Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ 6:9

Επειδή γνώριζαν ότι ούτε η πρώτη ανάσταση, ούτε η δεύτερη, ή πάλι η ανάσταση μετά την ογδόη, η οποία έγινε μέσω των αποστόλων, αποτελεί έγερση του κόσμου, παρά μόνο η ογδόη ανάσταση του Κυρίου, «εις το τέλος, υπέρ της ογδόης», όταν ο θάνατος σαν σε όγδοη ημέρα περιτεμνόταν και η αθανασία ανέστη σαν από παλιγγενεσία. Οι πρώτοι νεκροί και οι έσχατοι, εκείνοι πριν από την ογδόη και εκείνοι μετά την ογδόη, αναστήθηκαν, αλλά και πάλι πέθαναν. Κατά την ογδόη, ο Χριστός αναστήθηκε και δεν πέθανε πλέον. Και μάρτυρας είναι ο απόστολος που λέει: «Ότι ο Χριστός, αφού εγέρθηκε από τους νεκρούς, δεν πεθαίνει πλέον· ο θάνατος δεν τον κυριεύει πια». Επειδή λοιπόν μόνο η ανάσταση κατά την ογδόη άνθισε την αθανασία στον κόσμο, «υπέρ της ογδόης». Ω ανάσταση, κατάλυση του θανάτου· ω ανάσταση, καθαίρεση του διαβόλου· ω ανάσταση, έγερση της οικουμένης· ω ανάσταση, πτώση των δαιμόνων· ω ανάσταση, ανανέωση των ανθρώπων· ω ανάσταση, κένωση του διαβόλου και του άδη· ω ανάσταση, αποκατάσταση του παραδείσου· ω ανάσταση, απόλαυση της αιώνιας ζωής· ω ανάσταση, αιώνια ανάπαυση. «Σώσον με, Κύριε, ότι εξέλιπεν όσιος». Και ποιος όσιος εξέλιπε;

Γιατί ονομάζεται πρωτότοκος; Διότι αναστήθηκε πρώτος από τον Άδη, όπως ακριβώς πρόκειται να αναστηθούμε και εμείς κατά τη Δευτέρα Παρουσία. Και επειδή αναστήθηκε πριν από εκείνον ο Λάζαρος και η θυγατέρα του Ιαείρου, καθώς και πολλοί άλλοι, γιατί δεν ονομάστηκε κάποιος από αυτούς πρωτότοκος; Διότι εκείνοι, αφού αναστήθηκαν από τους νεκρούς, πέθαναν και πάλι. Ο Χριστός, όμως, αφού αναστήθηκε, δεν πέθανε πλέον. Και ό,τι πρόκειται να συμβεί σε εμάς κατά την ανάσταση, αυτό συνέβη και σε εκείνον. Διότι πρώτος αναστήθηκε από τους νεκρούς την ανάσταση της αφθαρσίας, την οποία ελπίζουμε να απολαύσουμε και εμείς στο μέλλον, και την οποία δεν διαδέχεται ο θάνατος.

«Διότι, εάν γίναμε σύμφυτοι με αυτόν κατά την ομοιότητα του θανάτου του, θα είμαστε σύμφυτοι και κατά την ομοιότητα της αναστάσεώς του· γνωρίζοντας τούτο, ότι ο παλαιός μας άνθρωπος συσταυρώθηκε, για να καταργηθεί το σώμα της αμαρτίας, ώστε να μην είμαστε πλέον δούλοι της αμαρτίας. Διότι εκείνος που πέθανε έχει δικαιωθεί από την αμαρτία. Εάν λοιπόν πεθάναμε μαζί με τον Χριστό, πιστεύουμε ότι και θα ζήσουμε μαζί του, γνωρίζοντας ότι ο Χριστός, αφού αναστήθηκε από τους νεκρούς, δεν πεθαίνει πλέον· ο θάνατος δεν τον εξουσιάζει πια. Διότι ο θάνατος που πέθανε, ήταν θάνατος ως προς την αμαρτία μια για πάντα· ενώ η ζωή που ζει, είναι ζωή για τον Θεό. Έτσι και εσείς να θεωρείτε τους εαυτούς σας αφενός ότι είναι νεκροί ως προς την αμαρτία, αφετέρου δε ζωντανοί για τον Θεό, εν Χριστώ Ιησού.» Από όλα αυτά κατανοείται κατά ομοιότητα και ο λόγος περί της άνωθεν γεννήσεως. Θα ήταν όμως αδύνατον να γεννηθεί κανείς άνωθεν, εάν δεν είχε προηγηθεί η χάρις του Θεού· όπως δηλώνει ο ίδιος ο Απόστολος τόσο από τα προηγούμενα όσο και από τα επόμενα κεφάλαια σχετικά με το βάπτισμα.

Επιπλέον αυτών, μας βεβαιώνει λέγοντας: «Διότι, εάν έχουμε γίνει σύμφυτοι με το ομοίωμα του θανάτου του, θα είμαστε σύμφυτοι και με την ανάστασή του». Και πάλι, διδάσκοντάς μας το ίδιο δόγμα περί αυτού του βαπτίσματος με τρόπο πιο πειστικό και επιτακτικό, προσθέτει λέγοντας ότι: «Ο Χριστός, αφού αναστήθηκε από τους νεκρούς, δεν πεθαίνει πλέον· ο θάνατος δεν τον κυριεύει πια. Διότι ως προς το ότι πέθανε, πέθανε για την αμαρτία εφάπαξ· ως προς το ότι ζει, ζει για τον Θεό. Έτσι κι εσείς, να θεωρείτε τους εαυτούς σας νεκρούς μεν ως προς την αμαρτία, ζωντανούς δε για τον Θεό εν Χριστώ Ιησού». Ο Απόστολος, λοιπόν, αφού προσέθεσε την οικονομία του ίδιου του Κυρίου μας Ιησού Χριστού για την άφεση των αμαρτιών μας μέσω της ενανθρωπήσεώς Του μέχρι θανάτου, μας διδάσκει με τρόπο πιο πειστικό και επιτακτικό να είμαστε αναντίρρητα νεκροί μεν ως προς την αμαρτία, ζωντανοί δε για τον Θεό εν Χριστώ Ιησού, ώστε, όπως ακριβώς ο Χριστός, αφού πέθανε για εμάς και αναστήθηκε από τους νεκρούς υπέρ ημών, δεν πεθαίνει πλέον, έτσι κι εμείς, έχοντας βαπτιστεί στον θάνατο σύμφωνα με το ομοίωμά Του, να πεθάνουμε ως προς την αμαρτία· και μέσω της αναδύσεως από το βάπτισμα, σαν να έχουμε αναστηθεί από τους νεκρούς, να ζήσουμε για τον Θεό εν Χριστώ Ιησού και να μην πεθάνουμε πλέον, δηλαδή να μην αμαρτήσουμε πλέον· διότι «η ψυχή που αμαρτάνει, αυτή θα πεθάνει». Και όπως ακριβώς Εκείνον δεν Τον κυριεύει ο θάνατος, έτσι και εμάς να μην μας κυριεύσει πλέον η αμαρτία· δηλαδή, να μην την πράττουμε πια.

«Ευχαριστώ τον Θεό διά του Ιησού Χριστού του Κυρίου μας», ο οποίος είπε: «Αυτό είναι το αίμα μου της καινής διαθήκης, το οποίο εκχέεται υπέρ πολλών προς άφεση αμαρτιών»· όπως μαρτυρεί και ο Απόστολος λέγοντας: «Στον οποίο έχουμε την απολύτρωση διά του αίματός του, την άφεση των παραπτωμάτων»· και τότε προσερχόμαστε στο διά του ύδατος βάπτισμα, το οποίο είναι ομοίωμα του σταυρού, του θανάτου, της ταφής και της εκ νεκρών αναστάσεως· συνάπτοντας συνθήκες και τηρώντας εκείνες που έχουν επισφραγιστεί από τον ίδιο τον Απόστολο στη σχετική περικοπή περί αυτού του βαπτίσματος, λέγοντας: «Γνωρίζοντας ότι ο Χριστός, αφού αναστήθηκε από τους νεκρούς, δεν πεθαίνει πλέον· ο θάνατος δεν τον εξουσιάζει πια. Διότι, τον θάνατο που πέθανε, τον πέθανε για την αμαρτία εφάπαξ· ενώ τη ζωή που ζει, τη ζει για τον Θεό».

Είναι σαν να επέλεγε να πει: «Ο Λόγος έγινε σάρκα και κατοίκησε ανάμεσά μας», και υπέστη κατά σάρκα τον θάνατο για τη ζωή όλων, και έτσι τον γνωρίσαμε· όμως από τώρα και στο εξής δεν τον γνωρίζουμε πλέον έτσι. Διότι, αν και είναι με σάρκα, επειδή αναστήθηκε την τρίτη ημέρα και βρίσκεται κοντά στον Πατέρα στους ουρανούς, εντούτοις νοείται πάνω από τη σάρκα. Επειδή πέθανε μία φορά, «δεν πεθαίνει πλέον, ο θάνατος δεν τον κυριεύει πια· διότι αυτός ο θάνατος που πέθανε, τον πέθανε για την αμαρτία μία για πάντα· αυτό όμως που ζει, το ζει για τον Θεό». Επομένως, εάν ο αρχηγός της ζωής μας βρέθηκε σε αυτή την κατάσταση, είναι απολύτως αναγκαίο και εμείς οι ίδιοι, ακολουθώντας τα ίχνη του, να νοούμαστε όχι πλέον κατά σάρκα, αλλά πάνω από τη σάρκα.

Διότι, αν εξετάσουμε όσο το δυνατόν καλύτερα το νόημα του δικού του μυστηρίου, θα διαπιστώσουμε ότι δεν πέθανε τυχόν για τον εαυτό του, ούτε κυρίως για τον εαυτό του, αλλά υπέρ ολόκληρης της ανθρωπότητας υπέστη και έπραξε και το ίδιο το πάθος, και μετά από αυτό την ανάσταση. Διότι πέθανε κατά σάρκα, προσφέροντας τη δική του ζωή ως ισάξιο αντάλλαγμα για τη ζωή όλων, και εξαλείφοντας στο πρόσωπό του τη δύναμη εκείνης της αρχαίας κατάρας, αυτός που αξίζει όσο όλοι. Αναστήθηκε δε πάλι εκ νεκρών σε μια άφθαρτη και ατελεύτητη ζωή, ανασταίνοντας μέσα του ολόκληρη τη φύση. Διότι, εφόσον πέθανε μία φορά, σύμφωνα με το γεγραμμένο, «δεν πεθαίνει πλέον. Ο θάνατος δεν τον κυριεύει πια. Διότι το ότι πέθανε, πέθανε για την αμαρτία εφάπαξ, ενώ το ότι ζει, ζει για τον Θεό». Αυτό θα αληθεύει και για εμάς τους ίδιους διά του Χριστού. Διότι δεν θα αναστηθούμε πάλι για τον θάνατο, αλλά για την απέραντη ζωή, αν και μετά από αυτό θα υπάρχει μεγάλη διαφορά μεταξύ των αναστημένων, αναφέρομαι ως προς τη δόξα, και την ανταπόδοση που οφείλεται στη διαγωγή του καθενός. Έχοντας γίνει λοιπόν «υπήκοος στον Θεό και Πατέρα μέχρι θανάτου, και μάλιστα θανάτου σταυρικού», σύμφωνα με τα λόγια του Παύλου, υπερυψώθηκε πάλι λαμβάνοντας το όνομα που είναι πάνω από κάθε όνομα.

Με αυτόν τον τρόπο, λοιπόν, και σε εσάς τους ίδιους ο πόνος δεν θα είναι χωρίς ανταμοιβή. Διότι θα χαρείτε, όταν δείτε να γεννιέται ένα παιδί ξένο προς τον κόσμο, άφθαρτο και ανώλεθρο. Εννοεί, προφανώς, τον εαυτό του. Λέει, μάλιστα, ότι η χαρά για αυτόν θα είναι αναφαίρετη και αναπόβλητη. Διότι, σύμφωνα με τα λόγια του Παύλου, ή μάλλον σύμφωνα με τη δύναμη της αλήθειας, εφόσον πέθανε μία φορά, «δεν πεθαίνει πλέον». Επομένως, η χαρά για αυτόν είναι σταθερά θεμελιωμένη, και πολύ δικαιολογημένα. Διότι, αν λυπηθήκαμε για τον θάνατο, ποιος θα αφαιρέσει τη χαρά από εμάς που γνωρίζουμε ότι και ζει και παραμένει στο διηνεκές, ως ο δότης και πρύτανης των πνευματικών μας αγαθών; Από τους αγίους, λοιπόν, κανείς δεν αφαιρεί τη χαρά, σύμφωνα με τα λόγια του Σωτήρα· αφαιρέθηκε όμως αμέσως από εκείνους που τον καθήλωσαν στον σταυρό. Διότι, με την κατάργηση του πάθους, για το οποίο θεωρούσαν ότι έπρεπε να χαίρονται, θα τους συμβεί πλέον να λυπούνται από αναπόδραστη ανάγκη. <Και εκείνη την ημέρα δεν θα με ρωτήσετε τίποτα. Αμήν, αμήν σας λέγω, αν κάτι...>

Δεν είπε ο Πέτρος: εσύ είσαι Χριστός ή υιός του Θεού, αλλά: ο Χριστός, ο Υιός του Θεού· διότι πολλοί μεν είναι χρισμένοι κατά χάριν και έχουν το αξίωμα της υιοθεσίας, αλλά μόνο ένας είναι εκ φύσεως Υιός του Θεού. Γι' αυτό χρησιμοποίησε το άρθρο και είπε: ο Χριστός, ο Υιός του Θεού. Και αποκαλώντας τον Υιό του Θεού του ζώντος, αποδεικνύει ότι ο ίδιος ήταν η ζωή και ο θάνατος δεν τον κυριεύει. Διότι, έστω και αν για λίγο η σάρκα ασθένησε και πέθανε, εντούτοις αναστήθηκε, καθώς δεν ήταν δυνατόν ο Λόγος που βρισκόταν μέσα της να κρατηθεί από τα δεσμά του θανάτου.

«Διότι, αφού πέθανε μία φορά, δεν πεθαίνει πλέον· ο θάνατος δεν τον κυριεύει πια», σύμφωνα με τα λόγια του Παύλου. Γι' αυτό άλλωστε και έλεγε: «Ακόμη και αν γνωρίσαμε τον Χριστό κατά σάρκα, τώρα όμως δεν τον γνωρίζουμε πλέον έτσι». Διότι τότε θα τον επιγνώσουμε λαμπρότερα, όχι από εκείνα κατά τα οποία είναι άνθρωπος, αλλά από εκείνα κατά τα οποία είναι αληθινός Θεός, εφόσον θα έχει πλέον ολοκληρωθεί η οικονομία για την οποία έγινε σάρκα. Διότι, όπως είναι φυσικό, οι λόγοι περί της σαρκώσεως θα παύσουν, ενώ θα εισέλθει η ανώτερη γνώση, και μία θεία σύνεση θα αναλάμψει μέσα μας από αυτόν περί της σωτηρίας που βρίσκεται σε θεοπρεπή δόξα. Παραγγέλλει δε να τρώγονται τα κρέατα του προβάτου ψημένα στη φωτιά, διότι ακριβώς πρέπει να είναι θερμοί στο πνεύμα εκείνοι που ανέρχονται προς την κατανόηση του Χριστού.

Και αυτό θα σου το καταστήσει σαφές ο θεσπέσιος Παύλος, λέγοντας: «Ο δε Χριστός, αφού εμφανίστηκε ως αρχιερέας των μελλοντικών αγαθών, διαμέσου της μεγαλύτερης και τελειότερης σκηνής, η οποία δεν είναι χειροποίητη, δηλαδή δεν ανήκει σε αυτήν την κτίση, ούτε με αίμα τράγων και μόσχων, αλλά με το δικό του αίμα, εισήλθε μία για πάντα στα άγια, εξασφαλίζοντας αιώνια λύτρωση». Διότι, όπως ο ίδιος λέει κάπου πάλι: «Εφόσον πέθανε μία φορά, δεν πεθαίνει πλέον· ο θάνατος δεν τον κυριεύει πια. Διότι ως προς αυτό που πέθανε, πέθανε για την αμαρτία μία για πάντα· ως προς αυτό όμως που ζει, ζει για τον Θεό». Εισερχόταν, λοιπόν, ο θεσπέσιος Ααρών στα Άγια των αγίων, μία φορά τον χρόνο, με το αίμα του καθαρισμού των αμαρτιών.

Το πρόσωπο του Μωυσή, επίσης, κάποιες φορές παριστάνει τον νόμο που δόθηκε μέσω αυτού, σύμφωνα με αυτό που έχει λεχθεί ορθά στις ευαγγελικές παραβολές: «Έχουν τον Μωυσή και τους προφήτες». ΠΑΛΛ. Ορθά μίλησες. ΚΥΡ. Αλλά τι να θέλει να υποδηλώσει πάλι το ότι έπρεπε σε μία μέρα, και μάλιστα την πρώτη μέρα του πρώτου μήνα, και κατά το δεύτερο έτος, να στηθεί η αγία σκηνή; Ας το πούμε, αναζητώντας την αλήθεια, και αυτό που φαίνεται το πιο άριστο σε αυτούς που θα το διαβάσουν. Γιατί η μία ημέρα υποδηλώνει τον πολυπόθητο σε εμάς και σωτήριο καιρό, κατά τον οποίο ο Μονογενής, αφού έγινε άνθρωπος, με τον θάνατο της δικής του σάρκας απέκτησε αυτούς που βρίσκονται πάνω στη γη για τον Θεό και Πατέρα. Και ένας είναι για όλους αυτός ο καιρός· διότι, αφού πέθανε μία φορά, δεν πεθαίνει πλέον· ο θάνατος δεν τον κυριεύει πλέον, σύμφωνα με τις Γραφές. Διότι δεν θα περιμένουμε πλέον να πεθάνει ο Υιός για εμάς και για τα πνεύματα που βρίσκονται στον άδη, ούτε να γίνει δεύτερη απαρχή αυτών που έχουν κοιμηθεί. Διότι, αφού δεν θα υπάρξει πλέον θάνατος, πώς θα μπορούσε να υπάρξει και ανάσταση;

Διότι μας προστατεύει το αίμα της ζωής, δηλαδή του Χριστού. Και λέει ότι πρέπει μέσα σε μία νύχτα να καταναλωθούν τα κρέατα του αμνού· διότι πραγματικά ένας είναι ο καιρός του σωτήριου πάθους, και αφού πέθανε μία φορά, δεν πεθαίνει πλέον, σύμφωνα με το γεγραμμένο: ο θάνατος δεν τον κυριεύει πια. Διότι όσον αφορά στον θάνατό του, πέθανε για την αμαρτία μία για πάντα, ενώ όσον αφορά στη ζωή του, ζει για τον Θεό. Και τα κρέατα τρώγονται ψητά, μαζί με άζυμα ψωμιά και πικρά χόρτα. Το μεν ψητό υποδηλώνει κατά κάποιον τρόπο την τελείωση του Εμμανουήλ μέσω των παθημάτων. «Διότι έπρεπε, έπρεπε», λέει, «τον αρχηγό της σωτηρίας μας να τον τελειώσει μέσω των παθημάτων». Το γεγονός δε ότι τρώγεται με άζυμα και πικρά χόρτα, διαγράφει συμβολικά ότι θα πρέπει και εμείς οι ίδιοι, στους οποίους παρατίθεται προς μετάληψη ο Χριστός, να έχουμε απαλλαγεί από τη νοητή ζύμη, δηλαδή την κακία και τον δόλο, και να αγαπάμε πάρα πολύ την καρτερία στα πάθη χάριν της αγάπης προς αυτόν, και να υπομένουμε πικρούς πόνους, ακολουθώντας τα ίχνη εκείνου που εισήλθε στον θάνατο για εμάς. Διότι, παρακινώντας μας προς αυτό, λέει: «Δεν υπάρχει μαθητής ανώτερος από τον δάσκαλο, ούτε δούλος ανώτερος από τον κύριό του». «Αν εμένα δίωξαν, θα διώξουν και εσάς· αν τον οικοδεσπότη τον αποκάλεσαν Βεελζεβούλ, πόσο μάλλον τους οικιακούς του». Απαγορεύει λοιπόν ο νόμος να τρώγεται ωμό, και μάλιστα βρασμένο σε νερό, αν και νομίζω ότι κανείς δεν θα το έτρωγε ωμό, ακόμη κι αν ίσως δεν το είχε πει ο νόμος.

ΜΥΣΤΑΓΩΓΙΚΗ ΚΑΤΗΧΗΣΗ Β΄ ΠΕΡΙ ΒΑΠΤΙΣΜΑΤΟΣ Και ανάγνωσμα από την προς Ρωμαίους επιστολή: «Ή αγνοείτε ότι όσοι βαπτιστήκαμε στον Χριστό Ιησού, στον θάνατό του βαπτιστήκαμε;» έως το: «διότι δεν είστε υπό τον νόμο, αλλά υπό τη χάρη». Σας είναι χρήσιμες οι καθημερινές μυσταγωγίες και οι νέες διδασκαλίες, επειδή εξαγγέλλουν καινούργια πράγματα, και μάλιστα σε εσάς, που έχετε ανακαινιστεί από την παλαιότητα στην καινότητα. Γι' αυτόν τον λόγο, είναι ανάγκη να σας παραθέσω τη συνέχεια της χθεσινής μυσταγωγίας, για να μάθετε τίνος πράγματος ήταν σύμβολα όσα τελέστηκαν από εσάς στον εσωτερικό οίκο.

Εάν όμως ο Χριστός είναι η απαρχή, γιατί ανέφερε διαχωρισμό, λέγοντας «έπειτα οι του Χριστού»; Ασφαλώς όχι εξαιτίας μιας πρώτης και μιας δεύτερης ανάστασης. Διότι, εάν μίλησε εξαιτίας δύο αναστάσεων, λέγοντας «έπειτα οι του Χριστού, και έπειτα το τέλος», θα βρεθεί ο Χριστός να είναι απαρχή και των απίστων. Αλλά μη γένοιτο να σκεφτούμε κάτι τέτοιο. διότι ο Χριστός δεν είναι απαρχή των ασεβών, αλλά μόνο των ευσεβών. Και πώς θα υπάρξει ανάσταση πριν από τη συντέλεια του κόσμου, όταν ο Χριστός έλθει κατά τη Δευτέρα Παρουσία Του; Εάν όμως έρχεται για να συμβασιλεύσει με τους δικαίους, και αναληφθεί πάλι, και έπειτα έρθει ξανά ως κριτής, τότε θα έχει κάνει τρεις παρουσίες. Και πώς αυτό δεν έχει γραφτεί σε καμία Γραφή; Αλλά είναι και αδύνατον. διότι, εάν έλθει πριν από τη συντέλεια του κόσμου, επειδή ο κόσμος είναι ακόμη φθαρτός, κάνει και τους δικαίους να βρίσκονται μέσα στη φθορά, και να πεθάνουν πάλι, καθώς και Εκείνον που θα συμμετέχει μαζί τους στη φθορά. Αλλά βέβαια δεν έχουν έτσι τα πράγματα. διότι, όπως λέει ο Απόστολος, είναι ορισμένο για όλους τους ανθρώπους να πεθάνουν μια φορά, και μετά από αυτό ακολουθεί η κρίση. Έτσι, λέει, και ο Χριστός πέθανε μία φορά. ο θάνατος δεν θα Τον κυριεύσει πλέον. Μία λοιπόν είναι η ανάσταση δικαίων και αδίκων, η οποία σαφώς θα επέλθει σε μια στιγμή, σε μια ριπή του οφθαλμού.

Εάν όμως κάποιος, σκεπτόμενος σοφιστικά, πει: «Μα το σώμα του Σωτήρα μας ήταν ξεχωριστό, επειδή συλλήφθηκε μόνο από τη Μαρία και χωρίς ανδρικό σπέρμα», άραγε λοιπόν και το σώμα του Αδάμ ήταν διαφορετικό από το δικό μας, επειδή πάρθηκε μόνο από το χώμα χωρίς ανδρικό σπέρμα; Αλλά κανείς δεν μπορεί να το πει ούτε να το αποδείξει αυτό. Εάν πάλι κάποιος, σοφιζόμενος, πει: «Μόνο το σώμα του Χριστού αναστήθηκε ολόκληρο, ενώ το δικό μας δεν ανασταίνεται το ίδιο, αλλά αντί για αυτό κάποιο άλλο», πώς λοιπόν λέει: «Ο Χριστός αναστήθηκε, ως απαρχή εκείνων που έχουν κοιμηθεί»; Ένα και το αυτό είναι το σώμα, η απαρχή εκείνων που ανασταίνονται. Το πώς δε έγινε ο Χριστός απαρχή των κεκοιμημένων, ας το μάθουν, για να μην περιπέσουν πάλι σε άλλη πλάνη και νομίσουν ότι οι άλλες Γραφές ψεύδονται. Διότι πριν από τη δική Του ανάσταση, ανέστησε τον Λάζαρο και τον γιο της χήρας στη Ναΐν, και ο Ηλίας ανέστησε νεκρό, αλλά και ο Ελισσαίος ανέστησε δύο νεκρούς, έναν ενώ βρισκόταν ακόμη εν ζωή και έναν αφού είχε πια ταφεί. Αλλά εκείνοι, αν και αναστήθηκαν, πέθαναν πάλι, και προσδοκούν τη μία και καθολική ανάσταση. Ο Χριστός όμως είναι η «απαρχή των κεκοιμημένων», διότι, αφού αναστήθηκε, «δεν πεθαίνει πλέον, ο θάνατος δεν τον εξουσιάζει πια», σύμφωνα με τα γεγραμμένα.

Στο εικοστό έτος του Ηρώδη, του ονομαζομένου τετράρχη, λαμβάνει χώρα το σωτήριο πάθος και η απάθεια, η γεύση του θανάτου, γεύση δε θανάτου μέχρι σταυρού, καθώς έπασχε στην πραγματικότητα, αλλά παρέμενε απαθής ως προς τη θεότητα («διότι, αφού ο Χριστός έπαθε για εμάς κατά σάρκα» λέει η Θεία Γραφή, και πάλι «θανατώθηκε μεν κατά σάρκα, ζωοποιήθηκε δε κατά πνεύμα» και τα εξής)· σταυρώνεται, θάβεται, κατέρχεται στα καταχθόνια με τη θεότητα και την ψυχή, αιχμαλωτίζει την αιχμαλωσία και ανασταίνεται την τρίτη ημέρα μαζί με αυτό το ίδιο το άγιο σώμα, έχοντας συνενώσει το σώμα με τη θεότητα, ώστε να μην υπόκειται πλέον σε φθορά, ούτε να πάσχει, ούτε πλέον να κυριεύεται από τον θάνατο (όπως λέει ο απόστολος «ο θάνατος δεν τον κυριεύει πλέον»), 3.

Διότι, αφού θυσιαζόταν το Πάσχα, μέσα σε τρεις ημέρες, δηλαδή τρεις ημέρες μετά τη θυσία του προβάτου, διέτασσε να προσφέρεται το δράγμα, για να υποδηλώσει το ευλογημένο δράγμα που εγείρεται από τους νεκρούς μετά την τρίτη ημέρα, καθώς η γη το προσφέρει και ο ίδιος το αποκομίζει πάλι από αυτήν κατά την ανάσταση από το μνήμα, και καθώς παραμένει μαζί με τους μαθητές για τις σαράντα ημέρες και στο τέλος της Πεντηκοστής το προσκομίζει στα επουράνια προς τον Πατέρα· το πρωτότοκο των πρωτοτόκων, η αγία απαρχή, το δράγμα που έλαβε από τη Μαρία, η αγκάλη που εναγκαλίσθηκε εν Θεώ, ο καρπός της κοιλίας, η απαρχή του αλωνιού. Διότι το δρέπανο δεν προσφέρει πλέον απαρχή στον Θεό μετά την Πεντηκοστή· «διότι ο Κύριος δεν πεθαίνει πλέον, ο θάνατος δεν τον κυριεύει πια», σύμφωνα με το γεγραμμένο. Και βλέπεις πόσα μυστήρια του Θεού προτύπωνε ο Νόμος και εκπλήρωνε το Ευαγγέλιο. Και από πού δεν έχουμε τη δυνατότητα να καταδείξουμε τη σαφήνεια αυτών; Όμως, για να μην πλατειάζουμε τον λόγο, πρέπει να επιστρέψουμε πάλι στη συνέχεια της αφήγησης. Φαίνεται δε, τόσο από τα στάχυα και από τον θερισμό, όσο και από τους μαθητές, ότι ο Ιωάννης, ο Λουκάς και όλοι διηγούνται όλα αυτά τα γεγονότα ως μεταγενέστερα του πειρασμού των σαράντα ημερών. 32.

Γι' αυτό και τους έλεγε ο Κύριος: «Εγώ είμαι ο πρώτος και ο μετά ταύτα», για να τους αποτρέψει από την πλάνη των μύθων των εθνικών, οι οποίοι προσκυνούν την πολυθεΐα. Και επειδή επρόκειτο να απορρίψουν την παρουσία του ίδιου του Υιού, του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, είπε προς τους Ιουδαίους: «Εγώ είμαι ο πρώτος και ο μετά ταύτα», ο πρώτος που επεδήμησε εν σαρκί και αυτός που έρχεται έπειτα να κρίνει ζώντας και νεκρούς, ο οποίος έπαθε επί του σταυρού, ετάφη και ανέστη, και ανελήφθη εν δόξη με αυτό το ίδιο του το σώμα, το οποίο ενώθηκε με τη θεότητά του μέσα στη δόξα και λαμπρύνθηκε, ώστε να μην υπόκειται πλέον στην αφή, ούτε να έχει πλέον μετοχή στον θάνατο· διότι «ανέστη ο Χριστός», όπως αναφέρει η Γραφή· «ο θάνατος δεν τον κυριεύει πλέον», λέει ο Απόστολος. Και δες πώς η ακρίβεια καθοδηγεί τον άνθρωπο, για να μην εκπέσει από την αλήθεια προς τη μία ή την άλλη κατεύθυνση, ώστε, όταν ο νους θελήσει να επινοήσει πολυθεΐα, να ακούσει ότι «Κύριος ο Θεός σου είναι ένας Κύριος»· όταν, πάλι, οι υιοί του Ισραήλ προσδοκούν άλλον Χριστό αντί για εκείνον που ήλθε, να ακούσουν «εγώ είμαι ο πρώτος και ο μετά ταύτα» και «εγώ είμαι το Άλφα και το Ωμέγα», το Άλφα που βλέπει προς τα κάτω και το Ωμέγα που βλέπει προς τα πάνω, ώστε να εκπληρωθεί το ρηθέν: «αυτός που κατέβηκε είναι ο ίδιος με εκείνον που ανέβηκε υπεράνω κάθε αρχής και εξουσίας και κυριότητας και κάθε ονόματος που ονομάζεται».

αλλά για να δείξει ότι αυτό που οράται είναι μεν σώμα και όχι πνεύμα, αλλά σώμα πνευματικό και όχι υλικό, αν και φέρει μαζί του ψυχή και θεότητα και ολόκληρη την ενανθρώπηση, είναι το ίδιο, αλλά πνευματικό, αυτό που κάποτε ήταν παχυμερές, τώρα είναι λεπτομερές, το ίδιο που σταυρώθηκε * και το ίδιο που κρατήθηκε, τώρα είναι ακράτητο, εφόσον ενώθηκε και συγκεράστηκε με τη θεότητα και δεν διαλύεται πλέον, αλλά παραμένει αιώνια, χωρίς πλέον να πεθαίνει. «Διότι ο Χριστός αναστήθηκε από τους νεκρούς, απαρχή των κεκοιμημένων»· 〈και αφού αναστήθηκε〉 «δεν πεθαίνει πλέον, ο θάνατος δεν τον κυριεύει πια». 65. Και για να γνωρίζεις και τούτο, για ποιο λόγο ο Χριστός ονομάζεται «απαρχή των κεκοιμημένων» — αν και η ανάσταση δεν άρχισε από αυτόν· διότι πριν από αυτόν αναστήθηκαν, μέσω αυτού, ο Λάζαρος και ο γιος της χήρας, καθώς και άλλοι μέσω του Ηλία και του Ελισσαίου. Αλλά επειδή όλοι εκείνοι, αφού αναστήθηκαν, πέθαναν και πάλι, για τον λόγο αυτό ο Χριστός είναι η απαρχή των κεκοιμημένων. Διότι, αφού αναστήθηκε, «δεν πεθαίνει πλέον», έτσι ώστε η μέλλουσα ανάσταση να υπάρξει μέσω της δικής του ζωής και φιλανθρωπίας. Εάν λοιπόν είναι η απαρχή των κεκοιμημένων και αναστήθηκε ολόκληρο το σώμα του μαζί με τη θεότητα, 〈φαίνεται ότι〉 αναστήθηκε 〈ολόκληρη〉 η ενανθρώπησή του, [και] χωρίς να εγκαταλειφθεί τίποτα από αυτήν, ούτε το σώμα ούτε οτιδήποτε άλλο· «διότι δεν θα εγκαταλείψεις την ψυχή μου στον Άδη, ούτε θα επιτρέψεις στον όσιό σου να γνωρίσει φθορά».

Σχετικά δε με την ένσαρκη οικονομία διά της Μαρίας, με την προσθήκη της φράσης «και το άγιο που θα γεννηθεί θα ονομαστεί Υιός Θεού» απέδειξε ότι και αυτό που γεννήθηκε το κατέστησε Χριστό και Κύριο. Όπως ακριβώς και με τις άλλες ρήσεις όλα εκπληρώθηκαν με σαφήνεια και δεν κρύβουν καμία δυσκολία, έτσι και εδώ, με την ένσαρκη παρουσία, τα πάντα έχουν εκπληρωθεί και δεν υφίσταται καμία παρεκτροπή για όσους μεριμνούν για την ίδια τους τη ζωή. Διότι ο Λόγος είναι ζωντανός προερχόμενος από τον ζώντα Πατέρα, είναι Υιός του Πατέρα και όχι κτιστός. Και όλα έχουν εκπληρωθεί κατά την ένσαρκη παρουσία, έτσι ώστε ούτε ως φάντασμα να εκληφθεί ούτε η σάρκα να θεωρηθεί ομοούσια με την άνω θεότητα, αλλά η ενανθρώπησή Του έχει συνενωθεί σε μία απάθεια, προπαντός μετά την εκ νεκρών ανάσταση. «Διότι», λέει, «δεν πεθαίνει πλέον, ο θάνατος δεν Τον εξουσιάζει πια». Επειδή υπάρχει ένας Κύριος, ένας Χριστός, ένας Βασιλιάς, ο οποίος κάθεται στα δεξιά του Πατέρα, και το σωματικό με το πνευματικό αποτελούν μία ένωση, μία πνευματική θεότητα, και τα δύο φωτεινά και ένδοξα. Επιπλέον δε, θα προσπεράσω το εν λόγω ρητό θεωρώντας ότι έχει ερμηνευθεί επαρκώς, και θα καταπιαστώ να αναλύσω τα άλλα λεγόμενά τους, τα οποία έχουν επινοηθεί για να ανατρέψουν την πίστη των ακροατών. 43.

Γι' αυτόν τον λόγο προσθέτει σε αυτήν τη δεύτερη ένδυση κάποια μεγαλύτερη ασφάλεια, λέγοντας: «ενεδύθη ο Κύριος δύναμη και περιεζώσθη». 67. Διότι, όπως ακριβώς εκείνος που ζώνεται γύρω από την οσφύ του περισφίγγει το ένδυμα πάνω στην οσφύ, στερεώνοντας περισσότερο το σχήμα του και ενώνοντάς το με το ίδιο του το σώμα, έτσι και στην πρώτη περίπτωση ενεδύθη ευπρέπεια για την ένσαρκη εδώ παρουσία του. Στη δεύτερη περίπτωση, όμως, λέει, ενεδύθη δύναμη, αφού αναστήθηκε από τους νεκρούς· η ενανθρώπησή του δεν υφίσταται πλέον πάθος, δεν υφίσταται πλέον μαστιγώσεις, δεν σταυρώνεται πλέον, όπως είπε γι' αυτόν ο Απόστολος: «αφού αναστήθηκε, δεν αποθνήσκει πλέον, ο θάνατος δεν τον κυριεύει πια». Γι' αυτόν τον λόγο λέει το «περιεζώσθη», επειδή συνένωσε τη σάρκα του σε μία θεότητα, σε μία ενότητα, σε ένα πνεύμα, ώστε το θεϊκό και το σωματικό να τελειώνονται σε ένα πνευματικό, το οποίο δεν επιδέχεται διάλυση (φθορά), όπως ακριβώς εισήλθε έπειτα με κλειστές τις θύρες, αποδεικνύοντας το παχυμερές λεπτοφυές, και το παθητό απαθές, έχοντας πάθει κατά σάρκα, αλλά παραμένοντας στην απάθεια· αν και μετά την είσοδό του έδειχνε οστά και σάρκα, το σημάδι της λόγχης και το σημάδι των ήλων, ψηλαφούμενος από τον Θωμά και ορώμενος από τους μαθητές, εισερχόμενος ωστόσο με κλειστές τις θύρες, για να δείξει ότι οικονόμησε τα πάντα για τη σωτηρία ημών των ανθρώπων σε μία πνευματική ένωση. Και προς τι να κατατρίβομαι με τόσο εκτενή λόγο;

Διότι και στην περίπτωση της συκιάς πείνασε και έφτιαξε αληθινό πηλό· αλλά ο Θεός είπε λόγο προς τη συκιά και έγινε, και πάνω στο πλοίο επιτίμησε τον άνεμο και εκείνος κόπασε, και διά του πτύσματος και του πηλού, με τον λόγο της θεότητάς Του, με το πτύσμα της ενανθρωπήσεώς Του και με τον πηλό, πλάθοντας πάλι όπως και στον Αδάμ, χάρισε και σε αυτόν το ελλιπές μέλος, καθώς τα πάντα ενυπήρχαν τέλεια σε Αυτόν, πάσχοντας κατά τη σάρκα, όντας όμως απαθή κατά τη θεότητα, έως ότου αναστήθηκε εκ των νεκρών, μη πάσχοντας πλέον καθόλου, και καθόλου «μη πεθαίνοντας πια».

Και καλεί με μεγάλη φωνή: «Λάζαρε, έλα έξω», χωρίς να έχει αντίθετη τη σάρκα, ούτε η θεότητά του να έχει υποδουλωθεί στη σάρκα κατά την τέλεια ενανθρώπηση. 29. Και έχω πολλά να πω περί τούτου· αλλά και ανασταίνεται εκ νεκρών και ανατρέπει τα δεσμά του Άδη και, αφού τα κυρίευσε, ανέβασε στους ουρανούς την αιχμαλωσία, και αναστημένος την τρίτη ημέρα με την ίδια του την άγια σάρκα και την άγια ψυχή και τον νου και με όλο του το σκεύος και ενωμένος με τη θεότητα, έγινε τέλειος άνθρωπος, συνενώνοντας τη δική του ενανθρώπηση με τη θεότητα, ώστε «ο θάνατος να μην τον κυριεύει πλέον». Ενωμένος δε με τη θεότητα, τελειοποιούσε το παχυμερές μετατρέποντάς το σε λεπτομερές, «εισερχόμενος ενώ οι θύρες ήταν κλειστές», και μετά την είσοδο δείχνοντας «σάρκα και οστά», προκειμένου να φανερώσει το σωτήριο έργο της δυνάμεώς του, για να υποδείξει τη δική μας ελπίδα, ότι δηλαδή ερχόμενος ο Λόγος τα ολοκλήρωσε όλα και, αφού αναλήφθηκε ενδόξως με αυτό το ίδιο του το σώμα, κάθισε στα δεξιά του Πατρός, χωρίς να βαρύνεται από τον όγκο του, ούτε να υπάρχει εκτός του σώματος, αλλά έχοντας αναστήσει το σώμα ως πνευματικό. Εάν το δικό μας «σπέρνεται σε φθορά, εγείρεται σε αφθαρσία· σπέρνεται σώμα ψυχικό, εγείρεται σώμα πνευματικό», πόσο μάλλον του μονογενούς Υιού του Θεού; Γι' αυτό έχει εκπληρωθεί το: «δεν θα αφήσεις τον όσιό σου να δει διαφθορά, ούτε θα εγκαταλείψεις την ψυχή μου στον Άδη».

Διότι και σε άλλα σημεία έχουμε πει, αποσαφηνίζοντας αυτήν τη θεωρία σχετικά με τη βέβαιη σωτηρία μας, ότι όπως ακριβώς, αν ένα ένδυμα βαφτεί από ραντισμό αίματος, δεν έβαψε μεν το σώμα εκείνου που το φοράει, και ο λεκές του ενδύματος δεν καταλογίζεται στο ένδυμα αλλά στον άνθρωπο που το φοράει, έτσι και το πάθος δεν έπληξε τη θεότητα, αλλά συντελέστηκε στην ενανθρώπηση, δεν καταλογίστηκε όμως μόνο στην ενανθρώπηση, για να μην εκπληρωθεί στην οικονομία της σωτηρίας το «επικατάρατος καθένας που ελπίζει σε άνθρωπο», αλλά καταλογίστηκε και στη θεότητα, χωρίς η θεότητα να πάσχει, ώστε μέσω της θεότητας να λογιστεί στην αγία Εκκλησία του Θεού η σωτηρία του πάθους. Αλλά και πάλι, ας μην θελήσει κάποιος, ως λεξίθηρας, να βγάλει δικά του λογικά συμπεράσματα παρά να κατανοήσει το αίνιγμα της παρομοίωσης. Διότι καμία παραβολή στην Αγία Γραφή δεν εκλαμβάνεται εξ ολοκλήρου και σε κάθε της λεπτομέρεια, όπως το «σκύμνος λέοντος ο Ιούδας», το οποίο ειπώθηκε για το ισχυρό και βασιλικό του ζώου, αλλά όχι για το άλογο και αρπακτικό του. Έτσι συμβαίνει και με το ένδυμα, που δεν το ενδύεται και το εκδύεται, αλλά άπαξ σύμφωνα με το ρητό «ενεδύθη ευπρέπεια», και κατά δεύτερον «ενεδύθη δύναμη και περιεζώσθη», εκπληρώνοντας επ' αυτού τον λόγο του αγιωτάτου αποστόλου: «δεν πεθαίνει πλέον, ο θάνατος δεν τον κυριεύει πια».

Διότι αναστήθηκε και το συνένωσε με τον εαυτό του, σε ένα πνεύμα, σε μία ενότητα, σε μία δοξολογία, στη δική του μοναδική θεότητα. Διότι φανερώθηκε μεν αληθινά και ψηλαφήθηκε από τον Θωμά, έφαγε και ήπιε μαζί με τους αποστόλους, και συναναστράφηκε μαζί τους για σαράντα ημέρες και σαράντα νύχτες. Αλλά «εισήλθε ενώ οι θύρες ήταν κλειστές» και, μετά την είσοδό του, έδειχνε νεύρα και οστά, το σημάδι των ήλων και το σημάδι της λόγχης, ότι δηλαδή αυτό ήταν αληθινά το σώμα του, και ότι είχε ενωθεί σε μία ενότητα και μία θεότητα, χωρίς να πρόκειται πλέον να υποφέρει, χωρίς να πεθαίνει πια, όπως λέει ο άγιος απόστολος: «ο Χριστός αφού αναστήθηκε, δεν πεθαίνει πλέον, ο θάνατος δεν τον κυριεύει πια»· το παθητό παραμένοντας πλέον για πάντα απαθές, το θεϊκό, μαζί με το σώμα, την ψυχή και ολόκληρη την ενανθρώπηση· όντας Αυτόθεος, αφού ανέβηκε στους ουρανούς, κάθισε στα δεξιά του Πατρός με δόξα, χωρίς να αποβάλει το σώμα, αλλά έχοντάς το συνενώσει με το πνευματικό, στην τελειότητα της μίας θεότητας, όπως ακριβώς και τα δικά μας σώματα πρόκειται, «αυτά που τώρα σπέρνονται ως ψυχικά, να αναστηθούν πνευματικά, αυτά που τώρα σπέρνονται στη φθορά, να αναστηθούν στην αφθαρσία, αυτά που τώρα σπέρνονται στον θάνατο, να αναστηθούν στην αθανασία». Εάν λοιπόν έτσι θα συμβεί με τα δικά μας, πόσο μάλλον με εκείνο το άγιο, ανεκδιήγητο, ασύγκριτο και αμιγές, το οποίο είναι συνενωμένο με τον Θεό, όντας πλέον ένα και μονοειδές;

Και πάλι: «αν όμως πεθάναμε», λέει, «μαζί με τον Χριστό, πιστεύουμε ότι και θα συζήσουμε με αυτόν, γνωρίζοντας ότι ο Χριστός, αφού αναστήθηκε από τους νεκρούς, δεν πεθαίνει πλέον· ο θάνατος δεν τον κυριεύει πια», και ξανά: «το δε χάρισμα του Θεού είναι ζωή αιώνια εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών». Επομένως, η αιώνια ζωή δεν θα μας χορηγηθεί με κανέναν άλλο τρόπο παρά μόνο «εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών»· και η ελπίδα μας δεν είναι απλώς να ζήσουμε, αλλά να δοξαστούμε μαζί του, να κληρονομήσουμε μαζί του και να συμβασιλεύσουμε μαζί του· διότι τα πάντα θα υπάρξουν για εμάς μέσα από την κοινωνία μαζί του. Αυτό διδάσκει ο ίδιος λέγοντας: «πιστός είναι ο Θεός, μέσω του οποίου κληθήκατε σε κοινωνία με τον Υιό του, τον Ιησού Χριστό τον Κύριό μας». Το ποια είναι δε αυτή η κοινωνία, το φανερώνει λέγοντας: «και μας συνέγειρε και μας συνεκάθισε στα επουράνια εν Χριστώ Ιησού, για να επιδείξει στους επερχόμενους αιώνες τον υπερβάλλοντα πλούτο της χάριτός του με την αγαθότητά του προς εμάς εν Χριστώ Ιησού». Ο ίδιος πάλι δίδασκε και αυτά για τον Σωτήρα, λέγοντας: «αυτός δε, επειδή μένει αιώνια, έχει την ιερωσύνη απαράβατη· γι' αυτό και μπορεί να σώζει ολοκληρωτικά εκείνους που προσέρχονται μέσω αυτού στον Θεό, ζώντας πάντοτε για να μεσιτεύει υπέρ αυτών». Όχι μόνο αυτό, αλλά έλεγε επίσης ότι και ο Μελχισεδέκ μένει ιερέας «στο διηνεκές», επειδή έχει παρομοιαστεί «με τον Υιό του Θεού».

Εφόσον δε ο Χριστός αναστήθηκε από τους νεκρούς, ο θάνατος δεν έχει πλέον καμία εξουσία πάνω Του. Διότι Αυτός μόνος, αφού ανέστησε τον εαυτό Του την τρίτη ημέρα, δεν επέστρεψε πάλι στη γη, αλλά αναλήφθηκε στον ουρανό, καθιστώντας το δικό μας ανθρώπινο φύραμα ομόθρονο με τον Πατέρα, επειδή είναι ομόθεος με Αυτόν. Γι' αυτό και μόνος Αυτός έγινε η αρχή της μελλοντικής ανάστασης όλων και μόνος Αυτός έγινε η απαρχή των κεκοιμημένων, ο πρωτότοκος από τους νεκρούς και ο πατέρας του μέλλοντος αιώνος. Και όπως ακριβώς στον Αδάμ όλοι πεθαίνουν, τόσο οι αμαρτωλοί όσο και οι δίκαιοι, έτσι και στον Χριστό όλοι θα ζωοποιηθούν, και οι αμαρτωλοί και οι δίκαιοι, ο καθένας όμως με τη δική του σειρά. Ως απαρχή ο Χριστός, έπειτα όσοι ανήκουν στον Χριστό κατά την παρουσία Του, και ύστερα θα έρθει το τέλος, όταν θα καταργήσει κάθε αρχή και εξουσία και δύναμη και θα θέσει όλους τους εχθρούς Του κάτω από τα πόδια Του. Ο έσχατος εχθρός που θα καταργηθεί είναι ο θάνατος, κατά την κοινή ανάσταση, με την έσχατη σάλπιγγα. Διότι πρέπει αυτό το φθαρτό να ντυθεί την αφθαρσία και αυτό το θνητό να ντυθεί την αθανασία.

Όπως ακριβώς ο θάνατος δεν κυριεύει πλέον τον Χριστό που αναστήθηκε από τους νεκρούς, έτσι και αφού ανελήφθη και κάθισε στα ύψη, κάθε ύψωμα είναι κατώτερό του, γεγονός που μαρτυρεί σε όλους ότι αυτός είναι ο επί πάντων Θεός.

Εφόσον όμως ο Χριστός αναστήθηκε από τους νεκρούς, «ο θάνατος δεν τον κυριεύει πλέον». Γι' αυτό και μόνος ο Κύριος «έγινε η απαρχή των κεκοιμημένων», δηλαδή των πιστών και όσων αναχώρησαν από εδώ με την ελπίδα της ανάστασης και της αιώνιας ζωής. Έγινε λοιπόν η απαρχή των κεκοιμημένων και «ο πρωτότοκος από τους νεκρούς», και μας διαβεβαίωσε και μας υποσχέθηκε όχι αυτή τη δική μας θνητή και φθαρτή ζωή, η οποία κυβερνάται από το φυσικό πνεύμα, αλλά τη θεϊκή, αθάνατη και αιώνια ζωή που εναπόκειται στις ελπίδες μας· διότι αυτή είναι το πραγματικά θεοπρεπέστατο δώρο Του. Επειδή λοιπόν δεν παρέχει εδώ αυτή την αιώνια ζωή σε όσους αναστήθηκαν από Αυτόν, αλλά εκείνη που διακόπτεται από τον θάνατο, δεν τους την προσφέρει ως χάρη για τους ίδιους, αλλά το κάνει για χάρη άλλων, οδηγώντας τους στην πίστη η οποία είναι πρόξενος της αιώνιας ζωής. Διότι και εδώ δεν ανέστησε το παιδί για χάρη του ίδιου, αλλά για τη μητέρα του, επειδή «τη σπλαχνίστηκε», όπως αναφέρει με σαφήνεια ο Ευαγγελιστής· γι' αυτό και αφού τον ανέστησε, τον έδωσε στη μητέρα του.

Οι δε τρεις καταδύσεις στο νερό γίνονται αφενός προς την σωστική επίκληση της ζωαρχικής Τριάδας, αφετέρου εικονίζουν την τριήμερη ταφή του Κυρίου. Οι ισάριθμες αναδύσεις επακολουθούν, διότι δεν θα μπορούσαν αλλιώς να πραγματοποιηθούν οι τρεις καταδύσεις· ωστόσο, φανερώνουν και την ανάσταση του τριμερούς της ψυχής από την αμαρτία, καθώς και την επάνοδο των τριών, του νου, της ψυχής και του σώματος, προς την αφθαρσία· ώστε στο θείο βάπτισμα να γίνεται ορατός και ο θάνατος και η ζωή, ταυτόχρονα η ταφή και η ανάσταση, όπως ακριβώς ο Κύριος «όσο για το ότι πέθανε, πέθανε μια για πάντα ως προς την αμαρτία, ενώ όσο για το ότι ζει, ζει διαρκώς για τον Θεό». Και αυτό που είπε ο ίδιος, ότι έρχεται ο άρχοντας αυτού του κόσμου και δεν θα βρει τίποτα σε εμένα, έτσι πρέπει να ισχύει και για εμάς που έχουμε βαπτιστεί στον θάνατό του· διότι, αφού πεθάναμε ως προς την αμαρτία μέσω του θείου βαπτίσματος, οφείλουμε να ζούμε με αρετή για τον Θεό, ώστε και ο άρχοντας του σκότους, όταν έρθει και ψάξει, να μη βρει σε εμάς τίποτα από όσα του είναι αρεστά. Και όπως ακριβώς, αφού ο Χριστός αναστήθηκε από τους νεκρούς, «ο θάνατος δεν τον εξουσιάζει πλέον», έτσι πρέπει και εμείς, μετά την ανάσταση από την πτώση της αμαρτίας διαμέσου του θείου βαπτίσματος, να φροντίζουμε να μην κρατηθούμε πλέον από την αμαρτία· διότι «όσοι βαπτιστήκαμε στον Ιησού Χριστό, βαπτιστήκαμε στον θάνατό του».

Διότι, ενώ και αυτοί γνώρισαν τον Χριστό (καθώς λένε ότι αυτός είναι Λόγος και Πνεύμα του Θεού, αλλά και ότι γεννήθηκε από παρθένο, ενήργησε και δίδαξε θεϊκά, αναλήφθηκε στους ουρανούς, παραμένει αθάνατος και πρόκειται να έρθει για να κρίνει τα σύμπαντα)· ενώ λοιπόν έτσι γνώρισαν τον Χριστό, δεν τον δόξασαν ως Χριστό, δηλαδή ως Θεάνθρωπο Λόγο, αλλά «αντάλλαξαν την αλήθεια με το ψέμα» και πίστεψαν, «σεβάστηκαν» και ακολούθησαν έναν απλό, θνητό και θαμμένο άνθρωπο, τον Μωάμεθ, αντί για τον Θεάνθρωπο, αείζωο και αιώνιο Λόγο, ο οποίος, αν και γεύτηκε τον θάνατο σαρκικά, το έκανε για να καταργήσει τον θάνατο και να γίνει αρχηγός της αιώνιας και άφθαρτης ζωής, την οποία το πάθος, ο θάνατος και η ανάσταση ενός απλού ανθρώπου δεν θα μπορούσαν ποτέ να προσφέρουν. Γι' αυτό και όλοι όσοι αναστήθηκαν, ζώντας τη θνητή ζωή όπως εμείς, πέθαναν και πάλι, ενώ, καθώς ο Χριστός αναστήθηκε από τους νεκρούς, «ο θάνατος δεν τον κυριεύει πλέον», αλλά αντιθέτως προδεικνύεται η μέλλουσα και αιώνια ζωή.

«Φωνή»: Ονομάζει μεν «σκηνώματα» (σώματα) των αγίων, εννοεί δε και τις εκκλησίες, καθώς σε αυτές οι πιστοί δεν παύουν να υμνούν ακατάπαυστα με αγαλλίαση, καρπωνόμενοι τη δική τους σωτηρία. «Δεξιά»: Όταν εσκύλευσε τον άδη. «Δεξιά»: Όταν ανύψωσε (ανέφερε, ανήγαγε) τον άνθρωπο στον ουρανό. «Δεξιά Κυρίου»: Αφού θεμελίωσε την επαγγελία του Πνεύματος επί της γης. «Ουκ αποθανούμαι»: Ο θάνατος δεν τον κυριεύει πλέον, όπως είπε ο απόστολος. «Και εκδιηγήσομαι»: Εξηγώντας και διδάσκοντας στους ανθρώπους τα μυστήρια της βασιλείας των ουρανών επί της γης. «Παιδεύων»: Αναφέρεται στο πάθος, όσα δηλαδή όφειλε να πάθει (έπαθε) ο Κύριος, προκειμένου να ελευθερώσει τον άνθρωπο από το πάθος και τη φθορά. «Και τω θανάτω»: Διότι ούτε τον κυρίευσε ο θάνατος· επειδή ήταν ζωή εκ ζωής. «Ανοίξατε»: Τις ευαγγελικές διδασκαλίες, δια των οποίων εισήλθαν τα έθνη και σώθηκαν. «Εισελθών»: Διότι τα έθνη, αφού εισήλθαν από τις πύλες της πίστεως, εξομολογήθηκαν και σώθηκαν. «Αύτη η πύλη»: Αυτή. Ποια; Ο Χριστός. Διότι ο ίδιος είπε: «Εάν κάποιος εισέλθει δι' εμού, θα σωθεί· και θα εισέλθει και θα εξέλθει και θα βρει νομή». Και πάλι: «Ουδείς έρχεται προς τον Πατέρα, ει μη δι' εμού». «Εξομολογήσομαι»: Αφού σώθηκε ο άνθρωπος και εξομολογήθηκε, δοξάστηκε. «Και εγένου»: Στον άνθρωπο ο Χριστός έγινε σωτηρία, λυτρώνοντάς τον από την πλάνη των ειδώλων. «Λίθον»: Τον Χριστό οι Ιουδαίοι, ως άτεχνοι οικοδόμοι.

βʹ. Εάν, λοιπόν, πέθανες στο βάπτισμα, μείνε νεκρός· διότι καθένας που έχει πεθάνει, δεν θα μπορούσε πλέον να αμαρτάνει. Εάν όμως αμαρτάνεις, φθείρεις τη δωρεά του Θεού. Αφού, λοιπόν, απαίτησε από εμάς τόσο υψηλή φιλοσοφία, γρήγορα πρόσθεσε και τον στέφανο, λέγοντας: «Εάν δε πεθάναμε μαζί με τον Χριστό». Αν και αυτό το ίδιο, ακόμη και πριν από τον στέφανο, αποτελεί τον μέγιστο στέφανο, το να κοινωνήσεις δηλαδή με τον Δεσπότη· εντούτοις σου δίνω και άλλο, λέει, έπαθλο. Ποιο άραγε είναι αυτό; Την αιώνια ζωή. «Διότι πιστεύουμε», λέει, «ότι και θα ζήσουμε μαζί του». Και από πού είναι αυτό φανερό; «Επειδή γνωρίζουμε ότι ο Χριστός, αφού αναστήθηκε από τους νεκρούς, δεν πεθαίνει πλέον».

Εάν δε «απαρχή των κεκοιμημένων είναι ο Χριστός», δεν προχώρησε πλέον σε δεύτερο θάνατο, αλλά έχοντας αποχωριστεί μια για πάντα το σώμα, παρέμεινε αθάνατος, όπως ακριβώς ήταν εξ αρχής. Δώσε τη μαρτυρία σου, ω Παύλε, για τα λεγόμενα: «Διότι ο Χριστός, αφού αναστήθηκε από τους νεκρούς, δεν πεθαίνει πλέον· ο θάνατος δεν Τον κυριεύει πια. Διότι καθόσον πέθανε, πέθανε για την αμαρτία εφάπαξ, ενώ καθόσον ζει, ζει για τον Θεό». Την τέλεια λοιπόν ανάσταση ο Χριστός την επέδειξε πρώτος. Γι' αυτόν τον λόγο ο Χριστός είναι «απαρχή των κεκοιμημένων», για να εκπληρώσει με τα έργα όσα υποσχέθηκε με τα λόγια. Διότι, εάν δεν προϋπάρξει ο θάνατος, δεν υπάρχει ανάσταση· εάν δεν προηγηθεί το πάθος, δεν υπάρχει θεραπεία. Ο δε Χριστός, αφού υπέμεινε τον σταυρικό θάνατο, θεράπευσε τις ψυχικές μας νόσους και εκδίωξε τους ψυχοφθόρους δαίμονες. Ας πει λοιπόν κάποιος το εξής: Εάν είναι Θεός, πώς σταυρώθηκε; Πώς μια ασώματη φύση υπέμεινε σωματική οδύνη; Πώς η παντοδύναμη εξουσία γεύτηκε τον θάνατο; Τι θα απαντήσουμε λοιπόν σε αυτά; Δεν σταυρώθηκε η θεότητα, αλλά το περιβόλαιο της θεότητας.

Γι' αυτό και αν κάτι που περισσεύει από τα κρέατα του ιερού σφαγίου κατακαίγεται στη φωτιά, τούτο γίνεται για να γνωρίζουμε ότι κατά τον παρόντα αιώνα ο Χριστός πέθανε «ως προς την αμαρτία μια για πάντα», και «ο θάνατος δεν τον κυριεύει» «πλέον», αλλά τα σημεία του θανάτου έχουν εξαλειφθεί από τη δύναμη του Πνεύματος σαν από φωτιά, καθώς επικράτησε η ζωή.

Γι' αυτό και έλεγε: Ο Χριστός, αφού αναστήθηκε από τους νεκρούς, δεν πεθαίνει πλέον. Διότι τον θάνατο που πέθανε, τον πέθανε για την αμαρτία. Και ούτε εκείνον τον θάνατο, λέει, τον υπέστη επειδή ήταν ο ίδιος υπεύθυνος σύμφωνα με τον λόγο της αμαρτίας, αλλά υπέρ του κοινού πταίσματος όλων. Εάν, λοιπόν, δεν ήταν υπεύθυνος για τον πρώτο θάνατο ως προς αυτό, αποδεικνύεται περίτρανα ότι δεν πρόκειται να πεθάνει πλέον.

Ευλογήθηκε, λοιπόν, η ανθρώπινη φύση. Διότι ο Χριστός, αφού αναστήθηκε από τους νεκρούς, δεν πεθαίνει πλέον, ούτε υπόκειται σε κατάρα· μάλλον δε, ούτε πριν από αυτό υπέκειτο, αλλά ανέλαβε την κατάρα, για να σε απαλλάξει από αυτήν. Περιζώσου τη ρομφαία σου στον μηρό σου, δυνατέ. Άλλος: Ζώσου τη μάχαιρά σου στον μηρό. Άλλος: Περίθεσου σαν μάχαιρά σου επί του μηρού. Με την ωραιότητά σου και με το κάλλος σου.

Διότι αυτό που δήλωσε προηγουμένως λέγοντας, «Προτού να γνωρίσει αυτός ή να προτιμήσει τα πονηρά», αυτό άφησε να εννοηθεί προχωρώντας, με το να πει: «Προτού το παιδί γνωρίσει», και χρησιμοποιεί πάλι επεξήγηση λέγοντας: «Το αγαθό ή το κακό, αποστρέφεται την πονηρία, για να εκλέξει το αγαθό». Διότι αυτό ακριβώς το εξαιρετικό γνώρισμα ανήκε μόνο σε αυτόν. Γι' αυτό και ο Παύλος το επαναλαμβάνει αυτό συνεχώς. Επειδή δηλαδή επρόκειτο να πεθάνει, για να μη νομίσει κανείς από τους απίστους ότι τιμωρείται για δική του αμαρτία, φέρνει συνεχώς στο προσκήνιο το αναμάρτητό του, ώστε να δείξει ότι ο θάνατός του υπήρξε απολυτρωτικός για τη δική μας αμαρτία. Γι' αυτό και έλεγε: «Ο Χριστός, αφού αναστήθηκε από τους νεκρούς, δεν πεθαίνει πλέον». Διότι τον θάνατο που πέθανε, τον πέθανε για την αμαρτία. Και δεν πέθανε εκείνον τον θάνατο επειδή ήταν ένοχος, λέγει, εξαιτίας κάποιας αμαρτίας, αλλά υπέρ του κοινού πταίσματος όλων. Εάν λοιπόν για τον πρώτο θάνατο δεν ήταν υπεύθυνος ως προς αυτό, αποδεικνύεται περίτρανα ότι δεν πρόκειται να πεθάνει πλέον. Αλλά αυτά μεν ειπώθηκαν παρεμπιπτόντως· είναι ώρα όμως πάλι να καταπιαστούμε με τα λόγια του Ευαγγελίου: «Και όταν σηκώθηκε», λέγει, «ο Ιωσήφ από τον ύπνο, έπραξε όπως του πρόσταξε ο άγγελος του Κυρίου, και παρέλαβε τη γυναίκα του».

Και ο Ηλίας, εξάλλου, με την ανάληψή του, μας άνοιξε αυτήν την ελπίδα της αναστάσεως. Αλλά εκείνα μεν συνέβησαν ως προτυπώσεις· όταν όμως ο μονογενής Υιός του Θεού παρουσιάστηκε μετά από πολλά και αμέτρητα χρόνια, μας έδειξε την ανάσταση με την ίδια την πράξη διά του δικού Του σώματος, απαλλάσσοντάς το από την τυραννία του θανάτου· γι' αυτό και λέγει: ο Χριστός, αφού πέθανε και αναστήθηκε από τους νεκρούς, δεν πεθαίνει πλέον· διότι τον θάνατο που πέθανε, τον πέθανε ως προς την αμαρτία εφάπαξ.