Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ 3:23

Να γνωρίζετε λοιπόν ότι όσοι είναι από την πίστη, αυτοί είναι υιοί του Αβραάμ. Στον Αβραάμ δε δόθηκαν οι επαγγελίες και στο σπέρμα του· δεν λέγει «στα σπέρματα», σαν να μιλά για πολλούς, αλλά σαν να μιλά για έναν: «στο σπέρμα σου». Διότι αυτή είναι διαθήκη προκυρωμένη από τον Θεό για τον Χριστό, την οποία ο νόμος, που δόθηκε ύστερα από τετρακόσια τριάντα χρόνια, δεν ακυρώνει, ώστε να καταργήσει την επαγγελία. Και η παλαιά Γραφή ονομάζει διαθήκη του Θεού την επαγγελία που δόθηκε προς τον Αβραάμ. Ο Θεός των όλων υποσχέθηκε ότι διά του σπέρματος του Αβραάμ θα ευλογήσει τα έθνη· και αυτό το σπέρμα είναι ο ίδιος ο Δεσπότης Χριστός· διότι δι’ αυτού η υπόσχεση έλαβε το πλήρωμά της. Εάν λοιπόν η κληρονομία προέρχεται από τον νόμο, τότε δεν προέρχεται πλέον από την επαγγελία· στον Αβραάμ όμως ο Θεός χάρισε το σπέρμα διά της επαγγελίας. Τι λοιπόν; Ο νόμος προστέθηκε εξαιτίας των παραβάσεων, έως ότου έλθει το σπέρμα στο οποίο είχε δοθεί η επαγγελία. Ο νόμος τέθηκε για την επιμέλεια του γένους, από το οποίο επρόκειτο εκείνο το σπέρμα να βλαστήσει κατά σάρκα· και τέθηκε με τη διακονία αγγέλων και με τον Μωυσή να υπηρετεί στη θέσπισή του. Εάν εσύ ονομάζεσαι Ιουδαίος και αναπαύεσαι στον νόμο, ώστε να καυχάσαι για τον νόμο, διά της παραβάσεως του νόμου ατιμάζεις τον Θεό. Η περιτομή βέβαια ωφελεί, εάν τηρείς τον νόμο· εάν όμως είσαι παραβάτης του νόμου, η περιτομή σου έγινε ακροβυστία, καθώς λέγει ο Ιερεμίας, ότι «όλα τα έθνη είναι απερίτμητα κατά τη σάρκα, ενώ ο οίκος του Ισραήλ είναι απερίτμητος στην καρδιά». «Περιτμηθείτε για τον Θεό και περιτμήστε την ακροβυστία της καρδιάς σας». Διότι διά του νόμου έρχεται η επίγνωση της αμαρτίας. Τώρα όμως φανερώθηκε η δικαιοσύνη του Θεού, μαρτυρούμενη από τον νόμο και τους προφήτες· δικαιοσύνη δε Θεού διά της πίστεως του Ιησού Χριστού σε όλους και πάνω σε όλους όσοι πιστεύουν. Δικαιωνόμαστε δωρεάν με τη χάρη Του, διά της απολυτρώσεως που έγινε εν Χριστώ Ιησού.

Ότι, εξάλλου, το Πνεύμα είναι ανώτερο από την κτίση, και διαφορετικό από τη φύση των δημιουργημάτων, αλλά και ίδιον της θεότητας, μπορεί κανείς να το αντιληφθεί και από το εξής. Άτρεπτο και αναλλοίωτο είναι το Άγιο Πνεύμα· «Διότι», λέγει, «το άγιο πνεύμα της παιδείας θα αποφύγει τον δόλο, και θα απομακρυνθεί από ασύνετους λογισμούς». Και ο μεν Πέτρος λέγει: «με την αφθαρσία του πράου και ησύχιου Πνεύματος»· και πάλι στη Σοφία: «Διότι το άφθαρτό σου Πνεύμα υπάρχει μέσα σε όλα»· και εφόσον «κανείς δεν γνωρίζει τα του Θεού, παρά μόνον το Πνεύμα του Θεού που είναι μέσα Του»· δεν υπάρχει δε στον Θεό, όπως είπε ο Ιάκωβος, «παραλλαγή ή σκιά μεταβολής»· όντας το Άγιο Πνεύμα μέσα στον Θεό, εύλογα είναι άτρεπτο, απαράλλακτο και άφθαρτο. Η φύση, όμως, των δημιουργημάτων και των κτισμάτων είναι τρεπτή, επειδή ακριβώς βρίσκεται έξω από την ουσία του Θεού και έλαβε υπόσταση εκ του μη όντος· διότι «κάθε άνθρωπος», λέγει, «είναι ψεύστης». Και «όλοι αμάρτησαν και στερούνται τη δόξα του Θεού. Ακόμη, τους αγγέλους που δεν διατήρησαν το αρχικό τους αξίωμα, αλλά εγκατέλειψαν το δικό τους οικητήριο, τους έχει φυλάξει κάτω από το ζόφο με αιώνια δεσμά για την κρίση της μεγάλης ημέρας». Στο δε βιβλίο του Ιώβ αναφέρεται: «Αν δεν έχει εμπιστοσύνη στους αγίους αγγέλους Του, και στους αγγέλους Του διέκρινε κάποιο ελάττωμα· και τα άστρα δεν είναι καθαρά ενώπιόν Του»· ο δε Παύλος γράφει: «Δεν γνωρίζετε ότι θα κρίνουμε αγγέλους, πόσο μάλλον τα βιωτικά ζητήματα;»

Το ότι, πάλι, το Πνεύμα βρίσκεται πάνω από την κτίση, και ότι είναι διαφορετικό από τη φύση των δημιουργημάτων αλλά αποτελεί ίδιον της θεότητας, μπορεί κανείς να το κατανοήσει και από το εξής. Το άγιο Πνεύμα είναι άτρεπτο και αναλλοίωτο· διότι λέει: «Το άγιο Πνεύμα της παιδείας θα αποφύγει τον δόλο, και θα απομακρυνθεί από ασύνετους λογισμούς». Και ο μεν Πέτρος λέει: «Με την αφθαρσία του πράου και ήσυχου Πνεύματος»· και πάλι στη Σοφία του Σολομώντα αναφέρεται: «Διότι το άφθαρτο Πνεύμα σου υπάρχει μέσα σε όλα»· και αν «κανείς δεν γνωρίζει τα του Θεού, παρά μόνο το Πνεύμα του Θεού που είναι μέσα Του»· και επειδή στον Θεό δεν υπάρχει, όπως είπε ο Ιάκωβος, «παραλλαγή ή σκιά μεταβολής»· εφόσον το άγιο Πνεύμα βρίσκεται μέσα στον Θεό, εύλογα είναι άτρεπτο, απαράλλακτο και άφθαρτο. Αντιθέτως, η φύση των γενητών και των κτισμάτων είναι τρεπτή, επειδή ακριβώς βρίσκεται έξω από την ουσία του Θεού και έλαβε υπόσταση εκ του μη όντος· διότι, λέει, «κάθε άνθρωπος είναι ψεύστης». Και, «όλοι αμάρτησαν και στερούνται της δόξης του Θεού. Τους δε αγγέλους, που δεν διατήρησαν το αρχικό τους αξίωμα αλλά εγκατέλειψαν το ίδιο τους το οικητήριο, τους έχει φυλάξει με αιώνια δεσμά στο βαθύ σκοτάδι για την κρίση της μεγάλης ημέρας». Επίσης, στο βιβλίο του Ιώβ αναφέρεται: «Αν δεν εμπιστεύεται τους αγίους αγγέλους Του και έχει διαπιστώσει κάτι στρεβλό στους αγγέλους Του· και τα άστρα δεν είναι καθαρά ενώπιόν Του»· και ο Παύλος γράφει: «Δεν γνωρίζετε ότι θα κρίνουμε αγγέλους, πόσο μάλλον τα βιοτικά ζητήματα;»

Αν στους δούλους του δεν δείχνει εμπιστοσύνη, και στους αγγέλους του διέκρινε κάτι το στρεβλό. Του αγίου Αθανασίου: Η φύση των γεννητών και των κτιστών όντων είναι τρεπτή, καθώς βρίσκεται έξω από την ουσία του Θεού και έλαβε υπόσταση εκ του μη όντος. Γι' αυτό, κάθε άνθρωπος είναι ψεύστης· και όλοι αμάρτησαν και στερούνται τη δόξα του Θεού. Ο δε διάβολος, ενώ βρισκόταν ανάμεσα στα Χερουβίμ και αποτελούσε αποσφράγισμα ομοιώσεως, έπεσε από τους ουρανούς σαν αστραπή.

Διότι όλοι αμάρτησαν και στερούνται τη δόξα του Θεού, και δικαιώνονται δωρεάν με τη χάρη Του διά της απολυτρώσεως που υπάρχει στον Ιησού Χριστό τον Κύριό μας. Δεν θα δώσει, λοιπόν, στον Θεό εξιλέωση για τον εαυτό του, ούτε το τίμημα της λυτρώσεως της ψυχής του. Μην αναζητάς, επομένως, τον αδελφό για απολύτρωση, αλλά Εκείνον που υπερβαίνει τη φύση σου· ούτε έναν απλό άνθρωπο, αλλά τον Θεάνθρωπο Ιησού Χριστό, ο οποίος και μόνος δύναται να προσφέρει εξιλέωση στον Θεό υπέρ πάντων ημών, διότι Αυτόν προέθεσε ο Θεός ως ιλαστήριο διά της πίστεως στο αίμα Του. Αδελφός του Ισραήλ ήταν ο Μωυσής· και όμως δεν μπόρεσε να τον λυτρώσει. Πώς, λοιπόν, θα προσφέρει λύτρωση ο οποιοσδήποτε τυχαίος άνθρωπος;

Φρονώ, λοιπόν, ότι η χρήση της λέξης «άνωθεν» δηλώνει την επανόρθωση της προηγούμενης γέννησης, η οποία έλαβε χώρα μέσα στη ρυπαρότητα των αμαρτημάτων· δεδομένου ότι αφενός ο Ιώβ λέει πως «κανείς δεν είναι καθαρός από ρύπο, έστω κι αν ο βίος του διαρκεί μόνο μία ημέρα»· και ο Δαβίδ θρηνεί και λέει ότι «μέσα σε ανομίες συνελήφθην και μέσα σε αμαρτίες με κυοφόρησε η μητέρα μου»· αφετέρου δε ο Απόστολος διαβεβαιώνει κατηγορηματικά ότι «Διότι όλοι αμάρτησαν και στερούνται τη δόξα του Θεού· δικαιώνονται δωρεάν με τη χάρη Του μέσω της απολυτρώσεως που υπάρχει στον Χριστό Ιησού, τον οποίο ο Θεός έθεσε ως ιλαστήριο μέσω της πίστεως στο αίμα Του.»

Και ότι ήταν αληθινά βαρύς, το ομολόγησαν ξεκάθαρα οι θεσπέσιοι μαθητές· διότι έλεγαν: «Τώρα λοιπόν γιατί πειράζετε τον Θεό, με το να επιθέσετε ζυγό στον τράχηλο των μαθητών, τον οποίο ούτε οι πατέρες μας ούτε εμείς μπορέσαμε να βαστάξουμε;» Επειδή λοιπόν οι μεν Έλληνες βρίσκονταν υπό την αμαρτία ως αγνοούντες τον Δημιουργό, οι δε Ιουδαίοι ως ένοχοι για την παράβαση του νόμου, υπήρξε απολύτως αναγκαίος για όσους βρίσκονταν στη γη ο Χριστός που δικαιώνει· διότι έχουμε δικαιωθεί «όχι από έργα δικαιοσύνης τα οποία κάναμε εμείς, αλλά σύμφωνα με το πολύ του έλεος»· διότι αυτός ήταν που έλεγε και παλαιότερα μέσω της φωνής των προφητών: «Εγώ είμαι αυτός που εξαλείφει τις ανομίες σου και δεν πρόκειται να τις θυμηθώ πλέον». Η χάρη όμως που δικαιώνει επεκτείνεται σε όλους εξίσου, εννοώ Ιουδαίους και Έλληνες, επειδή όλοι αμάρτησαν και στερούνται τη δόξα του Θεού. Ως δόξα του Θεού θα μπορούσε εύλογα να νοηθεί το να μην γνωρίζει ούτε να έχει εκ φύσεως την ικανότητα να σφάλλει. Αλλά σίγουρα κάθε δημιουργημένη κτίση υπολείπεται από τα μεγαλεία της θεότητας· διότι παρεκτράπηκαν ακόμη και ορισμένοι από τους αγγέλους. Όμως ο Θεός και Πατέρας ευδόκησε «να ανακεφαλαιώσει τα πάντα στον Χριστό», ο οποίος δικαιώνει δωρεάν με τη χάρη του· διότι έχει τεθεί ως ιλαστήριο μέσω της πίστης στο δικό του αίμα. Επειδή, λοιπόν, προσέφερε το δικό του αίμα ως αντάλλαγμα για τη ζωή όλων, έσωσε την οικουμένη, και κατέστησε ίλεω και ευμενή προς εμάς τον εν τοις ουρανοίς Πατέρα και Θεό. Πού είναι λοιπόν η καύχηση;

Η εξουσία των αρχόντων, λοιπόν, θα κατέχει τη δυνατότητα να απαλλάσσει τον άνθρωπο από την κατά σάρκα δουλεία, όμως το να ελευθερώνει κανείς από την αμαρτία θα ταίριαζε να αποδίδεται μόνο στον Θεό και σε κανέναν άλλον. Επομένως, τους προτρέπει να σκέφτονται τα πρέποντα και να επιθυμούν την όντως και αληθινή ελευθερία, και εφεξής να μην αναζητούν τη λαμπρότητα των προγόνων τους, η οποία σε τίποτα δεν τους ωφελεί ως προς αυτό, αλλά μόνο τον Θεό που έχει την εξουσία των δικών Του νόμων, των οποίων η παράβαση δημιουργεί την αμαρτία, την τροφό της δουλείας μέσα στην ψυχή. Φαίνεται δε πώς ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, με τρόπο λανθάνοντα και πολύ συγκεκαλυμμένο, τους ελέγχει, επειδή μάταια υπερηφανεύονται για έναν άνθρωπο και νομίζουν ότι ο μακάριος Αβραάμ υπήρξε απολύτως ελεύθερος. Διότι, με το να αποφανθεί με γενικότερο τρόπο ότι καθένας που πράττει την αμαρτία είναι δούλος της αμαρτίας, περιλαμβάνει στα δεσμά αυτά και τον ίδιο τον Αβραάμ, ο οποίος υπήρξε κάποτε δούλος της αμαρτίας. Διότι δικαιώθηκε, όχι επειδή ήταν δίκαιος, αλλά όταν πίστεψε στον Θεό, έχοντας κληθεί στην ελευθερία που προέρχεται από τη δικαίωση. Και δεν τα λέμε βέβαια αυτά επειδή αντιμαχόμαστε τη δόξα του δικαίου, αλλά επειδή κανείς ανάμεσα στους ανθρώπους δεν είναι απείραχτος από τα βέλη της αμαρτίας, και υποτάχθηκε πλήρως στον ζυγό της αμαρτίας ακόμη και αυτός που θεωρείται μέγας, σύμφωνα με το γεγραμμένο: «Κανείς δεν είναι δίκαιος, διότι όλοι αμάρτησαν και στερούνται τη δόξα του Θεού».

Διότι κανείς από τους Ιουδαίους δεν υπήρξε τόσο τέλειος, ώστε να μην υποπέσει σε κανένα σφάλμα· «διότι όλοι αμάρτησαν και στερούνται τη δόξα του Θεού, και δικαιώνονται δωρεάν με τη δική Του χάρη». Το ότι δε είναι ανώφελη αυτή η προσπάθεια ακόμη και για εκείνους που έχουν φτάσει στην τελειότητα κατά τον νόμο, εάν δεν προσλάβουν τη χάρη διά του Χριστού, το αποδεικνύει πολύ καλά γράφοντας σε κάποιους ο πάνσοφος Παύλος, ότι θεώρησε σκύβαλα όλα τα του νόμου, για να κερδίσει τον Χριστό και να βρεθεί ενωμένος με Αυτόν, έχοντας όχι τη δική του δικαιοσύνη, δηλαδή αυτήν που προέρχεται από τον νόμο, αλλά αυτήν που αποκτάται διά της πίστεως στον Ιησού Χριστό. Κατηγορεί δε τους Ιουδαίους για ανοησία, λέγοντας τα εξής: «Επειδή αγνοούσαν τη δικαιοσύνη του Θεού και ζητούσαν να εγκαθιδρύσουν τη δική τους, δεν υποτάχθηκαν στη δικαιοσύνη του Θεού. Διότι το τέλος του νόμου είναι ο Χριστός, για τη δικαίωση καθενός που πιστεύει». Είπε δε πάλι: «Εμείς που είμαστε εκ φύσεως Ιουδαίοι και όχι αμαρτωλοί από τα έθνη, επειδή γνωρίζουμε ότι δεν δικαιώνεται ο άνθρωπος από τα έργα του νόμου, παρά μόνο διά της πίστεως στον Ιησού Χριστό, πιστέψαμε και εμείς στον Χριστό». Έγινε δε γι' αυτόν τον λόγο κατάρα ο Χριστός, για να ελευθερώσει από την κατάρα του νόμου όσους βρίσκονταν υπό αυτήν· διότι έχει γραφτεί ότι, «Επικατάρατος είναι καθένας που δεν εμμένει σε όλα τα γραμμένα στον νόμο του βιβλίου αυτού, ώστε να τα πράξει.» <Και θα οικοδομήσουν οικίες, και οι ίδιοι θα κατοικήσουν σε αυτές· και θα φυτέψουν αμπελώνες, και οι ίδιοι θα φάνε τον καρπό τους.>

Επιβεβαιώνει δε αυτόν τον λόγο και ο σοφότατος Παύλος, γράφοντας τα εξής: «Τώρα όμως, ανεξάρτητα από τον νόμο, έχει φανερωθεί η δικαιοσύνη του Θεού, μαρτυρούμενη από τον νόμο και τους προφήτες. Δικαιοσύνη του Θεού διαμέσου της πίστεως στον Ιησού Χριστό, προς όλους όσους πιστεύουν. Διότι δεν υπάρχει διάκριση. Επειδή όλοι αμάρτησαν και στερούνται τη δόξα του Θεού, δικαιώνονται δε δωρεάν με τη χάρη Του, μέσω της απολύτρωσης που προσφέρεται εν Χριστώ Ιησού.» Για να μας καταστήσει, λοιπόν, ελεύθερους και από την ποινή και από την καταδίκη και από την κατακραυγή εκείνου, έγινε όμοιος με εμάς Αυτός που είναι πάνω από όλη την κτίση, αληθινός άνθρωπος, ο Λόγος που προέρχεται από τον Θεό Πατέρα, παραμένοντας αυτό που ήταν, ελεύθερος ανάμεσα σε δούλους, υπό τον νόμο ο νομοθέτης, και εισήλθε μαζί με εμάς στη σαρκική γέννηση και σε αυτήν που συντελέστηκε μέσα στον χρόνο, Αυτός που είναι ο δημιουργός των αιώνων.

Θα μαρτυρήσει πάλι ο θεσπέσιος Παύλος, γράφοντας: «Διότι μέσω του νόμου έρχεται η επίγνωση της αμαρτίας, ενώ τώρα, χωρίς τον νόμο, έχει φανερωθεί η δικαιοσύνη του Θεού, για την οποία μαρτυρούν ο νόμος και οι προφήτες. Δικαιοσύνη του Θεού, που δίνεται μέσω της πίστης στον Ιησού Χριστό προς όλους εκείνους που πιστεύουν. Διότι δεν υπάρχει διάκριση. Επειδή όλοι αμάρτησαν και στερούνται τη δόξα του Θεού. Δικαιώνονται δωρεάν με τη χάρη του, μέσω της απολύτρωσης που προσφέρει ο Χριστός Ιησούς». Εξαιρετική βέβαια δόξα, η οποία ταιριάζει αποκλειστικά και ιδιαίτερα στη φύση που νοείται πέρα από κάθε κτιστό, είναι το να παραμένει απολύτως αναμάρτητη και εντελώς αλάνθαστη, ώστε να μη μπορεί με κανέναν τρόπο να αποτύχει ως προς το πρέπον. Από αυτήν τη δόξα εμείς υστερούμε, δηλαδή τη στερούμαστε, σύμφωνα με τη φωνή του σοφότατου Παύλου, αφού δεν είναι ασυνήθιστο για εμάς να υποκύπτουμε στις παγίδες της αμαρτίας και, παρασυρόμενοι από τις ροπές προς τη φαυλότητα, να κατρακυλάμε προς τα αισχρότερα. Αλλά, όπως λέει η ιερή Γραφή, «Όπου επλεόνασε η αμαρτία, εκεί υπερπερίσσευσε η χάρη». Αυτήν ακριβώς τη χάρη θα διαπιστώσει κανείς ότι διψούσαν όσοι αγνοούσαν το μυστήριο της ενανθρωπήσεως του Μονογενούς. Γράφει λοιπόν ο νομομαθέστατος Παύλος: «Εμείς, που είμαστε εκ φύσεως Ιουδαίοι και όχι αμαρτωλοί προερχόμενοι από τα έθνη, γνωρίζοντας ότι ο άνθρωπος δεν δικαιώνεται από τα έργα του νόμου παρά μόνο μέσω της πίστης στον Ιησού Χριστό, πιστέψαμε κι εμείς στον Χριστό, για να δικαιωθούμε εν αυτώ». γ΄.

Έτσι και η αγία Εκκλησία του Θεού δεν αποδέχεται την πορνεία, δεν αποδέχεται τη μοιχεία, δεν αποδέχεται την άρνηση του Θεού, δεν αποδέχεται εκείνους που αθετούν την κυριαρχία της διάταξης του Θεού και των αποστόλων Του, δέχεται όμως τον έναν με μεγάλη εμπορική ενασχόληση, τον άλλον με ναυτική εμπειρία, τον άλλον ως κυβερνήτη και επιστήμονα, άλλον στην πλώρη και άλλον στην πρύμνη να έχει την πλέον έμπειρη εποπτεία, άλλον να διαθέτει κάποιο μέτρο περιουσίας και αποθέματος (φορτίου), και άλλον απλώς και μόνο για να διαπλεύσει (τον βίο) και να μην καταποντιστεί στη θάλασσα. Και οπωσδήποτε αυτό δεν σημαίνει ότι σε όποιον δεν έχει αποκτήσει τόσα πολλά δεν παρέχει τη σωτηρία, αλλά γνωρίζει να σώζει τους πάντες, τον καθένα ανάλογα με το δικό του έργο. Και πώς εξηγείται ότι οι ανήκοντες στην οικία του Καίσαρα στέλνουν ασπασμούς μέσω του αποστόλου; Και από πού προέρχεται το λεχθέν από τον απόστολο: «εάν νομίζει ότι συμπεριφέρεται ανάρμοστα προς τη δική του παρθένο και έτσι πρέπει να γίνει, ας παντρευτεί· δεν αμαρτάνει»; Αλλά δεν είναι δυνατόν να εκπληρώνεται το «δεν αμαρτάνει» χωρίς το λουτρό (του βαπτίσματος). Διότι, εάν «όλοι αμάρτησαν και στερούνται της δόξης του Θεού, δικαιούμενοι δωρεάν με τη χάρη», είναι φανερό ότι αυτό επιτυγχάνεται διά του λουτρού της παλιγγενεσίας. Επειδή το λουτρό κόσμησε την ψυχή και το σώμα, ξεπλένοντας κάθε αμάρτημα διά της μετανοίας. Επομένως, το χάρισμα του βαπτίσματος έχει εξαπλωθεί και σε αυτήν που είναι παρθένος, και σε αυτήν που δεν είναι παρθένος επείγει να λάβει τη σφραγίδα εξαιτίας της αμαρτωλότητας. 5.

Διότι έπρεπε να φανερωθεί το μέγεθος της νόσου που είχε εμφιλοχωρήσει στους ανθρώπους πριν από την παρουσία του Σωτήρος, ώστε η έλευσή του να φανεί σε όλους αναγκαία. Διότι όλοι αμάρτησαν και στερούνται τη δόξα του Θεού, δικαιούμενοι δωρεάν με τη χάρη Του.

Ποιος είναι, λοιπόν, ο πολυεύκτατος και τριπόθητος καιρός, κατά τον οποίο λέγεται ότι θα εκπληρωθούν όσα έχουν εξαγγελθεί από τη Σιών; Ο καιρός της αναστάσεώς σου, Κύριε. Διότι, επειδή ήλθες για να σηκώσεις την αμαρτία του κόσμου· και δεν έπρεπε ένας τόσο μέγας να έλθει και να πάθει για χάρη λίγων αμαρτωλών· όταν έφτασε ο χρόνος, για τον οποίο έχει ειπωθεί ότι: «Όλοι αμάρτησαν και στερούνται τη δόξα του Θεού», τότε γεύθηκες τον θάνατο υπέρ του καθενός. «Διότι οι δούλοι σου έδειξαν ευαρέσκεια στους λίθους της, και θα σπλαχνιστούν το χώμα της. Και θα φοβηθούν τα έθνη το όνομά σου, Κύριε, και όλοι οι βασιλείς τη δόξα σου». Δικαιολογημένα, εξάλλου, ανάμεσα στην ευαρέσκεια για τους λίθους του παλαιού λαού, συνδέει την κλήση των εθνών, και παρουσιάζει σαφέστερα ότι θα αποκτήσουν κάποτε τον σωτήριο φόβο και θα επιδείξουν θεοσέβεια.

Αλλά μάλλον σε κωφούς φαίνεται να τραγουδάμε, απευθύνοντας σε αυτούς τα λόγια και προτείνοντας τέτοια πράγματα. Λοιπόν εσείς, που έχετε αυτιά για να ακούτε, προφυλαχθείτε από τη βλάβη που προέρχεται από αυτούς. Δεν είναι μικρό πράγμα να έχει κανείς κοινωνία με τους συνηγόρους του σκότους· δεν είναι μικρό πράγμα να τους δίνει κανείς την ευκαιρία να μιλούν με παρρησία εναντίον του άναρχου και ανέσπερου φωτός, της κοινής ελπίδας των ευσεβών· δεν είναι μικρή βλάβη ακόμη και να λέει κανείς χαίρε σε αυτούς που έχουν εγγράφως, και μάλιστα για τέτοια ζητήματα, αφοριστεί και αποκηρυχθεί, στους οποίους έχει επιβληθεί επιτίμιο και έχουν αποβληθεί τόσο από τον Θεό όσο και από την καθολική Του Εκκλησία. «Να μην έχετε κοινωνία με τα άκαρπα έργα του σκότους· μάλλον δε να τα ελέγχετε», λέει ο απόστολος. Όμως τα λόγια εναντίον της ευσέβειας είναι πιο επικίνδυνα για κοινωνία από τα έργα του σκότους. «Όλοι αμάρτησαν», λέει ο ίδιος, «και στερούνται της δόξης του Θεού, δικαιούμενοι δωρεάν με τη χάρη Του».

Αυτοί δε οι δέκα λεπροί μοιάζουν με ολόκληρο το γένος των ανθρώπων. Διότι όλοι μας ήμασταν λεπροί, καθώς όλοι είχαμε υποπέσει στην αμαρτία, όπως λέει ο θείος Παύλος, ότι «όλοι αμάρτησαν και στερούνται τη δόξα του Θεού, δικαιωνόμενοι δωρεάν με τη χάρη Του».

Το ότι αυτά έχουν έτσι, μάθε το από όσα ακολουθούν. Που ονείδισαν το αντάλλαγμα του Χριστού σου. Βλέπεις ότι εξαιτίας του Χριστού ονείδιζαν αυτοί που ονείδιζαν; Όχι μόνο οι προερχόμενοι από τα έθνη, αλλά και ο λαός των Ιουδαίων ονείδιζε. Γι' αυτό ορθώς έλεγε ο Παύλος: Όλοι αμάρτησαν και στερούνται τη δόξα του Θεού. Πιο πάνω λοιπόν έλεγε ότι οι προφήτες, τους οποίους βέβαια ονομάζει και δούλους, ονειδίζονταν από πολλά έθνη· εδώ όμως λέει ότι το αντάλλαγμα του Χριστού, δηλαδή η Εκκλησία (διότι αυτήν έλαβε ως αντάλλαγμα αντί της συναγωγής), υφίσταται ονειδισμούς από τους εχθρούς του Θεού, από τους Ιουδαίους· για τους οποίους ο ίδιος ο Δαβίδ έλεγε: Οι εχθροί του Κυρίου του είπαν ψέματα. Και τους έθρεψε με το εκλεκτότερο σιτάρι, και τους χόρτασε μέλι από την πέτρα.

Διότι η μετάνοια είναι δεύτερη αναγέννηση από τον Θεό. Τον αρραβώνα που λάβαμε μέσω της πίστεως, μέσω της μετανοίας τον δεχόμαστε ως χάρισμά Του. Η μετάνοια είναι η θύρα του ελέους, η οποία είναι ανοικτή σε εκείνους που την επιδιώκουν. Μέσω αυτής της θύρας εισερχόμαστε στο θείο έλεος, και εκτός αυτής της εισόδου δεν θα βρούμε έλεος, διότι πάντες αμάρτησαν, σύμφωνα με τη Θεία Γραφή, και δικαιώνονται δωρεάν με τη χάρη Του.

Με τον άλλον οφθαλμό όμως θεωρούμε τη δόξα της αγίας φύσεώς του, όταν ευδοκήσει ο Θεός να μας εισαγάγει στα πνευματικά μυστήρια και ανοίξει μέσα στη διάνοιά μας τη θάλασσα της πίστεως. Ως χάρη πάνω στη χάρη, μετά το βάπτισμα δόθηκε στους ανθρώπους η μετάνοια. Διότι η μετάνοια είναι δεύτερη αναγέννηση από τον Θεό. Και τον αρραβώνα που λάβαμε μέσω της πίστεως, τον δεχόμαστε ως χάρισμά του μέσω της μετανοίας. Η μετάνοια είναι η θύρα του ελέους, η οποία είναι ανοιγμένη για όσους την επιδιώκουν. Μέσα από αυτή τη θύρα εισερχόμαστε στο θείο έλεος, και εκτός αυτής της εισόδου δεν θα βρούμε έλεος. Διότι «πάντες ήμαρτον», κατά τη θεία Γραφή, «δικαιούμενοι δωρεάν με τη δική του χάρη».

Προς τον ίδιο 1429. Όταν ήλθε εδώ ο Θεός Λόγος, απαίτησε πίστη και δικαίωσε με τη χάρη· διότι δεν ήταν δυνατόν να σωθούν με τη δικαιοσύνη εκείνοι που είχαν προδοθεί από τα ίδια τους τα μέσα. Και αυτό το διακήρυξαν τόσο ο Μελωδός όσο και το Σκεύος της εκλογής· ο πρώτος διαβεβαίωσε: «Δεν υπάρχει δίκαιος ούτε ένας», ενώ ο δεύτερος τόνισε: «Όλοι αμάρτησαν και στερούνται τη δόξα του Θεού». Από εκείνους όμως που πίστεψαν απαίτησε, όπως ήταν εύλογο, την ύψιστη δικαιοσύνη· έτσι, κατά την πρώτη προσέλευση η χάρη τούς δικαίωσε, ενώ για όσους δικαιώθηκαν όρισε να επιδοθούν σε αγαθά έργα, επειδή δεν είναι δυνατόν να σωθεί κανείς μόνο με την πίστη. Πρέπει, πράγματι, οι πράξεις να συνενώνονται με την πίστη και από αυτές η πίστη να λαμβάνει ζωή· διότι χωρίς αυτές θα ήταν νεκρή.

Θ΄. Ακούγοντας αυτά, μετανοήστε και ετοιμαστείτε για απολογία, πριν έλθει η ημέρα του Κυρίου. Και για να τα πω όλα συνοπτικά, κάθε άνθρωπος, ο οποίος δεν θα φροντίσει από αυτή τη στιγμή να διορθωθεί, αλλά θα αναχωρήσει από τη ζωή έχοντας ακόμη ανάγκη διόρθωσης, ένας τέτοιος άνθρωπος ας προσδοκά ότι αποκαλύπτεται η οργή του Θεού από τον ουρανό, όχι για τη μία ή την άλλη αμαρτία, αλλά για κάθε ασέβεια και αδικία των ανθρώπων, ανδρών και γυναικών. Διότι δεν υπάρχει διάκριση· επειδή όλοι αμαρτήσαμε. Γι' αυτό ο ιερός Απόστολος, σύμφωνα με τη χάρη που του δόθηκε, έγραψε και για τις γυναίκες λέγοντας: «Γυναίκες σεμνές, διακόνους πιστές σε όλα. Δεν επιτρέπω δε σε γυναίκα να διδάσκει, ούτε να εξουσιάζει τον άνδρα, αλλά να παραμένει στην ησυχία, να φροντίζει το σπίτι, να διδάσκει το καλό, ώστε να συμβουλεύουν συνετά τις νεότερες να αγαπούν τους άνδρες τους, να μην είναι υποδουλωμένες στο πολύ κρασί». Και για τις χήρες έγραψε τα εξής: «Να τιμάς τις χήρες, εκείνες που είναι πραγματικά χήρες. Εκείνη που εμμένει στις δεήσεις και στις προσευχές, εάν ανέθρεψε παιδιά, εάν προσέφερε φιλοξενία, εάν έπλυνε τα πόδια αγίων, εάν συνέτρεξε τους θλιβομένους, εάν ακολούθησε με προθυμία κάθε αγαθό έργο».

γʹ. Μην αμφιβάλλεις, λοιπόν· διότι (η δικαίωση) δεν προέρχεται από τα έργα, αλλά από την πίστη. Ούτε να αποφεύγεις τη δικαιοσύνη του Θεού· διότι το αγαθό της είναι διπλό, επειδή είναι και ελαφρύ, αλλά και προσιτό σε όλους. Ούτε να ντρέπεσαι και να κοκκινίζεις. Διότι, εάν ο Ίδιος φανερώνει τη δικαιοσύνη Του πράττοντας αυτό, και, όπως θα μπορούσε να πει κανείς, καυχιέται και στολίζεται για αυτό, πώς εσύ διστάζεις και κρύβεσαι για εκείνο με το οποίο δοξάζεται ο Δεσπότης σου; Αφού, λοιπόν, ανύψωσε τον ακροατή λέγοντας ότι τα όσα γίνονται αποτελούν απόδειξη της δικαιοσύνης του Θεού, χρησιμοποιεί πάλι τον φόβο για να ωθήσει αυτόν που διστάζει και οπισθοχωρεί να πλησιάσει, λέγοντας τα εξής: «Εξαιτίας της παρέσεως των αμαρτημάτων που έχουν προηγηθεί». Βλέπεις πώς διαρκώς τους υπενθυμίζει τα σφάλματά τους; Πιο πάνω λέγοντας, «Διότι μέσω του νόμου έρχεται η επίγνωση της αμαρτίας», και έπειτα ότι, «Όλοι αμάρτησαν», ενώ εδώ το διατυπώνει με μεγαλύτερη σφοδρότητα. Διότι δεν είπε: «Εξαιτίας των αμαρτημάτων», αλλά, «Εξαιτίας της παρέσεως», δηλαδή της νεκρώσεως. Διότι δεν υπήρχε πλέον καμία ελπίδα υγείας, αλλά, όπως ένα παράλυτο σώμα είχε ανάγκη από την άνωθεν χείρα, έτσι (συνέβαινε) και με την ψυχή που είχε νεκρωθεί. Και το ακόμη βαρύτερο, το οποίο θέτοντας ως αιτία, το αναδεικνύει ως μεγαλύτερη κατηγορία. Ποιο είναι λοιπόν αυτό; Το ότι η πάρεση (η νέκρωση) συνέβη κατά την περίοδο της ανοχής του Θεού. Διότι δεν θα μπορούσατε να πείτε, αναφέρει, ότι δεν απολαύσατε μεγάλη ανοχή και αγαθότητα. Η δε φράση, «Στον παρόντα καιρό», έχει σκοπό να καταδείξει την πολλή ανοχή και φιλανθρωπία (του Θεού).

Ώστε να καταστήσει τον άνθρωπο δίκαιο. Αλλά εκείνος μεν δεν μπόρεσε να το επιτύχει αυτό· διότι, λέγει, «όλοι αμάρτησαν»· η πίστη όμως, όταν ήλθε, το κατόρθωσε· διότι μόλις κάποιος πίστεψε, αμέσως και δικαιώθηκε. Επομένως, εδραίωσε το θέλημα του νόμου, και αυτό για το οποίο εκείνος τα έκανε όλα, αυτή το έφερε σε πέρας. Άρα δεν τον κατάργησε, αλλά τον ολοκλήρωσε. Τρία πράγματα λοιπόν απέδειξε εδώ: και ότι είναι δυνατόν να δικαιωθεί κανείς χωρίς τον νόμο, και ότι αυτό δεν μπόρεσε να το επιτύχει ο νόμος, και ότι η πίστη δεν συγκρούεται με αυτόν.

Γι’ αυτόν τον λόγο δεν χρησιμοποίησε το όνομα του Ιακώβ, αλλά του Ισραήλ, το οποίο αποτελούσε σύμβολο της αρετής του δικαίου, της άνωθεν δωρεάς και του ότι είχε δει τον Θεό. Αν και λέει, ότι όλοι αμάρτησαν και στερούνται της δόξης του Θεού. Εάν λοιπόν όλοι αμάρτησαν, πώς άλλοι μεν σώθηκαν, ενώ άλλοι χάθηκαν; Διότι δεν θέλησαν όλοι να προσέλθουν· αφού, ως προς το δικό Του μέρος, όλοι διασώθηκαν· διότι όλοι προσκλήθηκαν. Αλλά προς το παρόν δεν αναφέρει αυτό, παρά το επιλύει εκ του περισσού, και μέσα από άλλα παραδείγματα, φέρνοντας στο μέσο ένα άλλο ζήτημα, όπως ακριβώς στα προηγούμενα έλυσε μια τεράστια απορία μέσω μιας άλλης απορίας. Διότι, επειδή ετίθετο το ερώτημα πώς, εφόσον ο Χριστός δικαιώθηκε, όλοι οι υπόλοιποι απόλαυσαν εκείνη τη δικαιοσύνη, εισήγαγε το ζήτημα του Αδάμ, λέγοντας: Εάν δηλαδή με το παράπτωμα του ενός βασίλευσε ο θάνατος, πολύ περισσότερο εκείνοι που λαμβάνουν την περισσεία της χάριτος, θα βασιλεύσουν στη ζωή. Και το μεν ζήτημα του Αδάμ δεν το επιλύει, αλλά το δικό Του ζήτημα το επιλύει μέσα από αυτό, και αποδεικνύει ότι είναι πολύ πιο λογικό Εκείνος που πέθανε για αυτούς να έχει εξουσία πάνω τους όπως Εκείνος θέλει.

Και πώς, ενώ αλλού λέει για τον εαυτό του «ως προς τη δικαιοσύνη του νόμου υπήρξα άμεμπτος», εδώ αναφέρει ότι είναι αμαρτωλός, και μάλιστα ο πρώτος των αμαρτωλών; Διότι σε σύγκριση με τη δικαιοσύνη που κατεργάστηκε ο Θεός, και η οποία είναι η όντως ζητούμενη, αμαρτωλοί είναι και όσοι βρίσκονται υπό τον νόμο. Επειδή όλοι αμάρτησαν και στερούνται τη δόξα του Θεού. Γι' αυτόν τον λόγο δεν ανέφερε απλώς τον όρο «δικαιοσύνη», αλλά «την εν νόμω». Διότι, όπως ακριβώς αυτός που έχει αποκτήσει πολύ ασήμι θεωρείται από μόνος του πλούσιος, σε σύγκριση όμως με τους βασιλικούς θησαυρούς είναι πάρα πολύ φτωχός, και ο πρώτος των φτωχών· έτσι ακριβώς και εδώ, όταν κρίνονται σε σύγκριση με τους αγγέλους, οι άνθρωποι είναι αμαρτωλοί, ακόμη κι αν είναι δίκαιοι. Εάν όμως ο Παύλος, που εφάρμοσε την εν νόμω δικαιοσύνη, είναι ο πρώτος αμαρτωλός, ποιος άραγε από τους άλλους θα μπορούσε να ονομαστεί δίκαιος;

Αυτό βέβαια δεν τους συνέβη από πουθενά αλλού, παρά από αλαζονεία, πονηρία και μισανθρωπία. βʹ. Διότι σε τι βλαπτόσασταν, ω ανοητότεροι όλων, από τη φροντίδα που παρεχόταν προς τους άλλους; Και πώς λιγόστευαν τα δικά σας αγαθά, με το να έχουν και άλλοι συμμετοχή σε αυτά; Αλλά η πονηρία είναι όντως τυφλή, και δεν μπορεί καθόλου να διακρίνει έγκαιρα το ορθό. Ενοχλημένοι, λοιπόν, επειδή επρόκειτο να συμμετάσχουν και άλλοι στην ίδια παρρησία, έστρεψαν το ξίφος εναντίον του ίδιου τους του εαυτού, αποβάλλοντας τους εαυτούς τους από τη φιλανθρωπία του Θεού· και πολύ δικαιολογημένα. Διότι λέει: «Φίλε, δεν σε αδικώ· θέλω να δώσω και σε τούτους όπως ακριβώς και σε σένα». Μάλλον όμως, αυτοί δεν είναι άξιοι ούτε αυτών των λόγων. Διότι εκείνος, αν και δυσανασχετούσε, ωστόσο είχε να επικαλεστεί τους κόπους, τις ταλαιπωρίες, τον καύσωνα και τους ιδρώτες ολόκληρης της ημέρας· αυτοί όμως, τι θα μπορούσαν να πουν; Τίποτα τέτοιο· παρά μόνο ραθυμία, ασωτία και μύρια κακά, για τα οποία αδιαλείπτως τους κατηγορούσαν όλοι οι προφήτες, εξαιτίας των οποίων και αυτοί, παρόμοια με τα έθνη, προσέκρουσαν στον Θεό. Και φανερώνοντας αυτό, ο Παύλος έλεγε: «Διότι δεν υπάρχει διάκριση μεταξύ Ιουδαίου και Έλληνα· επειδή όλοι αμάρτησαν και στερούνται της δόξης του Θεού, δικαιούμενοι δωρεάν με τη δική Του χάρη». Και ολόκληρο αυτό το ζήτημα, το αναπτύσσει ωφέλιμα και με μεγάλη σύνεση σε εκείνη την επιστολή. Πιο πάνω, μάλιστα, αποδεικνύει ότι είναι άξιοι ακόμη μεγαλύτερης τιμωρίας.

Και δες πώς το κάνει αυτό: Αφού μίλησε για τους Έλληνες και έδειξε ότι δεν έχουν από πουθενά καμία δικαιολογία, ούτε ελπίδα σωτηρίας, και αφού κατηγόρησε με ακρίβεια και τη διαστροφή των δογμάτων τους και την ακαθαρσία της ζωής τους, στρέφει τον λόγο στους Ιουδαίους. Και αφού απαρίθμησε όλα όσα ειπώθηκαν από τον Προφήτη, μέσα από τα οποία εκείνος έλεγε ότι ήταν μιαροί, δόλιοι και ύπουλοι, και όλοι μαζί εξαχρειώθηκαν, και κανείς ανάμεσά τους δεν εκζητά τον Θεό, αλλά όλοι παρέκκλιναν, και όλα τα παρόμοια, πρόσθεσε: «Γνωρίζουμε δε ότι όσα λέει ο νόμος, τα λέει σε αυτούς που βρίσκονται υπό τον νόμο, ώστε να φραχθεί κάθε στόμα, και να γίνει υπόδικος όλος ο κόσμος ενώπιον του Θεού. Διότι όλοι αμάρτησαν και στερούνται τη δόξα του Θεού». Γιατί, λοιπόν, υπερηφανεύεσαι, Ιουδαίε; Γιατί μεγαλοφρονείς; Διότι και το δικό σου στόμα έχει φραχθεί, και η δική σου παρρησία έχει αναιρεθεί, και μαζί με όλο τον κόσμο έχεις γίνει και εσύ υπόδικος, και, όπως ακριβώς και οι άλλοι, έχεις βρεθεί στην ανάγκη να δικαιωθείς δωρεάν. Έπρεπε, επομένως, ακόμη και αν είχες κατορθώσει την αρετή και είχες πολλή παρρησία προς τον Θεό, ούτε και τότε να φθονείς εκείνους που πρόκειται να ελεηθούν και να σωθούν χάρη στη φιλανθρωπία Του. Διότι αποτελεί έσχατη πονηρία το να λιώνει κανείς από τον φθόνο για τα αγαθά των άλλων, και μάλιστα όταν αυτό δεν επρόκειτο να συμβεί με δική σου ζημία.

Αφού είπε: «Από το πλήρωμά του όλοι εμείς λάβαμε», πρόσθεσε: «Και χάρη αντί χάριτος»· δείχνοντας ότι και οι Ιουδαίοι σώζονταν κατά χάρη. Διότι, λέει, δεν σας εξέλεξα επειδή είστε πολυάριθμοι, αλλά εξαιτίας των πατέρων σας. Εάν, λοιπόν, δεν εκλέχθηκαν από τον Θεό εξαιτίας δικών τους κατορθωμάτων, είναι φανερό ότι έτυχαν αυτής της τιμής κατά χάρη. Και εμείς επίσης όλοι σωθήκαμε κατά χάρη, αλλά όχι με τον ίδιο τρόπο. Διότι δεν σωθήκαμε για τα ίδια, αλλά για πολύ μεγαλύτερα και υψηλότερα. Επομένως, δεν είναι τέτοιας λογής η χάρη σε εμάς. Διότι δεν μας δόθηκε μόνο συγχώρηση αμαρτιών (επειδή ως προς αυτό έχουμε κοινά με εκείνους· διότι όλοι αμάρτησαν), αλλά και δικαιοσύνη, και αγιασμός, και υιοθεσία, και χάρη του Πνεύματος πολύ πιο λαμπρή και άφθονη. Μέσω αυτής της χάριτος γίναμε αγαπητοί στον Θεό, όχι πλέον μόνο ως δούλοι, αλλά και ως υιοί και ως φίλοι.

Και θα απέλθουν οι μεν στη ζωή, οι δε στην αιώνια κόλαση. Μολονότι και η πρώτη παρουσία συνιστούσε κρίση, σύμφωνα με τον κανόνα της δικαιοσύνης. Γιατί; Διότι πριν από την παρουσία Του υπήρχε ο φυσικός νόμος, και οι προφήτες, και έπειτα ο γραπτός νόμος, και η διδασκαλία, και αναρίθμητες υποσχέσεις, και επιδείξεις σημείων, και τιμωρίες και ποινές, και πολλά άλλα που είχαν τη δύναμη να επιφέρουν διόρθωση· και θα ήταν λογικό επακόλουθο, βάσει όλων αυτών, να ζητήσει ευθύνες. Αλλά επειδή είναι φιλάνθρωπος, δεν προβαίνει σε εξέταση, παρά παρέχει προς το παρόν συγχώρηση. Διότι, εάν έπραττε αυτό, όλοι συλλήβδην θα είχαν αφανιστεί. Καθώς «όλοι αμάρτησαν», λέγει, «και στερούνται της δόξης του Θεού». Είδες την άφατη υπερβολή της φιλανθρωπίας;

Διότι όλοι αμάρτησαν και στερούνται τη δόξα του Θεού, δικαιούμενοι δωρεάν με τη χάρη Του, ακόμη και οι ίδιοι οι ιερείς. Γι' αυτό και ο Παύλος λέει για τον ιερέα, ότι οφείλει, λέει, να προσφέρει για τον εαυτό του, όπως ακριβώς και για τον λαό, επειδή και ο ίδιος περιβάλλεται από αδυναμία. Και αυτό δηλώνεται με τη φράση: «Ο δούλος δεν μένει στην οικία». Εδώ δε δείχνει και την ομοτιμία Του προς τον Πατέρα, καθώς και τη διαφορά μεταξύ δούλου και ελεύθερου· διότι αυτό θέλει να υποδείξει η παραβολή, δηλαδή, ότι ο δούλος δεν έχει εξουσία· διότι αυτό σημαίνει το «δεν μένει».

Αυτά δε τα λέει προς αυτούς ειρωνευόμενος, όπως όταν λέει: «Ιδού ο Αδάμ έγινε σαν ένας από εμάς»· και πάλι: «Εάν πεινάσω, δεν θα σου το πω». Διότι το ότι κανείς δεν ήταν δίκαιος πάνω στη γη, το εδήλωσε ο Παύλος λέγοντας: «Διότι όλοι αμάρτησαν και στερούνται της δόξης του Θεού». Αυτό δε παρηγόρησε και εκείνους που είχαν κληθεί. Διότι, λέγει, «τόσο πολύ απέχω από το να αποστραφώ τους αμαρτωλούς, ώστε ήλθα αποκλειστικά για αυτούς». Έπειτα, για να μην τους καταστήσει πιο ράθυμους, αφού είπε «αμαρτωλούς», δεν σιώπησε, αλλά πρόσθεσε: «σε μετάνοια». Διότι δεν ήλθα για να παραμείνουν αμαρτωλοί, αλλά για να μεταστραφούν και να γίνουν καλύτεροι.

Αν λοιπόν εμείς, για χάρη των οποίων δεν σφαγιάστηκαν, προστρέχουμε σε αυτούς, ο Χριστός, για χάρη του οποίου παρέδωσαν τα κεφάλια τους, τι δεν θα κάνει; Αν σε εκείνους που δεν όφειλε τίποτα έδωσε τόσα αγαθά, αυτούς στους οποίους είναι οφειλέτης, με πόσες δωρεές δεν θα τους ανταμείψει; Τίποτα δεν όφειλε πριν από αυτό στην οικουμένη. Διότι όλοι αμάρτησαν, λέει ο Παύλος, και στερούνται της δόξης του Θεού· μάλλον δε όφειλε κόλαση και τιμωρία. Αλλά όμως, ενώ μας όφειλε κόλαση και τιμωρία, μας χάρισε αιώνια ζωή. Αν λοιπόν σε εκείνους που όφειλε κόλαση έδωσε βασιλεία, σε εκείνους που οφείλει αιώνια ζωή, τι δεν θα δώσει; Και με πόσες τιμές δεν θα τους τιμήσει; Αν σταυρώθηκε και έχυσε το αίμα του για εκείνους που τον μισούσαν, τι δεν θα πράξει για εκείνους που έχυσαν το αίμα τους για την ομολογία τους προς αυτόν; Αν αγάπησε τόσο πολύ εκείνους που τον αποστρέφονταν και απομακρύνονταν από αυτόν, ώστε ακόμη και να πεθάνει για αυτούς, εκείνους που τον αγάπησαν στον μέγιστο βαθμό (διότι κανείς δεν έχει μεγαλύτερη αγάπη από αυτή, από το να δώσει κάποιος τη ζωή του για τους φίλους του), με πόση εύνοια και περιποίηση θα τους δεχθεί; Οι αθλητές λοιπόν των κοσμικών αγώνων στο ίδιο σκάμμα και παλεύουν, και νικούν, και ανακηρύσσονται, και στεφανώνονται. Αυτοί όμως οι αθλητές της ευσέβειας δεν κάνουν έτσι· αλλά πάλεψαν μεν στον παρόντα αιώνα, στεφανώνονται δε στον μέλλοντα· πυγμάχησαν εδώ με τον διάβολο και επικράτησαν, ανακηρύσσονται νικητές όμως εκεί.

Εάν λοιπόν αυτά συνέβησαν στον τύπο, πολύ περισσότερο θα συμβούν στην αλήθεια, καθόσον είναι μεγαλύτερη και η πονηρία όσων έχουν τολμηθεί από αυτούς μετά από τόση θεραπεία και διόρθωση. Λύτρωση απέστειλε ο Κύριος στον λαό του. Κατά μεν την ιστορική έννοια, εννοεί την ελευθερία των Ιουδαίων· κατά δε την αναγωγική, την ελευθερία της οικουμένης, πράγμα που δηλώνει και η συνέχεια: Όρισε αιώνια τη διαθήκη του. Εδώ εννοεί την Καινή Διαθήκη· διότι, επειδή έκανε μνεία εντολής και νόμου, ο οποίος όμως παραβιάστηκε και προκάλεσε οργή, λέει ότι «Λύτρωση απέστειλε στον λαό του», όπως ακριβώς έλεγε και ο Ίδιος: «Δεν ήλθα για να κρίνω τον κόσμο, αλλά για να σώσω τον κόσμο.» Διότι, επειδή ο νόμος όταν παραβιαζόταν τιμωρούσε· «καθώς ο νόμος», λέει, «κατεργάζεται οργή· διότι όπου δεν υπάρχει νόμος, δεν υπάρχει ούτε παράβαση»· και, «Όλοι αμάρτησαν και στερούνται της δόξης του Θεού, δικαιούμενοι δωρεάν με τη χάρη του»· γι' αυτόν τον λόγο είπε το εξής: Λύτρωση απέστειλε ο Κύριος στον λαό του.

Αναλογισθείτε δε το εξής: όλη η ανθρώπινη φύση αιχμαλωτίσθηκε από τα αισχρότατα κακά. «Διότι όλοι αμάρτησαν», λέγει· και σαν σε δεσμωτήριο, ήταν συγκλεισμένοι υπό την κατάρα της παρανομίας. Επρόκειτο να εκδοθεί εναντίον τους καταδικαστική απόφαση. Ήλθε όμως επιστολή Βασιλέως από τους ουρανούς, ή μάλλον, ήλθε ο ίδιος ο Βασιλεύς, απαλλάσσοντας τους πάντες από τα δεσμά της αμαρτίας, χωρίς να προβεί σε εξέταση και χωρίς να ζητήσει ευθύνες.

Και αυτό είναι το νόημα του: «Δεν υπάρχει καμία διάκριση. Διότι όλοι αμάρτησαν». Εάν όλοι ομοίως αμάρτησαν, και σε τίποτα δεν διαφέρει ο Ιουδαίος από τον Εθνικό ως προς την αμαρτία, γιατί ο παραβάτης ζητά να έχει πλεονέκτημα στη σωτηρία; «Στερούνται τη δόξα του Θεού· δικαιώνονται δωρεάν με τη δική Του χάρη μέσω της απολυτρώσεως εν Χριστώ Ιησού». Όσοι παραβαίνουν τον νόμο, λέει, είναι πάντοτε υπόλογοι για τιμωρία· και εκείνος που είναι υπόλογος για τιμωρία δεν δικαιούται να στεφανωθεί, επομένως στερείται του να δοξαστεί από τον Θεό. Αλλά αυτοί, λέει, που στερούνται [τη δόξα], δικαιώνονται δωρεάν· και από πού αλλού προέρχεται αυτό, παρά μέσω της απολυτρώσεως εν Χριστώ Ιησού; «Τον οποίο ο Θεός προέθεσε ως ιλαστήριο μέσω της πίστεως στο δικό Του αίμα». Δες πώς υπενθυμίζει τα όσα αναφέρονται στην Παλαιά Διαθήκη· αυτός, λέει, ήταν ο τύπος, εκείνο το ιλαστήριο, και σύμβολο του δικού Του αίματος ήταν εκείνο το αίμα που αγίαζε τον λαό. «Προς ένδειξη της δικαιοσύνης Του». Ένδειξη δικαιοσύνης είναι το να αποδειχθεί όχι μόνον ο Θεός δίκαιος, αλλά και ότι δικαιώνει όσους πιστεύουν στον Χριστό. Όπως ακριβώς, εξάλλου, είναι ένδειξη πλούτου το να μπορεί κανείς να πλουτίζει και άλλους παραμένοντας ο ίδιος πλούσιος. «Λόγω της πάρεσης των αμαρτημάτων που είχαν γίνει προηγουμένως κατά την ανοχή του Θεού, προς ένδειξη της δικαιοσύνης Του στον παρόντα καιρό, ώστε να είναι ο Ίδιος δίκαιος και να δικαιώνει αυτόν που ανήκει στην πίστη του Ιησού».

Διότι, επειδή δεν υποτάχθηκε η θέληση του Αδάμ στο θείο θέλημα, αλλά η προαίρεσή του θέλησε τα αντίθετα από το θείο θέλημα —και αυτή ήταν η παράβαση, και κανένας από τους απογόνους του Αδάμ δεν έγινε σε όλα υπάκουος στο θείο θέλημα, αλλά κάθε υπόσταση, σύμφωνα με τη δική της προαίρεση, έγινε ανυπάκουη στο θείο θέλημα· «διότι όλοι αμάρτησαν και στερούνται της δόξης του Θεού» σύμφωνα με τον απόστολο—, γι' αυτό ο Υιός του Θεού, αφού έγινε άνθρωπος με την ευδοκία του Πατέρα, ανέλαβε μεν ανθρώπινη φύση και φυσική ανθρώπινη θέληση, αλλά δεν ανέλαβε ανθρώπινη υπόσταση, ώστε η φυσική θέληση της ανθρωπότητας να μην πολιτευθεί σύμφωνα με το δικό της υποστατικό και γνωμικό θέλημα αντίθετα προς το θείο θέλημα, αλλά να γίνει αυτεξουσίως σε όλα υπάκουη και έτσι να λυθεί η αρχαία παράβαση.

Ας υποθέσουμε δε ότι υπάρχουν κάποιοι που βρίσκονται εκτός αυτών, και από τη γέννησή τους είναι εντελώς ξένοι προς κάθε κακία —πράγμα αδύνατον, εφόσον ο άγιος Παύλος λέει: «Όλοι αμάρτησαν και στερούνται τη δόξα του Θεού, και δικαιώνονται δωρεάν με τη δική του χάρη»—, ωστόσο, ακόμη κι αν συνέβαινε να είναι τέτοιοι, εντούτοις κατάγονται από τον Αδάμ και βρίσκονται οπωσδήποτε υπό την αμαρτία της παραβάσεως, και για τον λόγο αυτό καταδικάστηκαν στην απόφαση του θανάτου, μη δυνάμενοι να σωθούν χωρίς τον Κύριο.

Ο αδελφός τότε προσέπεσε και είπε: Αν και ως νήπιο έσφαλα από άγνοια, δεν αρνούμαι τον λυτρωτή και ανάδοχο των πιστών. Διότι γνωρίζω ότι καμία άλλη ελπίδα σωτηρίας δεν έχει απομείνει στους ανθρώπους, καθώς λέει ο Απόστολος ότι: «Όλοι αμάρτησαν και στερούνται τη δόξα του Θεού, δικαιούμενοι δωρεάν με τη χάρη του.» Και αφού ωφελήθηκαν όλοι από την επίγνωση και τη μετάνοια του αδελφού, ο γέροντας είπε:

«Ταπείνωσε τον εαυτό του μέχρι θανάτου» ο Χριστός, «και μάλιστα θανάτου σταυρικού»· και αυτοί ταπείνωσαν τους εαυτούς τους, σηκώνοντας τον σταυρό και ακολουθώντας τον μέχρι θανάτου. «Αμαρτία δεν έπραξε, ούτε βρέθηκε δόλος στο στόμα του»· αυτό είναι κατόρθωμα μόνο του Θεανθρώπου Χριστού· εμείς όμως όλοι αμαρτήσαμε και υστερούμε ως προς τη δόξα του Θεού, δικαιωνόμενοι δωρεάν με τη χάρη του.

Και αυτό είναι φανερό· διότι κανείς δεν θα είχε σωθεί, αν δεν είχε έλθει ο Σωτήρας. «Διότι όλοι αμάρτησαν και στερούνται της δόξης του Θεού, σωζόμενοι δωρεάν με τη δική Του χάρη», λέει ο απόστολος, φανερώνοντας τη χάρη του βαπτίσματος.