Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ 5:14

Λέει λοιπόν ότι, ενώ μέσω του Αδάμ εισήλθε στον κόσμο η αμαρτία και παρέμεινε βασιλεύοντας μέχρι τον καιρό της ελεύσεως του Κυρίου, καταργείται από τον Χριστό. «Η αμαρτία όμως δεν καταλογίζεται, όταν δεν υπάρχει νόμος». Αφού είπε πόσο χρόνο βασίλευσε η αμαρτία, αναφέρει και από ποια χρονική στιγμή εισήλθε στον κόσμο· και ποιος είναι αυτός ο χρόνος, παρά εκείνος της παραβάσεως της εντολής την οποία παρέβη ο Αδάμ, και την οποία η θεία Γραφή ονομάζει και νόμο; Λέει λοιπόν ότι μέσω της εντολής βρήκε έδαφος η αμαρτία. Διότι μέσω αυτής εξαπάτησε τον Αδάμ ο όφις. «Αλλά βασίλευσε ο θάνατος από τον Αδάμ μέχρι τον Μωυσή, ακόμη και σε εκείνους που δεν αμάρτησαν καθ' ομοίωσιν της παραβάσεως του Αδάμ». Επιμένει στη διήγηση μιλώντας για τον χρόνο της αμαρτίας, και πολλές φορές μας μιλά για αυτόν, ώστε, αφού μάθουμε με ακρίβεια τη δύναμη της αμαρτίας, να δοξάζουμε Εκείνον που την κατήργησε δια της ιδίας Του της σαρκός· και κατήργησε την αμαρτία στη σάρκα. «Ο οποίος είναι τύπος του μέλλοντος». Του μέλλοντος δηλαδή, του Χριστού. Λέει δε ότι, όπως ακριβώς εκείνος (ο Αδάμ) έγινε για τους απογόνους του, αν και δεν έφαγαν από το ξύλο, αίτιος θανάτου, ο οποίος εισήχθη εξαιτίας της βρώσεως, έτσι και ο Χριστός για όσους προέρχονται από Αυτόν, παρότι δεν είχαν πράξει έργα δικαιοσύνης, έγινε πρόξενος δικαιοσύνης, την οποία χάρισε σε όλους μας δια του σταυρού. «

Πώς λοιπόν την ονομάζει μελλοντική; Διότι αυτή είναι η συνήθεια της Αγίας Γραφής, όπως και αλλού λέει: «Ο οποίος είναι τύπος εκείνου που έμελλε να έρθει», μιλώντας για τον Αδάμ και τον Χριστό. Αυτήν λοιπόν δεν την υπέταξε στους αγγέλους, αλλά στον Χριστό. «Μαρτύρησε δε κάποιος κάπου λέγοντας: Τι είναι ο άνθρωπος, ώστε να τον θυμάσαι, ή ο υιός του ανθρώπου, ώστε να τον επισκέπτεσαι; Τον έκανες για λίγο κατώτερο από τους αγγέλους, τον στεφάνωσες με δόξα και τιμή· τα πάντα τα υπέταξες κάτω από τα πόδια του. Διότι με το να του υποτάξει τα πάντα, δεν άφησε τίποτα που να μην του είναι υποταγμένο». Εισάγει τη μαρτυρία αόριστα, λέγοντας το «κάποιος». Διότι απευθύνεται σε ανθρώπους που γνωρίζουν. «Τώρα όμως δεν βλέπουμε ακόμη να του είναι υποταγμένα τα πάντα». Για να μην πουν: Πώς έθεσε τους εχθρούς κάτω από τα πόδια του, εφόσον εμείς υποφέρουμε τόσα; λέει: Μην νομίσεις, επειδή δεν τους υπέταξε ακόμη, ότι δεν πρόκειται να υποταχθούν· διότι πρέπει να υποταχθούν. Γι' αυτό άλλωστε έχει ειπωθεί και η προφητεία. «Βλέπουμε όμως τον Ιησού, ο οποίος έγινε για λίγο κατώτερος από τους αγγέλους εξαιτίας του πάθους του θανάτου». Λόγω του τριήμερου θανάτου, εννοεί. Και τους πείθει να τα υπομένουν όλα γενναία, λέγοντας σχεδόν: Αν αυτός που προσκυνείται από τους αγγέλους ανέχθηκε να γίνει για λίγο κατώτερος από τους αγγέλους για χάρη σου, πολύ περισσότερο εσύ, που είσαι κατώτερος από τους αγγέλους, οφείλεις να τα υπομένεις όλα για τον εαυτό σου. «Στεφανωμένο με δόξα και τιμή, ώστε με τη χάρη του Θεού».

Επομένως, γνωρίζουμε ότι η μονολόγιστη προσβολή είναι αναγκαστική, διότι παραμένει ακόμη και όταν είναι μισητή· ενώ η συνομιλία με τους λογισμούς που ακολουθούν είναι προαιρετική. Αυτό το απέδειξαν και όσοι δεν αμάρτησαν καθ' ομοίωση της παραβάσεως του Αδάμ, οι οποίοι, ενώ δεν μπόρεσαν να εμποδίσουν την προσβολή, απέρριψαν εντελώς τη συνομιλία και την προσκόλληση σε αυτήν.

Επομένως, την παράβαση, όντας έργο προαιρέσεως, όπως έχει αποδειχθεί, κανείς δεν την κληρονόμησε εξ ανάγκης, ενώ τον θάνατο που προήλθε από αυτήν, ο οποίος είναι αναγκαστικός, τον κληρονομήσαμε, και αυτός είναι η αλλοτρίωση από τον Θεό. Διότι, αφού πέθανε ο πρώτος άνθρωπος, δηλαδή αφού αλλοτριώθηκε από τον Θεό, ούτε εμείς μπορούσαμε να ζούμε εν Θεώ· γι' αυτό ήλθε ο Κύριος, για να μας ζωοποιήσει διά του λουτρού της παλιγγενεσίας και να μας συμφιλιώσει με τον Θεό, πράγμα το οποίο και έπραξε. Επομένως, δεν κληρονομήσαμε την παράβαση, επειδή και ο ίδιος ο Αδάμ δεν την διέπραξε από ανάγκη, αλλά εκουσίως. Τον θάνατο όμως τον κληρονομήσαμε εξ ανάγκης, επειδή και εκείνον τον κυρίευσε εξ ανάγκης, ο οποίος θάνατος μάλιστα βασίλευσε και σε όσους δεν αμάρτησαν καθ' ομοίωση της παραβάσεως του Αδάμ.

Την δε πρωτόνοια κατ' οικονομίαν την έχουμε όπως ακριβώς και εκείνος· και το να παρακούσουμε ή να μην παρακούσουμε έγκειται στη θέλησή μας, όπως και σε εκείνον. Και μας πείθουν ότι η παράβαση μέσω των λογισμών είναι αποτέλεσμα δικής μας προαίρεσης και όχι αναγκαστική, «εκείνοι που δεν αμάρτησαν στο ομοίωμα της παραβάσεως του Αδάμ», καθώς είπε ο Απόστολος. Διότι, εάν εκείνοι, όντας απόγονοι του Αδάμ, μπόρεσαν να μην αμαρτήσουν στο ομοίωμα της παραβάσεως του Αδάμ, είναι προφανές ότι μπορούμε και εμείς. Γιατί λοιπόν προφασιζόμαστε δικαιολογίες για τις αμαρτίες μας και καταλογίζουμε αδικία στον Θεό, σαν να έχει επιτρέψει αδίκως να πολεμούμαστε από ξένα κακά;

Αν όμως μου λες ότι δεν διέπραξε αμαρτία, και γι' αυτό δεν είχε ανάγκη από κάποιον να πεθάνει για χάρη του, μάθε ότι και οι δίκαιοι κρατούνταν δέσμιοι από τον θάνατο όπως και οι αμαρτωλοί. Διότι λέει: «Βασίλευσε ο θάνατος και σε αυτούς που δεν αμάρτησαν». Επειδή δεν κρατήθηκαν δέσμιοι όλοι οι απόγονοι του Αδάμ για τη δική τους παράβαση, αλλά για την παράβαση του Αδάμ.

Αλλά ας επανέλθουμε στο προκείμενο. Διότι ο λόγος μας μιλούσε για τη διαφορά του θανάτου, ότι «καταπόθηκε ο θάνατος με νίκη» και ότι βασίλευσε ο θάνατος από τον Αδάμ μέχρι τον Μωυσή, και ότι, παρόλο που το χώμα καλύπτει το σώμα της δίκαιης ψυχής, αυτή όμως λέει θαρραλέα με τη χάρη του Θεού: «Πού είναι, θάνατε, το κεντρί σου; πού είναι, άδη, η νίκη σου;» Διότι υπήρχε κάποτε το κεντρί σου, υπήρχε κάποτε η νίκη σου· αλλά, επειδή ο Χριστός πέθανε για τους θνητούς με τη θέλησή του, το δικό σου κεντρί, τη δική σου νίκη, το δικό σου κράτος, με δύναμη ως δυνατός τα εξαφάνισε εντελώς· και αν τα αναζητήσει κανείς τώρα («πού είναι, θάνατε, το κεντρί σου; πού είναι, άδη, η νίκη σου;») δεν βρίσκει πού είναι. Και επειδή, με τη χάρη του Θεού Λόγου, καταπόθηκε ο θάνατος με νίκη, και το κεντρί του έχει εξαφανιστεί, και τον διαδέχθηκε η ανάσταση, ελάτε λοιπόν να πούμε και μερικά σύντομα λόγια για την ανάσταση.

Ρωμ. 5,13-14α «Διότι μέχρι να δοθεί ο νόμος, η αμαρτία υπήρχε στον κόσμο.» Λέγοντας το «επειδή όλοι αμάρτησαν», για να μην πει κάποιος: Και πώς ήταν δυνατόν να αμαρτάνουν «εφόσον δεν υπήρχε νόμος;» διότι εσύ ο ίδιος νωρίτερα είπες ότι «όπου δεν υπάρχει νόμος, δεν υπάρχει ούτε παράβαση»· και εφόσον δεν υπάρχει παράβαση, προφανώς δεν υπάρχει ούτε αμαρτία. Πώς λοιπόν «πέρασε ο θάνατος σε όλους, επειδή όλοι αμάρτησαν;» Για να μην υπάρχει λοιπόν κάποιος που να το λέει αυτό, προλαμβάνει και λύνει την απορία, και λέει ότι υπήρχε (η αμαρτία) και πριν από τον νόμο· διότι διαπραττόταν, και αυτό που διαπράττεται δεν είναι δυνατόν να θεωρηθεί ότι δεν έχει γίνει. Υπήρχε λοιπόν η αμαρτία, αλλά δεν καταλογιζόταν σε όλους με αυτόν τον τρόπο, ούτε γινόταν γνωστό πόση τιμωρία αναλογεί στο καθένα από τα αμαρτήματα. Όταν όμως ο νόμος τακτοποίησε και όρισε τις τιμωρίες, και μέσω της επιβολής ποινών τις κατέστησε πιο φανερές, και φανέρωσε το μέγεθος των αμαρτημάτων, έγιναν περισσότερο γνωστά σε όλους, και στον συνετό και στον ασύνετο, και στον νέο και στον ηλικιωμένο, και στη γυναίκα και στον άνδρα. Γι' αυτό λοιπόν, πριν από τον νόμο δεν καταλογιζόταν με όμοιο τρόπο η αμαρτία, επειδή ούτε η τιμωρία είχε οριστεί, και επειδή ούτε το μέγεθός τους γινόταν με ακρίβεια γνωστό, και επειδή η τιμωρία δεν ακολουθούσε κατά πόδας όσους έσφαλλαν. Επειδή, το ότι υπήρχε η αμαρτία, και το ότι —έστω και με πολλή ανοχή και μακροθυμία— παρ' όλα αυτά, όταν εκείνοι επέμεναν σε αυτήν και βρίσκονταν σε ανίατη κατάσταση, εφαρμόζονταν οι δίκαιες ποινές, το μαρτυρούν σαφώς όσα έπαθαν οι κάτοικοι των Σοδόμων, και πριν από αυτό ο κατακλυσμός, το κοινό ναυάγιο της ανθρωπότητας, και άλλα παρόμοια.

Υπήρχε λοιπόν αμαρτία πριν από τον νόμο και καταλογιζόταν, αλλά όχι με τον ίδιο τρόπο όπως μετά τον νόμο. Επομένως, και τα δύο ισχύουν ορθά: και το «ο θάνατος διήλθε σε όλους τους ανθρώπους, εφόσον όλοι αμάρτησαν», και το «διότι όπου δεν υπάρχει νόμος, δεν υπάρχει ούτε παράβαση». Διότι έχει λυθεί αυτή η φαινομενική αντίφαση με τα λόγια του θεσπέσιου Παύλου: «διότι μέχρι τον νόμο υπήρχε αμαρτία στον κόσμο» και τα εξής. «Αλλά βασίλευσε ο θάνατος», δηλαδή η τυραννία του λογίστηκε ως νόμιμη εξουσία, αντλώντας κύρος από τον χρόνο και ενισχυόμενη από τα δικά μας αμαρτήματα. «Από τον Αδάμ», λέει, ο οποίος αμάρτησε παραβαίνοντας μια νομοθετημένη εντολή. «Από τον Αδάμ» λοιπόν «βασίλευσε ο θάνατος», δηλαδή κυριάρχησε με μεγάλη εξουσία, «ακόμη και σε όσους δεν αμάρτησαν με όμοιο τρόπο με τον Αδάμ». Μέχρι πότε; «Μέχρι τον Μωυσή». Διότι εκείνοι που έζησαν μεταξύ του Αδάμ και του Μωυσή αμάρτησαν μεν, αλλά όχι «όμοια με την παράβαση του Αδάμ». Διότι εκείνος μεν παρέβη μια συγκεκριμένη και νομοθετημένη εντολή του Θεού και αμάρτησε, ενώ οι άλλοι αμάρταναν προσβάλλοντας τον αυτοδίδακτο λόγο της φύσεως, χωρίς όμως να παραβαίνουν ρητά κάποιον θεσπισμένο νόμο.

Και εκείνοι μεν «μέχρι τον Μωυσή» αμάρταναν κατ' αυτόν τον τρόπο, από τον Μωυσή όμως μέχρι την παρουσία του Χριστού αμάρταναν καθ' ομοίωση της παράβασης του Αδάμ, αμαρτάνοντας με το να παραβαίνουν ρητούς νόμους και νόμους που δόθηκαν από τον Θεό μέσω του Μωυσή. Λέγοντας δε ότι «εβασίλευσε ο θάνατος από τον Αδάμ μέχρι τον Μωυσή και σε εκείνους που δεν αμάρτησαν καθ' ομοίωση της παράβασης του Αδάμ», δεν εξαιρεί εκείνους που αμάρτησαν από τότε μέχρι τον Χριστό· διότι πώς θα εξαιρούσε εκείνους των οποίων οι παραβάσεις έμοιαζαν περισσότερο με την αμαρτία του Αδάμ; Δεν τους εξαιρεί λοιπόν από τη βασιλεία και την επικράτεια του θανάτου, αλλά λέγοντας «και σε εκείνους που δεν αμάρτησαν καθ' ομοίωση του Αδάμ», με την προσθήκη του συνδέσμου «και» υποδήλωσε μάλιστα εκείνους, δηλαδή: δεν εβασίλευσε ο θάνατος μόνο σε όσους αμάρτησαν καθ' ομοίωση του Αδάμ, αλλά και σε όσους δεν αμάρτησαν καθ' ομοίωσή του. Ή λοιπόν πρέπει να ερμηνευθεί έτσι, ή κατανοώντας το «καθ' ομοίωση» ως σχήμα υπερβατό και συντάσσοντας το χωρίο με αυτόν τον τρόπο: «αλλά εβασίλευσε ο θάνατος από τον Αδάμ, καθ' ομοίωση της παράβασης του Αδάμ, μέχρι τον Μωυσή και σε εκείνους που δεν αμάρτησαν». Έτσι λοιπόν συντάσσοντάς το πρέπει να αναπτύξουμε το νόημα: «Αλλά εβασίλευσε ο θάνατος από τον Αδάμ μέχρι τον Μωυσή». Τρία στοιχεία υπάρχουν σε αυτά που παραβάλλονται μεταξύ τους: κάποια ομοιότητα, μια αντίθεση και μια υπερβολή ως προς την ομοιότητα.

Ρωμ. 5,14β-19 Αφού είπε ότι ο Αδάμ ήταν «τύπος» του Χριστού, τύπος δηλαδή εκ του αντιθέτου —διότι, όπως εκείνος έγινε αίτιος θανάτου για τους ανθρώπους, έτσι και ο Χριστός έγινε αίτιος αναστάσεως για τους ανθρώπους—· αφού είπε λοιπόν, όπως αναφέραμε, ότι ο Αδάμ ήταν τύπος του Χριστού, επειδή επρόκειτο να το τεκμηριώσει αυτό, δεν τεκμηριώνει μόνο την ομοιότητα και τον τύπο, αλλά και την υπεροχή και την περίσσεια που υπάρχει μέσα στον τύπο και την ομοιότητα· διότι αυτό το αποδεικνύει λέγοντας: «αλλά όχι όπως το παράπτωμα», και πάλι: «και όχι όπως διαμέσου ενός που αμάρτησε». Επειδή λοιπόν το επιχείρημά του έγινε κάπως σύνθετο, καθώς διαπλέκει κατά κάποιον τρόπο την ανομοιότητα μέσα στην ομοιότητα, τώρα επαναλαμβάνει το ίδιο, αλλά δείχνει καθαρά την ομοιότητα, και χωρίς να εμπλέκει, όσον αφορά τουλάχιστον τη διατύπωση, κάποια σύγκρουση ανομοιότητας. Έπειτα, αφού το υπέδειξε αυτό με σαφήνεια και καθαρότητα, ότι δηλαδή, όπως διαμέσου του ενός βασίλευσε ο θάνατος, πολύ περισσότερο θα βασιλεύσουν στη ζωή διαμέσου του ενός Χριστού, προσθέτει σαν να βγάζει συμπέρασμα και ανάγοντας τον λόγο σε κάτι ακόμη πιο σαφές και συνοπτικό, και λέει: «άρα λοιπόν, όπως διαμέσου ενός παραπτώματος ήλθε η κατάκριση σε όλους τους ανθρώπους», και τα εξής.

Ομοίως δε, αν κάποιος δεχθεί με τον λόγο τα βασίλεια του άδη, και έπειτα ρωτήσει επιπλέον αν υπάρχουν βασίλεια του άδη, είναι φανερό ότι αυτό συνεπάγεται και τον βασιλιά. Λέει άλλωστε κάπου και ο Παύλος, ο κήρυκας της αλήθειας, ότι «βασίλευσε ο θάνατος από τον Αδάμ μέχρι τον Μωυσή», όχι μόνο σε εκείνους των οποίων το αμάρτημα ήταν όμοιο με του Αδάμ, αλλά και σε αυτούς που δεν αμάρτησαν μιμούμενοι την παράβασή του. Εάν όμως είναι βασιλιάς, και στον βασιλιά ανατίθεται από τον νόμο το αξίωμα και η ψήφος των υπηκόων, σε όποιον διαθέτει αυτά, πώς θα ήταν λογικό, αντί να λαμβάνει το έπαθλο της τιμής για το ότι βασίλευσε δίκαια, να υφίσταται στέρηση; Διότι καθένα από τα προλεχθέντα ίσως αφ' εαυτού του προβάλλει σε όσους εξετάζουν με μεγαλύτερη ακρίβεια την απορία εξίσου με τη λύση, και μάλιστα από τα προηγούμενα συνάγουν εύκολα την απάντηση.

Διότι, αν μεν έλεγε «ο Κύριος βασιλεύει», θα ερμήνευε την αιώνια εξουσία του, ενώ λέγοντας «εβασίλευσεν» αναφέρεται στην ένσαρκη οικονομία του, μέσω της οποίας η φύση μας, αποτινάσσοντας την κυριαρχία του διαβόλου, της αμαρτίας και του θανάτου, αναγνώρισε ως Πλάστη τον αληθινό Βασιλέα, τον χορηγό της αφθαρσίας και της αναστάσεως. Επομένως, ο Δαβίδ ευαγγελίζεται σε εκείνους που παλαιότερα εξουσιάζονταν από την αμαρτία, από τον θάνατο και από τον διάβολο, ότι εκείνος ο ζυγός έχει συντριβεί, το κράτος τους έχει καταλυθεί, και ο Κύριος βασιλεύει επί πάντων, όπως ακριβώς και ο ίδιος είπε μετά την ανάσταση: «Μου δόθηκε κάθε εξουσία στον ουρανό και στη γη». Πριν, όμως, βασίλευε επάνω μας ο θάνατος και η αμαρτία· «διότι εβασίλευσε ο θάνατος από τον Αδάμ μέχρι τον Μωυσή» και τα εξής. Και ο Σωτήρας σχετικά με τον διάβολο λέει: «Και αν ο σατανάς εκβάλλει τον σατανά, τότε διαιρέθηκε η βασιλεία του». Ώστε, πριν από την έλευση του Χριστού, ο σατανάς βασίλευε στο γένος μας. Αλλά και η αμαρτία· διότι λέει πάλι ο Παύλος: «Όπως ακριβώς εβασίλευσε η αμαρτία στο θνητό μας σώμα, έτσι και η χάρις θα βασιλεύσει δια του Χριστού». Ο Κύριος εβασίλευσεν· έχει παύσει το κράτος της αμαρτίας, του θανάτου, του διαβόλου· επομένως, «ας αγάλλεται η γη», η γηγενής φύση, η κάποτε πλανώμενη και τώρα δοξαζόμενη, η κάποτε ευρισκόμενη στους τάφους και τώρα στους θρόνους.

Διότι, πράγματι, ο θάνατος βασίλευσε σε αυτήν, κατά τον ίδιο τον θεσπέσιο Παύλο, όχι σε ορισμένους μεν και σε άλλους δε, αλλά από τον Αδάμ μέχρι τον Μωυσή, μεταξύ των οποίων συγκαταλέγονταν ο Άβελ και ο Ενώς και ο υπόλοιπος χορός των δικαίων και των προφητών του νόμου.

Πριν όμως βασίλευε σε εμάς ο θάνατος και η αμαρτία· «Διότι βασίλευσε ο θάνατος από τον Αδάμ μέχρι τον Μωυσή» και τα εξής, και ο Σωτήρας λέει για τον διάβολο: «Και αν ο Σατανάς εκβάλλει τον Σατανά, η βασιλεία του έχει διχαστεί». Επομένως, πριν από την έλευση του Χριστού, βασίλευε στο γένος μας ο Σατανάς, αλλά και η αμαρτία. Διότι λέει πάλι ο Παύλος: «Όπως ακριβώς βασίλευσε η αμαρτία στο θνητό μας σώμα, έτσι και η χάρις βασιλεύει δια του Χριστού». Ο Κύριος βασίλευσε· έχει παύσει η κυριαρχία της αμαρτίας, του θανάτου, του διαβόλου. Επομένως, «ας αγάλλεται η γη», η γηγενής φύση, η οποία άλλοτε ήταν πλανεμένη, ενώ τώρα δοξάζεται, η οποία άλλοτε βρισκόταν στους τάφους, ενώ τώρα βρίσκεται στους θρόνους.

Όπως ακριβώς αν υπάρχει κάποιος βασιλιάς που έχει περιουσία και υπηρέτες υπό την εξουσία του οι οποίοι τον υπηρετούν, και συμβεί να κυριευθεί αυτός από τους εχθρούς και να αιχμαλωτιστεί· εφόσον αυτός κυριεύθηκε και αιχμαλωτίστηκε, είναι αναγκαίο και οι ακόλουθοι και οι υπηρέτες του να τον ακολουθήσουν, έτσι και ο Αδάμ πλάστηκε καθαρός από τον Θεό για να Τον διακονεί, και αυτά τα κτίσματα του δόθηκαν για να τον υπηρετούν· διότι καταστάθηκε κύριος και βασιλιάς όλων των κτισμάτων. Όμως, από τότε που ο πονηρός λόγος τον πλησίασε και του μίλησε, αυτός πρώτα τον δέχθηκε μέσω της εξωτερικής ακοής, έπειτα διείσδυσε στην καρδιά του και κυρίευσε όλη του την υπόσταση, και έτσι λοιπόν, όταν αυτός κυριεύθηκε, συμπαρασύρθηκε και κυριεύθηκε μαζί του και η κτίση που τον διακονούσε και τον υπηρετούσε. Επειδή μέσω αυτού «εβασίλευσεν ο θάνατος» σε κάθε ψυχή και αφάνισε κάθε εικόνα του Αδάμ εξαιτίας εκείνης της παρακοής, με αποτέλεσμα να εκτραπούν οι άνθρωποι και να φτάσουν στην προσκύνηση των δαιμόνων. Διότι, ιδού, οι καρποί της γης που δημιουργήθηκαν καλοί από τον Θεό προσφέρονται στους δαίμονες, άρτος και οίνος και έλαιο, και τοποθετούν ζώα στους βωμούς τους, και μάλιστα θυσίασαν στα δαιμόνια ακόμη και τους γιους και τις κόρες τους.

Δ΄. Νομίζω, λέει, ότι όταν ο εχθρός είδε την αρχική δόξα του Αδάμ, η οποία έλαμπε παρομοίως με το πρόσωπο του Μωυσή, πληγώθηκε βαθύτατα, σαν να συνέπεραινε την κατάλυση της δικής του βασιλείας. Τίποτα δε δεν εμποδίζει να αναφέρεται σε αυτό και το ρητό του Αποστόλου, το «Εβασίλευσεν ο θάνατος από τον Αδάμ μέχρι τον Μωυσή, ακόμη και σε εκείνους που δεν αμάρτησαν».

Μέσω, λοιπόν, της γυναίκας, αφού απάτησε και εκείνον, έκανε να του αφαιρεθεί η δόξα, και έτσι βρέθηκε γυμνός και είδε την ασχήμια του, την οποία πριν από αυτό δεν έβλεπε, καθώς το φρόνημά του απολάμβανε τα ουράνια κάλλη. Διότι, μετά την παράβαση, τα νοήματά του κατέπεσαν στη γη και το απλό και αγαθό φρόνημά του συμπλέχθηκε με το σαρκικό φρόνημα της κακίας. Διότι φράχτηκε ο παράδεισος, και τοποθετήθηκε η πύρινη ρομφαία και το Χερουβείμ για να τον εμποδίζουν, ώστε να μην εισέλθει ο Αδάμ και φάει από το ξύλο της ζωής και ζήσει αιώνια. Αυτό, ως προς το ορατό μέρος, πιστεύουμε ότι συνέβη έτσι ακριβώς όπως έχει ειπωθεί, όμως ως προς το κρυφό, βρίσκεται μέσα σε κάθε ψυχή. Διότι γύρω από την καρδιά περιβάλλεται το κάλυμμα του σκότους του πυρός του κοσμικού πνεύματος, το οποίο δεν αφήνει τον νου να προσεγγίσει τον Θεό και τον εμποδίζει, ώστε να μην προσεύχεται η ψυχή όπως θέλει, ούτε να πιστεύει όπως θέλει, ούτε να αγαπά τον Κύριο όπως θέλει. Αυτά, δε, τα γνωρίζουν από την ίδια τους την πείρα όσοι έχουν παραδώσει τέλεια τους εαυτούς τους στον Κύριο, ώστε να προσκαρτερούν στις προσευχές, και έχουν αναλάβει τέλεια πάλη εναντίον του αντιδίκου. Νομίζω δε ότι ο εχθρός, βλέποντας την προγενέστερη δόξα του Αδάμ στο πρόσωπο του Μωυσή, πληγώθηκε, επειδή επρόκειτο να καθαιρεθεί από τη βασιλεία του. Μπορεί δε με αυτό να κατανοηθεί και το ρητό του Αποστόλου: «εβασίλευσεν ο θάνατος από Αδάμ μέχρι Μωυσέως και επί τους μη αμαρτήσαντας».

Τι σημαίνει όμως ότι «ο νεκρός όφις που ήταν καρφωμένος στο ψηλότερο σημείο του ξύλου θεράπευε τους πληγωμένους»; Ο νεκρός όφις νικούσε τους ζωντανούς, ώστε να αποτελεί τύπο του σώματος του Κυρίου. Διότι το σώμα, το οποίο έλαβε από τη Θεοτόκο Μαρία, το ανέβασε πάνω στον σταυρό, το κάρφωσε και το κρέμασε πάνω στο ξύλο, και το νεκρό σώμα νίκησε και σκότωσε τον ζωντανό όφι που υπήρχε και σερνόταν μέσα στην καρδιά —εδώ βρίσκεται το μέγιστο θαύμα, πώς ο νεκρός όφις σκότωσε τον ζωντανό—. Αλλά όπως εκεί ο Μωυσής κατασκεύασε τον χάλκινο όφι —και από την αρχή της κτίσεως δεν είχε υπάρξει χάλκινος όφις, αλλά ο ίδιος ο Μωυσής έφτιαξε ένα καινούργιο έργο που έμοιαζε με τον ζωντανό όφι— έτσι και ο Κύριος δημιούργησε ένα καινούργιο σώμα από την αειπάρθενο και Θεοτόκο Μαρία και το ενδύθηκε, αλλά δεν έφερε το σώμα από τον ουρανό, ενώ το πνεύμα ήταν ουράνιο, αλλά, εισερχόμενος στον Αδάμ, δημιούργησε έναν καινούργιο άνθρωπο και τον ανέμειξε με τη θεότητα, ενδύθηκε την ανθρώπινη σάρκα και της έδωσε μορφή μέσα στη μήτρα. Όπως λοιπόν ο χάλκινος όφις μέχρι την εποχή του Μωυσή δεν είχε διαταχθεί από τον Κύριο να κατασκευαστεί στον κόσμο, έτσι και κανένα καινούργιο και αναμάρτητο σώμα δεν εμφανίστηκε στον κόσμο μέχρι τον Κύριο. Διότι, όταν ο πρώτος Αδάμ παρέβη την εντολή, «εβασίλευσεν ο θάνατος» σε όλα τα τέκνα του. Νίκησε, λοιπόν, ένα νεκρό σώμα τον ζωντανό όφι.

Κανείς από εμάς δεν αμάρτησε κατά το ομοίωμα της παραβάσεως του Αδάμ, αλλά ούτε και μπορεί να διαπράξει τέτοια αμαρτία, επειδή κανένας άλλος άνθρωπος δεν υπήρξε τέτοιος όπως ήταν εκείνος, ανενδεής, χωρίς λύπες, απαλλαγμένος από κάθε φυσική ανάγκη. Ποια είναι, λοιπόν, η τιμωρία της δικής του αμαρτίας; Κάθε ένδεια και η ολοκληρωτική φυσική ανάγκη της φύσεως, η πείνα, η δίψα, η στέρηση τροφής και πόσεως, το κρύο στην παγωνιά και η ζέστη στον καύσωνα, η ανάγκη για ενδύματα και σκεπάσματα, ο κόπος και ο πόνος και ο ιδρώτας εξαιτίας της ανάγκης. Και έπειτα τι; Εξαιτίας της ανάγκης για όλα αυτά, δεν υπάρχει υπομονή και ευγνωμοσύνη.

Διότι, επειδή ο όφις εξαπάτησε την Εύα, η δε Εύα παρακίνησε τον Αδάμ στην παράβαση, εκδόθηκε απόφαση εναντίον και των δύο, «Και εβασίλευσε ο θάνατος από τον Αδάμ μέχρι τον Μωυσή και επί εκείνων που δεν αμάρτησαν». Για τον λόγο αυτό τραυματίζεται η πλευρά, ώστε να μάθουμε ότι το πάθος του Χριστού δεν έφερε τη σωτηρία μόνο στους άνδρες, αλλά και στις γυναίκες· «Διότι πρώτος πλάστηκε ο Αδάμ, έπειτα η Εύα· και ο Αδάμ δεν εξαπατήθηκε, αλλά η γυναίκα, αφού εξαπατήθηκε, περιέπεσε σε παράβαση».

Εκείνος μας τάραξε; Αλλά Εκείνος που είπε στη θάλασσα: «Σιώπα, πεφίμωσο», κατεύνασε και τους λογισμούς που μας κλυδωνίζουν. Και, ω της ευεργεσίας! Δεν προλαβαίνουμε να τον επικαλεστούμε, και ο αγαθός Κύριος μας προφταίνει με έλεος και οικτιρμούς, και δίνει προσευχή σε εκείνον που προσεύχεται, και διασκορπίζει το σύννεφο της λύπης, και μέσω των αγαθών λογισμών ρίχνει φως στην καρδιά. Και τι δεν κάνει άλλωστε; Διότι, αν παρέδωσε τον εαυτό του για εμάς μέχρι θανάτου, και μάλιστα θανάτου σταυρικού, «Πώς δεν θα μας χαρίσει μαζί με αυτόν τα πάντα;». Γι' αυτό ας επιμείνουμε, αδελφοί, δουλεύοντάς τον με θάρρος, ανακαλώντας τους εαυτούς μας από τις πτώσεις, τρέχοντας με ζήλο στον δρόμο της ασκήσεως, γνωρίζοντας ότι στο τέλος των αγώνων φυλάσσονται τα στεφάνια. Επομένως, ας χρησιμοποιούμε περισσότερο την εξαγόρευση των λογισμών, διότι η εξαγόρευση είναι χαλινάρι ενάντια στην αμαρτία. Ας χρησιμοποιούμε την ταπεινοφροσύνη, διότι με αυτήν συντρίβονται «τα πεπυρωμένα βέλη του πονηρού». Ας χρησιμοποιούμε την πίστη, διότι «χωρίς πίστη είναι αδύνατον να ευαρεστήσει κανείς» τον Θεό. Ίσως απορούμε και βρισκόμαστε σε αδιέξοδο για το πώς, αν και αγωνιζόμαστε, αιχμαλωτιζόμαστε από τους άτοπους λογισμούς. Αλλά αυτό το παθαίνουμε εξαιτίας της παράβασης του Αδάμ. «Διότι βασίλευσε», λέει, «ο θάνατος από τον Αδάμ μέχρι τον Μωυσή, ακόμη και σε εκείνους που δεν αμάρτησαν με παρόμοιο τρόπο με την παράβαση του Αδάμ», και η φύση μας έχει νοσήσει υπερβολικά από τη φιληδονία.