Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ 6:3

ΕΡΩΤΗΣΗ ΣΛΔʹ. Πώς διακηρύσσει κανείς τον θάνατο του Κυρίου; ΑΠΑΝΤΗΣΗ. Όπως ακριβώς δίδαξε ο Κύριος λέγοντας: «Αν κάποιος έρχεται προς εμένα, ας απαρνηθεί τον εαυτό του και ας σηκώσει τον σταυρό του». Και ο Απόστολος το παρουσίασε, ομολογώντας: «Για εμένα ο κόσμος έχει σταυρωθεί, και εγώ για τον κόσμο». Αυτό ακριβώς αποδεχθήκαμε προκαταβολικά μέσα στο ίδιο το βάπτισμα· διότι, λέει, «όσοι βαπτιστήκαμε στον Ιησού Χριστό, βαπτιστήκαμε στον θάνατό του»· στα οποία προσθέτει, ερμηνεύοντας τι σημαίνει το να βαπτιστεί κανείς στον θάνατο του Κυρίου, ότι: «Ο παλαιός μας άνθρωπος συσταυρώθηκε, για να καταργηθεί το σώμα της αμαρτίας, ώστε να μην είμαστε πλέον δούλοι της αμαρτίας». Καθαριζόμενοι δε από κάθε εμπαθή προσκόλληση προς αυτήν τη ζωή, να γίνουμε άξιοι της μαρτυρίας του Αποστόλου, ο οποίος είπε: «Διότι πεθάνατε, και η ζωή σας είναι κρυμμένη μαζί με τον Χριστό στον Θεό»· ώστε να έχουμε το θάρρος να λέμε με παρρησία: «Έρχεται ο άρχοντας αυτού του κόσμου, και δεν έχει τίποτα δικό του μέσα μου».

Ώστε, αφού συνταφείτε με Αυτόν διά του βαπτίσματος και πεθάνετε μαζί Του, να πορευθείτε σε καινότητα ζωής, έχοντας πεθάνει ως προς την αμαρτία.

Έτσι είναι καθένας που έχει γεννηθεί από το Πνεύμα. ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ. Το να νεκρωθεί κανείς ως προς την αμαρτία, και να ζήσει για τον Θεό εν Χριστώ Ιησού. Όσοι βαπτιστήκαμε στον Χριστό Ιησού, βαπτιστήκαμε στον θάνατό του. Συνταφήκαμε, λοιπόν, μαζί του διά του βαπτίσματος στον θάνατο, ώστε, όπως ακριβώς ο Χριστός αναστήθηκε από τους νεκρούς διά της δόξας του Πατρός, έτσι κι εμείς να πορευθούμε σε μια καινούργια ζωή. Διότι, εάν έχουμε γίνει σύμφυτοι μαζί του στην ομοιότητα του θανάτου του, θα γίνουμε σύμφυτοι και στην ανάστασή του, γνωρίζοντας τούτο: ότι ο παλαιός μας άνθρωπος συσταυρώθηκε μαζί του, για να καταργηθεί το σώμα της αμαρτίας, ώστε να μην είμαστε πλέον δούλοι της αμαρτίας. Διότι αυτός που έχει πεθάνει έχει δικαιωθεί και απαλλαγεί από την αμαρτία. ΠΡΟΣ ΚΟΛΟΣΣΑΕΙΣ. Εν τω Οποίω και περιτμηθήκατε με περιτομή αχειροποίητη, με την απέκδυση του σώματος των αμαρτιών της σάρκας, με την περιτομή του Χριστού, αφού συνταφήκατε μαζί του στο βάπτισμα, στο οποίο και συναναστηθήκατε διά της πίστεως στην ενέργεια του Θεού, ο οποίος τον ανέστησε από τους νεκρούς.

Το να τηρεί κανείς τις εντολές Του με σκοπό τη δική Του δόξα. Ποιο είναι το χαρακτηριστικό γνώρισμα της αγάπης προς τον πλησίον; Το να μη ζητά κανείς το δικό του, αλλά εκείνα του αγαπώμενου προσώπου, προς το συμφέρον τόσο της ψυχής όσο και του σώματος. Ποιο είναι το χαρακτηριστικό γνώρισμα του Χριστιανού; Το να γεννηθεί άνωθεν διά του βαπτίσματος εξ ύδατος και Πνεύματος. Ποιο είναι το χαρακτηριστικό εκείνου που γεννήθηκε εξ ύδατος; Το ότι, καθώς ο Χριστός πέθανε ως προς την αμαρτία εφάπαξ, έτσι και αυτός να είναι νεκρός και ακίνητος προς κάθε αμαρτία, σύμφωνα με το γεγραμμένο: «Όσοι βαπτιστήκαμε στον Ιησού Χριστό, στον θάνατό Του βαπτιστήκαμε. Συνταφήκαμε, λοιπόν, μαζί Του διά του βαπτίσματος στον θάνατο, γνωρίζοντας τούτο, ότι ο παλαιός μας άνθρωπος συσταυρώθηκε, προκειμένου να καταργηθεί το σώμα της αμαρτίας, ώστε να μην είμαστε πλέον δούλοι της αμαρτίας». Ποιο είναι το χαρακτηριστικό εκείνου που γεννήθηκε εκ Πνεύματος;

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΒʹ Προς εκείνους που ισχυρίζονται ότι αρκεί μόνο το βάπτισμα στο όνομα του Κυρίου. Και ας μην παραπλανά κανέναν το χωρίο του Αποστόλου, ο οποίος πολλές φορές, όταν κάνει μνεία του βαπτίσματος, παραλείπει το όνομα του Πατρός και του Αγίου Πνεύματος, ούτε εξαιτίας αυτού ας θεωρεί ότι η επίκληση των ονομάτων είναι κάτι που μπορεί να παραβλεφθεί. «Όσοι», λέγει, «βαπτισθήκατε στον Χριστό, τον Χριστό ενδυθήκατε». Και πάλι: «Όσοι βαπτισθήκατε στον Χριστό, στον θάνατό του βαπτισθήκατε». Διότι η προσωνυμία του Χριστού αποτελεί ομολογία των πάντων (ολόκληρης της Τριάδος)· επειδή δηλώνει και τον Θεό που έχρισε, και τον Υιό που χρίσθηκε, και το Πνεύμα που αποτελεί το χρίσμα, όπως διδαχθήκαμε από τον Πέτρο στις Πράξεις των Αποστόλων: «Τον Ιησού από τη Ναζαρέτ, τον οποίο έχρισε ο Θεός με Πνεύμα Άγιο». Και στον Ησαΐα: «Πνεύμα Κυρίου είναι επάνω μου, γι' αυτό και με έχρισε». Και ο ψαλμωδός λέγει: «Γι' αυτό σε έχρισε ο Θεός, ο Θεός σου, με έλαιο αγαλλιάσεως». Φαίνεται, ωστόσο, ότι κάποτε μνημονεύει και μόνο το Πνεύμα σχετικά με το βάπτισμα. «Διότι όλοι», λέγει, «βαπτισθήκαμε σε ένα σώμα, εις ένα Πνεύμα». Με αυτό συμφωνεί και το: «Εσείς όμως θα βαπτισθείτε με Πνεύμα Άγιο»· και το: «Αυτός θα σας βαπτίσει με Πνεύμα Άγιο». Αλλά δεν θα μπορούσε κανείς, εξαιτίας αυτού, να θεωρήσει τέλειο ένα βάπτισμα στο οποίο επικλήθηκε μόνο το όνομα του Πνεύματος. Διότι πρέπει να παραμένει πάντοτε απαράβατη η παράδοση που μας δόθηκε κατά τη ζωοποιό χάρη.

Τον λόγο, λοιπόν, περί της γεννήσεως εκ του ύδατος, ο Παύλος, ο οποίος ομιλεί εν Χριστώ, τον παραδίδει δογματικά λέγοντας: «Ή αγνοείτε, αδελφοί, ότι όσοι βαπτιστήκαμε στον Χριστό Ιησού, στον θάνατό του βαπτιστήκαμε; Συνταφήκαμε λοιπόν μαζί του διά του βαπτίσματος στον θάνατο, ώστε, όπως αναστήθηκε ο Χριστός εκ νεκρών διά της δόξης του Πατρός, έτσι κι εμείς να πορευθούμε εν καινότητι ζωής.»

Διότι, αφού άρχισε από το «Ο Θεός όμως αποδεικνύει την αγάπη του σε εμάς με το ότι, ενώ εμείς ήμασταν ακόμη αμαρτωλοί, ο Χριστός πέθανε για εμάς· πολύ περισσότερο, λοιπόν, τώρα που δικαιωθήκαμε με το αίμα του, θα σωθούμε μέσω αυτού από την οργή. Διότι, αν, ενώ ήμασταν εχθροί, συμφιλιωθήκαμε με τον Θεό μέσω του θανάτου του Υιού του, πολύ περισσότερο τώρα που συμφιλιωθήκαμε θα σωθούμε με τη ζωή του». Και αφού ανέφερε πολλά παρόμοια, τα οποία με σαφήνεια και μεγαλοπρέπεια παρουσιάζουν τη μεγάλη και ανεκδιήγητη φιλανθρωπία του Θεού στη δωρεά της άφεσης των αμαρτιών, καθώς και της εξουσίας και δύναμης των όσων κατορθώνονται προς δόξαν του Θεού και του Χριστού του, με την ελπίδα της αιώνιας ζωής μέσω του Ιησού Χριστού του Κυρίου μας. Μέσω του οποίου λέει: «Όπως ακριβώς, λοιπόν, μέσω ενός παραπτώματος προήλθε κατάκριση σε όλους τους ανθρώπους, έτσι και μέσω ενός δικαιώματος προήλθε σε όλους τους ανθρώπους δικαίωση ζωής». Και αφού εξέθεσε δογματικά τα όσα ακολουθούν, τότε λέει: «Ή μήπως αγνοείτε, αδελφοί, ότι όσοι βαπτιστήκαμε στον Χριστό Ιησού, στον θάνατό του βαπτιστήκαμε;». Γιατί; Για να μπορέσουμε, αφού προηγήθηκε η χάρη, να συνεισφέρουμε κι εμείς όσα οφείλουμε σύμφωνα με την πίστη που ενεργείται μέσω της αγάπης, και έτσι να τελειωθεί σε εμάς η ευδοκία της εν Χριστώ αγάπης του Θεού.

Διότι από αυτόν ακούμε να λέει: «Το να σας γράφω τα ίδια, για εμένα μεν δεν είναι οχληρό, για εσάς δε είναι ασφαλές». Όπως ακριβώς έχουμε μάθει και από τον Ιωσήφ, ο οποίος ερμήνευσε δύο φορές το όνειρο στον βασιλιά Φαραώ· έτσι και αυτός, μιμούμενος την ιστορία του ονείρου, παραδίδει το ίδιο δόγμα του βαπτίσματος όμοια με τα πρώτα θεωρήματα, λέγοντας: «Γνωρίζοντας τούτο, ότι ο παλαιός μας άνθρωπος συσταυρώθηκε, για να καταργηθεί το σώμα της αμαρτίας, ώστε να μην είμαστε πλέον δούλοι της αμαρτίας». Άρα, λοιπόν, και μέσα από αυτά τα λόγια διδασκόμαστε ότι εκείνος που βαπτίσθηκε στον Χριστό, βαπτίζεται στον θάνατό Του· και όχι μόνο συνθάπτεται με τον Χριστό και συμφυτεύεται, αλλά πρώτα συσταυρώνεται, για να διδαχθούμε και μέσα από αυτό ότι, όπως ακριβώς ο σταυρωμένος αποξενώνεται από τους ζωντανούς, έτσι και αυτός που συσταυρώθηκε με τον Χριστό στο ομοίωμα του θανάτου αποξενώνεται εξ ολοκλήρου από εκείνους που ζουν σύμφωνα με τον παλαιό άνθρωπο· καθώς ο μεν Κύριος δίνει την εντολή να προσέχουμε από τους ψευδοπροφήτες, ο δε Απόστολος λέει: «Να απομακρύνεστε από κάθε αδελφό που περιπατεί ατάκτως, και όχι σύμφωνα με την παράδοση την οποία παρέλαβαν από εμάς». Διότι εκείνο που ονομάσθηκε παλαιός άνθρωπος, φανερώνει όλα μαζί τα επιμέρους αμαρτήματα και τα μολύσματα, σαν να είναι δικά του μέλη.

ΛΟΓΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟΣ. ΕΡΩΤΗΣΗ Αʹ. Εάν καθένας που έλαβε το βάπτισμα, σύμφωνα με το Ευαγγέλιο του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, οφείλει να είναι νεκρός ως προς την αμαρτία, και να ζει για τον Θεό εν Χριστώ Ιησού. ΑΠΟΚΡΙΣΗ. Εάν όλοι εμείς που επιθυμούμε τη βασιλεία του Θεού, ομοίως και αναγκαίως επιδιώκουμε και έχουμε ανάγκη τη χάρη του βαπτίσματος, σύμφωνα με τη διακήρυξη του Κυρίου, ο οποίος είπε: «Εάν κάποιος δεν γεννηθεί από ύδωρ και Πνεύμα, δεν μπορεί να εισέλθει στη βασιλεία του Θεού», άρα όλοι ομοίως οφείλουμε να στοιχούμε στον ίδιο κανόνα του βαπτίσματος, καθώς ο Απόστολος λέει κοινώς προς όλους όσοι βαπτίστηκαν: «Ή αγνοείτε, αδελφοί, ότι όσοι βαπτιστήκαμε στον Ιησού Χριστό, στον θάνατό του βαπτιστήκαμε;»

Τέθηκε, λοιπόν, ο νόμος σαν κάποιος έλεγχος της ασθένειας όλων, ώστε να φανεί ότι τα ανθρώπινα είχαν ανάγκη μόνο από τη θεραπεία μέσω του Χριστού. Γι' αυτό λέει: «Εκεί δε όπου επλεόνασε η αμαρτία, υπερεπερίσσευσε η χάρη»· διότι έπρεπε να είναι τόση ώστε να φαίνεται ανώτερη από τον καταδικάζοντα νόμο. <Ή αγνοείτε ότι όσοι βαπτιστήκαμε στον Ιησού Χριστό;> Έχουμε βέβαια βαπτιστεί ομολογουμένως στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος· αν όμως πει ότι βαπτιστήκαμε στον Ιησού Χριστό, δεν θα πει κάτι παράλογο· διότι κυρίως με τα ονόματα και τις υποστάσεις και τις διαφορές των προσώπων, σε μια ειδική ετερότητα διακρίνεται κατά κάποιον τρόπο ο Πατέρας από τον Υιό και από αμφότερους το Πνεύμα· διότι ο Πατέρας είναι ο Πατέρας και όχι Υιός· και ο Υιός πάλι σύμφωνα με τη φύση του είναι ο γεννημένος από αυτόν και όχι Πατέρας, και Πνεύμα ειδικώς είναι το Άγιο Πνεύμα· επειδή όμως ο Υιός είναι μέσα στον Πατέρα, και ο Πατέρας μέσα στον Υιό, ενώ το Άγιο Πνεύμα βρίσκεται και στους δύο λόγω της ταυτότητας της ουσίας, ακόμη κι αν κάποιος ονομάσει το ένα, μέσω της δύναμης των εννοιών έκανε φανέρωση του συνόλου. Επομένως, αυτός που ονομάζει τον Χριστό δεν παραλείπει τον Πατέρα ή το Πνεύμα.

Επειδή, αφού έγινε άνθρωπος, ο Ιησούς υπέμεινε τον θάνατο για τη ζωή όλων, ο μακάριος Παύλος προχώρησε αναγκαστικά σε αυτό που είναι εξαιρετικά αναγκαίο για την προκειμένη μυσταγωγία· διότι έπρεπε να ονομάσει αυτόν που έπαθε· γι' αυτό λέει: «Ότι όσοι βαπτιστήκαμε στον Χριστό Ιησού, στον θάνατό του βαπτιστήκαμε». Διότι, έχοντας καταθέσει εκ των προτέρων, τρόπον τινά, την αγαθή επερώτηση της ορθής συνείδησης στον Χριστό, και έχοντας αποδεχθεί με πίστη ότι και πέθανε για εμάς και ετάφη και ανέζησε, λάβαμε την άφεση των αμαρτιών μέσω του αγίου βαπτίσματος, και υπομένοντας τη νέκρωση της αμαρτίας, και κατά κάποιον τρόπο συναποθνήσκοντας με αυτόν που πέθανε για εμάς, μέσω της νέκρωσης των μελών μας που βρίσκονται στη γη. Διότι ο μεν Χριστός «πέθανε ως προς την αμαρτία μία για πάντα, και η ζωή που ζει, τη ζει για τον Θεό»· εμείς δε υπομένουμε θάνατο ίσο με τον δικό του, και σχεδόν συνθαπτόμαστε, περιφέροντας τη δική του νέκρωση στα ίδια μας τα σώματα, και συνταφήκαμε με τον Χριστό. Τι λοιπόν κερδίζουμε από αυτό, το αποσαφηνίζει ο ίδιος λέγοντας: «Ώστε, όπως ακριβώς ο Χριστός αναστήθηκε από τους νεκρούς διά της δόξης του Πατρός, έτσι κι εμείς να περπατήσουμε σε καινότητα ζωής»· διότι πρέπει εμείς, εφόσον έχουμε συνταφεί, και να συναναστηθούμε νοητώς· και αν το να πεθάνουμε ως προς την αμαρτία σημαίνει να συνταφούμε με τον Χριστό, είναι προφανές, βεβαίως, ότι το να συναναστηθούμε δεν θα μπορούσε εύλογα να νοηθεί ως κάτι άλλο, παρά ως το να ζούμε εν δικαιοσύνη.

Έχοντας οικειοποιηθεί αυτά, και θεωρώντας τα εντελώς ανάξια λόγου, και τιμώντας με όσια απόφαση τη δόξα των ανώτερων πραγμάτων, ας ζήσουμε ευαγγελικά, επιδιώκοντας ενάρετα να φαινόμαστε σαν να έχουμε πεθάνει για τον κόσμο, με το να μην ανεχόμαστε να ζούμε με κοσμικό τρόπο. Κάτι τέτοιο υποδηλώνει και ο Παύλος λέγοντας: «Διότι εγώ δια του νόμου πέθανα ως προς τον νόμο, για να ζήσω για τον Θεό· έχω συσταυρωθεί με τον Χριστό. Και ζω, όχι πλέον εγώ, αλλά ζει μέσα μου ο Χριστός.» Και έχοντας στο νου του, νομίζω, τον λόγο Του: «Δωρεάν λάβατε, δωρεάν δώστε», μας πείθει να έχουμε και εμείς το ίδιο φρόνημα, λέγοντας: «Ή μήπως αγνοείτε ότι όσοι βαπτιστήκαμε στον Χριστό, βαπτιστήκαμε στον θάνατο του Κυρίου; Συνταφήκαμε, λοιπόν, μαζί Του δια του βαπτίσματος στον θάνατο, ώστε, όπως ακριβώς αναστήθηκε ο Χριστός εκ νεκρών δια της δόξης του Πατρός, έτσι κι εμείς να πορευθούμε σε νέα ζωή.» Λοιπόν, θα πω κάτι από τα αναγκαία για την πνευματική ωφέλεια, και θα χρησιμοποιήσω πάλι τις φωνές των αγίων: «Ποιος είναι σοφός και συνετός μεταξύ σας; Ας δείξει τα έργα του από την καλή του συμπεριφορά, με την πραότητα της σοφίας.» Και πρέπει να θεωρούμε ότι η αξιοθαύμαστη συμπεριφορά δεν είναι άλλη από εκείνη μέσω της οποίας κατορθώνει κανείς να ανορθώνεται, να επιλέγει τον άριστο βίο και να έχει γνησιότητα στην πίστη. Διότι το να φαίνεται κανείς ότι αποδέχεται μεν την πίστη, αλλά να αποβλέπει σε άλλα, και να μισεί τη σταθερότητα, εγώ τουλάχιστον θα έλεγα ότι αποτελεί την έσχατη κατάληξη κάθε κακού.

Διότι έχει γραφτεί ότι «Οι οφθαλμοί του Κυρίου είναι στραμμένοι προς τους δικαίους, και τα ώτα του προς τη δέησή τους.» Σφαζόταν λοιπόν ο μόσχος, και το αίμα χυνόταν στο θυσιαστήριο. Αλλά και σε εμάς τους ίδιους θα μπορούσαν να γίνονται αυτά, νομίζω, νοητώς δηλαδή και πνευματικώς. Διότι, όταν παύουμε τις επιδιώξεις προς τη φαυλότητα και νεκρώνουμε τα μέλη μας που είναι πάνω στη γη, δηλαδή την πορνεία, την ακαθαρσία, το πάθος, την κακή επιθυμία, πεθαίνουμε μεν ως προς τον κόσμο, μεταβαίνουμε δε σε αγία και άμωμη ζωή· και αυτό το πράγμα είναι απολύτως αξιέπαινο ενώπιον του φιλάρετου Θεού. Ψάλλει λοιπόν και λέει ο προφήτης Δαβίδ: «Τίμιος είναι ενώπιον του Κυρίου ο θάνατος των οσίων του.» Αυτήν την ένδοξη και αξιοθαύμαστη νέκρωση έχοντας υπομείνει ο πάνσοφος Παύλος, γράφει στις επιστολές του και λέει: «Διότι εγώ διά του νόμου πέθανα ως προς τον νόμο, για να ζήσω για τον Θεό· έχω συσταυρωθεί με τον Χριστό· και δεν ζω πλέον εγώ, αλλά ζει μέσα μου ο Χριστός.» Έχει γράψει επίσης και σε άλλους, ή μάλλον και σε εμάς τους ίδιους: «Δεν γνωρίζετε ότι όσοι βαπτιστήκαμε στον Χριστό, βαπτιστήκαμε στον θάνατό του; Συνταφήκαμε λοιπόν μαζί του διά του βαπτίσματος στον θάνατό του, ώστε, όπως ακριβώς αναστήθηκε ο Χριστός εκ νεκρών διά της δόξης του Πατρός, έτσι και εμείς να περπατήσουμε σε καινούργια ζωή.»

Ονομάστηκε δε και έσχατος Αδάμ, επειδή προήλθε από τον Αδάμ κατά σάρκα, και έγινε δεύτερη αρχή των ανθρώπων επί της γης, καθώς η ανθρώπινη φύση αναδημιουργήθηκε στο πρόσωπό του σε μια νέα ζωή, ζωή μέσα σε αγιασμό και αφθαρσία, μέσω της εκ νεκρών αναστάσεως. Διότι έτσι καταργήθηκε ο θάνατος, επειδή η κατά φύσιν Ζωή δεν ανέχθηκε να υποβάλει στη φθορά το ίδιο της το σώμα, εφόσον δεν ήταν δυνατόν να κρατηθεί ο Χριστός από αυτήν, σύμφωνα με τα λόγια του θεσπέσιου Πέτρου. Έτσι μεταβιβάστηκε και σε εμάς τους ίδιους το αγαθό που προέκυψε από αυτό το κατόρθωμα. Β— Πολύ σωστά τα είπες. Α— Πρόσεξε όμως και το εξής, επιπλέον αυτών. Β— Τι δηλαδή εννοείς; Α— Είπε κάπου ο Χριστός στους αγίους αποστόλους: «Πηγαίνετε και μαθητεύστε όλα τα έθνη, βαπτίζοντάς τους στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος.» Έχουμε λοιπόν βαπτιστεί στην αγία και ομοούσια Τριάδα, εννοώ δηλαδή στον Πατέρα και στον Υιό και στο Άγιο Πνεύμα. Ή μήπως δεν είναι αλήθεια αυτό που είπα; Β— Και πώς δεν είναι; Α— Δεν [† ... †] θεωρούμε ως Πατέρα αυτόν που γέννησε, και ως Υιό πάλι τον μονογενή Θεό Λόγο που γεννήθηκε από αυτόν κατά φύσιν; Β— Βεβαιότατα. Α— Πώς λοιπόν έχουμε βαπτιστεί στον θάνατό του, σύμφωνα με τα λόγια του μακαρίου Παύλου: «Όσοι δηλαδή», λέει, «βαπτιστήκαμε στον Χριστό, βαπτιστήκαμε στον θάνατό του»;

Διότι πέθανε υπέρ των αμαρτιών μας ο Εμμανουήλ, όπως προτυπώνεται στον τράγο, καθιστώντας ιερή και ευπρόσδεκτη τη νέα μας ζωή και τη μεταβολή μας σε νέο φύραμα, καθώς και την αφιέρωση και καθιέρωσή μας μέχρι την ψυχή και το σώμα, την οποία έχουμε συνηθίσει να υπομένουμε, σχεδόν πεθαίνοντας μαζί με Εκείνον που βρέθηκε μεταξύ των νεκρών για χάρη μας, ώστε να ζήσουμε μαζί Του. Κάτι τέτοιο μας γράφει και ο σοφός Παύλος λέγοντας: «Ή αγνοείτε ότι, όσοι βαπτιστήκαμε στον Ιησού Χριστό, βαπτιστήκαμε στον θάνατό Του; Συνταφήκαμε λοιπόν μαζί Του δια του βαπτίσματος στον θάνατο, ώστε, όπως αναστήθηκε ο Χριστός δια της δόξας του Πατρός, έτσι κι εμείς να περπατήσουμε σε μια νέα ζωή.» Λοιπόν, Εκείνος σφαγιάστηκε υπέρ των αμαρτιών μας, και εμείς συνταφήκαμε μαζί Του, υπομένοντας θάνατο, όχι σωματικό, αλλά νεκρώνοντας τα μέλη μας τα επί της γης, και μη ζώντας πλέον για τον κόσμο, αλλά μάλλον για τον Χριστό, και μέσω Αυτού για τον Πατέρα. Βλέπε λοιπόν ότι, ενώ σφαγιάζεται ο τράγος, συναποθνήσκουν και οι αμνοί, και προσφέρονται ως θυμίαμα μαζί οι άρτοι. Διότι είναι ευπρόσδεκτη η καθιέρωσή μας, και ως οσμή ευωδίας η νέα και ευαγγελική ζωή, που διαπλάθεται κατά κάποιον τρόπο σύμφωνα με τα πάθη του Χριστού, και προσεγγίζει τη δική Του μίμηση. «Διότι αν συμπάσχουμε, θα συμβασιλεύσουμε, αν συναποθνήσκουμε, θα συζήσουμε, και αν είμαστε κοινωνοί των παθημάτων, θα γίνουμε και εμείς οι ίδιοι μέτοχοι της δόξας.»

ΚΑΤΗΧΗΣΗ Γ' ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ ΦΩΤΙΖΟΜΕΝΟΥΣ. Εκφωνηθείσα στα Ιεροσόλυμα, ΠΕΡΙ ΒΑΠΤΙΣΜΑΤΟΣ. Και ανάγνωσμα από την προς Ρωμαίους Επιστολή: Ή αγνοείτε ότι όσοι βαπτιστήκαμε στον Ιησού Χριστό, βαπτιστήκαμε στον θάνατό του; Συνταφήκαμε, λοιπόν, μαζί του διά του βαπτίσματος (στον θάνατο), και τα εξής. Ας ευφραίνονται οι ουρανοί και ας αγάλλεται η γη για εκείνους που πρόκειται να ραντιστούν με ύσσωπο, και να καθαριστούν με τον νοητό ύσσωπο, και με τη δύναμη Εκείνου που κατά το πάθος Του ποτίστηκε με ύσσωπο και κάλαμο. Και οι μεν ουράνιες δυνάμεις ας χαίρονται· οι δε ψυχές που πρόκειται να ενωθούν με τον νοητό νυμφίο, ας προετοιμάζονται.

ΜΥΣΤΑΓΩΓΙΚΗ ΚΑΤΗΧΗΣΗ Β΄ ΠΕΡΙ ΒΑΠΤΙΣΜΑΤΟΣ Και ανάγνωσμα από την προς Ρωμαίους επιστολή: «Ή αγνοείτε ότι όσοι βαπτιστήκαμε στον Χριστό Ιησού, στον θάνατό του βαπτιστήκαμε;» έως το: «διότι δεν είστε υπό τον νόμο, αλλά υπό τη χάρη». Σας είναι χρήσιμες οι καθημερινές μυσταγωγίες και οι νέες διδασκαλίες, επειδή εξαγγέλλουν καινούργια πράγματα, και μάλιστα σε εσάς, που έχετε ανακαινιστεί από την παλαιότητα στην καινότητα. Γι' αυτόν τον λόγο, είναι ανάγκη να σας παραθέσω τη συνέχεια της χθεσινής μυσταγωγίας, για να μάθετε τίνος πράγματος ήταν σύμβολα όσα τελέστηκαν από εσάς στον εσωτερικό οίκο.

Ω, της υπερβάλλουσας φιλανθρωπίας! Ο Χριστός δέχθηκε στα άχραντα χέρια του καρφιά και πόνεσε, και σε μένα χαρίζει ανώδυνα και άκοπα τη σωτηρία μέσω της κοινωνίας. Κανείς λοιπόν ας μη νομίζει ότι το βάπτισμα είναι απλώς χάρη άφεσης αμαρτιών και υιοθεσίας, όπως ήταν το βάπτισμα του Ιωάννη που παρείχε μόνο άφεση αμαρτημάτων· αντίθετα, εμείς γνωρίζουμε καλά ότι όπως είναι μέσο καθαρμού από τα αμαρτήματα και πρόξενο της δωρεάς του Αγίου Πνεύματος, έτσι είναι και αντίτυπο των παθημάτων του Χριστού. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο και ο Παύλος προηγουμένως διακήρυττε λέγοντας: «Ή αγνοείτε ότι όσοι βαπτιστήκαμε στον Χριστό Ιησού, βαπτιστήκαμε στον θάνατό του; Συνταφήκαμε λοιπόν μαζί του διά του βαπτίσματος». Διότι ίσως αυτά τα έλεγε απευθυνόμενος σε κάποιους που είχαν την αντίληψη ότι το βάπτισμα είναι μεν πρόξενο άφεσης αμαρτημάτων και υιοθεσίας, αλλά όχι ότι ενέχει επιπλέον τη μετοχή στα αληθινά πάθη του Χριστού, μέσω της μίμησης.

Κατήχηση περί μετανοίας και αφέσεως αμαρτιών, και περί του αντικειμένου. Και ανάγνωση από τον Ιεζεκιήλ: η δικαιοσύνη του δικαίου πάνω του θα είναι, και τα εξής. Κατήχηση περί βαπτίσματος και ανάγνωση από την Προς Ρωμαίους επιστολή: ή αγνοείτε ότι όσοι βαπτιστήκαμε στον Χριστό Ιησού, και τα εξής.

Μυσταγωγική κατήχηση περί του βαπτίσματος. Και ανάγνωσμα από την προς Ρωμαίους επιστολή: Ή αγνοείτε ότι όσοι βαπτιστήκαμε στον Χριστό Ιησού, στον θάνατό του βαπτιστήκαμε, και τα εξής. Μυσταγωγική κατήχηση περί του χρίσματος, και ανάγνωσμα από την Καθολική Επιστολή του Ιωάννη: Και εσείς έχετε χρίσμα μέσα σας από τον Άγιο, και τα εξής.

Επειδή ο ίδιος ο Απόστολος λέει: όσοι βαπτιστήκαμε στον Χριστό, στον θάνατό του βαπτιστήκαμε. Επομένως, για το βάπτισμα είπε ότι είναι αδύνατον εκείνοι που έπεσαν να σταυρώσουν ξανά τον Χριστό· δηλαδή να αναβαπτιστούν. Ένας είναι ο σταυρός· ένα είναι, λέει, και το βάπτισμα. Εάν υπάρχει δεύτερος σταυρός, υπάρχει και δεύτερο βάπτισμα.

Γι' αυτόν τον λόγο, ακόμη και μετά το αξίωμα της υιοθεσίας, ο διάβολος μάς επιβουλεύεται σφοδρότερα, λιώνοντας από τον φθόνο του, όταν βλέπει την ομορφιά του αναγεννημένου ανθρώπου να σπεύδει προς την επουράνια πολιτεία, από την οποία εκείνος εξέπεσε, και εγείρει εναντίον μας φλογερούς πειρασμούς, επιδιώκοντας να συλήσει και τον δεύτερο στολισμό μας, όπως ακριβώς και τον πρώτο. Αλλά όταν αισθανθούμε τις δικές του προσβολές, αρμόζει να επαναλαμβάνουμε στον εαυτό μας την αποστολική ρήση: «Όσοι βαπτιστήκαμε στον Χριστό, στον θάνατό του βαπτιστήκαμε». Εάν λοιπόν γίναμε σύμμορφοι με τον θάνατό του, η αμαρτία είναι πλέον εντελώς νεκρή μέσα μας, έχοντας διαπεραστεί από τη λόγχη του βαπτίσματος, όπως εκείνος ο πόρνος από τον ζηλωτή Φινεές. Φύγε λοιπόν από εμάς, δυσώνυμε· διότι προσπαθείς να κλονίσεις έναν νεκρό, αυτόν που κάποτε είχε συνταχθεί μαζί σου, ο οποίος έχει προ πολλού νεκρώσει τις αισθήσεις του ως προς τις ηδονές. Ο νεκρός δεν ερωτεύεται σώματα, ο νεκρός δεν αιχμαλωτίζεται από τον πλούτο, ο νεκρός δεν συκοφαντεί, ο νεκρός δεν ψεύδεται, δεν αρπάζει όσα δεν του ανήκουν, δεν λοιδορεί όσους συναντά. Προς άλλη ζωή έχει πλέον ρυθμιστεί ο βίος μου· διδάχθηκα να καταφρονώ τα εγκόσμια, να προσπερνώ τα γήινα και να σπεύδω προς τα ουράνια, όπως ακριβώς και ο Παύλος ρητά μαρτυρεί, ότι ο κόσμος έχει σταυρωθεί γι' αυτόν και εκείνος για τον κόσμο.

Και στον Ιακώβ, τον γιο του Ισαάκ, ενεργούσε το μυστήριο και ο τύπος του Σταυρού· διότι με ξύλο και νερό πλήθυνε για τον εαυτό του τα ποίμνια. Το μεν ξύλο λοιπόν προτύπωνε το σταυρικό ξύλο, ενώ το νερό το θείο βάπτισμα, το οποίο εμπεριέχει το μυστήριο του Σταυρού. «Διότι στον θάνατο του Χριστού βαπτιστήκαμε», λέει ο απόστολος.

Δεν θα τιμήσουμε λοιπόν εμείς, ούτε θα χρησιμοποιήσουμε αυτό το θείο τρόπαιο της κοινής ελευθερίας του γένους, το οποίο και μόνο που φαίνεται, τρέπει σε φυγή, θριαμβεύει και καταντροπιάζει το αρχέκακο φίδι, διακηρύσσοντας την ήττα και τη συντριβή του, ενώ δοξάζει και μεγαλύνει τον Χριστό, φανερώνοντας τη νίκη Του στον κόσμο; Και βέβαια, εάν ο Σταυρός πρέπει να παραβλέπεται, επειδή σε αυτόν ο Χριστός υπέμεινε τον θάνατο, τότε ούτε ο θάνατος θα είναι σεπτός και σωτήριος. Πώς λοιπόν, σύμφωνα με τον απόστολο, βαπτιστήκαμε στον θάνατό Του; Και πώς θα γίνουμε κοινωνοί της αναστάσεώς Του, εάν γίναμε σύμφυτοι με το ομοίωμα του θανάτου Του; Άλλωστε, εάν κάποιος προσκυνούσε το σχήμα του σταυρού χωρίς να έχει επιγεγραμμένο το δεσποτικό όνομα, δικαίως θα κατηγορούνταν ότι πράττει αντίθετα προς το πρέπον. Επειδή όμως «στο όνομα του Ιησού Χριστού θα κάμψει κάθε γόνυ, επουρανίων και επιγείων και καταχθονίων», και αυτό το προσκυνητό όνομα το φέρει πάνω του ο Σταυρός, πόσης παραφροσύνης ίδιον είναι να μην κάμπτει κανείς το γόνυ στον Σταυρό του Χριστού;

Διδάσκοντάς μας αυτή την τριπλή διάσταση της εν Χριστώ ανακαινίσεως, ο θεατής των απόρρητων μυστηρίων του Πνεύματος, το εκλεκτό σκεύος, ο μέγας Παύλος, γράφει στην επιστολή του προς τους Ρωμαίους: «όσοι βαπτιστήκαμε στον Χριστό Ιησού, βαπτιστήκαμε στον θάνατό του· συνταφήκαμε, λοιπόν, μαζί του διά του βαπτίσματος στον θάνατο».

Οι δε τρεις καταδύσεις στο νερό γίνονται αφενός προς την σωστική επίκληση της ζωαρχικής Τριάδας, αφετέρου εικονίζουν την τριήμερη ταφή του Κυρίου. Οι ισάριθμες αναδύσεις επακολουθούν, διότι δεν θα μπορούσαν αλλιώς να πραγματοποιηθούν οι τρεις καταδύσεις· ωστόσο, φανερώνουν και την ανάσταση του τριμερούς της ψυχής από την αμαρτία, καθώς και την επάνοδο των τριών, του νου, της ψυχής και του σώματος, προς την αφθαρσία· ώστε στο θείο βάπτισμα να γίνεται ορατός και ο θάνατος και η ζωή, ταυτόχρονα η ταφή και η ανάσταση, όπως ακριβώς ο Κύριος «όσο για το ότι πέθανε, πέθανε μια για πάντα ως προς την αμαρτία, ενώ όσο για το ότι ζει, ζει διαρκώς για τον Θεό». Και αυτό που είπε ο ίδιος, ότι έρχεται ο άρχοντας αυτού του κόσμου και δεν θα βρει τίποτα σε εμένα, έτσι πρέπει να ισχύει και για εμάς που έχουμε βαπτιστεί στον θάνατό του· διότι, αφού πεθάναμε ως προς την αμαρτία μέσω του θείου βαπτίσματος, οφείλουμε να ζούμε με αρετή για τον Θεό, ώστε και ο άρχοντας του σκότους, όταν έρθει και ψάξει, να μη βρει σε εμάς τίποτα από όσα του είναι αρεστά. Και όπως ακριβώς, αφού ο Χριστός αναστήθηκε από τους νεκρούς, «ο θάνατος δεν τον εξουσιάζει πλέον», έτσι πρέπει και εμείς, μετά την ανάσταση από την πτώση της αμαρτίας διαμέσου του θείου βαπτίσματος, να φροντίζουμε να μην κρατηθούμε πλέον από την αμαρτία· διότι «όσοι βαπτιστήκαμε στον Ιησού Χριστό, βαπτιστήκαμε στον θάνατό του».

Έπειτα, επειδή αυτό που ειπώθηκε ήταν ασαφές, το ερμηνεύει πάλι, χρησιμοποιώντας επιπληκτικό ύφος. Ή αγνοείτε, λέει, αδελφοί, ότι όσοι βαπτιστήκαμε στον Χριστό, βαπτιστήκαμε στον θάνατό του; Συνεταφήκαμε, λοιπόν, μαζί του διά του βαπτίσματος στον θάνατο. Τι σημαίνει: Βαπτιστήκαμε στον θάνατό του; Στο να πεθάνουμε και εμείς όπως εκείνος· διότι το βάπτισμα είναι σταυρός. Ό,τι λοιπόν υπήρξε ο σταυρός και ο τάφος για τον Χριστό, αυτό έγινε το βάπτισμα για εμάς, αν και όχι ως προς τα ίδια πράγματα· διότι αυτός βέβαια και πέθανε και ετάφη κατά τη σάρκα, ενώ εμείς υποστήκαμε και τα δύο ως προς την αμαρτία.

Επειδή, λοιπόν, εμείς μεν ταφήκαμε στο νερό, ενώ αυτός στη γη, και εμείς μεν ταφήκαμε ως προς την αμαρτία, ενώ εκείνος ως προς το σώμα, γι' αυτόν τον λόγο δεν είπε «σύμφυτοι με τον θάνατο», αλλά «με το ομοίωμα του θανάτου»· διότι θάνατος είναι και το ένα και το άλλο, αλλά όχι του ίδιου υποκειμένου. «Εάν, λοιπόν», λέει, «γίναμε σύμφυτοι στον θάνατο, θα γίνουμε και στην ανάσταση»· εννοώντας εδώ τη μελλοντική ανάσταση. Διότι, επειδή πιο πάνω μίλησε για τον θάνατο και είπε: «Ή αγνοείτε, αδελφοί, ότι όσοι βαπτιστήκαμε στον Χριστό, βαπτιστήκαμε στον θάνατό του;», δεν είπε τίποτα σαφές για την ανάσταση, αλλά για τον τρόπο ζωής μετά το βάπτισμα, δίνοντας την εντολή να περιπατήσουμε σε νέα ζωή. Γι' αυτό εδώ, αναλαμβάνοντας το ίδιο θέμα, μας προαναγγέλλει πλέον εκείνη τη μελλοντική ανάσταση. Και για να μάθεις ότι δεν μιλάει για αυτήν την ανάσταση που προέρχεται από το βάπτισμα, αλλά για εκείνην, λέγοντας: «Διότι, αν έχουμε γίνει σύμφυτοι με το ομοίωμα του θανάτου του», δεν είπε ότι «θα γίνουμε του ομοιώματος της ανάστασης», αλλά «και της ανάστασης». Για να μην πεις, δηλαδή: «Και πώς, αν δεν πεθάναμε όπως πέθανε, θα αναστηθούμε όπως αναστήθηκε;», όταν μεν μνημόνευσε τον θάνατο, δεν είπε «σύμφυτοι με τον θάνατο», αλλά «με το ομοίωμα του θανάτου»· όταν όμως μνημόνευσε την ανάσταση, δεν είπε «με το ομοίωμα της ανάστασης», αλλά «θα είμαστε σύμφυτοι με την ίδια την ανάσταση».

Άκουσε λοιπόν τι λέει ο Παύλος, πώς αναφέρει και τα δύο για το βάπτισμα, ότι δηλαδή είναι θάνατος της αμαρτίας και σταυρός: «ή αγνοείτε ότι όσοι βαπτιστήκαμε στον Χριστό, στον θάνατό του βαπτιστήκαμε;». Και πάλι: «ο παλαιός μας άνθρωπος συσταυρώθηκε, για να καταργηθεί το σώμα της αμαρτίας». Για να μη φοβηθείς, λοιπόν, ακούγοντας για θάνατο και ακούγοντας για σταυρό, πρόσθεσε ότι ο σταυρός είναι θάνατος της αμαρτίας. Είδες πώς το βάπτισμα είναι σταυρός; Μάθε ότι και τον σταυρό τον ονόμασε βάπτισμα ο Χριστός, ανταλλάσσοντας μαζί σου το όνομα του βαπτίσματος. Το δικό σου βάπτισμα το ονόμασε σταυρό· τον δικό μου σταυρό, λέει, τον ονομάζω βάπτισμα. Και πού το λέει αυτό; «Έχω να βαπτιστώ ένα βάπτισμα, το οποίο εσείς δεν γνωρίζετε». Και από πού είναι φανερό ότι μιλάει για τον σταυρό; Τον πλησίασαν οι γιοι του Ζεβεδαίου, ή μάλλον «η μητέρα των γιων του Ζεβεδαίου» λέγοντας: «Πες να καθίσουν αυτοί οι δύο γιοι μου, ένας στα δεξιά και ένας στα αριστερά στη βασιλεία σου». Μητρικό ήταν το αίτημα, αν και απερίσκεπτο. Τι απάντησε λοιπόν ο Χριστός; «Μπορείτε να πιείτε το ποτήριο που εγώ πρόκειται να πιω, και να βαπτιστείτε το βάπτισμα με το οποίο εγώ βαπτίζομαι;». Βλέπεις ότι ονόμασε τον σταυρό βάπτισμα; Από πού είναι αυτό φανερό; «Μπορείτε», λέει, «να πιείτε το ποτήριο που εγώ πρόκειται να πιω;». Ποτήριο ονομάζει το πάθος και γι' αυτό λέει: «Πατέρα, αν είναι δυνατόν, ας παρέλθει από εμένα αυτό το ποτήριο».

Και εφόσον παραβαίνονται όλες, εύλογα η αμαρτία είναι μεγαλύτερη. ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΣΤʹ. «Τι λοιπόν θα πούμε; Να επιμένουμε στην αμαρτία, για να περισσέψει η χάρη; Μη γένοιτο· εμείς οι οποίοι πεθάναμε ως προς την αμαρτία, πώς θα ζήσουμε πλέον σε αυτήν;» Επανέρχεται πάλι στον προηγούμενο λόγο· και το νόημα είναι το εξής: Διαβάλλοντας κάποιοι τον Απόστολο, έλεγαν: «Επειδή αμαρτήσαμε πολύ, ας μην πάψουμε να αμαρτάνουμε, για να μας δοθεί περισσότερη χάρη»· το αναιρεί όμως αυτό, πρώτον μεν, με την απαγόρευση, λέγοντας «μη γένοιτο!», όπως συνηθίζεται να λέγεται για τα αναμφισβήτητα κακά. Έπειτα και με αναντίρρητο συλλογισμό: «Εμείς», λέει, «που πεθάναμε ως προς την αμαρτία, πώς θα ζήσουμε σε αυτήν;». Και αυτό που λέει σημαίνει το εξής: Γίναμε νεκροί ως προς την αμαρτία, αφού πιστέψαμε και φωτιστήκαμε (βαπτιστήκαμε)· και το «νεκροί» σημαίνει το να μην την υπακούμε πλέον. «Ή μήπως αγνοείτε ότι, όσοι βαπτιστήκαμε στον Ιησού Χριστό, στον θάνατό του βαπτιστήκαμε; Συνταφήκαμε, λοιπόν, μαζί του διά του βαπτίσματος στον θάνατο, ώστε, όπως ακριβώς ο Χριστός αναστήθηκε από τους νεκρούς διά της δόξας του Πατρός, έτσι κι εμείς να πορευθούμε σε μια νέα ζωή. Διότι, εάν έχουμε γίνει σύμφυτοι με το ομοίωμα του θανάτου του, θα γίνουμε και με της ανάστασής του.» Επειδή αυτό που ειπώθηκε ήταν ασφαλές, μας το επεξηγεί. Τι σημαίνει, λοιπόν, «βαπτιστήκαμε στον θάνατό του»; Σημαίνει το να πεθάνουμε κι εμείς, όπως ακριβώς εκείνος.

Όπως, λοιπόν, μία φορά συντελέστηκε ο θάνατος του Κυρίου, έτσι και μία φορά πρέπει να βαπτιζόμαστε, και να βαπτιζόμαστε σύμφωνα με τον λόγο του Κυρίου στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, διδασκόμενοι την ομολογία προς τον Πατέρα και τον Υιό και το Άγιο Πνεύμα. Όσοι, λοιπόν, αφού βαπτίστηκαν στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος και διδάχθηκαν τη μία φύση σε τρεις υποστάσεις της θεότητας, αναβαπτίζονται πάλι, αυτοί ανασταυρώνουν τον Χριστό, όπως λέει ο θείος απόστολος: «Διότι είναι αδύνατον αυτούς που μία φορά φωτίστηκαν» και τα εξής, «να τους ανακαινίσουν πάλι σε μετάνοια, εφόσον ανασταυρώνουν για τους εαυτούς τους τον Χριστό και τον διαπομπεύουν». Όσοι όμως δεν βαπτίστηκαν στο όνομα της Αγίας Τριάδας, αυτοί πρέπει να αναβαπτίζονται. Διότι, αν και ο απόστολος λέει ότι «βαπτιστήκαμε στον Χριστό» και «στον θάνατό του», δεν εννοεί ότι με αυτόν τον τρόπο πρέπει να γίνεται η επίκληση του βαπτίσματος, αλλά ότι το βάπτισμα είναι τύπος του θανάτου του Χριστού· διότι μέσα από τις τρεις καταδύσεις το βάπτισμα συμβολίζει τις τρεις ημέρες της ταφής του Κυρίου. Το να βαπτιστούμε, λοιπόν, στον Χριστό, σημαίνει ότι βαπτιζόμαστε πιστεύοντας σε αυτόν. Αλλά είναι αδύνατον να πιστέψει κανείς στον Χριστό, εάν δεν έχει διδαχθεί την ομολογία πίστεως στον Πατέρα, τον Υιό και το Άγιο Πνεύμα.

Κάθε πράξη λοιπόν και θαυματουργία του Χριστού είναι μέγιστη, θεία και θαυμαστή, αλλά από όλα πιο θαυμαστός είναι ο τίμιος σταυρός Του. Διότι με κανένα άλλο μέσο δεν καταργήθηκε ο θάνατος, δεν εξαλείφθηκε η αμαρτία του προπάτορα, δεν σκυλεύτηκε ο άδης, δεν δωρήθηκε η ανάσταση, δεν μας δόθηκε η δύναμη να καταφρονούμε τα παρόντα και αυτόν ακόμη τον θάνατο, δεν κατορθώθηκε η επάνοδος στην αρχαία μακαριότητα, δεν άνοιξαν οι πύλες του παραδείσου, δεν κάθισε η φύση μας εκ δεξιών του Θεού, δεν γίναμε τέκνα Θεού και κληρονόμοι, παρά μόνο διά του σταυρού του Κυρίου μας Ιησού Χριστού. Διότι διά του σταυρού κατορθώθηκαν όλα αυτά. «Επειδή όσοι βαπτιστήκαμε στον Χριστό», λέει ο απόστολος, «βαπτιστήκαμε στον θάνατό Του». Και όσοι βαπτιστήκαμε στον Χριστό, ενδυθήκαμε τον Χριστό.

Γι' αυτό και λέει: «Ο πρώτος Αδάμ έγινε ζωντανή ψυχή, ο δεύτερος Αδάμ ζωοποιό πνεύμα». Λέει ο Κύριος στους μαθητές του: «Πορευθείτε και μαθητεύστε όλα τα έθνη, βαπτίζοντάς τους στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος». Και ο θειότατος Παύλος λέει: «Όσοι βαπτιστήκατε στον Χριστό, βαπτιστήκατε στον θάνατό του». Έναν Υιό μνημόνευσε ο Κύριος λέγοντας: «Και του Υιού», και όχι: Και των υιών.

Ομοίως, όποιος Επίσκοπος ή Πρεσβύτερος δεν θελήσει να βαπτίσει με το βάπτισμα της Καθολικής Εκκλησίας τον μολυσμένο, δηλαδή αυτόν που έχει βαπτιστεί από τους ασεβείς, ήτοι τους αιρετικούς, ας καθαιρείται, επειδή εμπαίζει τον σταυρό και τον θάνατο του Κυρίου, νομίζοντας κακώς και εσφαλμένως ότι το μολυσμένο και βδελυρό βάπτισμα των αιρετικών είναι τύπος του σταυρού και του θανάτου του Κυρίου, πράγμα που δεν ισχύει, και γι' αυτό το αποδέχεται και το θεωρεί ίσο με το βάπτισμα των ορθοδόξων. Και επιπλέον, επειδή δεν διακρίνει τους αληθινούς ιερείς των ορθοδόξων από τους ψευδείς ιερείς των αιρετικών, αλλά τους αποδέχεται εξίσου και τους δύο ως αληθινούς. Διότι ούτε το μυσαρό βάπτισμα των αιρετικών καθιστά αληθινούς Χριστιανούς όσους βαπτίζονται μέσω αυτού, ούτε η χειροτονία τους καθιστά αληθινούς ιερείς τους χειροτονουμένους, σύμφωνα με τον ξη' Αποστολικό Κανόνα. Ας σημειωθεί δε ότι, όπως είπαμε, το άγιο Βάπτισμα τελείται ως τύπος του σταυρού και του θανάτου του Κυρίου. Διότι, όπως λέει ο Παύλος, όσοι βαπτιστήκαμε στον Χριστό, βαπτιστήκαμε στον θάνατό Του.

Διότι εκείνη ήταν η μεγάλη φωνή, το «Πατέρα, στα χέρια σου παραδίδω το πνεύμα μου». Γι' αυτό, αφού προφήτευσε την ανάπλαση των οστών, προσθέτει: «Και ακούστηκε φωνή ενώ εγώ προφήτευα, και ιδού, έγινε σεισμός, και τα οστά πλησίασαν, το κάθε οστό στην άρθρωσή του». Και αυτό είναι γνώρισμα της υπερφυσικής δύναμης του Σωτήρα, να κατορθώνει τα αντίθετα μέσω των αντιθέτων. Και ο σεισμός δεν προκάλεσε σύγχυση, αλλά συνένωσε τα χωρισμένα, όπως ακριβώς και η μάχαιρα έφερε την ειρήνη στον κόσμο, και η φωτιά δεν κατέστρεψε αλλά έσωσε, αυτή «που ήρθε να βάλει επί της γης» ο Κύριος. «Ακούστηκε φωνή ενώ εγώ προφήτευα, και ιδού, έγινε σεισμός, και τα οστά πλησίασαν, το κάθε οστό στην άρθρωσή του». Διότι, αφού ευαγγελίστηκε τη βασιλεία και κήρυξε τη σωτηρία που ήρθε να φέρει, ανεβαίνει στον σταυρό και πεθαίνει, και πεθαίνοντας, έκανε πράξη αυτά που υποσχέθηκε και προφήτευσε· και αφού υψώθηκε, είλκυσε προς τον εαυτό του τους ανθρώπους και συνέδεσε τους πάντες με τον εαυτό του και έγινε για εμάς ό,τι είναι η κεφαλή στα μέλη. Διότι μέσω του βαπτίσματος συνθαπτόμαστε με τον Σωτήρα, επειδή αυτόν ενδυόμαστε όταν βαπτιζόμαστε. Και το βάπτισμα εισήχθη από τον θάνατό του· «διότι στον θάνατό του βαπτιστήκαμε».

Ρωμ. 5,21 «Έτσι και η χάρη», λέει, «θα βασιλεύσει μέσω της δικαιοσύνης». Η σύνταξη είναι η εξής: μέσω της δικαιοσύνης που επιτελέστηκε και παρασχέθηκε δια του Ιησού Χριστού. Ρωμ. 6,3—4 Για να πεθάνουμε θάνατο παρόμοιο με τον δικό Του, ή για να φανεί αυτός τέλειος και εξαιρετικά λυσιτελής. Αυτά δε επιτυγχάνονται δια του βαπτίσματος· διότι με το να βαπτιζόμαστε αποβάλλουμε τις αμαρτίες, πράγμα που άρχισε να κατεργάζεται ο θάνατος του Χριστού· επειδή, πράγματι, πέθανε για τις δικές μας αμαρτίες, θέλοντας να μας ελευθερώσει από αυτές. Ενέργησε λοιπόν ο θάνατος του Χριστού την απόθεση και νέκρωση των αμαρτιών, και, όσον αφορά το δικό Του μέρος, το ολοκλήρωσε εξ ολοκλήρου. Υπολείπεται δε μόνον η δική μας πίστη, γνώμη και προαίρεση· και αυτά επιδεικνύονται δια του βαπτίσματος, με την τέλεση του οποίου, ο θάνατος του Χριστού εμφανίζεται ακόμη περισσότερο ως προς το μέγεθος της σωτηρίας που προσέφερε. Καλώς λοιπόν λέει: «εις τον θάνατόν Του εβαπτίσθημεν», δηλαδή: για να πεθάνουμε εμείς θάνατο παρόμοιο με τον δικό Του, ενταφιάζοντας τις αμαρτίες στο βάπτισμα, και για να επιδειχθεί σε όλους πιο εμφανώς το κέρδος του σωτηριώδους θανάτου Του, εφόσον εισφέρουμε και εμείς προς την ολοκλήρωση της σωτηρίας τη γνώμη, την προαίρεση και την πίστη δια του βαπτίσματος. «Ούτω και ημείς εν καινότητι ζωής περιπατήσωμεν». Νέα πρέπει να είναι η ζωή των πιστών, χωρίς να συμπαρασύρει μαζί της κανένα εφόδιο της παλαιάς αμαρτίας.

Αλλά γιατί να μην αναφέρω και κάτι άλλο, που δεν είναι λιγότερο δυσβάσταχτο από όσα έχουν ειπωθεί, για να μην πω βαρύτερο από όλα; Η μεγαλόφωνη σάλπιγγα του Πνεύματος, ο Παύλος, ο ουράνιος άνθρωπος, διασάλπισε μεγάλα και περίτρανα ότι «στον θάνατο του Χριστού βαπτιστήκαμε»· ακούς, άνθρωπε; Αλλά ο ίδιος προείπε: «όσοι βαπτιστήκαμε στον Χριστό»· επομένως, ταυτόχρονα υπάρχουν δύο μυσταγωγίες, σύμφωνα με την αντίληψη εκείνων που δογματίζουν ότι τα ονόματα χρησιμοποιούνται αδιακρίτως: η μία βαπτίζει στον θάνατο του Χριστού, και η άλλη στον Χριστό Ιησού, αλλά όχι στον θάνατό Του.

Παρόμοια ακολουθία έχει και αυτό που αναφέρει ο δάσκαλος της οικουμένης: «όσοι βαπτιστήκαμε στον Χριστό, βαπτιστήκαμε στον θάνατό του». Διότι μέσω του «βαπτιστήκαμε στον Χριστό» δηλώνει ότι και εμείς επιτελούμε την αναγέννηση σύμφωνα με τη δική του μυσταγωγία και την παραδομένη τελετή, ενώ μέσω του «στον θάνατό του» δεν εννοεί ότι τελεσιουργούμε το λουτρό της παλιγγενεσίας με την επίκληση του δεσποτικού θανάτου (μη γένοιτο, διότι ένα τέτοιο παράπτωμα το τόλμησε ο Ευνόμιος ο Ανόμοιος), αλλά ότι όσοι βαπτίζονται εις το όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, μέσα από ιερά σύμβολα και μυστικά αινίγματα, μιμούνται τον θάνατο του Σωτήρα και αποτυπώνουν και μορφοποιούν όσα εκείνος εκούσια υπέμεινε, απεικονίζοντας μεν την τριήμερη παραμονή του στον Άδη με την τριπλή κατάδυση, και με την ισάριθμη πάλι ανάδυση την τριήμερη ανάσταση, μέσω της οποίας συνεικονίζεται για εμάς η αποκατάσταση του παλαιωθέντος Αδάμ και η ανακαίνιση. Επειδή και το ίδιο το να βαπτίζεται κανείς στον Χριστό, και στον θάνατό του, και σε ένα σώμα, και στο όνομα του Χριστού, και τα παρόμοια, ως προς το σχήμα των ονομάτων και των ρημάτων δεν φαίνεται να διαφέρουν πολύ μεταξύ τους, ωστόσο ως προς τη σημασία του νοήματος, τη διάκριση και τη δήλωση του πράγματος, εμφανίζουν τη μέγιστη δυνατή διαφορά.

Ακούς, ω Παύλε; Αλλά κάνε υπομονή να ετοιμάζεσαι για αγώνες ακόμη και μετά τους στεφάνους. Πάλι καταστρέφεις την εκκλησία; Πάλι λαμβάνεις επιστολές από τους Ιουδαίους αρχιερείς; Και αφού έγινες Παύλος, ξαναέγινες Σαύλος; Και πώς, ενώ δίδαξες αυτά, λες πάλι ότι όλοι βαπτίζονται στον θάνατο του Χριστού; Και από τη μια, μαζί με τους συναποστόλους και τους συναγωνιστές σου, απαιτείς την επιβολή ποινών σε όσους τολμούν να βαπτίζουν στο όνομα κάποιου από αυτούς, από την άλλη όμως, μένοντας μόνος σου, όχι μόνο το λες, και μάλιστα όχι κρυφά σε κάποια γωνιά, αλλά και το κηρύττεις, και όχι απλώς το κηρύττεις χωρίς να το γράφεις, αλλά αποδίδεις στο κήρυγμα ακαταμάχητη ισχύ δια της γραφής, γράφοντας μάλιστα προς τους Ρωμαίους, ότι όσοι βαπτίζονται, βαπτίζονται στον θάνατο του Χριστού;

Αλλά ο κήρυκας της αλήθειας, σε αυτούς που εισάγουν την καινοτομία στο βάπτισμα και τον κατηγορούν ότι και ο ίδιος επιδοκιμάζει αυτή τη δοξασία, θα τους αποστόμωνε με αυτόν τον τρόπο. Ναι, λέει, ομολογώ βέβαια ότι όσοι βαπτίστηκαν, βαπτίστηκαν στον θάνατο του Χριστού, αλλά δεν ομολογώ ότι το βάπτισμα ιερουργείται με την επίκληση του θανάτου του, μη γένοιτο, αλλά ότι αυτό το δώρο της άφεσης τελείται, όπως ακριβώς παρέδωσε ο ίδιος ο Σωτήρας, στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, και ότι αυτό αποτελεί σύμβολο του θανάτου του, εικονίζοντας και αναπαριστώντας μέσα από την τριπλή κατάδυση και ανάδυση την τριήμερη ταφή και ανάστασή του. Γι' αυτό και δεν είπα απλώς «στον θάνατό του βαπτιστήκαμε», αλλά προτάσσοντας το «όσοι βαπτιστήκαμε στον Χριστό», πρόσθεσα στη συνέχεια το «στον θάνατό του βαπτιστήκαμε», διδάσκοντας με τη διαδοχική παράθεση των διαφορετικών εννοιών και ονομάτων ότι με καμία από αυτές δεν ιερουργείται το βάπτισμα (διότι διαφορετικά θα συλλαμβανόμουν να σκέφτομαι και να λέω τα αντίθετα, και μάλιστα ταυτόχρονα), αλλά με το να πω «βαπτιστήκαμε στον Χριστό» υποδήλωσα ότι βαπτιζόμαστε σύμφωνα με τη δική του μυσταγωγία, ενώ με το να πω «στον θάνατό του βαπτιστήκαμε», υποδήλωσα ότι το σωτήριο βάπτισμα φέρει τον τύπο και την εικόνα του θανάτου του, ο οποίος ανέβλυσε για εμάς την αθανασία.