Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ 5:14

Για το ότι βασιλιάς είναι και ο θάνατος της ασέβειας, ο Παύλος λέει: «Αλλά βασίλευσε ο θάνατος από τον Αδάμ μέχρι τον Μωυσή.» Ότι, επίσης, και η κακοποιός αμαρτία είναι βασιλιάς: «Ας μη βασιλεύει, λοιπόν, η αμαρτία στο θνητό σας σώμα.» Και ότι ο νηπιοκτόνος Ηρώδης είναι βασιλιάς, έχει γραφτεί: «Όταν άκουσε, δε, ο βασιλιάς Ηρώδης τη φήμη για τον Ιησού, ταράχθηκε, και μαζί του όλη η Ιερουσαλήμ.» Πέμπτος είναι ο άλλος Ηρώδης.

Ορθ. Πάλι κάνεις λόγο για διακονία, αποφεύγοντας να ονομάσεις το Πνεύμα συνεργό του Θεού; Μακεδ. Ποτέ δεν πρόκειται να με πείσεις να ονομάσω το Πνεύμα συνεργό του Θεού. Ορθ. Ο απόστολος Παύλος ονομάζει τους αποστόλους συνεργούς του Θεού, και εσύ φοβάσαι να αποκαλέσεις το Πνεύμα Του συνεργό; Σου αξίζει να ακούσεις το εξής: «Εκεί κυριεύθηκαν από φόβο, όπου δεν υπήρχε λόγος φόβου.» Μακεδ. Ακόμη κι αν ονομάσω το Πνεύμα συνεργό του Θεού, πάντως δεν το συνδοξάζω με τον Θεό. Ορθ. Εάν λοιπόν λέει ο Παύλος για όσους πίστεψαν ότι «Δεν είσαι πλέον δούλος, αλλά υιός· και εάν είσαι υιός, είσαι και κληρονόμος του Θεού, και συγκληρονόμος του Χριστού», άραγε θεωρείς τον εαυτό σου άξιο της συγκληρονομίας, το δε Πνεύμα όχι; Και εσύ μεν ακούς το «Εφόσον συμπάσχουμε, για να συνδοξαστούμε επίσης», ενώ το Πνεύμα όχι; Ή το «Εάν συναποθάναμε, θα συμβασιλεύσουμε κιόλας», το δε Πνεύμα όχι; Μακεδ. Και το Πνεύμα το αποκαλείς βασιλιά; Ορθ. «Εάν ο θάνατος βασίλευσε από τον Αδάμ μέχρι τον Μωυσή, ακόμη και σε αυτούς που δεν αμάρτησαν», πώς δεν βασιλεύει σε εμάς το Πνεύμα της ζωής; Μακεδ. Εμείς λέμε ότι ο Πατέρας είναι βασιλιάς, καθώς και ο Υιός· το δε Πνεύμα είναι υπηρέτης.

Αυτά τα προσθέσαμε στον λόγο μας, επειδή όλοι πλανήθηκαν σαν πρόβατα και διότι «με τον φθόνο του διαβόλου εισήλθε ο θάνατος στον κόσμο», επειδή «ο καθένας ήταν δεμένος σφιχτά με τα δεσμά των δικών του αμαρτιών». Διότι «βασίλευσε ο θάνατος από τον Αδάμ μέχρι τον Μωυσή και σε εκείνους που δεν αμάρτησαν καθ' ομοίωση της παραβάσεως του Αδάμ». Αλλά ήλθε ανάμεσά μας ο Κύριος και Σωτήρας μας Ιησούς Χριστός, λυτρώνοντας τους αιχμαλώτους και δίνοντας ζωή στους νεκρούς. Εξάλλου, και ο θεσπέσιος Απόστολος, γνωρίζοντας αυτό, έγραφε λέγοντας: «διότι, αν με το παράπτωμα του ενός πέθαναν οι πολλοί, πολύ περισσότερο με το δικαίωμα του ενός η χάρη έφθασε σε όλους τους ανθρώπους για δικαίωση ζωής». Ήλθε λοιπόν ανάμεσά μας ο ζωντανός και ενεργός Λόγος του Θεού, η απαράλλακτη εικόνα, ο μονογενής Υιός, «μέσω του οποίου δημιουργήθηκαν οι αιώνες, και ο οποίος συγκρατεί τα πάντα με τον λόγο της δυνάμεώς του, αφού έκανε καθαρισμό των αμαρτιών». Γι' αυτό αποστέλλει δύο μαθητές στο απέναντι χωριό, λέγοντάς τους: «Πηγαίνετε στο χωριό που είναι απέναντί σας, και αμέσως θα βρείτε μια δεμένη όνο και ένα πουλάρι μαζί της· λύστε τα και φέρτε τα σε μένα». Ο μεν Ματθαίος, περιγράφοντας την Εκκλησία και όσα προήλθαν από αυτήν, τα ονόμασε όνο και πουλάρι. Ο δε Λουκάς, ανακεφαλαιώνοντας και τα δύο σε μία ενότητα, τα ονομάζει πουλάρι.

Η δε έλευση του Λόγου τελειοποίησε το έργο του Πατρός. Και τότε μεν από τον Αδάμ μέχρι τον Μωυσή βασίλευσε ο θάνατος· η παρουσία όμως του Λόγου κατήργησε τον θάνατο· και δεν πεθαίνουμε πλέον όλοι στον Αδάμ, αλλά στον Χριστό όλοι ζωοποιούμαστε. Και τότε μεν από τη Δαν μέχρι τη Βηρσαβεέ εξαγγελλόταν ο νόμος, και μόνο στην Ιουδαία ήταν γνωστός ο Θεός· τώρα όμως σε όλη τη γη εξήλθε ο φθόγγος τους, και όλη η γη έχει γεμίσει από τη γνώση του Θεού, και οι μαθητές δίδαξαν σε όλα τα έθνη, και έχει πλέον εκπληρωθεί το γεγραμμένο: «Όλοι θα είναι διδακτοί του Θεού». Και τότε μεν όσα επιδεικνύονταν αποτελούσαν τύπο, τώρα όμως φανερώθηκε η αλήθεια· και αυτό πάλι ο ίδιος ο Απόστολος στη συνέχεια το εξηγεί πιο ξεκάθαρα λέγοντας: «Κατά τόσο έχει γίνει εγγυητής μιας ανώτερης Διαθήκης ο Ιησούς»· και πάλι: «Τώρα όμως έχει λάβει ανώτερη λειτουργία, κατά το μέτρο που είναι μεσίτης μιας ανώτερης Διαθήκης, η οποία έχει νομοθετηθεί με ανώτερες επαγγελίες»· και, «Διότι ο νόμος δεν τελειοποίησε τίποτα, αλλά αποτέλεσε την εισαγωγή μιας ανώτερης ελπίδας». Και πάλι λέει: «Ήταν λοιπόν ανάγκη τα μεν υποδείγματα όσων βρίσκονται στους ουρανούς να καθαρίζονται με αυτά, τα ίδια όμως τα επουράνια με θυσίες ανώτερες από αυτές». Άρα, το ανώτερο και τώρα και εξ ολοκλήρου το αποδίδει στον Κύριο, ο οποίος τυγχάνει να είναι ανώτερος και διαφορετικός από τα δημιουργήματα.

Και ποιος δεν θα το θαύμαζε αυτό; Ή ποιος δεν θα συμφωνούσε ότι το γεγονός είναι αληθινά θείο; Διότι, εάν τα έργα της θεότητας του Λόγου δεν γίνονταν μέσω του σώματος, ο άνθρωπος δεν θα είχε θεοποιηθεί. Και πάλι, εάν τα ιδιώματα της σάρκας δεν αποδίδονταν στον Λόγο, ο άνθρωπος δεν θα είχε ελευθερωθεί εντελώς από αυτά. Αντίθετα, ακόμη κι αν ανακουφιζόταν για λίγο, όπως προείπα, η αμαρτία και η φθορά θα παρέμεναν πάλι μέσα του, όπως ακριβώς συνέβη και με τους ανθρώπους του παρελθόντος, πράγμα που αποδεικνύεται. Πολλοί βέβαια υπήρξαν άγιοι και καθαροί από κάθε αμαρτία· ο Ιερεμίας αγιάστηκε ήδη από την κοιλιά της μητέρας του· και ο Ιωάννης, ενώ ακόμη κυοφορούνταν, σκίρτησε με αγαλλίαση στο άκουσμα της φωνής της Θεοτόκου Μαρίας. Και όμως, ο θάνατος βασίλευσε από τον Αδάμ μέχρι τον Μωυσή, ακόμη και σε αυτούς που δεν αμάρτησαν κατ' ομοίωση της παραβάσεως του Αδάμ· και έτσι οι άνθρωποι παρέμεναν εξίσου θνητοί και φθαρτοί, υποκείμενοι στα πάθη που προσιδιάζουν στη φύση τους. Τώρα όμως, επειδή ο Λόγος έγινε άνθρωπος και οικειοποιήθηκε τα ιδιώματα της σάρκας, αυτά δεν επιδρούν πλέον στο σώμα εξαιτίας του Λόγου που κατοίκησε μέσα του. Απεναντίας, έχουν αναλωθεί από Αυτόν, και στο εξής οι άνθρωποι δεν παραμένουν πλέον αμαρτωλοί και νεκροί εξαιτίας των δικών τους παθών, αλλά, αφού ανασταίνονται με τη δύναμη του Λόγου, παραμένουν για πάντα αθάνατοι και άφθαρτοι.

Διότι ούτε κατά τη διακονία των αγγέλων υπήρχε το μεγαλύτερο και το μικρότερο σε καθέναν από τους παραβάτες, αλλά ένας ήταν ο νόμος και μία η τιμωρία εναντίον όσων παρήκουαν. Επειδή όμως ο Λόγος δεν συγκαταλέγεται στα δημιουργήματα, αλλά είναι Υιός του Πατρός, για τον λόγο αυτόν, όσο ανώτερος είναι ο ίδιος και τα όσα επιτελούνται δι' αυτού είναι ανώτερα και ξεχωριστά, τόσο βαρύτερη θα είναι και η τιμωρία. Ας δουν, λοιπόν, τη χάρη που δόθηκε μέσω του Υιού και ας αναγνωρίσουν, εφόσον μαρτυρείται αυτό και από τα έργα του, ότι είναι διαφορετικός από τα δημιουργήματα, και ότι αυτός μόνος είναι ο αληθινός Υιός, «μέσα στον Πατέρα και ο Πατέρας μέσα σε αυτόν». Ο νόμος εξάλλου «παραδόθηκε μέσω αγγέλων» και «δεν τελειοποίησε κανέναν», επειδή είχε ανάγκη από την έλευση του Λόγου, όπως έχει πει ο Παύλος· αντίθετα, η έλευση του Λόγου «τελειοποίησε το έργο» του Πατρός. Και τότε μεν «από τον Αδάμ μέχρι τον Μωυσή βασίλευσε ο θάνατος», ενώ η παρουσία του Λόγου «κατήργησε τον θάνατο» και πλέον δεν «πεθαίνουμε εν τω Αδάμ, αλλά εν τω Χριστώ όλοι ζωοποιούμαστε». Και τότε μεν από τη Δαν μέχρι τη Βηρσαβεέ αναγγελλόταν ο νόμος, και μόνο «στην Ιουδαία ήταν γνωστός ο Θεός»· τώρα όμως «σε όλη τη γη εξήλθε ο» νόμος και «όλη η γη έχει γεμίσει από τη γνώση του Θεού» και οι μαθητές εμαθήτευσαν όλα τα έθνη και έχει εκπληρωθεί πλέον το γεγραμμένο: «θα είναι όλοι διδαγμένοι από τον Θεό».

Και ποιος δεν θα το θαύμαζε αυτό; Ή ποιος δεν θα συμφωνούσε ότι το γεγονός αυτό είναι αληθινά θεϊκό; Διότι, εάν τα έργα της θεότητας του Λόγου δεν πραγματοποιούνταν μέσω του σώματος, ο άνθρωπος δεν θα είχε θεωθεί. Και πάλι, εάν τα ιδιώματα της σάρκας δεν αποδίδονταν στον Λόγο, ο άνθρωπος δεν θα είχε ελευθερωθεί παντελώς από αυτά· αλλά και αν ακόμη αναπαυόταν για λίγο, όπως προείπα, θα παρέμενε πάλι μέσα του η αμαρτία και η φθορά, όπως ακριβώς συνέβη με τους προγενέστερους ανθρώπους, και αυτό αποδεικνύεται. Πολλοί, βεβαίως, υπήρξαν άγιοι και καθαροί από κάθε αμαρτία· ο Ιερεμίας αγιάστηκε «εκ κοιλίας», και ο Ιωάννης, ενώ ακόμη κυοφορούνταν, «σκίρτησε με αγαλλίαση» στο άκουσμα της φωνής της Θεοτόκου Μαρίας· και όμως «βασίλευσε ο θάνατος από τον Αδάμ μέχρι τον Μωυσή, ακόμη και σε εκείνους που δεν αμάρτησαν με τον ίδιο τρόπο που παρέβη την εντολή ο Αδάμ», και έτσι οι άνθρωποι παρέμεναν εξίσου θνητοί και φθαρτοί, υποκείμενοι στα πάθη της φύσης τους. Τώρα, όμως, αφού ο Λόγος έγινε άνθρωπος και οικειοποιήθηκε τα ιδιώματα της σάρκας, αυτά δεν αγγίζουν πλέον το σώμα εξαιτίας του Λόγου που ενοίκησε σε αυτό, αλλά έχουν αναλωθεί από αυτόν, και στο εξής οι άνθρωποι δεν παραμένουν πια αμαρτωλοί και νεκροί εξαιτίας των δικών τους παθών, αλλά, έχοντας αναστηθεί με τη δύναμη του Λόγου, παραμένουν για πάντα αθάνατοι και άφθαρτοι.

Βλέποντας δε αυτά ο άθλιος και ακούγοντάς τα, μαινόταν πλέον και καταπονούνταν, οδυρόμενος. Διότι, βλέποντας τον εαυτό του να σκυλεύεται, κατέκοβε τον εαυτό του. Βλέποντας δε και αυτούς που άλλοτε έκλαιγαν κάτω από την εξουσία του, τώρα να ψάλλουν εν Κυρίω, διέρρηγνυε τον εαυτό του· βλέποντας δε και τον χλευασμό εναντίον του, σπάραζε δεινά τον εαυτό του, και μην ξέροντας τι να πράξει, μόνο έτριζε τα δόντια του, όπως μαρτυρεί ο Ψαλμωδός που τον προείδε, λέγοντας: «Θα παραμονεύσει ο αμαρτωλός τον δίκαιο, και θα τρίξει εναντίον του τα δόντια του. Ο δε Κύριος θα τον περιγελάσει·» και πάλι: «Ο αμαρτωλός θα το δει, και θα οργιστεί· θα τρίξει τα δόντια του και θα λιώσει.» Έτριζε δε τα δόντια του μετανιώνοντας, που τόλμησε να στραφεί έστω και στο ελάχιστο εναντίον του Σωτήρος· διότι γνώριζε για τον εαυτό του ότι, παρόλο που πριν από αυτό τολμούσε να στραφεί εναντίον των δικαίων, δεν είχε πάθει τίποτα τέτοιο. Διότι, αφού επιβουλεύτηκε τον Άβελ, και κατέθλιψε τους πατριάρχες, και αφού επιβουλεύτηκε επίσης τον Ησαΐα, και εξύβρισε τον Ιερεμία, και πείραξε τον Ιώβ, πάλι διατηρούσε τη δύναμή του, και βασίλευε ο θάνατος από τον Αδάμ μέχρι τον Μωυσή. Τώρα όμως, επειδή τόλμησε να στραφεί εναντίον του Κυρίου, βλέπει τον εαυτό του να έχει καταστεί επαίτης, να έχει αποβληθεί από τα πάντα, και να καταπατείται από όλους.

ΤΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΓΙΑ ΤΟ ΠΑΘΟΣ. «Βασίλευσε ο θάνατος από τον Αδάμ μέχρι τον Μωυσή.»

Διότι, εάν ήταν δυνατόν στους ανθρώπους να κατεργαστούν από μόνοι τους, χωρίς τον Χριστό, την καινότητα αυτού που καθοδηγεί τη σάρκα, εφόσον το καθοδηγούμενο ακολουθεί τον καθοδηγητή, τότε ποια ανάγκη υπήρχε για την έλευση του Χριστού; Μάταιοι είναι και εκείνοι που λέγουν ότι ο Λόγος επεδήμησε όπως σε έναν από τους προφήτες. Διότι ποιος από τους προφήτες, όντας Θεός, έγινε άνθρωπος; Και γιατί ο νόμος δεν τελειοποίησε τίποτα; Και γιατί βασίλευσε ο θάνατος ακόμη και σε εκείνους που δεν αμάρτησαν καθ' ομοίωση των πρωτοπλάστων; Και γιατί ο Κύριος έλεγε: «Εάν ο Υιός σας ελευθερώσει, θα είστε όντως ελεύθεροι»; Δεν συμβαίνει αυτό σύμφωνα με την καινότητα που υπάρχει σε Αυτόν, και την τελειότητα, μέσω της οποίας και εμείς που πιστέψαμε ανακαινιζόμαστε, κατά μίμηση και μετοχή της τέλειας καινότητας του Χριστού; Αλλά τα πάντα έχουν επινοηθεί από εσάς, για να κατασκευάσετε μία και μόνη πεποίθηση αρνήσεως. Έτσι, παραφράζοντας, την μεν ψυχή άλλοτε την ονομάζετε παράφρονα νου, άλλοτε ενυπόστατη αμαρτία, και άλλοτε την απορρίπτετε ως εργάτιδα της αμαρτίας· την δε σάρκα άλλοτε την θεωρείτε άκτιστη, άλλοτε επουράνια, και άλλοτε ομοούσια με τον Λόγο, προκειμένου να βεβαιώσετε στον εαυτό σας την τέλεια άρνηση.

Λέει δε ότι αυτή δεν είναι δυνατόν να εξαλειφθεί από κανέναν άλλον, παρά μόνο διά του Υιού, διά του οποίου και εξαρχής επιβλήθηκε η κατάρα. Διότι δεν ήταν δυνατόν να λύσει κανένας άλλος το παράπτωμα. Έπειτα γράφει ότι αυτό δεν θα μπορούσε να γίνει διαφορετικά, παρά μόνο εάν ο Υιός του Θεού ελάμβανε σώμα και γινόταν άνθρωπος, ώστε, προσφέροντας υπέρ πάντων αυτό ακριβώς το σώμα, το ομοιοπαθές με το δικό μας, να ελευθερώσει τους πάντες από τον θάνατο, και, όπως ακριβώς δι' ενός ανθρώπου εισήλθε η αμαρτία στον κόσμο, έτσι και δι' ενός ανθρώπου να δοθεί η χάρις σε όλους τους ανθρώπους.

«Σαν πρόβατα τοποθετήθηκαν στον άδη, ο θάνατος θα τους ποιμάνει». Αυτούς, λοιπόν, που έχουν ζωώδη συμπεριφορά και έχουν παρομοιαστεί με τα ανόητα κτήνη, σαν πρόβατα που δεν έχουν ούτε σύνεση ούτε τη δύναμη να αμυνθούν, ο εχθρός, που τους διαρπάζει στην αιχμαλωσία, τους έριξε ήδη στο δικό του οχυρό και τους παρέδωσε στον θάνατο για να τους ποιμάνει. Διότι ο θάνατος ποίμαινε τους ανθρώπους από τον Αδάμ μέχρι τη νομοθεσία του Μωυσή, έως ότου ήλθε ο αληθινός Ποιμένας, ο οποίος έθεσε τη ζωή Του για τα πρόβατα, και έτσι, αφού τους συνανέστησε με τον Εαυτό Του και τους εξήγαγε από τη φυλακή του άδη στο πρωινό της αναστάσεως, τους παρέδωσε στους ευθείς, δηλαδή στους αγίους αγγέλους Του, για να τους ποιμάνουν. «Και θα κατακυριεύσουν επ’ αυτών οι ευθείς το πρωί». Διότι σε κάθε πιστό έχει δοθεί ως παραστάτης ένας άγγελος, ο οποίος είναι άξιος να βλέπει τον Πατέρα που βρίσκεται στους ουρανούς. Αυτοί λοιπόν οι ευθείς θα κατακυριεύσουν αυτούς που ελευθερώθηκαν από την πιο πικρή δουλεία, και θα κατακυριεύσουν όσους βρέθηκαν στο πρωινό, δηλαδή αυτούς που εισήλθαν στην ανατολή του φωτός. Παρατήρησε όλη τη συνέχεια των αγιογραφικών λόγων. «Ο άνθρωπος, ενώ βρισκόταν σε τιμή, δεν το κατενόησε· παρομοιάστηκε με τα ανόητα κτήνη». Εκείνος που αφενός, ένεκα της δημιουργίας του, κατέχει την τιμή, αλλά αφετέρου, εξαιτίας της αμαρτίας που κατοικεί μέσα του δεν έχει επίγνωση του εαυτού του, αυτός είναι που παρομοιάστηκε με τα κτήνη.

Αποδεχόμενοι, λοιπόν, ως αρχιερέα και απόστολο της ομολογίας μας τον Ιησού Χριστό, και επιχρίοντας κατά κάποιον τρόπο ήδη τα παμποίκιλα χρώματα της αλήθειας στις ακόμη άκομψες σκιές των τύπων, ας πούμε ότι, αντιτάσσοντας σκληρά το δικό μας θέλημα στα θεία δόγματα και στα δεσποτικά προστάγματα, όλοι εμείς που κατοικούμε σε αυτήν την πλατιά και απέραντη γη, προσκρούσαμε ουκ ολίγον στον Δημιουργό, αν και Εκείνος μας είχε επιτρέψει να λάβουμε την τιμή και τη δόξα που ήταν φυσικό να έχουν οι άνθρωποι. Από εκεί λοιπόν ξεσηκώθηκε εναντίον μας η φθορά, η οποία μας αναλώνει και μας συντρίβει με τον θάνατο· «Και βασίλευσε ο θάνατος από τον Αδάμ μέχρι τον Μωυσή, και σε αυτούς που δεν αμάρτησαν με την ίδια παράβαση του Αδάμ», «Και πλάτυνε ο Άδης την ψυχή του», όπως λέει ο προφήτης Ησαΐας, «και άνοιξε διάπλατα το στόμα του για να μην πάψει να καταπίνει». Και θα είχε εξολοθρεύσει ολοκληρωτικά τη γη, απλώνοντας ένα αναπόδραστο και άρρηκτο δίχτυ, αν, κατά την ευδοκία του Θεού και Πατέρα, δεν είχε κατέλθει και φτάσει σε εμάς ο μονογενής Λόγος του Θεού σαν από κάποια σκηνή άνωθεν και στους ουρανούς. «Διότι εκένωσε τον εαυτό του, λαμβάνοντας μορφή δούλου», ώστε, αναλαμβάνοντας την ιδιότητα του αρχιερέα και προσφέροντας τον εαυτό του υπέρ ημών ως ιερουργία σε τάξη θυμιάματος στον Θεό και Πατέρα, να εξευμενίσει και να σταματήσει την καταστροφή. «Διότι στάθηκε», λέει, «ανάμεσα στους ζωντανούς και τους νεκρούς, και κόπασε η θραύση».

Και αν η αμαρτία είναι πρόξενος του θανάτου, είναι οπωσδήποτε αναγκαίο να πούμε ότι μαζί της ισχυροποιείται και ο θάνατος που βλάστησε από αυτήν. Και όταν αυτή καταργείται, να καταρρέει μαζί της εντελώς, και να συνεκμηδενίζεται όπως με την ίδια του τη μητέρα. Υπήρχε λοιπόν στον κόσμο, λέει, η αμαρτία μέχρι την εποχή του νόμου. Διότι όσο ίσχυε ακόμη ο νόμος, ενισχύονταν και οι κατηγορίες της παράβασης εναντίον όσων έσφαλαν. Αφού όμως πλέον αδράνησε, έπαυσε μαζί του και η καταγραφή της παραβάσεως. Και όταν έπαυσε η αμαρτία, όπως είπα, θα έχει παύσει μαζί και ο θάνατος. <Αλλά εβασίλευσε ο θάνατος από τον Αδάμ μέχρι τον Μωυσή κ.λπ.> Αλλά αν ισχύει αυτό, με ποιον τρόπο θα έλεγε κάποιος ότι ο θάνατος κυριάρχησε στους ανθρώπους της γης και πριν από τον νόμο; Διότι, ακόμη κι αν κάποιοι δεν έγιναν ένοχοι παραβάσεων του νόμου, επειδή ακριβώς δεν είχε τεθεί ακόμη ο νόμος, ωστόσο υποβλήθηκαν και αυτοί στη φθορά κατά το ομοίωμα της παραβάσεως του Αδάμ. Είναι σαν να έλεγε ίσως: Καθώς ο θάνατος επιδράμει κατά την ομοιότητα του Αδάμ σε ολόκληρο το γένος που προήλθε από αυτόν, όπως ακριβώς όταν ένα φυτό πάθει βλάβη στη ρίζα του, είναι απόλυτη ανάγκη να μαραθούν τα κλαδιά που βγήκαν από αυτό. Λέει όμως ότι αυτός είναι τύπος του μέλλοντος, δηλαδή του Χριστού, παρόλο που Εκείνος έχει ήδη έρθει και έχει ολοκληρώσει το μυστήριο της ένσαρκης οικονομίας. Πώς λοιπόν τον ονομάζει μέλλοντα, θα ρωτούσε ίσως κάποιος;

Διότι, αφού μας παρουσίασε τον πρώτο άνθρωπο, και αφού υπενθύμισε τους καιρούς της παραβάσεως, ονόμασε τον Χριστό έσχατο Αδάμ, ο οποίος θα ερχόταν μετά από αυτούς. Διότι, σύμφωνα με το θέλημα και την πρόνοια του Θεού και Πατρός, είχε προοριστεί ως σωτήρας και λυτρωτής, αλλά εμφανίστηκε στους κατάλληλους καιρούς, κατά τους οποίους θέλησε ο Κυρίαρχος· και αυτοί είναι οι έσχατοι καιροί, σαν να λέμε στη δύση του παρόντος αιώνος. Επομένως, έχοντας θέσει τον δεύτερο ως τύπο του πρώτου, σχεδόν απευθύνει ερώτημα στον ακροατή, λέγοντας τα εξής με μια παύση και ερώτηση: «Αλλά δεν είναι όπως το παράπτωμα, έτσι και το χάρισμα;» Είναι σαν να έλεγε: Καταδικαστήκαμε στον θάνατο εξαιτίας της παραβάσεως του Αδάμ, καθώς ολόκληρη η ανθρώπινη φύση το υπέστη αυτό στο πρόσωπό του· διότι αυτός ήταν η απαρχή του γένους· αλλά εν Χριστώ αναγεννιόμαστε και πάλι στη ζωή. Ο Αδάμ ήταν τύπος εκείνου που επρόκειτο να έρθει, δηλαδή του Χριστού, ο οποίος μας φέρνει χάρη που αντισταθμίζει τη δεινότητα όσων προηγήθηκαν. Άραγε λοιπόν, λέγει, λέγοντας αυτά αστόχησα ως προς την αλήθεια; Εκφέρομαι πέρα από το εύλογο; Δεν είναι όπως το παράπτωμα, έτσι και το χάρισμα; Αλλά ενώ υπερίσχυσε ο θάνατος μέσω του ενός, θα ατονήσει η ζωή μέσω του ενός; Καίτοι πώς δεν είναι αληθινό να ειπωθεί εκείνο;

Όπως λοιπόν αρρώστησε η ανθρώπινη φύση στον Αδάμ με τη φθορά εξαιτίας της παρακοής, και έτσι εισέδυσαν σε αυτήν τα πάθη, έτσι πάλι έχει απαλλαγεί εν Χριστώ. Διότι έγινε υπήκοος στον Θεό και Πατέρα, και δεν έπραξε αμαρτία. <Ο δε νόμος παρεισήλθε, για να πλεονάσει το παράπτωμα.> Θα σκεφτεί κανείς, λέει, όπως είναι φυσικό, εκείνο περίπου και θα πει: «Ο Αδάμ ήταν τύπος του μέλλοντος», και όπως ακριβώς σε εκείνον κατασταθήκαμε αμαρτωλοί εξαιτίας της παράβασης, έτσι και στον Χριστό δικαιωθήκαμε μέσω της υπακοής. Έπρεπε λοιπόν, λέει, χωρίς να μεσολαβήσει τίποτα, να φανερωθεί στους επί γης η εν Χριστώ δικαίωση· τότε ποια υπήρξε, ως εκ της ανάγκης, η χρησιμότητα των νόμων που δόθηκαν μέσω του Μωυσή; Απέναντι σε τέτοια ερωτήματα, πάλι, ο θεσπέσιος Παύλος σχεδόν ορθώνεται λέγοντας: Ο δε νόμος παρεισήλθε για να πλεονάσει το παράπτωμα. Και το «παρεισήλθε» σημαίνει ότι παρενεβλήθη μεταξύ της κατάκρισης στον Αδάμ και της εν Χριστώ δικαιοσύνης. Και ποια θα μπορούσε να θεωρηθεί πάλι η ανάγκη αυτής της παρεισφρήσεως του νόμου; Θα ακούσει ξεκάθαρα αυτόν που λέει: Για να πλεονάσει το παράπτωμα. Τι λες, ω Παύλε; Μήπως ο νόμος υπήρξε πρόξενος αμαρτίας, και έχει πληθυνθεί δι' αυτού το παράπτωμα; Μη γένοιτο. Πρέπει λοιπόν να διευρύνουμε τον τρόπο της μυσταγωγίας.

Επιδεικνύοντας τη φθορά που εκτείνεται σε όλη την ανθρώπινη φύση εξαιτίας της παράβασης του Αδάμ, ο Παύλος λέει: «Αλλά βασίλευσε ο θάνατος από τον Αδάμ μέχρι τον Μωυσή και σε εκείνους που δεν αμάρτησαν με την ομοιότητα της παράβασης του Αδάμ». Πώς λοιπόν λέει ότι ο θάνατος βασιλεύει και σε αυτούς που δεν αμάρτησαν, εάν το θνητό σώμα μάς έχει δοθεί εξαιτίας προγενέστερων αμαρτημάτων; Διότι πού βρίσκονται γενικώς αυτοί που δεν αμάρτησαν, εάν η ενσάρκωση και το να γεννηθεί κανείς σε αυτόν τον βίο με σώμα είναι τιμωρία για σφάλματα, και προϋποθέτει το έγκλημα που έχει προηγηθεί; Είναι λοιπόν αμαθές το επιχείρημα των αντιπάλων. 18. Άλλο. Κάποτε οι μαθητές υπέβαλαν μια ερώτηση στον Σωτήρα σχετικά με κάποιον από τους εκ γενετής τυφλούς, και μάλιστα έλεγαν: «Ραββί, ποιος αμάρτησε, αυτός ή οι γονείς του, για να γεννηθεί τυφλός;». Επειδή γράφτηκε σε προφητικούς λόγους για τον Θεό ότι «ανταποδίδει τις αμαρτίες των πατέρων στα παιδιά», οι μαθητές υπέθεσαν ότι αυτό έχει πάθει ο άνθρωπος. Τι απαντά λοιπόν σε αυτά ο Χριστός; «Αλήθεια σας λέω, ούτε αυτός αμάρτησε ούτε οι γονείς του, αλλά για να φανερωθούν τα έργα του Θεού σε αυτόν». Πώς λοιπόν τους θέτει εκτός αμαρτίας, παρόλο που δεν ήταν αναμάρτητοι στον βίο τους; Διότι, όντας άνθρωποι, ήταν οπωσδήποτε ένοχοι κάπου και για σφάλματα.

Διότι παλαιότερα η φρίκη του θανάτου αποθρασυνόταν κατά της φύσεώς μας. Επειδή βασίλευσε «από τον Αδάμ μέχρι τον Μωυσή και σε εκείνους που δεν αμάρτησαν σύμφωνα με το ομοίωμα της παραβάσεως του Αδάμ», και φορέσαμε την εικόνα του χοϊκού, κατά την ομοιότητά του, υπομένοντας τον θάνατο εξαιτίας της θείας κατάρας. Επειδή όμως έλαμψε σε εμάς ο δεύτερος Αδάμ, ο θείος και εξ ουρανού, και αφού αγωνίστηκε υπέρ της ζωής όλων, με τον θάνατο της δικής του σάρκας εξαγόρασε τη ζωή όλων, και αφού κατέλυσε το κράτος της φθοράς αναστήθηκε πάλι, αναπλαστήκαμε σύμφωνα με τη δική του εικόνα, υπομένοντας σαν έναν νέο θάνατο, ο οποίος δεν μας καταλύει σε ατελεύτητη φθορά, αλλά μας φέρνει έναν ύπνο γεμάτο από καλή ελπίδα, κατά την ομοιότητα βεβαίως εκείνου που εγκαινίασε για εμάς και αυτόν τον δρόμο, δηλαδή του Χριστού.

Διότι δεν παρέμεινε μεταξύ των νεκρών όπως καθένας από εμάς· αλλά μάλλον αναστήθηκε, εγκαινιάζοντας για την ανθρώπινη φύση την οδό της εκ νεκρών αναστάσεως. Και αυτό το επιβεβαιώνει ο Παύλος όταν γράφει: «Διότι, όπως ακριβώς στον Αδάμ όλοι πεθαίνουν, έτσι και στον Χριστό όλοι θα ζωοποιηθούν.» Ρίζα λοιπόν έγινε για εμάς, και οδός και αιτία της ελπίδας για αφθαρσία, ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός. Διότι ο θάνατος βασίλευσε από τον Αδάμ μέχρι και τον Μωυσή.

Επειδή εξαπάτησε τον Αδάμ ο εφευρέτης της αμαρτίας και τον κατέστησε ένοχο εξ αρχής στα παραπτώματα της ραθυμίας, με αποτέλεσμα να καταπέσει έτσι στον θάνατο, και η καταδίκη μεταβιβάστηκε σε όλους τους ανθρώπους, όπως ακριβώς μια ασθένεια μεταδίδεται από τη ρίζα στα όσα προέρχονται από αυτήν· διότι πράγματι βασίλευσε ο θάνατος από τον Αδάμ μέχρι τον Μωυσή, ακόμη και σε αυτούς που δεν αμάρτησαν με όμοια παράβαση όπως του Αδάμ, γι' αυτό αναγκαίως ο Δημιουργός προνόησε για τα δικά Του κτίσματα. Έτσι, επινόησε για εμάς μια δεύτερη ρίζα του γένους, η οποία μας επαναφέρει στην πρότερη αφθαρσία, ώστε, όπως ακριβώς η εικόνα του πρώτου ανθρώπου, του φτιαγμένου από τη γη, χάραξε μέσα μας την αναγκαιότητα του θανάτου και την εμπλοκή στα δεσμά της φθοράς, έτσι πάλι η δεύτερη αρχή που ήρθε μετά από εκείνον, δηλαδή ο Χριστός, και η προς Αυτόν ομοίωση μέσω του Πνεύματος, να μας επισφραγίσει το ανώλεθρο. Και όπως η παρακοή στο πρόσωπο του πρώτου μάς υπέβαλε σε τιμωρίες, έτσι η υποχωρητικότητα και η απόλυτη υπακοή στο πρόσωπο του δεύτερου να μας αναδείξει μετόχους της άνωθεν ευλογίας από τον Πατέρα. «Διότι έγινε», λέει, «ο πρώτος άνθρωπος Αδάμ ψυχή ζώσα, ο έσχατος Αδάμ πνεύμα ζωοποιό». Και πάλι μας το διευκρίνισε με άλλον τρόπο, λέγοντας: «Ο πρώτος άνθρωπος πλάστηκε από τη γη και είναι χοϊκός· ο δεύτερος άνθρωπος είναι ο Κύριος εξ ουρανού. Όπως είναι ο χοϊκός, τέτοιοι είναι και οι χοϊκοί· και όπως είναι ο επουράνιος, τέτοιοι είναι και οι επουράνιοι».

Ο δε πατέρας του καθενός μας, έστω κι αν αγιαστεί διά του Αγίου Πνεύματος και λάβει την άφεση των αμαρτημάτων, δεν θα μεταβιβάσει και σε εμάς το δώρο. Διότι ένας είναι αυτός που αγιάζει και δικαιώνει τους πάντες και τους επαναφέρει στην αφθαρσία, ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, και προς όλους εξίσου δι' αυτού και παρ' αυτού έρχεται το δώρο. Και άλλο πράγμα είναι η άφεση της αμαρτίας, και άλλο η κατάργηση του θανάτου. Και καθένας μεν κερδίζει την άφεση των δικών του αμαρτημάτων εν Χριστώ διά του Αγίου Πνεύματος· από κοινού όμως όλοι απαλλασσόμαστε από την καταδίκη που μας επιβλήθηκε αρχικά, του θανάτου εννοώ, που επεκτάθηκε σε όλους, καθ' ομοίωση του πρώτου που έπεσε στον θάνατο. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο και ο πάνσοφος Παύλος λέει ότι «βασίλευσε ο θάνατος από τον Αδάμ μέχρι τον Μωυσή, ακόμη και σε εκείνους που δεν αμάρτησαν καθ' ομοίωση της παραβάσεως του Αδάμ»· διότι η καταδίκη του θανάτου κυριάρχησε μέχρι τον νόμο. Όταν όμως πλέον ανέτειλε ο Χριστός, εισήλθε η δικαιοσύνη, η οποία δικαιώνει κατά χάρη και αποδιώχνει τη φθορά από τα σώματά μας.

Δώσε λοιπόν τα αγαθά της πραότητας, λύσε την εγκατάλειψη, επιτίμησε τη φθορά και ας λάβουν τέλος τα έργα της οργής. Έχω νικήσει και τον ίδιο τον Σατανά που επικρατούσε παλαιότερα. Διότι δεν βρήκε μέσα μου απολύτως τίποτα δικό του. Τέτοιο είναι, λοιπόν, όπως τουλάχιστον νομίζω, το νόημα των λόγων του Σωτήρα. Διότι προσκαλούσε την εύνοια του Πατέρα όχι τόσο στον εαυτό του, αλλά μάλλον σε εμάς τους ίδιους. Επειδή, όπως ακριβώς σε ολόκληρη την ανθρώπινη φύση, σαν από την πρώτη ρίζα, εννοώ του Αδάμ, πέρασαν τα αποτελέσματα της οργής —«διότι βασίλευσε ο θάνατος από τον Αδάμ μέχρι τον Μωυσή και σε εκείνους που δεν αμάρτησαν καθ' ομοίωση της παράβασης του Αδάμ»— έτσι και όσα προέρχονται από τη δεύτερη απαρχή μας, δηλαδή τον Χριστό, θα περάσουν και πάλι σε ολόκληρο το ανθρώπινο γένος, και θα το επιβεβαιώσει λέγοντας ο πάνσοφος Παύλος: «Διότι αν με το παράπτωμα του ενός πέθαναν οι πολλοί, πολύ περισσότερο» με το έργο δικαιοσύνης του ενός θα ζήσουν οι πολλοί. Και πάλι: «Όπως ακριβώς στον Αδάμ όλοι πεθαίνουν, έτσι και στον Χριστό όλοι θα ζωοποιηθούν». Β— Είναι, συνεπώς, άσοφο και εντελώς ασύμφωνο προς τις ιερές Γραφές το να νομίζει και να λέει κανείς ότι ο άνθρωπος που προσλήφθηκε, σαν να εγκαταλείφθηκε από τον Λόγο που είχε ενωθεί μαζί του, χρησιμοποίησε ανθρώπινες φωνές. Α— Είναι όντως ασεβές, φίλε μου, και αποτελεί μια πολύ σαφή απόδειξη της έσχατης ανοησίας, αν και δεν είναι καθόλου παράξενο για όσους έχουν αποφασίσει να μη σκέπτονται ορθά.

Διότι τέλειος ως προς την ευσέβεια είναι εκείνος που διαπαιδαγωγείται με τους δικούς Του νόμους. Βασίλεψε ο θάνατος και κατά την εποχή του νόμου· διότι, όπως λέει, «από τον Αδάμ μέχρι και τον Μωυσή». Καταργήθηκε όμως ο θάνατος μέσω του Χριστού· διότι δεν πεθαίνουμε πλέον εν Αδάμ, αλλά ζωοποιούμαστε εν Χριστώ.

ΑΛΛΟ. Επιστέλλει πάλι ο Παύλος σε κάποιους: «Διότι όπως φορέσαμε την εικόνα του χοϊκού, ας φορέσουμε και την εικόνα του επουρανίου»· ονομάζοντας χοϊκό τον αρχηγέτη του ανθρώπινου γένους Αδάμ, του οποίου την εικόνα φορέσαμε, έχοντας κατέλθει στον θάνατο και τη φθορά καθ' ομοίωση της παραβάσεως του Αδάμ. Επουράνιο δε ονομάζει τον Κύριό μας Ιησού Χριστό, του οποίου την εικόνα αφού λάβαμε, δηλαδή το ζωοποιό και Άγιο Πνεύμα που κατοίκησε μέσα μας, αναμορφωνόμαστε προς αυτόν τον ζώντα Λόγο του Θεού, ανεβαίνοντας πάλι στην αφθαρσία και ανακαινιζόμενοι στην αιώνια ζωή. «Διότι το Πνεύμα είναι αυτό που ζωοποιεί», σύμφωνα με τα λόγια του ίδιου του Σωτήρα. Όπως λοιπόν, επειδή ο Υιός είναι ακριβέστατη εικόνα του Πατρός, εκείνος που τον δέχεται έχει και τον Πατέρα· έτσι, προχωρώντας ισοδύναμα το σχήμα της αναλογίας, εκείνος που δέχεται την εικόνα του Υιού, δηλαδή το Πνεύμα, έχει εξάπαντος μέσω αυτού τον Υιό, και τον Πατέρα που βρίσκεται εντός αυτού. Πώς λοιπόν το Άγιο Πνεύμα θα συγκαταλεχθεί στα δημιουργήματα, εάν είναι απαράλλακτη εικόνα του Υιού του Θεού; Διότι δεν νομίζω βέβαια πως θα φτάσουν κάποιοι σε τέτοιο σημείο παράνοιας, ώστε να τολμήσουν να πουν ότι ανάμεσα στα δημιουργήματα μπορεί να διαπρέπει απαράλλακτη η εικόνα του δημιουργού, και να φέρει μέσα της φυσικώς όλα όσα ανήκουν σε εκείνον του οποίου είναι εικόνα. Εάν λοιπόν το Πνεύμα ονομάζεται εικόνα του Υιού, άρα είναι Θεός και όχι κάτι άλλο.

Διότι αναθάλησε πάλι η ανθρώπινη φύση, σαν κάποιο φυτό, η οποία είχε μαραθεί από τον θάνατο, εξαιτίας της παράβασης του Αδάμ και της αμαρτίας που τυράννησε όλους μας. Ακούω δε τον Χριστό να λέει και μέσω ενός από τους αγίους προφήτες: «Εγώ ο ίδιος που λαλώ είμαι παρών, σαν την άνοιξη πάνω στα όρη.» Διότι, ό,τι εργάζεται η άνοιξη στα βουνά και στους δρυμούς, στεφανώνοντας τα φυτά με νέα βλάστηση, αυτό έχει εκπληρώσει και σε εμάς η παρουσία του Σωτήρα μας, η οποία ήλθε στους κατάλληλους καιρούς, σαν σε δεύτερο έτος, και όχι βέβαια στον πρώτο καιρό, κατά τον οποίο υπήρχε ο νόμος και ο χορός των προφητών, και κατά τον οποίο επικρατούσε ο θάνατος. Διότι ο θάνατος βασίλευσε από τον Αδάμ μέχρι τον Μωυσή. Επομένως, σαν σε δεύτερο έτος, δηλαδή, σαν σε χρόνο μετά τον πρώτο, κατά τον οποίο υπήρχε ο νόμος, ανέλαμψε η Εκκλησία των εθνών, έχοντας ενοικούντα τον Χριστό, ο οποίος είναι το τέλος των προφητών και του νόμου. Άραγε σου φαίνεται ότι ο λόγος μας κατευθύνεται προς το ορθό και το αληθινό; ΠΑΛΛ. Απολύτως. ΚΥΡ. Εγώ νομίζω ότι η πιο αληθινή σκηνή μας έχει προαναγγελθεί μέσω της φωνής του Ησαΐα, ο οποίος λέει σαν να απευθύνεται στον καθένα από αυτούς που έχουν κληθεί μέσω της πίστης στη δικαιοσύνη: «Οι οφθαλμοί σου θα δουν την Ιερουσαλήμ, πλούσιες πόλεις, σκηνές που δεν πρόκειται να σειστούν, ούτε πρόκειται να μετακινηθούν οι πάσσαλοι της σκηνής της, ούτε τα σχοινιά της πρόκειται ποτέ να κοπούν στον αιώνα.»

Σχετικά με τον καθαρισμό, σύμφωνα με όσα ορίζει ο νόμος, σφαζόταν ένας αμνός και ένα τρυγόνι κοντά στη θύρα της αγίας σκηνής, με τη μεσιτεία του ιερέα που τελούσε τα ιερά· έπρεπε δε να περιτέμνεται και το αρσενικό σύμφωνα με τον νόμο, δηλαδή την όγδοη ημέρα. Αυτό λοιπόν είναι το νόημα του γράμματος. Εμείς όμως, ανατρέχοντας στην πνευματική θεωρία, ας πούμε με ποιον τρόπο η φύση που μας γέννησε για τη φθορά και την ακαθαρσία απέβαλε τους μολυσμούς και απέφυγε την ακαθαρσία και την καταδίκη του νόμου· διότι είχε περάσει ήδη μακρούς χρόνους σε αποχωρισμό, δηλαδή μακριά από το πρόσωπο του Θεού. Χρόνοι δε ήταν εκείνοι πριν από την έλευση του Κυρίου, κατά τους οποίους βασίλευσε ο θάνατος από τον Αδάμ μέχρι τον Μωυσή, και κυριάρχησε στους ανθρώπους της γης η πολύμορφη αμαρτία.

Ας τους εξετάσουμε λοιπόν, τι είδους έκφραση είναι το «άχρις ου» ή το «μέχρις ου»; Διότι εγώ, αντιμετωπίζοντας άμεσα την ίδια τη λέξη, θα προσπαθήσω να ανατρέψω την πλάνη. Επειδή τόλμησαν να πουν ότι η φράση «μέχρις ότου θέσει τους εχθρούς του κάτω από τα πόδια του» δηλώνει το τέλος του, και τόλμησαν να θέσουν όρια στην αιώνια βασιλεία του Χριστού και να καταπαύσουν με τα λόγια τους την ακατάπαυστη εξουσία του, εμπρός λοιπόν ας αναγνώσουμε τα παρόμοια στον Απόστολο: «Αλλά βασίλευσε ο θάνατος από τον Αδάμ μέχρι τον Μωυσή». Άραγε μέχρι τότε πέθαιναν και μετά τον Μωυσή δεν πέθανε πλέον κανείς, ή μετά τον νόμο δεν υπήρξε πλέον θάνατος ανθρώπων; Αλλά βλέπεις ότι η λέξη «μέχρι» δεν περιορίζει τον χρόνο, αλλά μάλλον αυτό δήλωσε ο Παύλος, ότι παρόλο που ο Μωυσής ήταν δίκαιος και θαυμάσιος άνδρας, ωστόσο η θανατική απόφαση που εκδόθηκε εναντίον του Αδάμ έφτασε και σε αυτόν και στους επόμενους, και μάλιστα σε αυτούς που δεν αμάρτησαν παρόμοια με τον Αδάμ με την παρακοή της βρώσης από το δέντρο.

Διότι ούτε ο Μάρκελλος πείστηκε από αυτόν ούτε κανένας άλλος από τους ανθρώπους εκείνης της εποχής. 78. Έπειτα ισχυρίστηκε ότι κατά τα παλαιά χρόνια κανένας δεν σώθηκε, παρά μόνο από το δέκατο πέμπτο έτος του Τιβερίου Καίσαρα μέχρι τα δικά του χρόνια· αυτοκράτορας δε εκείνη την εποχή ήταν ο Πρόβος, και πριν από αυτόν ο Αυρηλιανός, όταν ζούσε αυτός ο Μάνης. Και ως προς αυτό πάλι διαψεύδεται πλήρως, εφόσον το Ευαγγέλιο και τα αποστολικά λόγια μιλούν για εκείνους που είχαν ήδη σωθεί προηγουμένως. Ομοίως, ο Κύριος λέει: «Θα ζητηθεί από τη γενεά αυτή κάθε αίμα δικαίου που χύνεται πάνω στη γη, από το αίμα του δίκαιου Άβελ μέχρι το αίμα του Ζαχαρία, το οποίο χύθηκε ανάμεσα στον ναό και το θυσιαστήριο». Από πού λοιπόν είναι δίκαιος ο Άβελ, από πού ο Ζαχαρίας, αν όχι επειδή υπήρχε ήδη η σωτηρία και επειδή είχαν ήδη σωθεί διαμέσου του νόμου και των προφητών; Αναφέρει: «εβασίλευσε ο θάνατος από τον Αδάμ μέχρι τον Μωυσή», για να γνωρίζεις ότι με τον Μωυσή ανακόπηκε ο θάνατος, χωρίς να εξαφανιστεί εντελώς. Διότι ανέμενε τον «τελειωτή» των πάντων, τον Ιησού, ώστε, όταν παραδώσει τον εαυτό του υπέρ της ανθρωπότητας, αυτός, ο αθάνατος, πεθαίνοντας, ο ακατάσχετος γινόμενος κατασχετός, η Ζωή υπομένοντας το πάθος εν σαρκί, να συντρίψει μέσω του θανάτου εκείνον που έχει το κράτος του θανάτου, το κεντρί της αμαρτίας και τον θάνατο· οπότε τελικά εκπληρώθηκε το: «πού είναι, θάνατε, το κεντρί σου; πού είναι, άδη, η νίκη σου;».

Ισοδυναμούν δε προς αυτά και τα όσα αναφέρουν οι λοιποί ερμηνευτές, των οποίων το νόημα θεωρώ πως είναι το εξής: κατά τον προδηλωθέντα χρόνο, όταν ο Κύριος παραθέσει το συμπόσιο στο προαναφερθέν 〈όρος για όλα τα έθνη〉 και τους αξιώσει να συμμετάσχουν στον 〈οίνο〉, στο 〈μύρο〉 και στα άρρητα μυστήριά του, τότε ακριβώς 〈θα κάνει να καταποθεί〉 και να γίνει άφαντο 〈το πρόσωπο του εξουσιαστή που εξουσίασε όλα τα έθνη〉, δηλαδή του 〈θανάτου〉. Και με τέτοιον τρόπο 〈θα τον καταποντίσει〉 ο Κύριος που βασιλεύει στο προαναφερθέν 〈όρος〉, ώστε να μην εμφανίζεται πλέον πουθενά αυτός, εννοώ τον 〈θάνατο〉, τον οποίο εδώ μεν η προφητεία ονόμασε 〈εξουσιαστή〉, ο δε Απόστολος δεν δίστασε να τον αποκαλέσει και βασιλιά, λέγοντας: «εβασίλευσεν ο θάνατος από Αδάμ μέχρι Μωυσέως». Επειδή λοιπόν «έσχατος εχθρός καταργείται ο θάνατος», εύλογα αναφέρει εδώ ο λόγος ότι θα αφανιστεί 〈το πρόσωπο του εξουσιαστή〉. Αντί δε της φράσης: 〈το πρόσωπο του εξουσιαστή〉, ο Ακύλας και ο Θεοδοτίων απέδωσαν 〈το πρόσωπο της σκοτίας〉. Ποια ήταν δε η 〈σκοτία〉, αν όχι ο αφεγγής και πλήρης σκότους χώρος του θανάτου; Τότε λοιπόν, όταν μαζί με τον Υιό του Θεού ‹οι άγιοι θα συμβασιλεύσουν›, ο ίδιος ο 〈θάνατος〉 που άλλοτε 〈κατάπινε〉 τους πάντες, 〈θα καταποθεί〉.

ΑΙΝΟΣ ΩΔΗΣ ΣΤΟΝ ΔΑΒΙΔ. 92ος. Ο Κύριος εβασίλευσε, ενεδύθη μεγαλοπρέπεια. Επειδή, σύμφωνα με τον Απόστολο, ο θάνατος βασίλευσε από τον Αδάμ μέχρι τον Μωυσή, δηλαδή από την πρώτη γένεση των ανθρώπων μέχρι την κατά τον Μωυσή σωματική λατρεία, η οποία τελούνταν παλαιότερα στην επίγεια Ιερουσαλήμ μέχρι την παρουσία του Σωτήρος ημών Ιησού Χριστού· ευλόγως, όταν βασίλευε ο θάνατος και κυριαρχούσε αυτός που κατείχε το κράτος του θανάτου, δηλαδή ο διάβολος, δεν βασίλευε τότε στους ανθρώπους ο Κύριος, αλλά κάποια πολυθεϊστική και δαιμονική πλάνη. Διδάσκει δε ο ίδιος Απόστολος για τον Σωτήρα μας, λέγοντας: «Επειδή, λοιπόν, τα παιδιά έχουν γίνει κοινωνοί αίματος και σαρκός, και αυτός παρομοίως συμμετείχε στα ίδια παθήματα, ώστε μέσω του θανάτου να καταργήσει αυτόν που έχει το κράτος του θανάτου, δηλαδή τον διάβολο».

Είναι βεβαίως εντελώς φανερό πού αποβλέπει η ακολουθία της ιστορίας μέσα από τα αινίγματα: ότι δηλαδή μέσω του Δαβίδ προμηνύεται Εκείνος που προέρχεται από τον Δαβίδ, και ο χρισμένος υποδηλώνει τον Χριστό· και ότι η κιθάρα είναι το ανθρώπινο όργανο, ενώ η ωδή που προέρχεται από αυτήν είναι ο Λόγος που φανερώθηκε σε εμάς μέσω του σαρκωθέντος, του οποίου έργο είναι να αφανίσει την παραφορά που προκαλούν οι δαίμονες, ώστε τα δαιμόνια να μην είναι πλέον οι θεοί των εθνών. Αλλά εκείνος ο βασιλιάς, ο οποίος έχει μέσα του τους δαίμονες, όταν τα πνεύματα υποχωρούν στην ωδή εκείνου που εναρμόνισε το όργανο για τον σκοπό αυτόν, τον χτυπά με το δόρυ (και το δόρυ είναι ξύλο εξοπλισμένο με σίδηρο)· αντί όμως για εκείνον, το δόρυ το δέχεται ο τοίχος. Ως τοίχο εννοούμε το γήινο οικοδόμημα, μέσω του οποίου αντιλαμβανόμαστε το σώμα, γύρω από το οποίο βλέπουμε το ξύλο του σταυρού και τον σίδηρο· ενώ εκείνος ο Δαβίδ, ο χριστός και βασιλιάς, παραμένει έξω από το πάθος. Διότι η θεότητα δεν υφίσταται ούτε τον σταυρό ούτε τους ήλους. Ακούγοντας πάλι για τη Μελχόλ, η οποία προήλθε από τον Σαούλ και με την οποία συζεύχθηκε ο Δαβίδ, δεν παραξενευόμαστε, παρατηρώντας τη λογική συνέχεια. Διότι γνωρίζουμε ότι ο Θεός δεν εποίησε τον θάνατο, αλλά πατέρας του θανάτου έγινε ο βασιλιάς της κακίας, ο οποίος στέρησε από τον εαυτό του τη ζωή. Διότι με τον φθόνο του διαβόλου εισήλθε ο θάνατος· και βασίλευσε ο θάνατος από τον Αδάμ έως την εποχή του νόμου, τον οποίο θάνατο ο Απόστολος επιθυμεί να μη βασιλεύει πλέον μέσα μας, στο θνητό μας σώμα.

Αυτά και τα παρόμοια πρέπει να αναζητάς και να επιλέγεις από κάθε Γραφή· διότι όλα εκείνα τα βλέπεις μέσα από τα παρόντα, και στην παρούσα λαμπρότητα κρέμεται όλος ο νόμος και οι προφήτες, όπως λέει κάπου το Ευαγγέλιο, και κάθε θεόπνευστος λόγος και νόμος ανακεφαλαιώνεται σε τούτη τη χάρη, σύμφωνα με τη φωνή του Παύλου. Διότι αυτό είναι και το τέλος των σκυθρωπών και η αρχή των αγαθών, εννοώ δηλαδή το εξής: Βασίλευσε ο θάνατος από τον Αδάμ, λαμβάνοντας την αρχή της φθοροποιού δυναστείας του (αλλά και μέχρι τον Μωυσή παρέμεινε το πονηρό του κράτος, χωρίς ο νόμος να αμβλύνει καθόλου την κακή δυναστεία του θανάτου)· ήλθε η βασιλεία της ζωής και καταλύθηκε το κράτος του θανάτου, και συντελέστηκε μια άλλη γέννηση, ένας βίος διαφορετικός, ένα άλλο είδος ζωής, η μεταστοιχείωση της ίδιας μας της φύσης. Ποια είναι αυτή η γέννηση; Εκείνη που δεν προήλθε από αίματα, ούτε από θέλημα ανδρός, ούτε από θέλημα σαρκός, αλλά από τον Θεό. Πώς συμβαίνει αυτό; Με σαφήνεια θα σου παρουσιάσω τη χάρη με τον λόγο μου: αυτό το γέννημα κυοφορείται μέσω της πίστης, έρχεται στο φως διαμέσου της αναγεννήσεως του βαπτίσματος, τροφός του είναι η Εκκλησία, μαστός τα διδάγματα, τροφή ο άνωθεν άρτος, τελείωση της ηλικίας του η υψηλή πολιτεία, γάμος η συμβίωση με τη σοφία, τέκνα οι ελπίδες, οίκος η Βασιλεία, κλήρος και πλούτος η τρυφή μέσα στον Παράδεισο, και τέλος, αντί του θανάτου, η αιώνια ζωή στη μακαριότητα που επιφυλάσσεται για τους άξιους.

Διότι με αυτό διακόπηκε η συνέχεια της ακολουθίας της φθοράς και του θανάτου, η οποία λάμβανε χώρα ενδιαμέσως από τον πρωτόπλαστο μέχρι τη ζωή εκείνου που ζει παρθενικά· διότι δεν ήταν δυνατόν να αδρανήσει ποτέ ο θάνατος, εφόσον η ανθρώπινη γέννηση συντελούνταν μέσω του γάμου. Αλλά, ενώ συνοδοιπορούσε με όλες τις προηγούμενες γενεές και συμπορευόταν με εκείνους που διαρκώς έρχονταν στη ζωή, βρήκε ως όριο της δράσης του την παρθενία, το οποίο είναι αδύνατον να υπερβεί. Διότι, όπως ακριβώς στην περίπτωση της Θεοτόκου Μαρίας, «ο θάνατος που βασίλευσε από τον Αδάμ μέχρι» εκείνη, όταν έφτασε και σε αυτήν, προσκρούοντας πάνω στον καρπό της παρθενίας σαν σε κάποια πέτρα, συνετρίβη πάνω της, έτσι και σε κάθε ψυχή που διέρχεται την ένσαρκη ζωή μέσω της παρθενίας, το κράτος του θανάτου συντρίβεται κατά κάποιον τρόπο και καταλύεται, επειδή δεν έχει πού να καρφώσει το κεντρί του.

Και από πού αποδεικνύεται ότι αυτά βασίλευαν; Λέει η Γραφή: «Και ας μη βασιλεύει η αμαρτία στη θνητή σας σάρκα». Και η ίδια σε άλλο σημείο: «Και βασίλευσε ο θάνατος από τον Αδάμ μέχρι τον Μωυσή και σε εκείνους που δεν αμάρτησαν». Ιδού η βασιλεία της αμαρτίας και του θανάτου.

Δεν ήταν πλέον καιρός να καρποφορεί αυτή τον θάνατο. Διότι «βασίλευσε ο θάνατος από τον Αδάμ μέχρι τον Μωυσή», δηλαδή μέχρι τον νόμο. Επειδή συνηθίζει, λέει, η Γραφή να ονομάζει τον νόμο Μωυσή, όπως στο Ευαγγέλιο: «Έχουν τον Μωυσή και τους προφήτες». Είπε ο Κύριος προς αυτήν: «Όχι περαιτέρω» και «Ποτέ πια ας μη βγει από σένα καρπός στον αιώνα»· δηλαδή: Πριν από την έλευσή μου καρποφόρησες θάνατο· ιδού, εγώ έχω έρθει, που είμαι η ανάσταση. Εφόσον ήρθα εγώ, «ποτέ πια ας μη βγει από σένα καρπός στον αιώνα». Και αμέσως ξεράθηκε η συκιά, και εκπληρώθηκε το γεγραμμένο: «Καταπόθηκε ο θάνατος σε νίκη. Πού είναι, θάνατε, το κεντρί σου; Πού είναι, άδη, η νίκη σου;». Διότι, λέγοντας ο ευαγγελιστής ότι ήταν χειμώνας εκείνον τον καιρό κατά τον οποίο η συκιά είχε πλούσιο φύλλωμα, υπονόησε ότι η αμαρτία άκμαζε, επειδή ο διάβολος ήταν σαν χειμώνας που βάραινε επάνω σε ολόκληρη την ανθρωπότητα. Διότι πριν από την παρουσία του άρχοντα της ειρήνης, το ανθρώπινο γένος κλονιζόταν από ποικίλα πνεύματα, παρασυρόμενο σε ειδωλολατρίες, αιματοχυσίες, κραιπάλες και λαγνείες· όταν όμως ήρθε ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, η ειρήνη του κόσμου, κατέστειλε τις θύελλες των εχθρικών πνευμάτων που τάραζαν την αλμυρή θάλασσα των παθών αυτού του βίου, και κατεύνασε τα αφρισμένα κύματα των ηδονών.

Όπως ακριβώς αναφέρει και αλλού: «ο οποίος είναι τύπος του μέλλοντος», ομιλώντας περί του Αδάμ και του Χριστού στην προς Ρωμαίους επιστολή, αποκαλώντας τον κατά σάρκα Χριστό μέλλοντα σε σχέση με την εποχή του Αδάμ (διότι πράγματι επρόκειτο να έλθει στο μέλλον)· έτσι και τώρα, επειδή είπε: «Όταν δε εισαγάγει τον πρωτότοκο στην οικουμένη», για να μη νομίσεις ότι εννοεί κάποια άλλη οικουμένη, το επιβεβαιώνει αυτό και από πολλές άλλες πλευρές, αλλά και από το ίδιο το γεγονός ότι την αποκαλεί «μέλλουσα»· διότι η οικουμένη επρόκειτο να υπάρξει, ενώ ο Υιός του Θεού υπήρχε πάντοτε. Αυτήν λοιπόν τη μέλλουσα οικουμένη δεν την υπέταξε σε αγγέλους, αλλά στον Χριστό. Ότι δε αυτό έχει λεχθεί για τον Υιό, λέγει, είναι φανερό· διότι κανείς δεν θα μπορούσε να ισχυριστεί εκείνο, ότι δηλαδή ειπώθηκε για αγγέλους.

Και ποια είναι η απόδειξη τούτου; Το γεγονός ότι και πριν από τον νόμο όλοι πέθαιναν. Διότι, λέει, βασίλευσε ο θάνατος από τον Αδάμ μέχρι τον Μωυσή, ακόμη και σε εκείνους που δεν αμάρτησαν. Πώς βασίλευσε; Καθ' ομοίωση της παραβάσεως του Αδάμ, ο οποίος αποτελεί τύπο του μέλλοντος. Διότι γι' αυτό ακριβώς ο Αδάμ είναι τύπος του Ιησού Χριστού. Πώς είναι τύπος; λέει. Επειδή, όπως ακριβώς εκείνος έγινε για τους απογόνους του –αν και δεν έφαγαν από το ξύλο– αίτιος του θανάτου που εισήχθη εξαιτίας της βρώσεως, έτσι και ο Χριστός έγινε για όσους προέρχονται από Αυτόν –αν και δεν έπραξαν έργα δικαιοσύνης– πρόξενος της δικαιοσύνης, την οποία χάρισε σε όλους μας δια του σταυρού. Γι' αυτό διαρκώς [ο Απόστολος] προσκολλάται στη λέξη «ένας», και συνεχώς τη φέρνει στο μέσον, λέγοντας: «Όπως δι' ενός ανθρώπου η αμαρτία εισήλθε στον κόσμο»· και, «Με το παράπτωμα του ενός πέθαναν οι πολλοί»· και, «Το δώρημα δεν είναι όπως η συνέπεια που προήλθε από τον έναν που αμάρτησε»· και, «Η κρίση που προήλθε από τον έναν οδήγησε σε κατάκριμα»· και πάλι, «Διότι, εάν με το παράπτωμα του ενός βασίλευσε ο θάνατος δια του ενός»· και, «Άρα λοιπόν, όπως μέσω ενός παραπτώματος»· και πάλι, «Όπως ακριβώς δια της παρακοής του ενός ανθρώπου οι πολλοί κατεστάθησαν αμαρτωλοί». Και δεν απομακρύνεται καθόλου από τη λέξη «ένας», ώστε, όταν σου πει ο Ιουδαίος, Πώς σώθηκε η οικουμένη επειδή κατόρθωσε τη σωτηρία ένας, ο Χριστός; να μπορέσεις να του πεις, Πώς κατακρίθηκε η οικουμένη επειδή παράκουσε ένας, ο Αδάμ;

Όπως ακριβώς λέει για τον Αδάμ, ότι «κατά το ομοίωμα της παραβάσεως του Αδάμ, ο οποίος είναι τύπος του μέλλοντος»· έτσι και εδώ το γυναικείο γένος υπέπεσε σε παράβαση, όχι το ανδρικό. Τι λοιπόν; Δεν έχει σωτηρία; Ναι, λέει, έχει. Και ποια είναι άραγε αυτή; Αυτή που επιτυγχάνεται διά των τέκνων· διότι βεβαίως δεν αναφερόταν στην Εύα όταν έλεγε: «Εάν παραμείνουν στην πίστη και την αγάπη και τον αγιασμό με σωφροσύνη». Σε ποια πίστη; Σε ποια αγάπη; Σε ποιον αγιασμό με σωφροσύνη; Είναι σαν να έλεγε: Μην είστε σκυθρωπές, γυναίκες, επειδή το γένος σας έχει κατακριθεί· σας έδωσε ο Θεός και άλλη αφορμή σωτηρίας, την ανατροφή των παιδιών· ώστε να σώζεστε όχι μόνο μέσω των εαυτών σας, αλλά και μέσω άλλων.

Διότι, επειδή ο όφις απάτησε την Εύα, και η Εύα παρεκίνησε τον Αδάμ να παραβεί την εντολή (και εκδόθηκε καταδικαστική απόφαση εναντίον και των δύο, και βασίλευσε ο θάνατος από τον Αδάμ μέχρι τον Μωυσή, ακόμη και σε εκείνους που δεν αμάρτησαν), για τον λόγο αυτόν τραυματίζεται η πλευρά, ώστε να μάθουμε ότι το πάθος του Χριστού δεν έφερε σωτηρία μόνο στους άνδρες, αλλά και στις γυναίκες. Διότι πρώτος πλάστηκε ο Αδάμ, έπειτα η Εύα. Και ο Αδάμ δεν απατήθηκε, αλλά η γυναίκα, αφού εξαπατήθηκε, υπέπεσε σε παράβαση· θα σωθεί όμως μέσω της τεκνογονίας. Ποιας τεκνογονίας, αν όχι μέσω της τεκνογονίας της Μαρίας; Διότι αυτή γέννησε τον Σωτήρα Χριστό, χωρίς να συνευρεθεί με άνδρα, όπως μαρτυρεί ο Ησαΐας, αλλά επειδή την επισκίασε το Άγιο Πνεύμα, καθώς της ευαγγελίστηκε ο αρχάγγελος Γαβριήλ. Για αυτήν λοιπόν την αιτία πλήττεται και η πλευρά του Χριστού, ώστε και τα προαναφερθέντα να οικονομηθούν, και το μυστήριο του βαπτίσματος να κηρυχθεί, και η μέλλουσα χάρη να λάμψει. Διότι πηγάζει αίμα και ύδωρ από την πλευρά του Χριστού, ώστε να εξαλείψει το εναντίον μας χειρόγραφο της αμαρτίας, και με το αίμα Του να καθαριστούμε, και να ανακτήσουμε τον παράδεισο. Ω, τι μέγα μυστήριο!

Διότι, μολονότι ο θάνατος βασίλευσε από τον Αδάμ μέχρι τον Μωυσή, ακόμη και σε εκείνους που δεν αμάρτησαν καθ' ομοίωση της παραβάσεως του Αδάμ, ο οποίος αποτελεί τύπο Εκείνου που επρόκειτο να έλθει· εντούτοις, μετά τον θάνατο του Κυρίου, ο θάνατος έχει γίνει παιχνίδι ακόμη και για τα νήπια.