Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ 5:20

Αλλά αυτή δεν είναι η κατάργηση της αμαρτίας. Διότι ο διάβολος δεν κατειργάσθη την αμαρτία εξ αρχής σε Εκείνον, ώστε, με τον ερχομό Του στον κόσμο και επειδή παρέμεινε αναμάρτητος, να καταργηθεί η αμαρτία· αντίθετα, ο διάβολος κατειργάσθη την αμαρτία, σπέρνοντάς την στη λογική και νοερή φύση του ανθρώπου. Γι' αυτό κατέστη αδύνατο για τη φύση, επειδή είναι λογική και αμάρτησε εκουσίως και βρέθηκε υπό την καταδίκη του θανάτου, να επαναφέρει τον εαυτό της στην ελευθερία, όπως λέει ο Απόστολος: «Διότι εκείνο που ήταν αδύνατο για τον νόμο, επειδή ήταν ανίσχυρος εξαιτίας της σάρκας». Γι' αυτό ήρθε ο ίδιος ο Υιός του Θεού, για να την αποκαταστήσει στην ίδια της τη φύση από μια νέα αρχή και μέσα από μια θαυμαστή γέννηση· όχι διασπώντας την αρχική της σύσταση, αλλά καταργώντας την παράβαση που είχε επισπαρεί, όπως μαρτυρεί ο προφήτης λέγοντας: «Προτού το παιδί γνωρίσει το καλό ή το κακό, απορρίπτει την πονηρία για να εκλέξει το αγαθό». Εάν όμως η αναμαρτησία δεν φανερωνόταν μέσα στην ίδια τη φύση που αμάρτησε, πώς κατακρίθηκε η αμαρτία μέσα στη σάρκα, εφόσον ούτε η σάρκα έχει από μόνη της την ικανότητα της πράξης, ούτε η θεότητα γνωρίζει την αμαρτία; Και πώς λέει ο Απόστολος: «Όπου επλεόνασε η αμαρτία, υπερεπερίσσευσε η χάρις»;

Και ο αδελφός, μην κατανοώντας το συμφέρον, δεν ρώτησε τίποτα περί αυτού. Ο δε Γέροντας, γνωρίζοντάς το από τον Θεό ως διορατικός, του γράφει από μόνος του τα εξής: Αδελφέ, τα πρώτα αμαρτήματα που έγιναν με την ανοχή του Θεού, ο Θεός με τις πρεσβείες των αγίων και του αββά σου, σου τα συγχώρησε, προς απόδειξη των καρπών της δικαιοσύνης, για να εκπληρωθεί σε σένα η Γραφή που λέει: «Όπου πλεόνασε η αμαρτία, υπερεπερίσσευσε η χάρη.» Γιατί λοιπόν πάλι προτρέπεις τη φωτιά να μπει στο δάσος σου; Διότι δεν σε αφήνουν να καταλάβεις, μέχρι να σε πάρουν στα χέρια τους και τότε θα εκπληρώσουν σε σένα το θέλημά τους, γιατί αυτό το πράγμα δεν έχει ωφέλεια, αλλά κίνδυνο. Πρόσεχε, διότι σε κάνουν δάσκαλο με το πρόσχημα του δικαίου, για να λάβεις την επιτίμηση του Αποστόλου που λέει: «Εσύ που διδάσκεις τον άλλον, τον εαυτό σου δεν τον διδάσκεις;» Άκουσε αδελφέ, σαν σε παιδί μου σου μιλάω, παράλυτος έγινες, που θέλεις να σε διακονεί άλλος; Δεν ξέρεις ότι είναι κατάκριμα, μάλιστα για έναν νεότερο που μπορεί να υπηρετεί άλλους; Πίστεψέ με ότι εγώ ο ελάχιστος, μέχρι που με πληροφόρησε ο Θεός να ησυχάσω, υπηρετούσα τον εαυτό μου, και στην ασθένειά μου έφτιαχνα μόνος μου λίγο βραστό φαγητό και ζεστό. Μην κάνεις έτσι, γιατί θα πεθάνεις άσχημα, αλλά όταν παραστεί ανάγκη, μην πεις σε κανέναν τίποτα περισσότερο από το ζητούμενο. Διότι αυτός που δεν οικοδόμησε το δικό του κελί, πώς θα οικοδομήσει του άλλου;

Αυτό ακριβώς πρέπει να προσέξουμε να μην πάθουμε κι εμείς, όταν λάβουμε τη χάρη, μη συγχωρώντας τους οφειλέτες μας, ώστε να μας παραμείνει βέβαιο το δώρο. Είσελθε στο ταμείο της ψυχής σου, ανακίνησε τη μνήμη των πεπραγμένων σου. Εάν μεν είναι πολλά τα αμαρτήματά σου, μην αποθαρρυνθείς από το πλήθος τους· διότι όπου επλεόνασε η αμαρτία, υπερεπερίσσευσε η χάρη, εάν δεχθείς τη χάρη· διότι σε εκείνον που οφείλει πολλά, πολλά και θα του συγχωρεθούν, για να αγαπήσει περισσότερο.

Εσύ όμως, αν μεν ήσουν καταγεγραμμένος στα δημόσια χρέη και ανακοινωνόταν διαγραφή χρεών για τους οφειλέτες, και έπειτα κάποιος από κακία επιχειρούσε να σε αφήσει αμέτοχο από αυτή τη συγχώρηση, θα αγανακτούσες και θα διαμαρτυρόσουν έντονα, επειδή θα σου στερούσαν το μερίδιο που σου αναλογούσε από την κοινή χάρη. Επειδή όμως τώρα δεν προκηρύχθηκε μόνο άφεση των παρελθόντων, αλλά και δωρεές για τα μελλοντικά, ενώ αδικείς τον ίδιο σου τον εαυτό με τρόπο που ούτε καν κάποιος εχθρός σου δεν θα το είχε καταραστεί, νομίζεις ότι έχεις σκεφτεί ορθά και έχεις αποφασίσει προς το συμφέρον σου, εσύ που δεν δέχεσαι την άφεση αλλά πεθαίνεις μέσα στα χρέη σου; Αν μεν τα αμαρτήματά σου είναι πολλά, μην απελπίζεσαι για το πλήθος τους. Διότι όπου επλεόνασε η αμαρτία, υπερπερίσσευσε η χάρις, εφόσον βέβαια δεχθείς τη χάρη. Αν πάλι τα αμαρτήματά σου είναι μικρά και ασήμαντα και δεν οδηγούν στον θάνατο, γιατί αγωνιάς για το μέλλον, εσύ που δεν αντιμετώπισες άνανδρα τα παρελθόντα;

Όπως λοιπόν αρρώστησε η ανθρώπινη φύση στον Αδάμ με τη φθορά εξαιτίας της παρακοής, και έτσι εισέδυσαν σε αυτήν τα πάθη, έτσι πάλι έχει απαλλαγεί εν Χριστώ. Διότι έγινε υπήκοος στον Θεό και Πατέρα, και δεν έπραξε αμαρτία. <Ο δε νόμος παρεισήλθε, για να πλεονάσει το παράπτωμα.> Θα σκεφτεί κανείς, λέει, όπως είναι φυσικό, εκείνο περίπου και θα πει: «Ο Αδάμ ήταν τύπος του μέλλοντος», και όπως ακριβώς σε εκείνον κατασταθήκαμε αμαρτωλοί εξαιτίας της παράβασης, έτσι και στον Χριστό δικαιωθήκαμε μέσω της υπακοής. Έπρεπε λοιπόν, λέει, χωρίς να μεσολαβήσει τίποτα, να φανερωθεί στους επί γης η εν Χριστώ δικαίωση· τότε ποια υπήρξε, ως εκ της ανάγκης, η χρησιμότητα των νόμων που δόθηκαν μέσω του Μωυσή; Απέναντι σε τέτοια ερωτήματα, πάλι, ο θεσπέσιος Παύλος σχεδόν ορθώνεται λέγοντας: Ο δε νόμος παρεισήλθε για να πλεονάσει το παράπτωμα. Και το «παρεισήλθε» σημαίνει ότι παρενεβλήθη μεταξύ της κατάκρισης στον Αδάμ και της εν Χριστώ δικαιοσύνης. Και ποια θα μπορούσε να θεωρηθεί πάλι η ανάγκη αυτής της παρεισφρήσεως του νόμου; Θα ακούσει ξεκάθαρα αυτόν που λέει: Για να πλεονάσει το παράπτωμα. Τι λες, ω Παύλε; Μήπως ο νόμος υπήρξε πρόξενος αμαρτίας, και έχει πληθυνθεί δι' αυτού το παράπτωμα; Μη γένοιτο. Πρέπει λοιπόν να διευρύνουμε τον τρόπο της μυσταγωγίας.

Είπε λοιπόν ο Δαβίδ ότι «όλοι παρεξέκλιναν, μαζί αχρειώθηκαν, δεν υπήρχε αυτός που να πράττει χρηστότητα, δεν υπήρχε ούτε ένας»· διότι όλοι οι άνθρωποι πάνω στη γη διέφθειραν την οδό τους μετά την παράβαση του Αδάμ. Γι' αυτόν τον λόγο και τιμωρούνταν, υπομένοντας όλοι τον κατακλυσμό ως κοινή τιμωρία, αλλά και ειδικότερα κατά καιρούς και κατά χώρες και πόλεις. Διότι, αν και δεν υπήρχε νόμος, εντούτοις από τις έμφυτες ορμές της η ανθρώπινη φύση παιδαγωγούνταν από τον Θεό προς τη γνώση των αγαθών. Καθώς λοιπόν οι άνθρωποι στη γη είχαν περιέλθει σε τόσο άθλια κατάσταση, ο Θεός τους σπλαχνίστηκε και από αγαθότητα σκέφτηκε να τους απαλλάξει εν Χριστώ από την αμαρτία που τους τυραννούσε· όμως θεώρησε αναγκαίο, και πολύ σωστά, να φανεί προηγουμένως η βαριά ασθένεια των ανθρώπων επί της γης, ώστε να φανεί πλέον η δικαίωση εν Χριστώ ως έχουσα αναγκαιότατη την έλευσή της στον κόσμο. Διότι λέμε ότι δικαιώνεται όχι αυτός που είναι ήδη δίκαιος, αλλά εκείνος που είναι ένοχος για αμαρτίες. Πώς λοιπόν έπρεπε να καταδειχθεί εκ των προτέρων ότι οι άνθρωποι στη γη είχαν ανάγκη τη χάρη εν Χριστώ; Εισήλθε επιπλέον ο νόμος για να πλεονάσει το παράπτωμα· δηλαδή, για να φανεί μεγάλο το παράπτωμα σε αυτούς που ήταν υπό τον νόμο, αφού προφανώς κανείς δεν μπορούσε να δικαιωθεί εξαιτίας της αδυναμίας της φύσης του, αλλά όλοι σχεδόν υπέκυπταν στις κατηγορίες της παραβάσεως.

Τέθηκε, λοιπόν, ο νόμος σαν κάποιος έλεγχος της ασθένειας όλων, ώστε να φανεί ότι τα ανθρώπινα είχαν ανάγκη μόνο από τη θεραπεία μέσω του Χριστού. Γι' αυτό λέει: «Εκεί δε όπου επλεόνασε η αμαρτία, υπερεπερίσσευσε η χάρη»· διότι έπρεπε να είναι τόση ώστε να φαίνεται ανώτερη από τον καταδικάζοντα νόμο. <Ή αγνοείτε ότι όσοι βαπτιστήκαμε στον Ιησού Χριστό;> Έχουμε βέβαια βαπτιστεί ομολογουμένως στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος· αν όμως πει ότι βαπτιστήκαμε στον Ιησού Χριστό, δεν θα πει κάτι παράλογο· διότι κυρίως με τα ονόματα και τις υποστάσεις και τις διαφορές των προσώπων, σε μια ειδική ετερότητα διακρίνεται κατά κάποιον τρόπο ο Πατέρας από τον Υιό και από αμφότερους το Πνεύμα· διότι ο Πατέρας είναι ο Πατέρας και όχι Υιός· και ο Υιός πάλι σύμφωνα με τη φύση του είναι ο γεννημένος από αυτόν και όχι Πατέρας, και Πνεύμα ειδικώς είναι το Άγιο Πνεύμα· επειδή όμως ο Υιός είναι μέσα στον Πατέρα, και ο Πατέρας μέσα στον Υιό, ενώ το Άγιο Πνεύμα βρίσκεται και στους δύο λόγω της ταυτότητας της ουσίας, ακόμη κι αν κάποιος ονομάσει το ένα, μέσω της δύναμης των εννοιών έκανε φανέρωση του συνόλου. Επομένως, αυτός που ονομάζει τον Χριστό δεν παραλείπει τον Πατέρα ή το Πνεύμα.

Διότι αυτή είναι για εμάς η είσοδος της ελπίδας και η απαρχή της θείας πραότητας προς εμάς, ως θύρα και οδός. Ότι δε και για τους υπερβολικά μολυσμένους, όπως και για όσους έχουν νοσήσει λιγότερο, θα είναι αρκετή για την κάθαρσή τους η χάρη διά της πίστεως, μας πείθει λέγοντας: «Εάν οι αμαρτίες σας είναι σαν το πορφυρό, θα τις λευκάνω σαν το χιόνι· και εάν είναι κόκκινες, θα τις λευκάνω σαν το μαλλί.» Διότι τίποτα δεν είναι δύσκολο να ξεπλυθεί όταν ο Θεός το καθαρίζει. Όπως άλλωστε λέει ο Παύλος, «Όπου επλεόνασε η αμαρτία, υπερεπερίσσευσε η χάρη». Και πάλι: «Ποιος θα εγκαλέσει τους εκλεκτούς του Θεού; Ο Θεός είναι αυτός που δικαιώνει, ποιος είναι αυτός που θα κατακρίνει;» <Και εάν θέλετε, και με εισακούσετε, θα γευτείτε τα αγαθά της γης. Εάν όμως δεν θέλετε, και δεν με εισακούσετε, μάχαιρα θα σας καταφάει. Διότι το στόμα του Κυρίου τα μίλησε αυτά.> Έχει απευθύνει κάπου τον λόγο στους Ισραηλίτες ο Θεός των όλων διά του πανσόφου Μωυσή: «Ιδού, έθεσα ενώπιόν σου την οδό της ζωής και την οδό του θανάτου.» Διότι έχει τεθεί ενώπιόν μας η οδός και προς τις δύο κατευθύνσεις, και είναι καρπός των διαθέσεων, δηλαδή των θελημάτων του καθενός, το να ζήσει κανείς λαμπρά και σύμφωνα με τον νόμο, ή αντίθετα, αξιοκατάκριτα. Αλλά δεν θα αμφέβαλλε κανείς, ότι εκείνοι που ζουν βίο αγαθό και εκλεκτό και ιδιαίτερα αγαπητό στον Θεό, οπωσδήποτε και με κάθε τρόπο καταλήγουν στη ζωή. Ενώ όσοι νικώνται από τις φαύλες ηδονές, έχουν το τέλος τους στον όλεθρο και την απώλεια.

Γι' αυτό λοιπόν και τον ονομάζει μέγα λαό· είτε υποδηλώνοντας με αυτό το πολυάριθμό του, είτε επειδή έγινε ευδόκιμος, έχοντας κληθεί μέσω της πίστης στον Χριστό. Διότι εκείνοι που κάποτε ξεπερνούσαν όλους τους άλλους στα εγκλήματα της ειδωλολατρίας, τώρα είναι από πολλούς καλύτεροι και συνετότεροι, και έχουν ακμαιότατη την αγάπη προς τον Χριστό, και το θάρρος για οποιοδήποτε αγαθό. Διότι όπου επλεόνασε η αμαρτία, λέει, υπερεπερίσσευσε η χάρη. Πού λοιπόν θα καρποφορήσουν;

Έπρεπε, λοιπόν, έπρεπε να χαριστεί στις γυναίκες το προνόμιο να αναγγείλουν αυτές πρώτες την ανάσταση. Διότι, επειδή η πρώτη και αρχαιότερη γυναίκα παρέσυρε τον Αδάμ στην παράβαση, υπηρετώντας τα λόγια του φιδιού, και έγινε η ίδια πρόξενος του θανάτου, πώς δεν έπρεπε να αποτινάξουν τις αιτίες τόσο φοβερών κατηγοριών μέσω αυτής της αποστολής; «Διότι όπου επλεόνασε», λέει, «η αμαρτία, υπερπερίσσευσε η χάρις.» Το Ευαγγέλιο της σωτηρίας δόθηκε στη γυναίκα που είχε υπηρετήσει τον θάνατο. Διότι αναγκαίως ειπώθηκε προς αυτές το «Χαίρετε» από Εκείνον που είχε επιβάλει την κατάρα στην αρχή· διότι είχε πει προς αυτήν: «Με λύπες θα γεννάς τέκνα.» Έτσι, λύθηκαν τα πρώτα με τα δεύτερα, και θεραπεύθηκε το ασθενές. Σε αυτές λοιπόν ορίζει ότι πρέπει να αναγγέλλεται το χαρμόσυνο μήνυμα, καθώς ο Χριστός απέσυρε την αγάπη Του από τους Ιουδαίους. Επειδή παρέμειναν ασύνετοι και αμαθείς, λέει, δεν θα τους ελεήσει ο Δημιουργός τους, ούτε θα είναι άξιοι να τους σπλαχνιστεί κανείς. <Και θα συμβεί εκείνη την ημέρα, να περιφράξει ο Κύριος από τη διώρυγα του ποταμού μέχρι τα Ρινοκόρουρα.>

«Αλλά μην το πεις αυτό», λέει. Διότι δεν μπορείς να ανακαλύψεις την ακατάληπτη φρόνηση, δηλαδή τη σοφία του Θεού. Διότι δόθηκε βέβαια η εντολή μέσω του Μωυσή· και για ποιους άραγε και για ποια αιτία, θα μας το διδάξει ο Παύλος, λέγοντας ότι «Ο νόμος παρεισέφρησε, για να πλεονάσει το παράπτωμα». Και πάλι: «Διότι η Γραφή τα έκλεισε όλα κάτω από την απείθεια, για να τους ελεήσει όλους». Ορίστηκε, λοιπόν, ο νόμος για να υποδεικνύει την αμαρτία, και ως έλεγχος της αδυναμίας όλων, ώστε, επειδή δεν μπορεί να δικαιώσει όσους έχουν αμαρτήσει, αλλά μάλλον τους κατακρίνει, τελικά εισάγεται αναγκαστικά η χάρη της δωρεάς μέσω του Χριστού, η οποία δικαιώνει τον ασεβή και απαλλάσσει από τα σφάλματα αυτούς που είναι δεσμευμένοι σε αυτά. Επομένως, δεν είναι δυνατόν να εξιχνιαστεί η φρόνηση του Θεού, ο οποίος οικονομούσε τα πάντα με σοφία, και προανέδειξε μεν τον νόμο για τον έλεγχο της αμαρτίας, έστειλε δε τον Υιό από τους ουρανούς, για να δικαιώσει μέσω της πίστης αυτούς που βρίσκονταν μέσα στις αμαρτίες. <Αυτός δίνει στους πεινασμένους ισχύ και σε όσους δεν πονούν λύπη. Διότι θα πεινάσουν οι νεότεροι, και θα κοπιάσουν οι νεανίσκοι, και οι εκλεκτοί θα καταστούν ανίσχυροι. Αλλά εκείνοι που υπομένουν τον Θεό, θα ανανεώσουν την ισχύ τους, θα βγάλουν φτερά σαν τους αετούς, θα τρέξουν και δεν θα κοπιάσουν, θα βαδίσουν και δεν θα πεινάσουν.> Κατανόησέ μου, λοιπόν, συνδυαστικά, ότι ο αιώνιος Θεός, ο Θεός που δημιούργησε τα πέρατα της γης, αυτός είναι που δίνει στους πεινασμένους ισχύ.

Διότι είναι αληθές ότι, καθώς λέει ο θεσπέσιος Παύλος: «Όπου πλεόνασε η αμαρτία, υπερεπερίσσευσε η χάρις». <Ποιος θα τα αναγγείλει αυτά; Ή τα εξ αρχής ποιος θα σας τα αναγγείλει; Ας φέρουν τους μάρτυρές τους, και ας δικαιωθούν, και ας πουν τα αληθινά, και ας ακούσουν.> Εφόσον μνημόνευσε μία φορά τα έθνη, δηλαδή αυτούς που έχουν κληθεί δια της πίστεως σε επίγνωση της αλήθειας, υφαίνει για αυτούς ένα είδος μυσταγωγίας, καταδικάζοντας σε μεγάλο βαθμό την απάτη των δαιμόνων, και αποδεικνύοντας ότι η κατασκευή των ειδώλων δεν είναι απολύτως τίποτα. Διότι το να γνωρίζει κανείς τα πάντα από την αρχή μέχρι το τέλος, θα ταίριαζε μόνο στον κατά φύσιν Θεό. Επειδή κάθε σύνεση προέρχεται από αυτόν, και είναι πηγή κάθε γνώσης, και σε αυτόν βρίσκονται κρυμμένοι όλοι οι θησαυροί της σοφίας και της γνώσης, σύμφωνα με όσα έχουν γραφτεί. Εάν δε κάποιος βρεθεί να έχει και γνώση των μελλοντικών πραγμάτων, φαίνεται ότι λαμβάνει το δώρο από αποκάλυψη που προέρχεται από αυτόν.

Οι Αιγύπτιοι, λοιπόν, και τα εμπορεία των Αιθιόπων, δηλαδή οι πόλεις των Θηβαίων, με τις οποίες είναι γείτονες και συνορεύουν οι λεγόμενοι Σαβαείμ, δηλαδή τα έθνη των Αιθιόπων, ήτοι των Ινδών (οι οποίοι ίσως έλαβαν αυτή την ονομασία από τη Σαβά που βασίλευσε κάποτε στη χώρα και τη γη τους), κοπίασαν, λέει. Το δε «κοπίασαν» πρέπει να νοηθεί με δύο τρόπους: διότι είτε θέλει να δηλώσει εκείνο, ότι δηλαδή κουράστηκαν ανυπόφορα, κατά τον καιρό της πλάνης τους, όντας υποζευγμένοι σε έναν ωμό τύραννο, τον Σατανά, και υπηρετώντας τα στίφη των δαιμόνων που απαιτούσαν θυσίες, ακόμη και τα ίδια τα γεννήματά τους, εννοώ τους γιους και τις κόρες· ή, πάλι, ότι παλαιότερα μεν ήταν δεινοί και ακατάβλητοι, και σαν υπερασπιστές της αρχαίας απάτης, χρησιμοποιώντας κάθε δύναμη για να προσκολλώνται με νεανική ορμή στην προκείμενη σε αυτούς ελληνική δυσσέβεια. Επειδή όμως ανέτειλε ο Χριστός και άναψε το αληθινό φως στις καρδιές όλων, και σαν κάποιος νοητός αυγερινός ανέτειλε, «κοπίασαν», δηλαδή δεν παρέμειναν ανθεκτικοί, όπως προηγουμένως, αλλά χαλάρωσαν τρόπον τινά από την παλαιά τους ένταση, παραχωρώντας τη νίκη στα κηρύγματα περί Αυτού, και σε καμία περίπτωση δεν διαψεύστηκε ο λόγος γι' αυτούς. Διότι, όπως γράφει ο πάνσοφος Παύλος: «Εκεί που επλεόνασε η αμαρτία, υπερεπερίσσευσε η χάρις». Διότι βλέπουμε ότι η γη των Αιγυπτίων είναι πλήρης από σεπτές και άγιες εκκλησίες.

Διότι, όπως ακριβώς λέει ο πάνσοφος Παύλος, «Όπου επλεόνασε η αμαρτία, υπερεπερίσσευσε η χάρις»· έτσι, όπου είναι πολλή η πίκρα της καταδίκης, εκεί υπάρχει παρηγοριά ισόρροπη με τις συμφορές, ή μάλλον πάρα πολύ πιο πλούσια από τις αμυδρές θλίψεις. Πρόσταξε δε να ενδυθεί την ισχύ της, και επιπλέον αυτού τη δόξα. Και ως ισχύς μεν θα μπορούσε εύλογα να νοηθεί η έμπρακτη ενέργεια, κατά την οποία η ψυχή του καθενός ορμά προς κάποιο από τα πρακτέα με νεανικό φρόνημα. Δόξα δε, ποιος άλλος θα μπορούσε να είναι παρά ο Κύριος της δόξης, ο οποίος είναι ο Χριστός; Προς τον οποίο λέει κάπου και ο θεσπέσιος μελωδός, άλλοτε μεν, «Εξεγέρθητι, η δόξα μου»· άλλοτε δε πάλι για τον καθένα που πιστεύει σε αυτόν, ότι «Το καύχημα της δυνάμεώς τους είσαι εσύ». Το με ποιον τρόπο θα ενδυθούμε τη δόξα και την ίδια την ισχύ, μας το αποσαφήνισε ο πάνσοφος Παύλος. Είπε δε πάλι: «Ενδυθείτε τον Κύριό μας Ιησού Χριστό, και μην προνοείτε για τη σάρκα προς ικανοποίηση των επιθυμιών». Και επιπλέον αυτού: «Διότι όσοι βαπτιστήκατε στον Χριστό, ενδυθήκατε τον Χριστό». Μάλιστα δε και ο προφήτης Ησαΐας εισήγαγε το πρόσωπο της Εκκλησίας σε θέση γυναίκας στολισμένης με πολλούς τρόπους, λέγοντας: «Ας αγαλλιάσει η ψυχή μου για τον Κύριο. Διότι με ενέδυσε με ιμάτιο σωτηρίας, και με χιτώνα ευφροσύνης». Επομένως, ο Χριστός είναι το πιο ταιριαστό ένδυμα για κάθε άγιο· και χιτώνας της νοητής ευφροσύνης, πρόξενος ισχύος και δόξας για εμάς.

Διότι είναι γραμμένο: «Θα επικαλεστώ τον Κύριο υμνώντας, και θα σωθώ από τους εχθρούς μου.» Και όταν τον βρει και βρεθεί κοντά του, ας εγκαταλείψει ο ασεβής τον δρόμο του και ο άνομος άνθρωπος τις βουλές του, και ας επιστρέψει στον Κύριο, και θα ελεηθεί. Διότι εκείνοι που γενικώς αξιώθηκαν την κλήση και την επιστροφή, προσδοκώντας τη μέθεξη των δωρεών Του, οφείλουν να απομακρυνθούν από τις παλαιές συνήθειες, από τον φαύλο δρόμο, από τη ροπή προς την αμαρτία και από τη σαρκική φιληδονία. Διότι θα ελεηθεί όποιος κάνει κατ' αυτόν τον τρόπο την επιστροφή από αληθινή καρδιά, επειδή ο Θεός θα συγχωρήσει άφθονα τις αμαρτίες σας. Και τη φράση «άφθονα», τη λέει αντί της φράσης «εντελώς και ολοκληρωτικά»· «διότι όπου επλεόνασε η αμαρτία, υπερπερίσσευσε η χάρη», σύμφωνα με τα γεγραμμένα· διότι κανένα από τα σφάλματά σας δεν είναι δύσκολο να ξεπλυθεί, εφόσον ο Θεός θέλει να τα καθαρίσει. Διότι είναι γραμμένο για τον Σωτήρα όλων μας Ιησού Χριστό, ότι: «Ιδού, αυτός έρχεται σαν φωτιά χωνευτηρίου, και σαν καθαριστικό βότανο όσων πλένουν. Και θα καθίσει για να χωνεύσει και να καθαρίσει, όπως καθαρίζεται το ασήμι και το χρυσάφι.» Διότι μας βαπτίζει με Πνεύμα Άγιο και φωτιά.

Έπειτα όρισε τον νόμο μέσω του Μωυσή. Αλλά δεν ήταν δυνατόν μέσα στον νόμο να αποφύγουν τις θηλιές της αμαρτίας· δεν ήταν δυνατόν να ξεπλύνουν τους μολυσμούς των παραπτωμάτων. Διότι ο νόμος υπέδειξε την αμαρτία, και τέθηκε από τον Θεό ως έλεγχος της ασθένειας όλων μας, και ως σοφός μάρτυράς μας θα παρουσιαστεί ο μακάριος Παύλος· διότι είπε τα εξής: «Γνωρίζουμε ότι όσα λέει ο νόμος, τα λέει σε αυτούς που είναι στον νόμο, ώστε να φραγεί κάθε στόμα, και να γίνει όλος ο κόσμος υπόδικος στον Θεό, διότι από τα έργα του νόμου δεν θα δικαιωθεί καμία σάρκα ενώπιόν του. Διότι μέσω του νόμου έρχεται η επίγνωση της αμαρτίας.» Και πάλι: «Ο νόμος δε παρεισέφρησε, ώστε να πλεονάσει το κακό.» Τι λοιπόν λες, ω μακάριε Παύλε; Για τον νόμο που δόθηκε μέσω του Μωυσή, πες μου, γράφεις; Λες ότι παρεισέφρησε εξαιτίας αυτής της αιτίας, για να πλεονάσει το κακό; Άρα θα ήταν διδάσκαλος φαυλότητας, εάν δι' αυτού πλεόνασε το κακό.

Διότι είναι γραμμένο ότι: «Επικατάρατος είναι καθένας που δεν θα εμμείνει σε όλα όσα είναι γραμμένα στο βιβλίο αυτού του νόμου, ώστε να τα εφαρμόσει». Ότι δε η αλήθεια θα ακολουθήσει οπωσδήποτε όσα είπα, θα το επιβεβαιώσει πάλι ο ιερότατος Παύλος. Διότι έγραψε: «Ο νόμος τέθηκε εξαιτίας των παραβάσεων». Και πάλι: «Ο νόμος παρεισέφρησε, για να πλεονάσει το παράπτωμα». Διότι, εφόσον όσοι βρίσκονταν υπό τον νόμο ασθενούσαν και αμάρταναν διαρκώς, το παράπτωμα πλεόνασε. Καθώς λοιπόν ο νόμος έλεγχε την ασθένεια εκείνων που του υπόκεινταν, κατέστη αναγκαίος για όσους βρίσκονταν στη γη αυτός που δικαιώνει μέσω της πίστεως και όχι μέσω των έργων του νόμου. Και αυτός ήταν ο Χριστός, για τον οποίο έχει γραφτεί: «Ακόμη λίγο, πολύ λίγο, και αυτός που έρχεται θα έρθει, και δεν θα καθυστερήσει. Αν όμως δειλιάσει, η ψυχή μου δεν ευαρεστείται σε αυτόν. Ο δίκαιος όμως θα ζήσει εκ της πίστεώς μου». Διότι θυσία και προσφορά δεν θέλησε ο Θεός των όλων. Ούτε σε ολοκαυτώματα και θυσίες υπέρ αμαρτίας ευαρεστήθηκε, επειδή, όπως ακριβώς είπε ο ίδιος ο Χριστός, «Ο Θεός είναι πνεύμα, και εκείνοι που τον προσκυνούν πρέπει να τον προσκυνούν με πνεύμα και αλήθεια». γʹ. Διδάσκοντας αυτά περνούσε τον χρόνο του στις συναγωγές, συνοδεύοντας τους λόγους του με θεία σημεία και κατορθώνοντας όσα αρμόζουν μόνο στη φύση που βρίσκεται πάνω από όλα, και μάλιστα εντελώς άκοπα, ή μάλλον με μόνο το παντοδύναμο νεύμα του.

Θα μαρτυρήσει πάλι ο θεσπέσιος Παύλος, γράφοντας: «Διότι μέσω του νόμου έρχεται η επίγνωση της αμαρτίας, ενώ τώρα, χωρίς τον νόμο, έχει φανερωθεί η δικαιοσύνη του Θεού, για την οποία μαρτυρούν ο νόμος και οι προφήτες. Δικαιοσύνη του Θεού, που δίνεται μέσω της πίστης στον Ιησού Χριστό προς όλους εκείνους που πιστεύουν. Διότι δεν υπάρχει διάκριση. Επειδή όλοι αμάρτησαν και στερούνται τη δόξα του Θεού. Δικαιώνονται δωρεάν με τη χάρη του, μέσω της απολύτρωσης που προσφέρει ο Χριστός Ιησούς». Εξαιρετική βέβαια δόξα, η οποία ταιριάζει αποκλειστικά και ιδιαίτερα στη φύση που νοείται πέρα από κάθε κτιστό, είναι το να παραμένει απολύτως αναμάρτητη και εντελώς αλάνθαστη, ώστε να μη μπορεί με κανέναν τρόπο να αποτύχει ως προς το πρέπον. Από αυτήν τη δόξα εμείς υστερούμε, δηλαδή τη στερούμαστε, σύμφωνα με τη φωνή του σοφότατου Παύλου, αφού δεν είναι ασυνήθιστο για εμάς να υποκύπτουμε στις παγίδες της αμαρτίας και, παρασυρόμενοι από τις ροπές προς τη φαυλότητα, να κατρακυλάμε προς τα αισχρότερα. Αλλά, όπως λέει η ιερή Γραφή, «Όπου επλεόνασε η αμαρτία, εκεί υπερπερίσσευσε η χάρη». Αυτήν ακριβώς τη χάρη θα διαπιστώσει κανείς ότι διψούσαν όσοι αγνοούσαν το μυστήριο της ενανθρωπήσεως του Μονογενούς. Γράφει λοιπόν ο νομομαθέστατος Παύλος: «Εμείς, που είμαστε εκ φύσεως Ιουδαίοι και όχι αμαρτωλοί προερχόμενοι από τα έθνη, γνωρίζοντας ότι ο άνθρωπος δεν δικαιώνεται από τα έργα του νόμου παρά μόνο μέσω της πίστης στον Ιησού Χριστό, πιστέψαμε κι εμείς στον Χριστό, για να δικαιωθούμε εν αυτώ». γ΄.

Και αφού ραντιζόταν ο λεπρός επτά φορές με το νερό, απαλλασσόταν πλέον από τις συνέπειες της λέπρας. Καθαρούς δε, όπως είπα, καθιστά και εμάς ο Χριστός, αγιάζοντάς μας δια του αγίου βαπτίσματος. Διότι αυτό νομίζω ότι φανερώνει το «επτά φορές». Κατανοώντας το αυτό, ο μακάριος Παύλος είπε: «Όπου δε επλεόνασε η αμαρτία, υπερεπερίσσευσε η χάρις». Επομένως, το άφθονο της χάριτος και το ότι επιφέρει την τέλεια κάθαρση, σημαίνεται δια του «επτά φορές». Αφού δε ραντιζόταν ο λεπρός, ξύριζε τις τρίχες του. Διότι, έχοντας καθαριστεί δια του αγίου βαπτίσματος, αποβάλλουμε τρόπον τινά και τα βλαστήματα της σαρκός, δηλαδή τις έμφυτες σε εμάς ηδονές που νοούνται υπό μορφήν τριχών, μαζί με τα άλλα πταίσματα, και αυτό το ενεργεί σε εμάς ο Χριστός. Επειδή Αυτός είναι ο Λόγος, ζωντανός και ενεργός και κοφτερός, που αποκόπτει τις αμαρτίες και απαλλάσσει τον νου από την ακαθαρσία των παθών.

Διότι λέμε ότι αυτός έπαθε κατά σάρκα, όμως ως εν ιδίω σώματι. Και μέσω του άσηπτου ξύλου (υποδηλώνει) την αδιάφθορη σάρκα· μέσω του υσσώπου, το Πνεύμα· μέσω του κόκκινου (νήματος), την ομολογία που βασίζεται στο αίμα της Διαθήκης· μέσω του ζωντανού νερού, τη ζωοποιό χάρη του βαπτίσματος, την οποία και μέσα στο ίδιο το πάθος ορθώς υποδήλωσε η αγία πλευρά του Σωτήρος μας, η οποία ανέβλυσε νερό μαζί με αίμα, με το οποίο λέει ότι πρέπει να ραντίζεται η οικία, για να εξαγνίζεται, σύμφωνα με αυτό που ειπώθηκε στον προφήτη Ιεζεκιήλ: «Και θα σας λάβω από τα έθνη, και θα σας συνάξω από τις χώρες, και θα ραντίσω επάνω σας καθαρό νερό, και θα καθαριστείτε». Και προστάζει να ραντίζεται όχι μόνο μία φορά, αλλά επτά φορές. «Διότι όπου επλεόνασε η αμαρτία, υπερεπερίσσευσε η χάρη». Έπειτα σε αυτά προσθέτει πάλι ο νομοθέτης, ότι θα αποστείλει το ζωντανό πτηνό έξω από την πόλη στην πεδιάδα, και θα κάνει εξιλέωση για την οικία, και θα είναι καθαρή. Ως τύπο της Συναγωγής των Ιουδαίων, ήτοι ολόκληρου του έθνους, εκλάβαμε την «Οικία» που μόλις αναφέραμε. Ως πόλη δε θα θεωρήσουμε αυτήν που περιλαμβάνει πολλές οικίες. Τέτοια περίπου θα θεωρήσεις την καθ' ημάς οικουμένη, η οποία περιέχει πολλά γένη ανθρώπων· και είναι περιζωσμένη κυκλικά σαν με τείχος από το στερέωμα· μετά το οποίο πλέον νοείται το πλατύ και καθαρό πεδίο των άνω κόσμων.

Σημείο, λοιπόν, της πίστεως κατά την ακροβυστία είναι η περιτομή, και δικαιώθηκε όχι από έργα του νόμου, και τα καυχήματα μέσω της πίστεως αποδεικνύονται αρχαιότερα από την κατά σάρκα περιτομή. Διότι ονομάστηκε φίλος του Θεού. ΠΑΛΛ. Ποια είναι λοιπόν η καθυστέρηση του αγιασμού μέσω της πίστεως; Εύλογα θα μπορούσα να απορήσω, για ποιο λόγο τα λες αυτά, τοποθετώντας το σημείο σε προγενέστερη θέση και σε δεύτερη μοίρα αυτό που υπερέχει; ΚΥΡ. Δεν αναφέραμε μόλις τώρα ότι ήταν έργο κάποιας αξιοθαύμαστης και άρρητης σοφίας το να προηγηθεί χρονικά ο καταδικαστικός νόμος έναντι της δικαιούσας πίστεως; Ή μήπως το φως δεν λάμπει μέσα στο σκοτάδι; Και η δύναμη δεν τελειοποιείται στην αδυναμία, σύμφωνα με όσα έχουν γραφτεί; ΠΑΛΛ. Ορθά ομιλείς. ΚΥΡ. Επομένως, ο νόμος παρεισήλθε, για να πλεονάσει το παράπτωμα. Διότι, όπου δεν υπάρχει νόμος, δεν υπάρχει ούτε παράβαση.

Ένας δε έριφος, υπέρ ενός, δηλαδή μίας ψυχής· διότι ο Χριστός προσέφερε τον εαυτό Του, αφενός υπέρ πάντων, όπως προτυπώνεται στην εικόνα του μόσχου, ως βαρύ και μεγάλο θύμα· «Διότι όπου επλεόνασε η αμαρτία, λέγει, υπερεπερίσσευσε η χάρις». Ως έριφος δε και ως πρόβατο, υπέρ του καθενός και ειδικώς επειδή ομοιώθηκε, λέγω, με εκείνους που βρίσκονταν υπό την αμαρτία, και συγκαταλέχθηκε στους ανόμους, σύμφωνα με τις Γραφές· τύπος δε του ανόμου είναι ο έριφος, ως άκαρπος και ξηρός. Παρουσιάζει λοιπόν ο Χριστός τους μεν αγίους ως πρόβατα εκ δεξιών, ενώ τους εργάτες της ανομίας ως ερίφους και εξ ευωνύμων. Επομένως, το ένδοξο και υπερφυές μεγαλείο Του θα μπορούσε να το διακρίνει κανείς στην περίπτωση του μόσχου. Ενώ τη συγκατάβασή Του να ομοιωθεί προς εμάς, και το ότι συγκαταλέχθηκε μεταξύ των ανόμων, θα τα κατανοήσεις μέσω του χιμάρου. Σφαζόταν δε και ως πρόβατο, εξαιτίας της έμφυτης ημερότητας και της υπεροχής της θυσίας Του σε πραότητα. «Διότι ως πρόβατο οδηγήθηκε», λέγει, «εις σφαγήν και όπως ο αμνός είναι άφωνος ενώπιον εκείνου που τον κουρεύει, έτσι δεν ανοίγει το στόμα Του». Αλλά εάν τυχόν ο ένοχος των αμαρτημάτων ήταν άρχοντας, ο χίμαρος (που προσφερόταν) ήταν άρρεν. Εάν δε ήταν κάποιος από τον λαό και από τους απλούς ιδιώτες, το σφάγιο ήταν θήλυ, είτε επρόκειτο για πρόβατο είτε για αίγα, ώστε και μέσα από τη διαφορά των θυμάτων ο νόμος να υποδηλώνει τη σοφία της οικονομίας του Σωτήρος μας. Διότι το μεν άρρεν είναι πάντοτε κατά κάποιον τρόπο ηγεμονικό και κατέχει την πρώτη τιμή, ενώ το θήλυ ακολουθεί και έρχεται σε δεύτερη μοίρα.

Ο διάβολος χρησιμοποίησε τη σάρκα ως όργανο εναντίον μας. Και γνωρίζοντας το αυτό, ο Παύλος λέει: βλέπω δε άλλον νόμο στα μέλη μου, ο οποίος αντιστρατεύεται στον νόμο του νου μου και με αιχμαλωτίζει, και τα εξής. Επομένως, με εκείνα ακριβώς τα όπλα με τα οποία μας καταπολεμούσε ο διάβολος, με αυτά τα ίδια σωθήκαμε. Ο Κύριος ανέλαβε το όμοιό μας από εμάς, για να σωθούμε μέσω της ανθρωπότητας. Ανέλαβε το όμοιό μας, ώστε σε αυτό που υστερούσε να δώσει μεγαλύτερη χάρη, προκειμένου η αμαρτωλή ανθρωπότητα να γίνει κοινωνός του Θεού. Διότι, όπου επλεόνασε η αμαρτία, υπερεπερίσσευσε η χάρη.

Ποια δύναμη σε φώτισε, ω ληστή; Ποιος σε δίδαξε να προσκυνήσεις τον καταφρονημένο και συσταυρωμένο; Ω αιώνιο φως που φωτίζει τους σκοτισμένους. Γι' αυτό και δικαίως άκουσε: Έχε θάρρος, όχι επειδή οι πράξεις σου είναι άξιες θάρρους, αλλά επειδή παρίσταται Βασιλιάς που δίνει χάρη. Μακροχρόνιο μεν το αίτημα, αλλά ταχύτατη η χάρη. Αλήθεια σου λέω, σήμερα θα είσαι μαζί μου στον παράδεισο, επειδή σήμερα άκουσες τη φωνή μου και δεν σκλήρυνες την καρδιά σου. Ταχύτατα αποφάνθηκα εναντίον του Αδάμ, ταχύτατα χαρίζομαι σε σένα. Σε εκείνον μεν ειπώθηκε: την ημέρα που θα φάτε, θα πεθάνετε. Εσύ όμως σήμερα υπάκουσες στην πίστη, σήμερα είναι για σένα η σωτηρία. Εκείνος εξαιτίας του ξύλου εξέπεσε, και εσύ μέσω του ξύλου εισάγεσαι στον παράδεισο. Μη φοβηθείς τον όφι, δεν θα σε εκδιώξει, διότι έχει πέσει από τους ουρανούς. Και δεν σου λέω, σήμερα απέρχεσαι, αλλά σήμερα θα είσαι μαζί μου. Έχε θάρρος, δεν θα εκβληθείς. Μη φοβηθείς την πύρινη ρομφαία, σέβεται τον Δεσπότη. Ω της μεγάλης και ανεκδιήγητης χάριτος. Ακόμη δεν εισήλθε ο πιστός Αβραάμ, και εισέρχεται ο ληστής. Ακόμη δεν εισήλθαν ο Μωυσής και οι προφήτες, και εισέρχεται ο παράνομος ληστής. Το θαύμασε αυτό και πριν από σένα ο Παύλος λέγοντας: όπου επλεόνασε η αμαρτία, υπερεπερίσσευσε η χάρη. Αυτοί που βάσταξαν τον καύσωνα δεν εισήλθαν ακόμη, και εισήλθε εκείνος της ενδέκατης ώρας.

Επομένως, αλληγορικά η Μαρία έχει ονομαστεί μητέρα των ζώντων. Διότι σχετικά με τις δύο γυναίκες ελέχθη: «Ποιος έδωσε στη γυναίκα σοφία υφάνσεως ή γνώση ποικιλτικής;». Επειδή η πρώτη σοφή, η Εύα, ύφαινε τα αισθητά ενδύματα για τον Αδάμ, τον οποίο είχε γυμνώσει· διότι σε αυτήν δόθηκε αυτός ο κόπος. Επειδή, δηλαδή, μέσω αυτής προήλθε η γυμνότητα, σε αυτήν ανατέθηκε να ντύνει το αισθητό σώμα εξαιτίας της αισθητής γυμνότητας. Στη Μαρία, όμως, δόθηκε από τον Θεό να γεννήσει για εμάς αμνό και πρόβατο, ώστε από τη δόξα αυτού του αμνού και προβάτου να προκύψει για εμάς, σαν από πόκο μαλλιού, εν σοφία μέσω της αρετής Του, ένδυμα αφθαρσίας. Αλλά είναι δυνατόν να αναλογιστούμε και κάτι άλλο θαυμαστό γύρω από αυτές, δηλαδή για την Εύα και τη Μαρία. Διότι η μεν Εύα έγινε αφορμή θανάτου για τους ανθρώπους· επειδή μέσω αυτής «εισήλθε ο θάνατος στον κόσμο». Η δε Μαρία έγινε αφορμή ζωής, μέσω της οποίας γεννήθηκε για εμάς η ζωή. Και για τον λόγο αυτόν ο Υιός του Θεού ήλθε στον κόσμο. Και «εκεί όπου πλεόνασε η αμαρτία, υπερπερίσσευσε η χάρη». Και από όπου προήλθε ο θάνατος, εκεί επενέβη η ζωή, ώστε να υπάρξει ζωή αντί για θάνατο, απομακρύνοντας τον θάνατο που προήλθε από γυναίκα, μέσω Εκείνου ο οποίος πάλι μέσω γυναίκας έγινε για εμάς ζωή.

Ο Αστέριος ο αρειανός ερμήνευσε τον ψαλμό ως εξής: Γιατί ο ψαλμός φέρει την επιγραφή «Εἰς τὸ τέλος, ἐν ὕμνοις»; Επειδή καλά μεν ξεκίνησε, και καλά τελείωσε τον βίο του· ή επειδή κακά μεν ξεκίνησε, καθώς, αφού είδε τη γυναίκα του Ουρία να λούζεται, διέπραξε μοιχεία, αλλά καλά τελείωσε τον βίο του, έχοντας μετανοήσει· γι' αυτό στην αρχή υπάρχει κατάκριση, στο τέλος όμως ύμνοι. Ψαλμός για τον Δαβίδ είναι η πράξη της μετάνοιας· και επειδή, όπου πλεόνασε η αμαρτία, υπερπερίσσευσε η δικαιοσύνη, γι' αυτό έλεγε: «Όταν τον επικαλέστηκα, με εισάκουσε ο Θεός της δικαιοσύνης μου». Διότι τώρα ο Δαβίδ ονομάζει δικαιοσύνη του τη μετάνοια. Είδε ο Θεός την ψυχή να έχει καθαρθεί, και δέχθηκε την προσευχή. Ή επειδή στον προηγούμενο ψαλμό θρηνούσε για τον διωγμό του από τον Αβεσσαλώμ· ενώ η προσευχή, μεσολαβώντας, εξόντωσε τον τύραννο, έτσι ώστε, όταν ρωτήθηκε πώς νίκησε τον Αβεσσαλώμ, απάντησε με την αρχή του ψαλμού. Διότι, όπως ακριβώς, λέει, όταν αμάρτησα, ο Θεός τον ξεσήκωσε εναντίον μου, έτσι και όταν μετανόησα, μου χάρισε τη νίκη εναντίον του. Και γιατί εισακούστηκε ο Δαβίδ την ίδια ακριβώς στιγμή της επίκλησής του; Επειδή, όταν ελέγχθηκε από τον Νάθαν, αμέσως κάμφθηκε σε μετάνοια, γι' αυτό, αμέσως μόλις προσευχήθηκε, εισακούστηκε. Διότι εκείνος που πράττει όλα όσα επιθυμεί ο Θεός, εισακούεται πάραυτα, και ενώ ακόμη μιλάει, θα του πει ο Θεός: «Ιδού, είμαι παρών».

Διότι πρέπει να υποστώ την καλή αντιστροφή· και όπως από τα αγαθά προήλθαν τα λυπηρά, έτσι από τα λυπηρά να επανέλθουν τα αγαθά. Διότι όπου επλεόνασε η αμαρτία, υπερεπερίσσευσε η χάρις· και αν η γεύση επέφερε την καταδίκη, πόσο μάλλον το πάθος του Χριστού έφερε τη δικαίωση; Επομένως, ας εορτάσουμε, όχι πανηγυρικά, αλλά θεϊκά· όχι κοσμικά, αλλά υπερκόσμια· όχι τα δικά μας, αλλά τα του δικού μας, ή μάλλον τα του Δεσπότου· όχι τα της ασθένειας, αλλά τα της ιατρείας· όχι τα της πλάσεως, αλλά τα της αναπλάσεως.

Θ΄. Γι' αυτό ο φτωχός λαός θα σε αινέσει, έχοντας γίνει πλούσιος από άπορος· επειδή κατέστησες θαυμαστά τα ελέη σου σε εμάς, και προστέθηκε κάτι στις παλαιές διηγήσεις. Διότι, όπου πλεόνασε η αμαρτία, υπερπερίσσευσε η χάρη· επειδή, σπέρνοντας έναν κόκκο, αποκόμισα στάχυ· επειδή, ενώ πενθούσα για πρόβατα, απέκτησα ποιμένες· και θα προσεγγίσω, το γνωρίζω καλά, τον πιο τίμιο από τους ποιμένες, έστω και αν για κάποιους πνευματικούς λόγους αναβάλλει την ανάληψη του ποιμαντικού έργου, αυτόν στον οποίο έχει εμπιστευθεί το Πνεύμα, και την αξιοποίηση των ταλάντων, και τη μέριμνα του ποιμνίου, και έχει χριστεί με το χρίσμα της ιερωσύνης και της τελειώσεως, αλλά ακόμη αναβάλλει την επιστασία από σοφία, και κρατά τον λύχνο κάτω από το μόδιο (τον οποίο σε λίγο θα τοποθετήσει πάνω στη λυχνία, για να καταυγάσει κάθε ψυχή της Εκκλησίας και να γίνει φως στα μονοπάτια μας), ενώ ακόμη εποπτεύει κοιλάδες, και βουνά, και πηγές, και επινοεί παγίδες για τους λύκους που αρπάζουν τις ψυχές, ώστε στον κατάλληλο καιρό να δεχθεί και την ποιμαντική ράβδο, και να συμποιμάνει μαζί με τον αληθινό ποιμένα τούτο το λογικό ποίμνιο, εγκαθιστώντας το σε τόπο χλόης με τους αειθαλείς λόγους του Θεού και τρέφοντάς το με ύδωρ αναπαύσεως, δηλαδή με το Πνεύμα.

Αλλά και οι αμαρτίες κατά τους παλαιούς χρόνους εκδικούνταν σύμφωνα με αυτόν τον αριθμό. «Όχι έτσι», λέει ο Θεός, «όποιος σκοτώσει τον Κάιν θα υποστεί επταπλάσια εκδίκηση». Ούτε και εκεί οκτώ, αλλά επτά. Γιατί; Περίμενε λίγο και θα ανακαλύψεις το μυστήριο. Η πρώτη αμαρτία εκδικείται επτά φορές, ο δεύτερος φόνος, του Λάμεχ, εβδομηκοντάκις επτά φορές. Παρομοίως, λοιπόν, και εδώ η άφεση κατά τον Πέτρο είναι επτά φορές, αναλογώντας στην εκδίκηση του Κάιν, και η συγχώρηση από τον Κύριο εβδομηκοντάκις επτά, όπως η καταδίκη του Λάμεχ. Όσο είναι το παράπτωμα, τόσο είναι και το χάρισμα· όπου είναι λίγη η αμαρτία, λίγη είναι και η άφεση. Διότι σε όποιον συγχωρήθηκαν λίγα, λίγο και αγαπά. Όπου επλεόνασε η αμαρτία, υπερεπερίσσευσε η χάρις.

Ο Πέτρος προτείνει επτάκις, ο Κύριος έως εβδομηκοντάκις επτά. Οι αμαρτίες τιμωρούνται επτάκις· Όχι έτσι· καθένας που θα σκοτώσει τον Κάιν, θα υποστεί επταπλάσια εκδίκηση. Ούτε εκεί αναφέρονται οκτώ, αλλά επτά. Γιατί; Περίμενε λίγο και θα ανακαλύψεις το μυστήριο. Η πρώτη αμαρτία τιμωρείται επτάκις· ο δεύτερος φόνος του Λάμεχ εβδομηκοντάκις επτά. Διότι για τον Κάιν λαμβάνεται εκδίκηση επτάκις, ενώ για τον Λάμεχ εβδομηκοντάκις επτά. Εάν λοιπόν εκεί η άφεση από τον Πέτρο είναι επτάκις, αναλογώντας στην εκδίκηση του Κάιν, η συγχώρηση από τον Κύριο είναι εβδομηκοντάκις επτά, όπως η καταδίκη του Λάμεχ [εβδομηκοντάκις επτά]. Όσο μεγάλο είναι το παράπτωμα, τόσο μεγάλη είναι και η δωρεά της χάριτος· όπου είναι λίγη η αμαρτία, λίγη είναι και η άφεση. Διότι σε όποιον συγχωρείται λίγο, αγαπάει λίγο. Διότι όπου επλεόνασε η αμαρτία, υπερπερίσσευσε η χάρις.

Τι είναι, λοιπόν, αυτό για το οποίο λυπάται περισσότερο ο μεγαλύτερος υιός; «Διότι σε εμένα», λέει, «ποτέ δεν έδωσες ένα ερίφιο, για να διασκεδάσω με τους φίλους μου, όταν όμως ήρθε αυτός ο υιός σου, που κατέφαγε την περιουσία σου με πόρνες, θυσίασες γι' αυτόν τον σιτευτό μόσχο». Τόσο μεγάλη, δηλαδή, είναι η υπερβολή των δωρεών του Θεού προς εμάς, ώστε και οι άγγελοι επιθύμησαν να σκύψουν και να δουν τα όσα μας χαρίστηκαν μέσω της ενανθρωπήσεώς Του, όπως λέει ο κορυφαίος των αποστόλων Πέτρος. Αλλά και οι δίκαιοι επιθύμησαν, ακόμη και πριν από τον καθορισμένο καιρό, να έλθει γι' αυτά ο Χριστός, όπως ακριβώς και ο Αβραάμ επιθύμησε να δει την ημέρα Του· Αυτός, όμως, τότε δεν ήλθε, και όταν ήλθε, δεν ήλθε για να καλέσει δικαίους, αλλά αμαρτωλούς σε μετάνοια, και μάλιστα υπέρ αυτών σταυρώνεται Εκείνος που σηκώνει την αμαρτία του κόσμου· διότι όπου επλεόνασε η αμαρτία, υπερεπερίσσευσε η χάρις.

Χώμα και στάχτη ήμασταν εμείς· αλλά αυτό δεν ήταν ακόμη έγκλημα· διότι αποτελούσε αδυναμία της φύσης. Βρισκόμασταν σε κατάσταση πιο ανόητη από τα άλογα ζώα· διότι εξισώθηκε ο άνθρωπος με τα ανόητα κτήνη και ομοιώθηκε με αυτά. Το να γίνεται, όμως, κανείς όμοιος με τα άλογα ζώα, σημαίνει ότι γίνεται χειρότερος από αυτά. Διότι το να είναι ένα ον άλογο εκ φύσεως και να παραμένει στην αλογία, είναι ίδιον της φύσης· το να καταπέσουν, όμως, σε εκείνη την άνοια αυτοί που τιμήθηκαν με τον λόγο, αποτελεί έγκλημα της ελεύθερης προαιρέσεως. Ώστε, όταν ακούσεις ότι «ομοιώθηκε με τα άλογα», μην νομίσεις ότι το είπε για να δείξει τους ανθρώπους ίσους με τα άλογα ζώα, αλλά ότι το είπε επειδή ήθελε να τους αναδείξει χειρότερους και από εκείνα. Διότι, πράγματι, γίναμε χειρότεροι και πιο αναίσθητοι από τα άλογα, όχι μόνο επειδή, αν και ήμασταν άνθρωποι, καταπέσαμε σε εκείνη την κατάσταση, αλλά επειδή προχωρήσαμε σε ακόμη μεγαλύτερη αγνωμοσύνη. Και δηλώνοντας αυτό ο Ησαΐας έλεγε: «Γνώρισε το βόδι εκείνον που το απέκτησε, και ο όνος τη φάτνη του κυρίου του· ο Ισραήλ όμως δεν με γνώρισε». Αλλά ας μην ντρεπόμαστε για τα προηγούμενα· διότι «όπου επλεόνασε η αμαρτία, υπερεπερίσσευσε η χάρη». Είδες πώς ήμασταν κατώτεροι από τα κτήνη; Θέλεις να δεις ότι είμαστε πιο άλογοι και από τα πτηνά; «Το τρυγόνι και το χελιδόνι, τα σπουργίτια του αγρού γνώρισαν τους καιρούς της έλευσής τους· ο λαός μου όμως δεν γνώρισε τις κρίσεις μου». Ιδού, λοιπόν, ότι εμείς γίναμε πιο άλογοι και από τους όνους και από τα βόδια, ιδού και από τα πτηνά, από το τρυγόνι και από το χελιδόνι. Θέλεις να μάθεις μια άλλη αναισθησία μας;

Λόγος του εν αγίοις πατρός ημών Ιωάννου, αρχιεπισκόπου Κωνσταντινουπόλεως, του Χρυσοστόμου, στο Άγιο Πάσχα και στις Μυροφόρους και στους νεοφωτίστους και στο «Εν αρχή ην ο Λόγος» Πάντοτε βέβαια η χαρά είναι παρούσα στην Εκκλησία του Χριστού, πολύ περισσότερο όμως κατά τη σημερινή μυριόφωτη λαμπαδηφορία, όταν και ο ίδιος ο Δεσπότης των πάντων Χριστός, ο ήλιος της δικαιοσύνης, ανατέλλοντας με την ανάστασή Του από τους νυμφικούς θαλάμους του τάφου, ακτινοβόλησε πρώτα από όλα το φύλο των γυναικών λέγοντας σε αυτές: «Χαίρετε». Η πρώτη φωνή της αναστάσεως είναι το «χαίρετε»· ο φόβος ενταφιάστηκε και η χάρις δόθηκε. Η πρώτη φωνή της αναστάσεως είναι το «χαίρετε»· και πριν από όλους συνάντησε γυναίκες, και προς αυτές είπε ο Κύριος: «Πηγαίνετε γρήγορα και πείτε στους μαθητές μου ότι αναστήθηκα από τους νεκρούς και προπορεύομαι από εσάς στην Γαλιλαία, εκεί θα με δείτε». Συνάντησε γυναίκες, διότι όπου πλεόνασε η αμαρτία, υπερπερίσσευσε η χάρις. Ω, της σοφής οικονομίας του Κυρίου! Δεν απέστειλε στους μαθητές κάποιον άγγελο, ούτε παρουσιάστηκε ο Ίδιος, αλλά απέστειλε γυναίκες· και όχι απλώς γυναίκες, αλλά πιστές γυναίκες, τις δικές Του στρατιώτισσες.

Λόγος του εν αγίοις πατρός ημών Ιωάννου του Χρυσοστόμου εις το άγιον Πάσχα Πάντοτε μεν υπάρχει η αφορμή να χαιρόμαστε μέσα στην Εκκλησία μας του Χριστού, πολύ δε περισσότερο κατά τη σημερινή εορτή της ημέρας με την απειρόφωτη λαμπαδηφορία, όταν και ο ίδιος ο Ήλιος της δικαιοσύνης, ο Χριστός, ανατέλλοντας από τους ταφικούς νυμφικούς θαλάμους με την ανάσταση, και καταυγάζοντας πριν από όλους το φύλο των γυναικών, λέει προς αυτές: «Χαίρετε». Η πρώτη φωνή της αναστάσεως είναι το «Χαίρετε»· ο φόβος διαλύθηκε και η χάρις δόθηκε. Η πρώτη φωνή της αναστάσεως είναι το «Χαίρετε»· και πριν από όλους συνάντησε εκεί τις γυναίκες, ώστε, όπου πλεόνασε η αμαρτία, να υπερπερισσεύσει η χάρις. Η πρώτη φωνή της αναστάσεως είναι το «Χαίρετε»· και αυτή συνάντησε τις γυναίκες και προς αυτές είπε ο Κύριος: «Πηγαίνετε γρήγορα και πείτε στους μαθητές μου ότι προπορεύομαι από εσάς στην Γαλιλαία· εκεί θα με δείτε». Ω της σοφής οικονομίας του Κυρίου. Δεν απέστειλε προς τους μαθητές άγγελο, ούτε αρχάγγελο, αλλά γυναίκες απέστειλε· και όχι απλώς γυναίκες, αλλά πιστές γυναίκες, τις δικές του στρατιώτιδες. Αυτές απέστειλε προς τους μαθητές, ταυτόχρονα χαροποιώντας και επιπλήττοντάς τους· χαροποιώντας τους μεν διότι ανέστη εκ νεκρών, επιπλήττοντάς τους δε διότι οι άνδρες, κυριευμένοι από δειλία, κρύβονταν, ενώ οι γυναίκες, λαμπρυσμένες με παρρησία, ευαγγελίζονταν την ανάσταση.

Ας επανέλθουμε, λοιπόν, στο σωτήριο ξύλο του σταυρού. Διότι αυτό, αυτό εξάλειψε όλα τα δεινά, όσα εκείνο εισήγαγε· ή μάλλον, δεν εισήγαγε εκείνο τα δεινά, αλλά ο άνθρωπος τα προκάλεσε όλα, τα οποία αργότερα ο Χριστός κατέλυσε με πολλή περίσσεια, εισάγοντας πολύ μεγαλύτερα αγαθά από αυτά. Γι' αυτό ακριβώς λέει ο Παύλος: «Όπου επλεόνασε η αμαρτία, υπερεπερίσσευσε η χάρις»· δηλαδή, μεγαλύτερο είναι το δώρο από το αμάρτημα. Γι' αυτό πάλι λέει: «Δεν είναι το χάρισμα όπως το παράπτωμα»· δεν χάρισε ο Θεός τόσα μόνο, όσα αμάρτησε ο άνθρωπος· δεν ήταν το κέρδος ίσο με τη ζημία· δεν ήταν η απολαβή της εμπορίας όση η καταστροφή του ναυαγίου· αλλά τα αγαθά είναι περισσότερα από τα κακά· και ευλόγως. Διότι τα μεν κακά τα εισήγαγε δούλος, και ήταν μικρότερα· τα δε αγαθά τα δώρισε ο Δεσπότης, γι' αυτό και ήταν περισσότερα.

Ποιους δαίμονες δεν λατρεύσαμε; Ποιο από τα φοβερά ασεβήματα δεν τολμήσαμε να διαπράξουμε; Εκτός από τον έναν, τον αληθινό Θεό, θεωρήσαμε τα πάντα ως θεούς: τον ουρανό, τη γη, τον ήλιο, τη σελήνη, τα άστρα, τα ξύλα, τις πέτρες, τα φυτά και τα ζώα· ακόμη δε και την ηδονή, τον φόνο, την επιθυμία, την κλοπή και την πορνεία, δίχως καμία επίγνωση, τα τιμήσαμε ως θεούς. Διότι ο διάβολος μεθόδευσε να προσκυνούνται ακόμη και τα πιο αισχρά από τα πάθη μας, ώστε να επιδιδόμαστε άφοβα στην ακαθαρσία. Αλλά ούτε και έτσι μας παρέβλεψε ο αγαθός Δεσπότης, αντιθέτως, όπου πλεόνασε η αμαρτία, υπερπερίσσευσε η χάρις. Και η άφθονη αγαθότητά Του νίκησε τη δική μας πονηρία και, δείχνοντας πολλή ευσπλαχνία, κατήλθε σε εμάς από τον ουρανό ο Ίδιος ως ιατρός, και κρύβοντας τη θεότητά Του σε θνητό σαρκικό σκεύος και αναλαμβάνοντας τη δική μας φύση, κατεργάστηκε με αυτόν τον τρόπο τη σωτηρία των ανθρώπων, εξαλείφοντας την αμαρτία, καταργώντας τον θάνατο, εξορίζοντας την ασέβεια, δένοντας τον διάβολο, τρέποντας σε φυγή τις φάλαγγες των δαιμόνων, φωτίζοντας εμάς που ήμασταν σκοτισμένοι, εμφυτεύοντας τη γνώση της αλήθειας, αναδεικνύοντας την ουράνια πολιτεία, μεταμορφώνοντας ολόκληρο τον βίο των ανθρώπων προς το βέλτιστο, ανυψώνοντας το φρόνημά μας προς την αθανασία και την αφθαρσία, και προετοιμάζοντάς μας να στρέφουμε το βλέμμα στον ουρανό αντί στη γη.

αʹ. Πράγματι, όπου πλεόνασε η αμαρτία, υπερπερίσσευσε η χάρη. Αυτό άλλωστε υπαινίσσεται και εδώ στο προοίμιο ο μακάριος Παύλος, απευθύνοντας επιστολή προς τους Εβραίους. Επειδή δηλαδή ήταν φυσικό αυτοί, όντας ταλαιπωρημένοι και καταπονημένοι από τα δεινά, και κρίνοντας τις καταστάσεις από αυτά, να θεωρούν τους εαυτούς τους κατώτερους από όλους τους άλλους, τους αποδεικνύει ότι ακριβώς γι' αυτόν τον λόγο έχουν απολαύσει χάρη μεγαλύτερη και εξαιρετικά ανώτερη, διεγείροντας τον ακροατή από την ίδια κιόλας την έναρξη του λόγου του. Γι' αυτό λέει: «Αφού πολυμερώς και πολυτρόπως μίλησε παλαιά ο Θεός στους πατέρες διά των προφητών, στις έσχατες αυτές ημέρες μίλησε σε εμάς διά του Υιού».

Μετά τα πολλά αμαρτήματα. Εάν λοιπόν αυτά είχαν συμβεί στην αρχή, και έπειτα δεν πίστευε κανείς, το έργο της θείας οικονομίας θα ήταν ανώφελο· διότι δεν έπρεπε να αποθάνει για δεύτερη φορά ο Χριστός, ώστε να επιτευχθεί με αυτόν τον τρόπο το επιδιωκόμενο. Επειδή όμως αργότερα τα αμαρτήματα ήταν πολλά, ευλόγως τότε φανερώθηκε. Αυτό λέει και αλλού: «Όπου πλεόνασε η αμαρτία, υπερπερίσσευσε η χάρις». Τώρα όμως, λέει, μία φορά, κατά τη συντέλεια των αιώνων, έχει φανερωθεί για την αθέτηση της αμαρτίας δια της θυσίας Του. Και όπως ακριβώς έχει οριστεί στους ανθρώπους να αποθάνουν μία φορά, και μετά από αυτό ακολουθεί κρίση.

Επειδή λοιπόν έλεγε ο Παύλος: «Όπου επλεόνασε η αμαρτία, υπερεπερίσσευσε η χάρις», τον διακωμωδούσαν και, διαστρέφοντας με διαφορετικό σκεπτικό τα λεγόμενά του, έλεγαν ότι πρέπει να επιδιδόμαστε στην κακία, για να απολαύσουμε αγαθά.

«Ο δε νόμος παρεισήλθε, για να πλεονάσει το παράπτωμα». Διότι, επειδή απέδειξε ότι από μεν τον Αδάμ η οικουμένη καταδικάστηκε, από δε τον Χριστό σώθηκε και απαλλάχθηκε από την καταδίκη, ευκαίρως εξετάζει λοιπόν πάλι το ζήτημα περί του νόμου, υποσκάπτοντας τη γνώμη που είχαν γι' αυτόν. Διότι, λέγει, όχι μόνο δεν ωφέλησε σε τίποτε, ούτε μόνο δεν βοήθησε σε τίποτε, αλλά και αυξήθηκε το νόσημα με την παρεισαγωγή του. Και το «για να» (ίνα), εδώ δεν δηλώνει πάλι αιτιολογία, αλλά έκβαση. Διότι δεν δόθηκε γι' αυτόν τον σκοπό, για να πλεονάσει το παράπτωμα, αλλά δόθηκε μεν ώστε να μειώσει και να εξαλείψει το παράπτωμα· συνέβη όμως το αντίθετο, όχι εξαιτίας της φύσεως του νόμου, αλλά εξαιτίας της ραθυμίας εκείνων που τον δέχθηκαν. Και γιατί δεν είπε, «Ο νόμος δόθηκε», αλλά, «Ο νόμος παρεισήλθε»; Για να δείξει ότι η χρησιμότητά του ήταν πρόσκαιρη, και όχι η κύρια ούτε η πρωταρχική· αυτό ακριβώς αναφέρει και στην Προς Γαλάτας επιστολή, δηλώνοντας το ίδιο πράγμα με διαφορετικό τρόπο: «Διότι προτού να έλθει η πίστη», λέγει, «φρουρούμασταν κλεισμένοι κάτω από τον νόμο, εν όψει της πίστεως που επρόκειτο να αποκαλυφθεί». Ώστε δεν φύλαττε το ποίμνιο για τον εαυτό του, αλλά για κάποιον άλλον. Διότι, επειδή ορισμένοι Ιουδαίοι ήταν βάναυσοι και ηθικά χαλαροί, και επιδείκνυαν αμέλεια προς τις ίδιες τις δωρεές του Θεού, γι' αυτόν τον λόγο δόθηκε ο νόμος, ώστε να τους ελέγξει εντονότερα, να τους διδάξει με σαφήνεια σε ποια κατάσταση βρίσκονται, και αυξάνοντας την κατηγορία εναντίον τους, να τους περισφίξει περισσότερο.