Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ 5:20

Αλλά μη φοβηθείς· διότι αυτό δεν έγινε για να γίνει μεγαλύτερη η κόλαση, αλλά για να φανεί μεγαλύτερη η χάρη. Γι' αυτό και πρόσθεσε: «Εκεί δε όπου πλεόνασε η αμαρτία, υπερεπερίσσευσε η χάρη». Δεν είπε: «Επερίσσευσε», αλλά: «Υπερεπερίσσευσε». Διότι δεν μας απάλλαξε μόνο από την κόλαση, αλλά έδωσε και άφεση αμαρτιών και ζωή, καθώς και τα άλλα τα οποία πολλάκις έχουμε αναφέρει· όπως ακριβώς εάν κάποιος όχι μόνο απάλλασσε από την ασθένεια αυτόν που έχει πυρετό, αλλά τον καθιστούσε επίσης ωραίο, ισχυρό και έντιμο, ή εάν, πάλι, αυτόν που πεινά όχι μόνο τον έτρεφε, αλλά τον καθιστούσε και κύριο πολλών χρημάτων, και τον ανέβαζε στο μέγιστο αξίωμα. Και πώς πλεόνασε το αμάρτημα, ερωτά; Ο νόμος έδωσε αναρίθμητες εντολές· επειδή λοιπόν τις παρέβησαν όλες, πλεόνασε το αμάρτημα.

Βεβαίως δεν ειπώθηκε αυτό, ότι δηλαδή δεν υπήρχε· διότι υπήρχε· αλλά για να φανερωθεί και σε αυτόν. Τι λοιπόν, λέγει; Αδικήθηκε για τη δόξα του Θεού; Ποια αδικία; Πες μου· διότι, τι θα γινόταν αν δεν ήθελε καθόλου να τον φέρει στην ύπαρξη; Εγώ μάλιστα λέγω ότι έχει ευεργετηθεί από την τύφλωση. Διότι ανέβλεψε με τους εσωτερικούς οφθαλμούς. Διότι, τι όφελος έχουν οι Ιουδαίοι από τα μάτια τους; Επειδή υπέστησαν μεγαλύτερη τιμωρία, καθώς τυφλώθηκαν ενώ έβλεπαν. Και ποια βλάβη υπέστη αυτός από την τύφλωση; Διότι μέσω αυτής ανέβλεψε. Όπως λοιπόν τα κακά της παρούσας ζωής δεν είναι πραγματικά κακά, έτσι ούτε τα αγαθά είναι πραγματικά αγαθά· αλλά μόνο η αμαρτία είναι κακό, ενώ η τύφλωση δεν είναι κακό. Εκείνος δε που τον έφερε από την ανυπαρξία στην ύπαρξη, είχε την εξουσία να τον αφήσει και σε αυτήν την κατάσταση. Μερικοί μάλιστα υποστηρίζουν ότι αυτό το επίρρημα δεν είναι αιτιολογικό, αλλά δηλώνει την έκβαση· όπως για παράδειγμα όταν λέγει: «Για κρίση ήλθα εγώ σε αυτόν τον κόσμο, ώστε εκείνοι που δεν βλέπουν να δουν, και εκείνοι που βλέπουν να γίνουν τυφλοί». Και όμως, δεν ήλθε για αυτόν τον λόγο, για να γίνουν τυφλοί όσοι βλέπουν. Και πάλι ο Παύλος λέγει: «Διότι ό,τι είναι γνωστό για τον Θεό είναι φανερό ανάμεσά τους, ώστε να είναι αναπολόγητοι». Καίτοι δεν τους το φανέρωσε γι' αυτόν τον λόγο, για να στερηθούν την απολογία, αλλά για να επιτύχουν σωτηρία μέσω της απολογίας. Και πάλι αλλού: «Ο νόμος δε εισήλθε, για να πλεονάσει το παράπτωμα». Καίτοι δεν εισήλθε γι' αυτόν τον λόγο, αλλά για να εμποδιστεί η αμαρτία.

Για παράδειγμα, ήλθε ο Χριστός και έκανε τον τυφλό να αναβλέψει· και εκείνος μεν τον προσκύνησε, ενώ οι Ιουδαίοι, μετά τη θεραπεία του, έκαναν τα πάντα για να συγκαλύψουν το θαύμα, και κατεδίωκαν τον Χριστό. Τότε λοιπόν λέει: «Για κρίση ήλθα εγώ στον κόσμο αυτόν, ώστε εκείνοι που δεν βλέπουν να δουν, και εκείνοι που βλέπουν να γίνουν τυφλοί». Άραγε λοιπόν γι' αυτό ήλθε, για να γίνουν εκείνοι τυφλοί; Δεν ήλθε γι' αυτό, αλλά αυτό προέκυψε ως αποτέλεσμα, και παρουσίασε την έκβαση με σχήμα αιτιολογίας. Πάλι, ο νόμος δόθηκε για να ανακόψει την ορμή των αμαρτημάτων, για να κάνει πιο επιεικείς αυτούς που τον δέχθηκαν. Αλλά συνέβη το αντίθετο εξαιτίας της ραθυμίας τους· διότι αυξήθηκαν τα αμαρτήματα. Και λέει ο Παύλος: «Ο νόμος δε παρεισήλθε, για να πλεονάσει το παράπτωμα»· και όμως δεν εισήλθε γι' αυτόν τον λόγο, αλλά για να ελαττώσει το παράπτωμα.

Όταν εκείνος είπε: «Όπου πλεόνασε η αμαρτία, υπερπερίσσευσε η χάρις», αυτοί που θεωρούνταν σοφοί μεταξύ των Ελλήνων, διακωμωδώντας τον έλεγαν: «Επομένως, τα καλά προέρχονται από τα κακά, και πρέπει να επιδιώκουμε την κακία, ώστε να επιτύχουμε τα καλά». Ο Απόστολος όμως δεν έλεγε αυτό, ότι δηλαδή η προσήλωση στα κακά φέρνει τα αγαθά· αλλά το ανέφερε για τον παρελθόντα χρόνο: ότι, μολονότι επικράτησε η αμαρτία, η χάρις του Χριστού υπερπερίσσευσε και κατήργησε τον θάνατο, και δώρισε την ανάσταση, και μας αξίωσε για τα επουράνια· και ότι αυτός ήταν ο σκοπός του, και όχι εκείνος που έλεγαν εκείνοι διακωμωδώντας τον, είναι φανερό από το ότι ο ίδιος πρόσθεσε: «Τι λοιπόν; Να αμαρτήσουμε, επειδή δεν είμαστε υπό τον νόμον αλλά υπό την χάριν;».

Όλα αυτά, λέγει, τα αναφέρει επειδή οι Ιουδαίοι ισχυρίζονταν ότι ο θάνατος του Χριστού δεν δύναται να δικαιώσει την οικουμένη. Και τη φράση «αμαρτωλοί κατέστησαν οι πολλοί», τη λέγει αντί της φράσεως «κατέστησαν υπόδικοι στον θάνατο εξαιτίας της αμαρτίας». «Ο δε νόμος παρεισήλθε, ώστε να πλεονάσει το παράπτωμα». Αφού απέδειξε αφενός ότι εξαιτίας του Αδάμ καταδικάστηκε η οικουμένη, και αφετέρου ότι εξαιτίας του Χριστού δικαιώθηκε και σώθηκε από την καταδίκη, εξετάζει την κατάλληλη στιγμή και το ζήτημα του νόμου, μειώνοντας την υψηλή ιδέα που υπήρχε γι' αυτόν.

Λέει, λοιπόν, ότι όχι μόνο δεν ωφέλησε σε τίποτα, αλλά και αυξήθηκε η ασθένεια καθώς αυτός παρεισήλθε· η δε φράση «για να πλεονάσει», δεν δηλώνει αιτία, αλλά έχει ληφθεί από την έκβαση των πραγμάτων. Διότι ο νόμος δεν δόθηκε για αυτόν τον λόγο, για να πλεονάσει δηλαδή η αμαρτία· αλλά δόθηκε μεν, ώστε να μειωθεί το παράπτωμα. Κατέληξε, όμως, στο αντίθετο, όχι εξαιτίας της φύσης του νόμου, αλλά εξαιτίας της ραθυμίας εκείνων που τον δέχθηκαν. Είπε δε «παρεισήλθε», και όχι «εισήλθε», δείχνοντας ότι η χρησιμότητά του ήταν πρόσκαιρη και όχι η κύρια και πρωταρχική. «Όπου δε πλεόνασε η αμαρτία, υπερεπερίσσευσε η χάρις· ώστε, όπως ακριβώς βασίλευσε η αμαρτία στον θάνατο, έτσι και η χάρις να βασιλεύσει διά της δικαιοσύνης για την αιώνια ζωή μέσω του Ιησού Χριστού του Κυρίου μας.» Διότι δεν μας απάλλαξε μόνο από την τιμωρία, αλλά μας χάρισε και τα αναρίθμητα αγαθά που προαναφέραμε· πώς, όμως, πλεόνασε η αμαρτία; Ο νόμος έδωσε αναρίθμητες εντολές, θέλοντας να στηρίξει από παντού τον άνθρωπο.

Επειδή φάνηκε να λέει πολλά εναντίον του νόμου, όπως: «τα πάθη των αμαρτιών μέσω του νόμου ενεργούνταν στα μέλη μας»· και: «η αμαρτία δεν θα σας κυριεύσει· διότι δεν είστε υπό τον νόμο». Και πάλι: «Διότι όπου δεν υπάρχει νόμος, δεν υπάρχει ούτε παράβαση». Και πάλι: «Ο νόμος δε παρεισέφρησε, για να πλεονάσει το παράπτωμα».

Διότι όπου επλεόνασε η αμαρτία, υπερεπερίσσευσε η χάρη. Επειδή, αν είχαμε διαφυλάξει την πρώτη κοινωνία με τον Θεό, δεν θα είχαμε αξιωθεί της μεγαλύτερης και πιο παράδοξης. Τώρα όμως, εξαιτίας της αμαρτίας κατασταθήκαμε ανάξιοι της προηγούμενης κοινωνίας, επειδή δεν διαφυλάξαμε αυτό που λάβαμε, αλλά με την ευσπλαχνία του Θεού ελεηθήκαμε και προσληφθήκαμε, ώστε η κοινωνία να καταστεί ασφαλής. Διότι Εκείνος που μας προσέλαβε είναι δυνατός να διαφυλάξει την ένωση αδιάσπαστη.

Ποιος θα τον εγείρει; Τώρα θα αναστηθώ, λέγει ο Κύριος, τώρα θα υψωθώ, τώρα θα δοξαστώ· τώρα θα δείτε, τώρα θα καταλάβετε. λγ΄. Αλλά οι γυναίκες, φλεγόμενες από την ένθερμη αγάπη για τον Διδάσκαλο, βλέποντας όλα αυτά φανερά και σπεύδοντας να εκτεθούν στον κίνδυνο για τον Κύριο, ξεπέρασαν το θάρρος των αποστόλων, καθώς δεν ανέχονταν να υστερήσουν. Άρα, όπου πλεόνασε η αμαρτία, υπερπερίσσευσε η χάρη. Διότι έπρεπε βεβαίως, μέσω εκείνων από τις οποίες διακονήθηκε ο θάνατος, μέσω αυτών να υπηρετηθεί και η ανάσταση. Και γιατί άραγε κρύβονται οι απόστολοι; Έπρεπε να προφυλαχθούν οι πιστότατοι μάρτυρες της θείας οικονομίας, οι οποίοι επρόκειτο να γίνουν κήρυκες στα έθνη, εφόσον υπήρξαν αυτόπτες και υπηρέτες των θείων μυστηρίων.

XXXV. Αισθανόμενος βαθιά κατάνυξη ο βασιλιάς Αβεννήρ από αυτή τη θεοδίδακτη σοφία, με δυνατή φωνή και με θερμότατη ψυχή ομολογούσε τον Σωτήρα Χριστό, έχοντας απομακρυνθεί από κάθε δεισιδαιμονική πλάνη. Προσκυνά το σημείο του ζωοποιού σταυρού ενώπιον όλων και εις επήκοον πάντων κηρύττει ως αληθινό Θεό τον Κύριό μας Ιησού Χριστό. Αφού εξιστόρησε την προηγούμενη ασέβειά του και στηλίτευσε τη δική του ωμότητα και μιαιφονία εναντίον των Χριστιανών, συμβάλλει τα μέγιστα υπέρ της ευσέβειας· ώστε με αυτόν τον τρόπο να γίνει έμπρακτα γνωστό εκείνο που ειπώθηκε από τον Παύλο, ότι δηλαδή όπου πλεόνασε η ασέβεια, εκεί περίσσεψε και η χάρις.

Υπάρχουν δε κάποιοι που, προς υπεράσπισή τους, ισχυρίζονται ότι έχει πια παρέλθει ο καιρός των νόμων του Θεού, διότι έπρεπε μεν κάποτε να έχουν ισχύ, τώρα όμως όχι πια· και, όπως φαίνεται, ο μεν Σωτήρας κατήργησε τον παλαιό νόμο με τον δικό Του τελειότερο νόμο, αυτοί όμως καταργούν τον δικό Του νόμο με τους δικούς τους. Αν, λοιπόν, εισάγουν και άλλο βάπτισμα και άλλο αίμα, ας υποδείξουν και άλλον Θεό· αν όμως αποδέχονται αυτό το ύδωρ και ισχυρίζονται ότι αυτή η θυσία έχει ακόμη ισχύ, οι νόμοι είναι που τα διασώζουν αυτά. Και αν τους απορρίψεις, δεν θα ωφεληθείς καθόλου από τα μυστήρια, διότι όποιος έχει αποφασίσει να παρανομεί, μάταια έχει μυηθεί. Και έτσι τίποτα δεν εμποδίζει να εξαφανιστεί ολόκληρος ο χριστιανισμός εξαιτίας των αποφάσεων αυτών εδώ των ανδρών. Δεν κατανοώ δε ποια λένε ότι είναι αυτή η ακαταλληλότητα της εποχής. —Υπάρχει παντού πολλή φαυλότητα τώρα, ισχυρίζονται, και η αρετή είναι λίγη. —Και όμως, την εποχή των πρώτων κηρύκων του νόμου, η οικουμένη βρισκόταν σε πολύ χειρότερη κατάσταση, και νοσούσε ολόκληρη από αθεΐα και έσχατη πονηρία, αλλά παρόλα αυτά εκείνοι κήρυτταν, και ο Σωτήρας τους έστειλε, παραγγέλλοντάς τους όπως ακριβώς να βαπτίζουν τους πάντες, έτσι και να τους διδάσκουν να τηρούν όλο τον νόμο. Και ο Ίδιος πότε ήρθε στη γη και παρέδωσε αυτούς τους νόμους; Όταν, όπως λέγεται, επλεόνασε η αμαρτία. Διότι αυτό είναι το λογικό επακόλουθο, εφόσον θεωρεί κανείς ότι ο καιρός της ασθένειας είναι καιρός για ιατρούς και φάρμακα, και μάλιστα τόσο περισσότερο, όσο χειρότερη είναι η ασθένεια.

Ρωμ. 5,20 Αναφέρει το γεγονός, δεν ισχυρίζεται ότι ο νόμος είναι η αιτία της αμαρτίας, όπως για παράδειγμα: «ο νόμος όμως παρεισήλθε και πλεόνασε το παράπτωμα»· διότι αυτό αποδείχθηκε από τα ίδια τα έργα και τις πράξεις. Συγχρόνως δε, έχει ειπωθεί και ως επίπληξη προς τους Ιουδαίους· διότι προς εκείνους απευθύνεται, και εκείνοι ήταν που υπερηφανεύονταν υπερβολικά για τον νόμο. Επιπλήττοντάς τους, λοιπόν, υπονοεί ότι μάταια καυχάστε για τον νόμο· διότι, όσον αφορά τα δικά μας έργα, «ο νόμος παρεισήλθε για να πλεονάσει το παράπτωμα». Και αυτό το ανέφερε τώρα, επειδή υπενθύμισε τα δεινά που προήλθαν από τον Αδάμ, και δήλωσε ότι μόνον ο Σωτήρας υπήρξε η απαλλαγή από αυτά, ώστε να μην πουν: «Τι λοιπόν; Ο νόμος δεν συνέβαλε καθόλου στην απαλλαγή από εκείνα τα δεινά;» Παραθέτει αυτό το επιχείρημα, ότι δηλαδή όχι μόνον δεν συνεισέφερε τίποτα, αλλά, στο μέτρο που εξαρτάτο από εμάς, πλεόνασε κιόλας την αμαρτία εκείνη.

Ιωάν. 1, 12 «Τους έδωσε εξουσία» και τα εξής. Τι λοιπόν; Εκείνοι που έζησαν σύμφωνα με τον νόμο πριν από την παρουσία του Χριστού δεν είχαν «την εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού;» Όχι βέβαια τόση, ούτε κατά διάνοια. Άκουσε τον Παύλο που λέει: «Όταν ήρθε η εντολή, η αμαρτία αναζωπυρώθηκε, και εγώ πέθανα». Και: «Ο νόμος παρεισέφρησε». Και, όπως λέει, «πλεόνασε» το αμάρτημα. Και: «Την αμαρτία δεν θα την γνώριζα, αν ο νόμος δεν έλεγε: δεν θα επιθυμήσεις». Και: «Διότι χωρίς τον νόμο η αμαρτία είναι νεκρή». Ώστε ο νόμος ήταν μεν δάσκαλος της αρετής και αποτροπή της κακίας, όμως δεν έδινε τη χάρη και τη συνέργεια για την εκπλήρωση των εντολών, επομένως δεν είχαν τόση «εξουσία», παρά μόνο εκείνη που προερχόταν από το αυτεξούσιο για «να γίνουν τέκνα Θεού». Τουναντίον μάλιστα, περιστασιακά ο νόμος αποτελούσε και εμπόδιο· διότι, λέει, «η αμαρτία, παίρνοντας αφορμή από την εντολή, κατεργάστηκε μέσα μου κάθε επιθυμία». Και πάλι, η σωτηρία μέσω του νόμου προερχόταν μόνο «από τα έργα», ενώ τώρα βέβαια χρειάζονται και τα έργα, αλλά το παν είναι θέμα χάριτος· διότι «δωρεάν» μέσω του βαπτίσματος υιοθετούμαστε και γινόμαστε «τέκνα Θεού» μόνο με το να το θελήσουμε, ώστε η εξουσία μας «να γίνουμε τέκνα Θεού» είναι ανέκφραστη και μεγάλη. Στον νόμο όμως δεν ήταν έτσι, «αλλά ο άνθρωπος που τα έπραξε», εκείνος και μόνο «θα ζήσει μέσω αυτών».

Δέχεται το πλήγμα στην πλευρά και όχι σε άλλο μέρος του σώματος, διότι από την πλευρά του Αδάμ πλάστηκε η γυναίκα, και μέσω αυτής διαπράχθηκε η αμαρτία στον Αδάμ. Πλήττεται λοιπόν στην πλευρά ο Χριστός ο Θεός μας, ο νέος Αδάμ, σαν να αναιρεί μέσω του πλήγματος την αμαρτία και να απαλλάσσει τον Αδάμ από το ολίσθημα που του συνέβη μέσω της πλευράς του, ώστε και εδώ να εκπληρώνεται το «όπου επλεόνασε η αμαρτία», δηλαδή στην Εύα, η οποία δημιουργήθηκε από την πλευρά του Αδάμ, «εκεί περίσσευσε η χάρη», δηλαδή στην πλευρά του Χριστού. Διότι περισσεύει μεν σε εκείνη την πλευρά η αμαρτία, επειδή από εκεί φύτρωσε το κακό, περισσεύει όμως πάλι στη δεσποτική πλευρά η χάρη, διότι όχι μόνο σε αυτήν συντελέστηκε η αναίρεση και το πλήγμα της αμαρτίας, αλλά επειδή και η πηγή της σωτηρίας και η κάθαρση ανέβλυσε από αυτήν, και παραμένει παντοτινά αστείρευτη. Η πλευρά λοιπόν γίνεται θεραπεία της πλευράς, αυτή που επλήγη με λόγχη θεραπεύει εκείνη που επλήγη από την αμαρτία.

Αυτό διδάσκει και ο θεσπέσιος Παύλος λέγοντας: «Διότι εκείνο που ήταν αδύνατο στον νόμο, επειδή ήταν ανίσχυρος εξαιτίας της σάρκας, ο Θεός στέλνοντας τον δικό του Υιό με ομοίωμα αμαρτωλής σάρκας και για την αμαρτία, κατέκρινε την αμαρτία στη σάρκα». Έτσι ώστε να αρμόζει να λέγεται για αυτήν: «Όπου δε πλεόνασε η αμαρτία, υπερπερίσσευσε η χάρη». Γι' αυτό και το ιερό κείμενο ανακηρύσσει τη σωτηριώδη για εμάς οικονομία του Λόγου ως δικαιοσύνη του Θεού και κρίση και έλεος, επειδή με δίκαιη κρίση του Θεού, τα μόνα λογικά όντα τα οποία συνδέθηκαν με τον πηλό, ήταν και τα μόνα που αξιώθηκαν τέτοια μεγάλη δωρεά και το ανέκφραστο έλεος.

Λόγος του Σωφρονίου, αρχιεπισκόπου Ιεροσολύμων, εις την ύψωσιν του τιμίου Σταυρού, και εις την αγίαν Ανάστασιν. Πανήγυρις του Σταυρού, και ποιος δεν θα σκιρτήσει; Κήρυγμα της αναστάσεως, και ποιος δεν θα αγαλλιάσει; Διότι ο μεν Σταυρός, αφού στήθηκε στον τόπο του Κρανίου και είχε προσηλωμένο πάνω του τον Δεσπότη της κτίσεως, «έσχισε το καθ' ημών χειρόγραφο» και μας ελευθέρωσε από τα δεσμά της αμαρτίας, το οποίο χειρόγραφο υπέγραψε ο προπάτοράς μας Αδάμ, παραβαίνοντας τις εντολές του Θεού, και μας έκανε να σκιρτούμε με χαρά, σαν μοσχάρια που λύθηκαν από τα δεσμά τους. «Διότι όπου επλεόνασε η αμαρτία, υπερεπερίσσευσε η χάρις του Θεού.» Η δε Ανάσταση εξόρισε τη φθορά του θανάτου, απομάκρυνε το σκοτάδι του άδη, ανέστησε τους νεκρούς από τους τάφους, και από κάθε πρόσωπο, για να μιλήσω προφητικά, σφούγγισε κάθε δάκρυ, και δώρισε σε κάθε άνθρωπο τη χάρη που είναι αληθινά αδιάδοχη. Διότι το δώρημα της αναστάσεως δεν είναι μερικό, ούτε το κατόρθωμά της φανερώθηκε σε λίγους μόνο. Διότι Θεός όλης της κτίσεως ήταν αυτός που με ανθρώπινη σάρκα καταδέχτηκε την ταφή σε αυτήν, ή μάλλον την ανάσταση· ο οποίος δεν γνωρίζει να παρέχει μερικές χάριτες, ούτε υπάρχει σε αυτόν προσωποληψία. Επειδή, αναγνωριζόμενος ως αληθινός Θεός όλων, εκτείνει σε όλους τους ανθρώπους το χάρισμα της σωτηρίας, φειδόμενος της δικής του εικόνας, και ανανεώνοντάς την με τον πιο τέλειο τρόπο, εφόσον και κάθε επίγειος άνθρωπος έχει πλαστεί κατ' εικόνα Θεού.

Διότι με πανουργία ριζώνει σε τέτοιους ανθρώπους και με επιτηδειότητα τους προκαλεί την απόγνωση σε τέτοιο βαθμό, ώστε ούτε οι ίδιοι να νομίζουν ότι βρίσκονται σε απόγνωση, ούτε να πείθονται στις θείες Γραφές, ούτε βέβαια να θεωρούν αξιόπιστους όσους τους μιλούν για τέτοια θέματα, αλλά τα πάντα να τα θέτουν σε δεύτερη μοίρα σε σχέση με τη δική τους κρίση ή, καλύτερα, την αφροσύνη και την αναισθησία τους, και αν και είναι δεμένοι από τον λαιμό, να παραμένουν αναίσθητοι, πράγμα που είναι χειρότερο από κάθε απόγνωση. Διότι άλλο είναι το να πέσει κάποιος σε πλήθος κακών και να απελπιστεί για τη σωτηρία του, και άλλο το να μεταχειρίζεται το κακό ως καλό και να έχει την πλήρη πεποίθηση ότι κάνει κάτι καλό. Διότι ο πρώτος, αν διδαχθεί για τη μετάνοια και τη φιλανθρωπία του Θεού και μάθει ότι δεν υπάρχει πλήθος αμαρτιών που να μην εξαλείφει η μετάνοια και ότι «όπου επλεόνασε η αμαρτία, υπερπερίσσευσε η χάρις» και ότι «γίνεται μεγαλύτερη χαρά στον ουρανό για έναν αμαρτωλό που μετανοεί», ίσως, αφού έρθει στον εαυτό του και νιώσει κατάνυξη, να επιθυμήσει κάποτε να απαλλαγεί από εκείνα τα πολλά κακά και να ελαφρύνει τη συνείδησή του από το δυσβάστακτο φορτίο, θα ανορθωθεί και όλα τα άλλα —τα βιωτικά εννοώ— θα τα θεωρήσει ως μηδαμινά και θα προσέλθει με θέρμη στη μετάνοια. Ο δεύτερος, όμως, επειδή είναι πιο δύσκολο να ανακληθεί, αρνείται εντελώς να θεραπευτεί με τέτοια φάρμακα.

Τέτοια είναι τα δικά μας αφηγήματα. Ας τα ακούσουν οι πράοι και ας ευφρανθούν, ας ακούσει η Ανατολή και η Δύση τα όσα διαδραματίζονται στο Βυζάντιο και ας αινέσει: όπου πλεόνασε η αμαρτία, υπερπερίσσευσε η χάρη. Εδώ υπάρχει αγωνιστική αντίσταση, εδώ ρέει αίμα, το οποίο αρδεύει την Εκκλησία του Χριστού περισσότερο από το πότισμα του παραδείσου της Εδέμ. «Ζω εγώ», λέει ο Κύριος, «και εκείνους που με δοξάζουν θα τους δοξάσω και όποιος με περιφρονεί θα ατιμαστεί». Κατάγραφε κι εσύ, όποιος κι αν είσαι που τρέφεις ζήλο για τον Κύριο, τα πρωτοφανή, ή μάλλον τα θεουργά μαρτύρια, ώστε να δουν οι μεταγενέστεροι ότι ο Θεός είναι όντως ανάμεσά μας, και ότι ζει το σπέρμα των δικαίων και είναι χριστοφόρο το χρυσό γένος των μαρτύρων, του οποίου οι πύλες του άδη δεν υπερίσχυσαν ούτε πρόκειται να υπερισχύσουν, σύμφωνα με την υπόσχεση του Αψευδούς. «Είναι σκληρό για σένα», λέει, «να λακτίζεις προς τα κέντρα», και δεν μπορεί να γίνει διαφορετικά.

Εμείς όμως οι ταπεινοί εκείνο λέμε και διασαφηνίζουμε, ότι εκλεκτοί άνδρες, και παλαιότερα και τώρα, προέστησαν αυτού του ιεραρχικού θρόνου, οι οποίοι διατύπωσαν και εξέδωσαν με δογματική αρτιότητα τη διδασκαλία και την ομολογία περί των σεπτών εικόνων, και, αν πρέπει να μιλήσουμε αποστολικά, όπου πλεόνασε η αμαρτία, υπερπερίσσευσε η χάρη. Διότι, ενώ προήλθε από εδώ σαν από τις πύλες του Άδη, η εικονομαχική αίρεση εδώ έχει και καταργηθεί, αλλά και θα καταργηθεί ακόμη περισσότερο από τις πνοές του Αγίου Πνεύματος, όταν ο Χριστός επιτιμήσει αυτήν την αληθινά πονηρή θάλασσα, γύρω από την οποία συνέβησαν πολλά ναυάγια στην πίστη, όχι τόσο από διαστροφή του νου, όσο από φόβο προς τους κρατούντες.