπτο, και με τον ίδιο τον Ααρών οι γιοι του. Με τον αρχιερέα όμως όλων και ηγούμενο Χριστό συνεργάζονταν πνευματικώς και οι θεσπέσιοι μαθητές. Σε Αυτόν που έχει τη δύναμη να τα κατορθώνει όλα, τον συνέτρεχαν όχι επειδή ήταν αδύναμος, αλλά επειδή είχαν κληθεί σε διακονία και είχαν επιλεγεί ως άριστοι, κερδίζοντας από Αυτόν την πλήρη δύναμη για τα πάντα. Και θα το μαρτυρήσει αυτό λέγοντας ο θεσπέσιος Παύλος: «Όλα τα μπορώ μέσω του Χριστού που με ενδυναμώνει.» ΠΑΛΛ. Επομένως, ο Ααρών και οι υπόλοιποι έχουν κληθεί στην ιερουργία ως εκλεκτοί και ονομαστικά. ΚΥΡ. Και επιπλέον αυτών, νομοθέτησε να κατασκευάζονται για αυτούς λαμπρά και ιεροπρεπή ενδύματα λέγοντας: «Και θα κατασκευάσεις άγια στολή για τον Ααρών τον αδελφό σου για τιμή και δόξα, και εσύ μίλησε σε όλους τους σοφούς στη διάνοια, τους οποίους γέμισα με πνεύμα συνέσεως, και θα κατασκευάσουν την άγια στολή του Ααρών για το αγιαστήριο, με την οποία θα ασκεί την ιερατεία σε εμένα.» Ο σοφότατος Παύλος, λοιπόν, συμβουλεύει όσους έχουν δικαιωθεί μέσω της πίστης ότι πρέπει να φορούν την όντως άγια και εξ ουρανού στολή, γράφοντας: «Ενδυθείτε τον Κύριό μας Ιησού Χριστό.»

Επομένως, ονομάζει σαφώς υποδύτη και ποδήρη, έναν μακρύ χιτώνα, κατάλληλο για κάλυψη, ο οποίος κατεβαίνει από τον ίδιο τον λαιμό μέχρι τα άκρα των ποδιών· από υάκινθο δε, διότι είναι σύμβολο της άνωθεν αφθαρσίας, δηλαδή του Χριστού. Διότι κάτι τέτοιο έχει προαναφωνήσει και ο θεσπέσιος Δαβίδ, λέγοντας εκ προσώπου του Θεού για εκείνους που ιερουργούν στις εκκλησίες: «Τους ιερείς της θα ενδύσω με σωτηρία.» «Ενδυθείτε τον Κύριό μας Ιησού Χριστό», μας γράφει και ο σοφός Παύλος. Και αυτό, νομίζω, είναι το εξ ουρανού οικητήριό μας, το οποίο επιποθούμε να ενδυθούμε, ο χιτώνας της ευφροσύνης, το ιμάτιο του σωτηρίου, σύμφωνα με τη φωνή του προφήτη.

Διότι αφού έλουσε με νερό τον Ααρών, τον έντυσε με την άγια στολή. Και εμείς, αφού λουστούμε μέσω του αγίου βαπτίσματος και αποβάλουμε κάθε είδος ακαθαρσίας, τότε ακριβώς πλουτίζουμε με την άνωθεν και εξ ουρανού χάρη, δεχόμενοι τον χιτώνα της ευφροσύνης, σύμφωνα με το ρητό «Ενδυθείτε τον Κύριό μας Ιησού Χριστό». Διότι ο λόγος προαπέδειξε ότι ο Χριστός διαμορφωνόταν τυπολογικά με πολλούς τρόπους στον διάκοσμο που περιέβαλλε τον Ααρών. Και χρίει την κεφαλή με άγιο έλαιο. Γι' αυτό κάπου ψάλλει και ο Δαβίδ: «Άλειψες με έλαιο την κεφαλή μου», υποδηλώνοντας τη χαρούμενη ελπίδα από τη φωνή των αγίων, ή την άνωθεν χαροποιό επίσκεψη που συμβολίζει το έλαιο. Διότι εμείς που πιστέψαμε ελεηθήκαμε και είμαστε ευλογημένοι από τον Κύριο, καθώς ο νους μας τρέφεται πλουσιοπάροχα με τη χορηγία του Πνεύματος· και η κεφαλή αποτελεί τύπο του νου. Με αυτόν ακριβώς τον ίδιο τρόπο αγιάζονταν οι ιερείς, αφού πλένονταν με νερό και χρίονταν με έλαιο, και στη συνέχεια, αφού χρίονταν, φορούσαν την ιερή αμφίεση, και αγιάζονταν τα χέρια τους, ώστε να φανεί πλέον ότι είναι κατάλληλοι για το χρέος τους να επιτελούν από εδώ και στο εξής τις θυσίες με τρόπο καθαρό και αψεγάδιαστο. Έτσι και εμείς οι ίδιοι, έχοντας προαγιαστεί και λαμπρυνθεί από την άνωθεν χάρη, και έχοντας χριστεί προς την πνευματική τελειότητα, προσφέρουμε πλέον με παρρησία στον Θεό τις δωροφορίες, ωσάν με καθαρά και πανάχραντα χέρια, και εννοείται προφανώς τις πνευματικές.

Και η ψυχή, εάν προσκολληθεί σε διεφθαρμένη αρετή, υφίσταται σύγχυση, και από τη σύγχυση φθορά. Σαν τον χαλκό είναι η ανθρώπινη φύση, και έχει ανάγκη από πολλή επιμέλεια. Εάν δεν θέλεις να την γανώσεις, φρόντιζε να μην παραβλέπεις την ανάμειξή της. Εάν αφήσεις τον χαλκό υγρό, θα υποστεί ζημιά· και τη φύση εάν την κάνεις πολύ υγρή, δίνεις χώρο στη φθορά. Και ο Σωτήρας έχει πει ότι τα ακάθαρτα πνεύματα ποθούν την υγρασία. Είπε και ο Απόστολος να μην φροντίζετε για τη σάρκα προς ικανοποίηση των επιθυμιών. Είναι φανερό ότι η υγρασία γίνεται στην ψυχή αιτία για την επιθυμία της σάρκας.

Κατανοήστε αυτά που λέω, για να μην προβούμε σε πολλές παρεκβάσεις. Ο ίδιος προσέταξε την αυτάρκεια, αλλά είπε ότι αυτή που ζει με σπατάλη, αν και ζει, είναι νεκρή. Ο ίδιος δίδαξε να συμπεριφερόμαστε ευσχημόνως προς τους έξω, αλλά απέτρεψε το να προνοούμε για τη σάρκα προς ικανοποίηση των επιθυμιών. Δεν εναντιώνεται στην αυτάρκεια η ακτημοσύνη, διότι αρκεί στην κάθε ημέρα η δική της κακία. Δεν εναντιώνεται στη βρώση ο σταυρός, διότι όποιος αγωνίζεται εγκρατεύεται στα πάντα. Δεν εναντιώνεται στον γάμο η άσκηση βίας και η νέκρωση της φύσεως, επειδή καταργεί τη νεκρότητα της πορνείας. Ο γάμος είναι εργαστήριο ζωής, ενώ η πορνεία θανάτου, επειδή φθείρει την τεκνογονία. Επομένως, δεν εννοούσε τίποτε άλλο παρά να καταστήσουμε νεκρή την αμαρτία, η εξάλειψη της οποίας δεν απαιτεί την τυχούσα βία.

Προσέξτε τις υποσχέσεις σας και θα καταλάβετε ότι δεν ψεύδομαι. Ακούστε τον Απόστολο και θα κατανοήσετε σαφώς τα λεγόμενα. Λέει ότι καταπονώ το σώμα μου και το δουλαγωγώ, και μη φροντίζετε για τη σάρκα, και ενδυθείτε την πανοπλία του Θεού, και ότι έτσι τρέχω, όχι με αβεβαιότητα.

Διότι μάθαμε ότι από το Άγιο Πνεύμα και τη δύναμη του Υψίστου, παρ' όλα αυτά κτίσθηκε αυτός ο καινός άνθρωπος, τον οποίο μας προστάζει ο Παύλος, ο καθοδηγητής των άρρητων μυστηρίων, να ενδυθούμε, ονομάζοντας το ένδυμα με δύο τρόπους, τη μία λέγοντας «Ενδυθείτε τον καινόν άνθρωπον, τον κατά Θεόν κτισθέντα», και πάλι ότι «Ενδυθείτε τον Κύριον Ιησούν Χριστόν». Διότι αυτός, για εμάς που τον έχουμε ενδυθεί, γίνεται η αρχή των οδών της σωτηρίας, αυτός που είπε «Εγώ είμαι η οδός», ώστε να μας καταστήσει έργα των δικών του χειρών, αναπλάθοντάς μας από το πονηρό πλάσμα της αμαρτίας και πάλι σύμφωνα με τη δική του εικόνα. Ο ίδιος δε γίνεται για εμάς και θεμέλιο προ του μέλλοντος αιώνος, σύμφωνα με τη φωνή του Παύλου, ο οποίος λέγει ότι «Θεμέλιον ουδείς δύναται να θέσει παρά τον κείμενον», και «Πριν έλθουν οι πηγές των υδάτων και πριν εδραιωθούν τα όρη και πριν δημιουργήσει τις αβύσσους και προ πάντων των βουνών, με γεννά». Διότι είναι δυνατόν το καθένα από αυτά, σύμφωνα με την παροιμιώδη συνήθεια, εάν αναχθεί σε τροπική θεωρία, να εφαρμοσθεί στον Λόγο. Επειδή ο μέγας Δαβίδ ονομάζει τα όρη του Θεού δικαιοσύνη, και αβύσσους τα κρίματα, πηγές δε τους διδασκάλους στις εκκλησίες λέγοντας «Ευλογείτε τον Κύριον Θεόν εκ πηγών Ισραήλ»· και βουνά την ακακία, την οποία υπέδειξε με το σκίρτημα των αμνών. Προ αυτών, λοιπόν, γεννάται μέσα μας ο άνθρωπος που κτίσθηκε για εμάς, ώστε και η κτίση αυτών των καταστάσεων να βρει τόπο μέσα μας.

Διότι η στερεότητα του όπλου αμβλύνει την αιχμή και την αποκρούει προς τα πίσω. Τέτοιο όπλο δε, το οποίο προφυλάσσει από παρόμοια βέλη, θα ήταν ο ίδιος ο Θεός, τον οποίο ενδύεται ο οπλίτης της αρετής· διότι λέγει, «ενδυθείτε τον Κύριο Ιησού», δηλαδή την αδιάρρηκτη πανοπλία, με την οποία άρτια εξοπλισμένος ο Μωυσής κατέστησε άπρακτο τον πονηρό τοξότη.

Και ότι το νόημα της φράσης «με έκτισε» αναφέρεται στην ανθρώπινη φύση, μας το παρουσιάζει αυτό σαφέστερα ο θείος απόστολος με τα ίδια του τα λόγια, στα οποία παραγγέλλει: «Ενδυθείτε τον Κύριο Ιησού Χριστό», και επιπλέον εκεί όπου, επαναλαμβάνοντας την ίδια σκέψη, λέει: «Ενδυθείτε τον καινό άνθρωπο, ο οποίος κτίστηκε σύμφωνα με τον Θεό». Διότι, εάν το σωτήριο ένδυμα είναι ένα, και αυτό είναι ο Χριστός, κανείς δεν θα μπορούσε να πει ότι ο καινός άνθρωπος που κτίστηκε σύμφωνα με τον Θεό είναι άλλος εκτός από τον Χριστό, αλλά είναι φανερό ότι εκείνος που ενδύθηκε τον Χριστό έχει ενδυθεί τον καινό άνθρωπο που κτίστηκε σύμφωνα με τον Θεό. Διότι μόνο αυτός ονομάζεται κυρίως και αληθινά καινός άνθρωπος, ο οποίος δεν εμφανίστηκε στον βίο των ανθρώπων μέσα από τις γνωστές και συνηθισμένες οδούς της φύσης, αλλά μια ξεχωριστή και ιδιάζουσα δημιουργία καινοτομήθηκε αποκλειστικά και μόνο στο δικό Του πρόσωπο. Γι' αυτόν τον λόγο, αποβλέποντας στο παράδοξο της γέννησής Του, κατονομάζει τον ίδιο «καινό άνθρωπο που κτίστηκε σύμφωνα με τον Θεό», και, ατενίζοντας τη θεία φύση η οποία ενώθηκε με τη δημιουργία αυτού του καινού ανθρώπου, τον προσαγορεύει «Χριστό», έτσι ώστε και οι δύο ονομασίες να αναφέρονται σε ένα και το αυτό πρόσωπο, εννοώ δηλαδή την ονομασία του Χριστού και εκείνη του καινού ανθρώπου που κτίστηκε σύμφωνα με τον Θεό.

Διότι όχι μόνο αυτή, αλλά και οι φυσικές κινήσεις για την τεκνογονία κάνουν την εμφάνισή τους στα παιδιά ενώ είναι ακόμη βρέφη. Πώς, λοιπόν, εμείς θεωρούμε τη νόσο της σαρκικής επιθυμίας ως μεταγενέστερη; Επειδή ακριβώς αυτά ενυπάρχουν σε εμάς εκ φύσεως, και τα φυσικά είναι ακατηγόρητα, δημιουργημένα από τον αγαθό Θεό, προκειμένου μέσω αυτών να πορευτούμε κάνοντας αγαθά έργα. Επομένως, δεν αποτελούν δείγματα μιας άρρωστης ψυχής, αλλά γίνονται τέτοια για όσους κάνουν κακή χρήση. Έτσι, λοιπόν, όταν «φροντίζουμε για τη σάρκα ώστε να ικανοποιούμε τις επιθυμίες της», τότε πραγματικά το πάθος είναι κακό και η φιληδονία αποτελεί αρχή των σαρκικών παθών και νόσο της ψυχής. Ώστε, σε τέτοιες περιπτώσεις, αυτός που πάσχει πρώτος είναι ο νους. Γι' αυτό και ο Κύριος, θεωρώντας ότι τα πονηρά πάθη ξεκινούν πρώτα από τη διάνοια, λέει ότι από την καρδιά εξέρχονται οι πονηροί διαλογισμοί, και αυτοί είναι που μολύνουν τον άνθρωπο. Και ο νόμος πριν από το Ευαγγέλιο λέει: «πρόσεχε τον εαυτό σου, μήπως δημιουργηθεί στην καρδιά σου κάποια κρυφή, παράνομη σκέψη».

«Βλέποντας δε», λέγει, «αυτοί που έβοσκαν, έφυγαν· και ανήγγειλαν στην πόλη και στους αγρούς το γεγονός». Φέρτε μου τώρα στον νου τον άσωτο υιό του Ευαγγελίου, ο οποίος σώθηκε με τη φυγή από τους χοίρους, για να κατανοήσετε ποιοι ήταν αυτοί που έβοσκαν τους χοίρους, ή μάλλον ποιοι μοιάζουν με αυτούς. Διότι ο χοιρώδης βίος, λόγω της ακαθαρσίας, υποδηλώνει κάθε πονηρό πάθος, ενώ χοίροι είναι κυρίως εκείνοι που περιφέρουν τον μολυσμένο από τη σάρκα χιτώνα. Προΐστανται δε αυτών, σαν κάποιοι ποιμένες, εκείνοι που υπερέχουν στην ηδυπάθεια και μεριμνούν για τη σάρκα και τη διαβίωση προς εκπλήρωση της επιθυμίας.

Είθε να έχω χαρά από εσάς εν Κυρίω. Να είστε νηφάλιοι. Ο καθένας ας αποβάλει κάθε κακία και τον θηριώδη θυμό, την καταλαλιά, τη συκοφαντία, την αισχρολογία, τη βωμολοχία, τον ψιθυρισμό, την υπερηφάνεια, τη μέθη, τη λαγνεία, τη φιλαργυρία, τη φιλοδοξία, τον φθόνο και καθετί που συνάδει με αυτά. Ντυθείτε δε τον Κύριό μας Ιησού Χριστό, και μην προνοείτε για τη σάρκα, ικανοποιώντας τις επιθυμίες της. Οι πρεσβύτεροι να υποτάσσεστε στον επίσκοπο, οι διάκονοι στους πρεσβυτέρους, ο λαός στους διακόνους. Εγώ προσφέρω την ψυχή μου ως αντίλυτρο για εκείνους που τηρούν αυτή την ευταξία· και είθε ο Κύριος να είναι μαζί τους παντοτινά.

Πρώτα να ζητάτε τη βασιλεία του Θεού και τη δικαιοσύνη Του, και μη μεριμνάτε για τη σάρκα. Όταν λοιπόν διατίθεστε με αυτόν τον τρόπο, ο κόσμος σαν ένας δούλος θα σας τα ετοιμάσει όλα, και θα υποταχθεί χωρίς δισταγμό στα λόγια σας σαν να είστε δεσπότες, και στο θέλημά σας δεν πρόκειται να εναντιωθεί.

Για έναν τέτοιον άνθρωπο είναι άξιο να επιδεικνύεται από τον Θεό ειδική μέριμνα, διότι τήρησε την εντολή Του που λέει, «ζητάτε πρώτα τη βασιλεία του Θεού και τη δικαιοσύνη Του, και όλα αυτά θα σας προστεθούν», και «να μην προνοείτε για τη σάρκα». Διότι, όταν έχουμε τέτοια διάθεση, ο κόσμος σαν δούλος θα μας τα ετοιμάσει όλα και θα υποταχθεί χωρίς δισταγμό στα λόγια μας ως σε κυρίους, και δεν θα εναντιωθεί στο θέλημά μας. Για να μην αποσπαστεί ένας τέτοιος άνθρωπος από τη διαρκή του στάση ενώπιον του Θεού, δεν παραδίδει τον εαυτό του στη φροντίδα των αναγκαίων χρεών του σώματος. Και δεν μεριμνά για τίποτα άλλο, παρά μόνο για το πώς να μείνει απαλλαγμένος από κάθε τέτοια φροντίδα, μικρή και μεγάλη, που συντείνει στην ηδονή και στον μετεωρισμό, εξαιτίας του φόβου του Θεού. Θα τα αποκτήσει όμως αυτά με τρόπο θαυμαστό, χωρίς ούτε να φροντίσει ούτε να κοπιάσει γι' αυτά.

Ο Νώε μέθυσε και γυμνώθηκε, και δες πόσα κακά προήλθαν από αυτό· ο Ησαύ από τη λαιμαργία του πρόδωσε τα πρωτοτόκια και όρμησε σε αδελφοκτονία. Ο λαός του Ισραήλ κάθισε να φάει και να πιει, και σηκώθηκαν να διασκεδάσουν. Γι' αυτό λέει: «Όταν φας και πιεις, να θυμηθείς τον Κύριο τον Θεό σου». Διότι στον γκρεμό κατακρημνίστηκαν όσοι παραδόθηκαν στην τρυφή. Η χήρα, λέει, που ζει μέσα στη σπατάλη και τις απολαύσεις, ενώ ζει είναι νεκρή· και πάλι: «Ελαίπανε, πάχυνε και κλώτσησε ο αγαπημένος»· και πάλι ο Απόστολος: «Μην φροντίζετε για τη σάρκα προς ικανοποίηση των επιθυμιών της». Δεν επιβάλλω ως νόμο τη νηστεία (διότι δεν υπάρχει κανείς πρόθυμος να ακούσει), αλλά καταργώ τη σπατάλη, αποκόπτω την τρυφή, για το δικό σας συμφέρον· διότι, όπως ακριβώς ένας χείμαρρος, έτσι και η τρυφή ανατρέπει τα πάντα· τίποτα δεν μπορεί να την εμποδίσει· σε εκδιώκει από τη βασιλεία. Τι περισσότερο ζητάς; Θέλεις να απολαμβάνεις τρυφή; Δώσε στους φτωχούς, κάλεσε τον Χριστό, ώστε, ακόμη και αφού σηκωθεί το τραπέζι, να συνεχίσεις να απολαμβάνεις. Διότι τώρα δεν έχεις πραγματική απόλαυση· και δικαιολογημένα, διότι τα εγκόσμια δεν είναι μόνιμα· τότε όμως θα έχεις.

Γ΄. Γι' αυτό παρακαλώ, σύμφωνα με τον μακάριο Παύλο, να μην προνοείτε για τη σάρκα με σκοπό την ικανοποίηση των επιθυμιών της, αλλά μόνο για να συντηρείται, και για να μπορείτε με μεγαλύτερη προθυμία να επιδεικνύετε μεγάλο ζήλο στην εργασία των πνευματικών έργων. Όλα αυτά, λοιπόν, να τα συζητάτε με τους αδελφούς σας και να τους πείθετε να μην αποστερούν ποτέ τον εαυτό τους από αυτή την πνευματική τροφή, αλλά ακόμη κι αν έχουν γευματίσει, ας προσέρχονται με κάθε προθυμία, ώστε, λαμβάνοντας τη διδασκαλία που προσφέρεται από εδώ, να μπορούν να σταθούν γενναία απέναντι στις μεθοδείες του διαβόλου.

Γιατί λοιπόν, λες, μας τα απευθύνεις αυτά σε εμάς που δεν είμαστε μοναχοί; Σε εμένα τα λες αυτά; Πες τα στον Παύλο, όταν λέει: «Να αγρυπνείτε με κάθε επιμονή και δέηση»· όταν λέει: «Μη φροντίζετε για τη σάρκα προς ικανοποίηση των επιθυμιών της»· διότι, βεβαίως, δεν τα έγραφε αυτά μόνο στους μοναχούς, αλλά σε όλους όσους ζούσαν στις πόλεις. Μήπως άραγε ο κοσμικός οφείλει να έχει κάτι περισσότερο από τον μοναχό, εκτός μόνο από τη συμβίωση με τη γυναίκα του; Σε αυτό το σημείο έχει τη συγκατάβαση, αλλά στα υπόλοιπα όχι πλέον, αντίθετα οφείλει να τα πράττει όλα απολύτως εξίσου με τον μοναχό. Και οι μακαρισμοί, εξάλλου, του Χριστού δεν έχουν λεχθεί μόνο για τους μοναχούς· διότι διαφορετικά θα είχε οδηγηθεί στην απώλεια όλη η οικουμένη, και θα κατηγορούσαμε τον Θεό για σκληρότητα. Εάν, λοιπόν, οι μακαρισμοί έχουν λεχθεί μόνο για τους μοναχούς, και δεν είναι δυνατόν ο κοσμικός να τους εφαρμόσει, ενώ ο Ίδιος επέτρεψε τον γάμο, άρα ο Ίδιος οδήγησε τους πάντες στην απώλεια.

Για να μην προσβάλεις, λοιπόν, τη γυναίκα σου, αποφεύγεις να το κάνεις· όταν όμως προσβάλλεις τον Θεό, δεν κοκκινίζεις από ντροπή; Διότι Εκείνος είναι παντού παρών και ακούει τα πάντα. «Μη μεθάς», λέει· πολύ καλά. Διότι αυτό από μόνο του δεν συνιστά κόλαση; Δεν είπε: «Καταπόνησε το σώμα», αλλά τι; «Μη μεθάς»· δηλαδή, μην το εκτροχιάζεις σε τέτοιο βαθμό, ώστε να στερήσεις από την ψυχή την εξουσία της. Τι λοιπόν; Δεν πρέπει να φροντίζουμε το σώμα; Μη γένοιτο· δεν λέω αυτό, αλλά να μην το φροντίζεις προς χάριν των επιθυμιών του. Διότι έτσι ακριβώς παρήγγειλε και ο Παύλος, λέγοντας: «Και να μη φροντίζετε τη σάρκα, με σκοπό την ικανοποίηση των επιθυμιών της». «Μην αρπάζεις», λέει, «όσα δεν είναι δικά σου, μην πλεονεκτείς, μην επιορκείς». Τι είδους μόχθους απαιτούν αυτά; Τι είδους ιδρώτες; «Μην κακολογείς», λέει, «και μη συκοφαντείς». Τι κόπο κρύβει αυτό; Απεναντίας, μάλιστα, το αντίθετο προκαλεί κόπο. Διότι, όταν κακολογήσεις, βρίσκεσαι αμέσως σε κίνδυνο και σε ανησυχία, μήπως τυχόν το άκουσε εκείνος για τον οποίο μίλησες, είτε είναι σπουδαίος είτε ασήμαντος. Αν μεν είναι σπουδαίος, αμέσως θα διατρέξεις πραγματικό κίνδυνο· αν πάλι είναι ασήμαντος, θα σε εκδικηθεί με τα ίδια, ή μάλλον και με πολύ χειρότερα, διότι θα σε κακολογήσει σε μεγαλύτερο βαθμό. Τίποτα το δύσκολο, τίποτα το επαχθές δεν μας έχει προσταχθεί, αρκεί να το θέλουμε. Αν, όμως, δεν το θέλουμε, ακόμη και τα πιο εύκολα θα μας φανούν επαχθή. Τι είναι πιο εύκολο από το να τρώει κανείς; Κι όμως, εξαιτίας της πολλής νωθρότητας, πολλοί δυσφορούν ακόμη και με αυτό· μάλιστα, ακούω πολλούς να λένε ότι ακόμη και το φαγητό είναι κόπος.

Ας μην παχαίνουμε λοιπόν το σώμα, αλλά ας ακούμε τον Παύλο που λέει: «Μη μεριμνάτε για τη σάρκα με σκοπό την ικανοποίηση των επιθυμιών». Όπως ακριβώς εάν κάποιος έπαιρνε τα φαγητά και τα πετούσε σε έναν οχετό, το ίδιο πράττει και εκείνος που τα ρίχνει στην κοιλιά του· ή μάλλον όχι το ίδιο, αλλά κάτι πολύ χειρότερο. Διότι στην πρώτη περίπτωση γεμίζει απλώς τον οχετό χωρίς να προκαλεί βλάβη στον εαυτό του, ενώ στη δεύτερη γεννά και αμέτρητες ασθένειες. Επειδή αυτό που πραγματικά τρέφει είναι το αναγκαίο μέτρο, το οποίο μπορεί και να χωνευθεί· ενώ ό,τι υπερβαίνει την ανάγκη, όχι μόνο δεν τρέφει, αλλά καταστρέφει και εκείνη την ωφέλιμη ποσότητα.

Να μη φροντίζετε, λέει, τη σάρκα σας με σκοπό να ικανοποιείτε τις επιθυμίες της. Και πολύ σωστά είπε: «με σκοπό τις επιθυμίες»· διότι η τρυφή (καλοπέραση) αποτελεί καύσιμη ύλη για τις άτοπες επιθυμίες, και ακόμη κι αν αυτός που ζει μέσα στην τρυφή είναι ο πιο εγκρατής και συνετός από όλους, είναι αναπόφευκτο να υποστεί κάποια αλλοίωση από το κρασί και από τα φαγητά, είναι αναπόφευκτο να χαλαρώσει, είναι αναπόφευκτο να ανάψει μέσα του μεγαλύτερη φλόγα. Από εκεί προέρχονται οι πορνείες, από εκεί οι μοιχείες· διότι ένα πεινασμένο στομάχι δεν μπορεί να γεννήσει σαρκικό πάθος, ή μάλλον ούτε καν εκείνο που αρκείται στα αναγκαία· εκείνο αντίθετα που γεννά τις άτοπες επιθυμίες, είναι αυτό που σπαταλιέται μέσα στην τρυφή. Και όπως ακριβώς το υπερβολικά υγρό χώμα γεννά σκουλήκια, το ίδιο και η κοπριά που καταβρέχεται και κρατά πολλή υγρασία, ενώ η γη που είναι απαλλαγμένη από εκείνη την υγρασία αποδίδει πολλούς καρπούς, όταν δεν ξεπερνά το μέτρο· διότι, αν μεν δεν καλλιεργείται, βγάζει χορτάρι, αν όμως καλλιεργηθεί, αποδίδει καρπούς· έτσι συμβαίνει και με εμάς. Ας μην καταστήσουμε, λοιπόν, τη σάρκα άχρηστη, ούτε ανώφελη, ούτε επιβλαβή, αλλά ας φυτέψουμε σε αυτήν ωφέλιμους καρπούς και φυτά καρποφόρα, και ας επιδείξουμε την πρέπουσα φροντίδα, ώστε να μην τα καταστρέψουμε με την τρυφηλή ζωή· διότι και εκείνα τα φυτά, εάν σαπίσουν, αντί για καρπούς βγάζουν σκουλήκια.