Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ 7:24

Ο Ουαλεντίνος, έχοντας τέτοια μιαρή διάθεση και σαρκική πύρωση, εμφανίσθηκε πρώτος μετά τους αποστολικούς χρόνους και κήρυξε ότι ο Χριστός δεν έλαβε σάρκα όμοια με τη δική μας. Την ίδια ακαθαρσία ως προς τη σάρκα έχοντας και ο δυσσεβής Μάνης, έλεγε ότι το ορατό σώμα του Χριστού ήταν σκιά και φαντασία, και όχι σώμα αληθινό κατά φύση. Γι’ αυτό ούτε τη δική μας σάρκα θεωρούσε κτίσμα του Θεού, αλλά κτίσμα του διαβόλου. Και εξαιτίας αυτού, λέει, έτσι πυρώνεται και πολεμείται από τον δαίμονα που την έπλασε· διότι δεν κατοικεί, λέει, στη σάρκα μας αγαθό. Γι’ αυτό: «η σάρκα επιθυμεί εναντίον του πνεύματος, και το πνεύμα εναντίον της σαρκός», και: «το φρόνημα της σαρκός είναι έχθρα προς τον Θεό», και: «ποιος θα με ελευθερώσει από το σώμα αυτού του θανάτου;», και: «σάρκα και αίμα βασιλεία Θεού δεν θα κληρονομήσουν», και: «όσοι είναι μέσα στη σάρκα δεν μπορούν να αρέσουν στον Θεό».

Διότι εκείνος, αν και ο Κύριος δεν τον επίσπευδε, έσπευδε προς Αυτόν και ποθούσε την αναχώρηση και παραιτούνταν εκουσίως από τη διαχείριση, λέγοντας από τη μια: «Ταλαίπωρος εγώ ο άνθρωπος, ποιος θα με λυτρώσει από το σώμα του θανάτου τούτου;» και πάλι: «Για εμένα είναι καλό να αναχωρήσω και να είμαι μαζί με τον Χριστό». Αντιθέτως, όποιος έχει γήινο φρόνημα και είναι αληθινά συγγενής με το χώμα, οδύρεται με τέτοιον τρόπο βρισκόμενος σε αμηχανία για τη μετάστασή του, όπως αυτός ο άνθρωπος της παραβολής: «Τι να κάνω, επειδή ο κύριός μου μου αφαιρεί τη διαχείριση; Να σκάβω δεν έχω δύναμη, να ζητιανεύω ντρέπομαι». Η λύπη αυτή χαρακτηρίζει τον οκνηρό και φιλήδονο. Διότι το να θρηνεί κανείς για την αναχώρηση αποτελεί απόδειξη της προσκόλλησής του στα γήινα και του ότι οδύρεται για την απώλεια των εμπαθών σαρκικών απολαύσεων, ενώ η αδυναμία για εργασία αποτελεί κατηγορία για έναν βίο οκνηρό και χαλαρό. Διότι, εάν είχε συνηθίσει στη φιλοπονία, δεν θα φοβόταν το σκάψιμο.

Απεστάλη δε, επειδή τον άκουσε να οδύρεται για τις δικές του ταλαιπωρίες και να ομολογεί την αμαρτία των λογισμών του. Διότι είπε: «Ω ταλαίπωρος εγώ, διότι έχω συντριβεί, επειδή, ενώ είμαι άνθρωπος και έχω ακάθαρτα χείλη, κατοικώ ανάμεσα σε λαό που έχει ακάθαρτα χείλη». Αυτά έλεγε και ο Παύλος: «Ταλαίπωρος άνθρωπος εγώ, ποιος θα με λυτρώσει από το σώμα τούτου του θανάτου;» Έπειτα και ο ίδιος, έχοντας τύχει της θείας αρωγής, προσθέτει: «Ευχαριστώ τον Θεό διά του Ιησού Χριστού».

Γι' αυτό και προσευχόταν ο Απόστολος, λέγοντας: «Ποιος θα με λυτρώσει από το σώμα τούτου του θανάτου;» Υπάρχει, λοιπόν, κάποια άλλη ζωή, προς την οποία μας καλεί ο λόγος του Θεού· και τώρα μεν οι ημέρες μας είναι πονηρές, υπάρχουν όμως κάποιες άλλες αγαθές, τις οποίες δεν τις διακόπτει η νύχτα· διότι ο Θεός θα είναι γι' αυτές αιώνιο φως, καταυγάζοντάς τις με το φως της δικής Του δόξας. Μην νομίσεις, λοιπόν, όταν ακούσεις για αγαθές ημέρες, ότι η παρούσα ζωή σου προσφέρεται ως υπόσχεση. Διότι φθαρτές είναι αυτές οι ημέρες, τις οποίες δημιουργεί ο αισθητός ήλιος· και τίποτε το φθαρτό δεν θα μπορούσε να αποτελέσει ταιριαστό δώρο στο άφθαρτο. Διότι, εάν η ψυχή είναι άφθαρτη, άφθαρτα είναι και τα χαρίσματά της. Και «παρέρχεται το σχήμα τούτου του κόσμου». Εάν, μάλιστα, ο νόμος αποτελεί σκιά των μελλοντικών αγαθών, προσπάθησε να κατανοήσεις κάποια Σάββατα τρυφερά, άγια, από τις αιώνιες ημέρες, νουμηνίες και εορτές· και προσπάθησε να τα κατανοήσεις επάξια του πνευματικού νόμου. Παύσε τη γλώσσα σου από το κακό, και τα χείλη σου από το να λαλήσουν δόλο. Εάν θέλεις να βρεθείς στις αγαθές ημέρες, εάν αγαπάς τη ζωή, εφάρμοσε την εντολή της ζωής.

Ή ονομάζει θάνατο και ολόκληρη τη ζωή· διότι τη σάρκα αυτήν την αποκάλεσε θάνατο ο Απόστολος, λέγοντας: «Ποιος θα με λυτρώσει από το σώμα του θανάτου τούτου;». Εκείνοι δε που κάνουν κακή χρήση αυτού του σώματος και το θέτουν στην υπηρεσία κάθε αμαρτίας, προετοιμάζουν για τον εαυτό τους πονηρό τον θάνατο.

«Και ποια συμφωνία υπάρχει μεταξύ του ναού του Θεού και των ειδώλων;» Και πάλι κατηγορηματικά αναφέρει: «Η σάρκα επιθυμεί ενάντια στο πνεύμα, και το πνεύμα ενάντια στη σάρκα. Αυτά τα δύο αντιτίθενται το ένα στο άλλο, ώστε να μην κάνετε εκείνα που θα θέλατε.» Ας θυμηθούμε, επιπλέον, τι είπε, διδάσκοντάς μας με τρόπο ακόμη πιο ελεγκτικό: «Διότι γνωρίζω ότι ο νόμος είναι πνευματικός· εγώ όμως είμαι σαρκικός, πουλημένος στην αμαρτία. Επειδή αυτό που πράττω, δεν το κατανοώ· διότι δεν κάνω το αγαθό που θέλω, αλλά πράττω το κακό που μισώ. Αν όμως κάνω αυτό που εγώ δεν θέλω, συμφωνώ με τον νόμο ότι είναι καλός. Τώρα, λοιπόν, δεν το πράττω πλέον εγώ αυτό, αλλά η αμαρτία που κατοικεί μέσα μου.» Και αφού ανέπτυξε αυτή την ίδια θέση εκτενέστερα, ότι δηλαδή είναι αδύνατον αυτός που κυριαρχείται από την αμαρτία να είναι δούλος του Κυρίου, μας υποδεικνύει φανερά Εκείνον που μας λυτρώνει από μια τέτοια τυραννία, λέγοντας: «Ταλαίπωρος άνθρωπος εγώ, ποιος θα με γλιτώσει από το σώμα τούτου του θανάτου; Ευχαριστώ τον Θεό μέσω του Ιησού Χριστού του Κυρίου μας.» Και λίγο μετά προσθέτει: «Καμία κατάκριση, επομένως, δεν υπάρχει τώρα για εκείνους που βρίσκονται εν Χριστώ Ιησού, οι οποίοι δεν πορεύονται σύμφωνα με τη σάρκα.»

Γι' αυτόν τον λόγο, πριν από το βάπτισμα πρέπει κανείς να μαθητεύσει, αφαιρώντας πρώτα τα εμπόδια της μαθητείας, και προετοιμάζοντας έτσι τους εαυτούς μας ώστε να γίνουμε κατάλληλοι για αυτήν, αφού ο ίδιος ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός επιβεβαίωσε με παραδείγματα την προηγούμενη απόφαση, και πάλι προσέθεσε δογματικά: «Έτσι, καθένας από εσάς, ο οποίος δεν απαρνείται όλα τα υπάρχοντά του, δεν μπορεί να είναι μαθητής μου»· και πάλι με μορφή προστάγματος: «Αν κάποιος έρχεται προς εμένα, ας απαρνηθεί τον εαυτό του, και ας σηκώσει τον σταυρό του, και ας με ακολουθήσει»· και πάλι οριστικά: «Όποιος δεν παίρνει τον σταυρό του» καθημερινά, «και δεν ακολουθεί πίσω μου, δεν είναι άξιός μου». Με αυτούς και με παρόμοιους φλογερούς λόγους του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, ο οποίος είπε: «Φωτιά ήρθα να ρίξω στη γη, και τι άλλο θέλω, αν έχει κιόλας ανάψει;», αφού έγινε ολοφάνερη η κακία των αμαρτημάτων και φανερώθηκε η αρετή όσων κατορθώνονται προς δόξα του Θεού και του Χριστού του, καταλήγουμε οπωσδήποτε στην επιθυμία και την ομολογία των όσων έχουν ειπωθεί από τον Απόστολο: «Ταλαίπωρος άνθρωπος εγώ, ποιος θα με λυτρώσει από το σώμα αυτού του θανάτου;».

Επομένως, αν ο νόμος διδάσκει την επιδεξιότητα στα αγαθά έργα, αλλά με κανέναν τρόπο δεν βοηθά εκείνους που καταδυναστεύονται αποδυναμώνοντας την αμαρτία, είναι μεν καλός επειδή είναι και δάσκαλος, ωστόσο δεν θα μπορούσε εύλογα να θεωρηθεί ότι έχει ίση χάρη με εκείνη που δίνεται μέσω του Χριστού, ο οποίος έχει τη δύναμη και να μας κάνει σοφούς και να μας αναδεικνύει ισχυρότερους από το κακό. <Διότι χαίρομαι με τον νόμο του Θεού κατά τον εσωτερικό άνθρωπο.> Όπως είπα ήδη, ο νους διψά για ελευθερία και επιθυμεί να απαλλαγεί από τα κατακριτέα, και στεφανώνει με τις ανώτατες τιμές τον νόμο ως εισηγητή των καλλίστων· η φύση της σάρκας όμως παρασύρεται βίαια σε άτοπες ηδονές, καθώς ο νόμος της αμαρτίας πολεμά και πιέζει· και λέει ότι νόμος της αμαρτίας είναι η έμφυτη κίνηση, και αυτό που κάποιος θα θεωρούσε ότι υπάρχει ως το πάθος της φιλοσαρκίας, όπως ακριβώς βέβαια ονόμασε νόμο του νου τη ροπή και τη θέλησή του προς το αγαθό. <Ταλαίπωρος άνθρωπος εγώ· ποιος θα με λυτρώσει από το σώμα αυτού του θανάτου;>

Αρπάζουν λοιπόν, για την απόδειξη της τόσο γελοίας μυθολογίας τους, και αυτό πρώτα από όλα το χωρίο που εξετάζουμε τώρα: «Ήταν το φως το αληθινό, το οποίο φωτίζει κάθε άνθρωπο που έρχεται στον κόσμο». Εκτός δε από αυτό, παραθέτουν και κάποια άλλα από τη θεία Γραφή, όπως το: «Πριν να ταπεινωθώ, εγώ αμάρτησα». Και μάλιστα, παραληρώντας δίχως να ντρέπονται, λένε: Ιδού, λέει ότι η ψυχή έχει αμαρτήσει πριν από την ταπείνωση, δηλαδή την ενσωμάτωση, και για αυτόν τον λόγο δικαίως ταπεινώθηκε, έχοντας δεθεί με τον θάνατο και τη φθορά, όπως ακριβώς και ο Παύλος ονομάζει έτσι το σώμα λέγοντας «Ταλαίπωρος άνθρωπος που είμαι εγώ, ποιος θα με λυτρώσει από το σώμα του θανάτου τούτου;». Αν δε, λένε, η ψυχή αμαρτάνει πριν από την ταπείνωση και έρχεται στον κόσμο, προφανώς σημαίνει ότι προϋπάρχει. Διότι πώς θα μπορούσε ποτέ να αμαρτήσει κάτι που δεν υπάρχει ακόμη; Και έρχεται στον κόσμο, κινούμενη προφανώς από κάποιους άλλους τόπους. Αυτοί που συνθέτουν τέτοιες πλάνες εναντίον των δογμάτων της Εκκλησίας και συσσωρεύουν φλυαρίες ανώφελων διηγήσεων στα αυτιά των πιο απλοϊκών, δικαίως θα ακούσουν: «Ουαί σε αυτούς που προφητεύουν από την καρδιά τους, και δεν βλέπουν απολύτως τίποτα».

Αν όμως η γέννηση των σωμάτων έχει ως ρίζα της τη φιλοσαρκία, τότε βεβαίως νοσεί η ίδια, καθώς και τα όσα γεννιούνται από αυτήν. Γι' αυτό, άλλωστε, ο ιερότατος Παύλος καταδίκασε εντονότατα τα σαρκικά κινήματα, λέγοντας τα εξής: «Διότι χαίρομαι με τον νόμο του Θεού κατά τον εσωτερικό άνθρωπο· βλέπω όμως άλλον νόμο να αντιστρατεύεται τον νόμο του νου μου, και να με αιχμαλωτίζει στον νόμο της αμαρτίας που υπάρχει στα μέλη μου. Ταλαίπωρος άνθρωπος που είμαι! Ποιος θα με γλιτώσει από το σώμα αυτού του θανάτου;» Ας έχει χάρη όμως ο Θεός, διά του Ιησού Χριστού του Κυρίου μας, μέσω του οποίου και τιθασεύτηκε ο νόμος της αμαρτίας, και η προσβολή των σαρκικών κινημάτων στα [...] νεύματα, και δεν προχωρά [...]. Κατόρθωσε [...] και αυτό, μαζί με τα [άλλα, ο Μο]νογενής Λόγος του Θεού, όταν έγινε άνθρωπος.

Διότι το γεγονός ότι παρατηρείται μέσα μας μια όχι μικρή διαφορά των θελήσεων, θα το μαρτυρήσει ο θεσπέσιος Παύλος λέγοντας: «Διότι ευφραίνομαι με τον νόμο του Θεού κατά τον εσωτερικό άνθρωπο· βλέπω όμως έναν άλλον νόμο να αντιστρατεύεται τον νόμο του νου μου και να με αιχμαλωτίζει στον νόμο της αμαρτίας που υπάρχει στα μέλη μου. Ταλαίπωρος άνθρωπος εγώ, ποιος θα με ελευθερώσει από το σώμα τούτου του θανάτου;» Επομένως, ο πόλεμος μέσα μας είναι διπλός και όχι απλός. Αλλά, νομίζω, θα μπορούσε να πει κάποιος και ακούγοντάς με να τα λέω αυτά να με ρωτήσει: Τι λοιπόν, φίλε μου; Μήπως θα χρειαστεί, αφήνοντας τα όπλα, να παραδώσουμε αμαχητί την εξουσία στους εχθρούς, και να υποτάξουμε τον αυχένα μας σε αυτούς ως σε βιαιότατους αφέντες, επειδή γνωρίζουμε ότι η μάχη είναι επικίνδυνη, και είναι άραγε ανάγκη να υποδουλωθούμε στη σάρκα και στους δαίμονες, έχοντας παραιτηθεί από τη σωτηρία;

ΕΠΙΛΥΣΗ. Φαίνεται σε κάποιους ότι ο πάνσοφος Παύλος λέγει κάποια πράγματα δυσχερή, δηλαδή δυσνόητα, σύμφωνα με τη φωνή των αγίων αποστόλων. Ότι όμως αυτά είναι γεμάτα από την άνωθεν σοφία, δεν είναι δυνατόν να αμφιβάλλει κανείς, διότι μέσα του μιλάει ο Χριστός. Είπε λοιπόν: «Διότι χαίρομαι με τον νόμο του Θεού κατά τον εσωτερικό άνθρωπο, βλέπω όμως έναν άλλον νόμο να αντιστρατεύεται στον νόμο του νου μου και να με αιχμαλωτίζει στον νόμο της αμαρτίας», και πάλι: «Ταλαίπωρος άνθρωπος εγώ, ποιος θα με ελευθερώσει από το σώμα αυτού του θανάτου; Ας είναι η χάρη στον Θεό διά του Ιησού Χριστού του Κυρίου μας». Διότι, ενώ ο νους αποβλέπει στην εγκράτεια λόγω του φόβου του Θεού, το κίνημα της σάρκας τον πολεμά, και αντιτάσσεται στις ορμές προς την αγνεία και επιτίθεται δεινά. Αλλά όσοι εφαρμόζουν τη νήψη που αρμόζει σε αυτούς που σέβονται τον Θεό, επιτιμούν το κίνημα της σάρκας και αμβλύνουν το κεντρί της αμαρτίας, χρησιμοποιώντας ασκήσεις και κόπους και τις άλλες αρετές. Ώστε, το να ξεριζώσει κανείς την έμφυτη επιθυμία της σάρκας δεν είναι δυνατόν· με τη νήψη όμως, όπως είπα, είναι δυνατόν να μην την αφήνει να αποθρασύνεται εναντίον του νου, προπάντων διότι έγινε άνθρωπος ο Μονογενής Λόγος του Θεού, και δεν επέτρεψε πλέον στον αγριεμένο νόμο της αμαρτίας, ο οποίος βρίσκεται στα μέλη μας, να αυθαδιάζει εναντίον μας.

Όλοι λοιπόν οι άνθρωποι, είτε δίκαιοι είτε αμαρτωλοί, εάν δεν καθυποτάξουν τους εαυτούς τους μέσω του πνευματικού νόμου, δηλαδή μέσω του Ιησού Χριστού με κάθε ταπεινοφροσύνη, δεν μπορούν να ελευθερωθούν από τα κακά και να διαφύγουν από την κυριαρχία του Διαβόλου. Διότι ο Παύλος αναφέρει μέσα από τις Γραφές την πτώση του θανάτου: Ταλαίπωρος άνθρωπος που είμαι! Ποιος θα με λυτρώσει από το σώμα αυτού του θανάτου; Ευχαριστώ τον Θεό μέσω του Κυρίου Ιησού Χριστού.

Αυτά ακριβώς τα λόγια αυτό φανερώνουν, όταν λέει: «διότι συμφωνώ με χαρά με τον νόμο του Θεού κατά τον εσωτερικό άνθρωπο, βλέπω όμως άλλον νόμο στα μέλη μου, ο οποίος αντιστρατεύεται τον νόμο του νου μου και με αιχμαλωτίζει στον νόμο της αμαρτίας, που υπάρχει στα μέλη μου. Ταλαίπωρος άνθρωπος εγώ, ποιος θα με λυτρώσει από το σώμα αυτού του θανάτου;». Με αυτά δεν αποφάνθηκε ότι το σώμα είναι θάνατος, αλλά εννοούσε τον νόμο της αμαρτίας που φωλιάζει μέσα μας, στα μέλη του σώματος, εξαιτίας της παραβάσεως, και ο οποίος διαρκώς οδηγεί την ψυχή προς τον θάνατο της αδικίας. Γι' αυτό προσθέτει αμέσως, διασαφηνίζοντας βεβαίως από ποιον θάνατο λαχταρούσε να λυτρωθεί και ποιος ήταν εκείνος που τον λύτρωνε: «Χάρις στον Θεό διά του Ιησού Χριστού». Διότι πρέπει να προσέξουμε ότι, εάν αποκαλούσε το σώμα θάνατο, ω Αγλαοφών, όπως έχετε υποθέσει, δεν θα επικαλούνταν έπειτα τον Χριστό ως εκείνον που τον λυτρώνει από ένα τέτοιο κακό· επειδή τι πιο παράδοξο ή τι περισσότερο αποκομίσαμε από την παρουσία του Χριστού; Και γιατί άραγε ο απόστολος θα διακήρυττε ότι μπορούσε, διά της παρουσίας του Χριστού, να ελευθερωθεί από τον Θεό από αυτόν τον θάνατο, εφόσον σε όλους τους ανθρώπους συνέβαινε να πεθαίνουν ακόμη και πριν έλθει ο Χριστός στον κόσμο;

Σε απόλυτη ακολουθία με τις προαναφερθείσες επαγγελίες, τις οποίες ο ίδιος ο Υιός του Θεού έδωσε κατά την πρώτη του παρουσία, ο λόγος, λοιπόν, προσωποποιεί την Εκκλησία του Θεού ως να έχει αξιωθεί τόσων αγαθών και να ευχαριστεί για όσα έχει δεχθεί. Αφού, λοιπόν, προσέλαβε ως δικά της μέλη το πλήρωμα εκείνων που σώζονται, και ούσα σαν μια νύμφη που συγκροτείται από ένα ευπρεπές και ωραίο σώμα και περιβάλλεται με το στολίδι του νυμφίου της, λέει: «Ας αγαλλιάσει η ψυχή μου στον Κύριο». Και προσθέτει την αιτία λέγοντας: «διότι με έντυσε με ιμάτιο σωτηρίας». Το δε σώμα της ανάστασης, το οποίο ονομάζεται «ιμάτιο σωτηρίας», θα είναι σαν μια στήλη που θα αστράφτει από θεϊκό φως· διότι δεν θα είναι πλέον «σώμα θανάτου», όπως εκείνο που υποδήλωνε ο Παύλος λέγοντας: «ποιος θα με ελευθερώσει από το σώμα του θανάτου αυτού;».

Αλλά και όσοι βρίσκονται στο σκήνωμα, σαν να βρίσκονται σε δεσμά, στενάζουν ικετεύοντας να λυθούν από αυτά· γι' αυτό λένε: «Ταλαίπωρος άνθρωπος εγώ, ποιος θα με ελευθερώσει από το σώμα του θανάτου τούτου;» Όσοι λοιπόν καταβαρύνονται από το φθαρτό σώμα και αποστρέφονται τη φθορά, στενάζοντας για τον φθαρτό βίο, είναι δεσμώτες του Θεού, και δικοί του πεδημένοι, των οποίων τις προσευχές δεν θα περιφρονήσει ούτε θα αποστραφεί. Ενώ εκείνοι που παχαίνουν τα δικά τους δεσμά, και τα περιποιούνται με πολλή τρυφή, δικαιολογημένα θα μπορούσαν να ονομαστούν δεσμώτες της φθοράς και του θανάτου. «Ας τον αινέσουν οι ουρανοί και η γη, η θάλασσα και όλα όσα έρπουν σε αυτήν.» Επειδή υποσχέθηκε στους φτωχούς τη βασιλεία των ουρανών λέγοντας: «Μακάριοι οι φτωχοί τω πνεύματι, διότι δική τους είναι η βασιλεία των ουρανών», πολύ λογικά μετά τον λόγο περί των πενήτων προσθέτει: «Ας τον αινέσουν οι ουρανοί.» Επειδή σε όλη την οικουμένη, και στη γη και στη θάλασσα, επρόκειτο να συγκροτηθούν Εκκλησίες προς τον Θεό από τους προαναφερθέντες φτωχούς, ως επακόλουθο επισυνάπτεται: «και η γη και η θάλασσα και όλα όσα έρπουν σε αυτές.» Εκείνα δε που έρπουν πάνω στη γη και τη θάλασσα και που προστάζονται εδώ να αινούν τον Θεό μαζί με τον ουρανό και τη γη, είναι τα έθνη, τα οποία κατά τον θνητό βίο των ανθρώπων, δίκην ερπετών στο παρελθόν πορεύονταν με το στήθος και την κοιλιά.

Τέτοιος ήταν ο Παύλος, που έλεγε: «Εμείς που ζούμε μέσα στο σκήνωμα στενάζουμε βεβαρημένοι». Και πάλι: «Ταλαίπωρος άνθρωπος εγώ, ποιος θα με ελευθερώσει από το σώμα του θανάτου τούτου;». Τέτοιοι ήσαν και οι προφήτες του Θεού, και όλοι όσοι δεν παραδίδονταν στις σωματικές ηδυπάθειες, ούτε αναλώνονταν στην τρυφή και την ηδονή· αντιθέτως, καταπονούσαν τη ζωή τους με ασιτίες, κόπους και τις άλλες ασκητικές κακουχίες· οι οποίοι στέναζαν προς τον Θεό από τα βάθη της καρδιάς τους όχι μόνο για τον εαυτό τους, αλλά και για ολόκληρο τον λαό. Γι' αυτό έχει λεχθεί: «Ας φθάσει ενώπιόν σου ο στεναγμός των δεσμωτών». Το ποιοι δε είναι αυτοί που διδάσκονται να λένε αυτά, το φανερώνει στη συνέχεια λέγοντας: «Διαφύλαξε τους υιούς των τεθανατωμένων».

«Ταλαίπωρος άνθρωπος που είμαι! Ποιος θα με ελευθερώσει από το σώμα αυτού του θανάτου;» Γιατί το λέει αυτό; Επειδή δηλώνει ότι «το να αναχωρήσει κανείς και να είναι μαζί με τον Χριστό είναι πολύ καλύτερο». Και τι να πούμε για τον μέγα Δαβίδ, ο οποίος κατείχε τόση εξουσία και είχε τα πάντα στη διάθεσή του για ηδονή και απόλαυση; Δεν δυσφορούσε σε αυτή τη ζωή; Δεν ονομάζει φυλακή την επίγεια ζωή; Δεν κραυγάζει προς τον Κύριο: «Βγάλε την ψυχή μου από τη φυλακή»; Δεν δυσφορεί για την παράταση της ζωής του λέγοντας: «Αλίμονό μου, διότι η παροικία μου παρατάθηκε»; Ή μήπως δεν γνώριζαν οι άγιοι να διακρίνουν το καλό από το χειρότερο, και γι' αυτό θεωρούσαν την έξοδο από το σώμα προτιμότερη για την ψυχή; Εσύ όμως τι το καλό, πες μου, βλέπεις στον παρόντα βίο; Αναλογίσου σε τι συνίσταται η ζωή. Δεν σου αναφέρω τη φωνή του προφήτη που λέει ότι «Κάθε σάρκα είναι χορτάρι»· διότι εκείνος με αυτό το παράδειγμα μάλλον εξωραΐζει την αθλιότητα της φύσης μας. Ίσως μάλιστα θα ήταν καλύτερο να είναι κανείς χορτάρι παρά αυτό που πραγματικά είναι. Γιατί; Επειδή το χορτάρι εκ φύσεως δεν έχει καμία αηδία, ενώ η σάρκα μας είναι εργαστήριο δυσοσμίας, που αχρηστεύει και μετατρέπει σε φθορά καθετί που προσλαμβάνει. Και το να υποτάσσεται κανείς καθ' όλο τον χρόνο στη λειτουργία της κοιλιάς, από ποια τιμωρία δεν είναι πιο οδυνηρό; Διότι βλέπετε αυτόν τον συνεχή φοροεισπράκτορα, εννοώ την κοιλιά, πόση ανάγκη απαίτησης επιβάλλει καθημερινά, στον οποίο ακόμη και αν κάποτε προκαταβάλουμε περισσότερα από τα ορισμένα, δεν έχουμε εξοφλήσει προκαταβολικά τίποτα από το μελλοντικό χρέος.

Τέτοια λόγια, αδελφέ, ταιριάζει να τα λένε οι αιρετικοί, οι οποίοι ισχυρίζονται ότι το σώμα είναι πονηρό και πλάσμα του πονηρού. Εμείς όμως θεωρούμε ότι είναι κακό το να βρίσκεται ο νους στα σαρκικά φρονήματα, αλλά δεν είναι κακό το να βρίσκεται μέσα στο σώμα, επειδή ούτε το σώμα είναι πονηρό. Γι' αυτό, μαζί με τον Δαβίδ, καθένας από όσους αφιερώνουν τη ζωή τους στον Θεό, αναβοά προς τον Θεό: «Σε δίψησε η ψυχή μου, πόσες φορές και η σάρκα μου για σένα» και «Η καρδιά μου και η σάρκα μου αγαλλίασαν για τον ζωντανό Θεό» και, μαζί με τον Ησαΐα: «Η κοιλιά μου θα ηχήσει σαν κιθάρα και τα σπλάχνα μου σαν χάλκινο τείχος, το οποίο εγκαινίασες» και «Από τον φόβο σου, Κύριε, λάβαμε στην κοιλιά μας το Πνεύμα της σωτηρίας σου», έχοντας θάρρος στο οποίο, δεν θα πέσουμε, αλλά θα πέσουν όσοι μιλούν από τη γη και διαβάλλουν τα επουράνια ρήματα και τις πολιτείες ως γήινα. Διότι, αν και ο Απόστολος αποκαλεί το σώμα «θάνατο», λέγοντας «ποιος θα με λυτρώσει από το σώμα του θανάτου αυτού;», το εννοεί ως το υλικό και σαρκικό φρόνημα, το οποίο είναι κυριολεκτικά σωματοειδές· γι' αυτό, συγκρίνοντάς το με το πνευματικό και θείο, δικαίως το ονόμασε «σώμα», και όχι απλώς «σώμα», αλλά «θάνατο σώματος», και λίγο πιο πάνω δηλώνει πιο ξεκάθαρα ότι δεν κατηγορεί τη σάρκα, αλλά την αμαρτωλή ορμή που εισήλθε εξαιτίας της παραβάσεως: «Είμαι πουλημένος», λέει, «κάτω από την αμαρτία»· και εκείνος που έχει πουληθεί δεν είναι εκ φύσεως δούλος.

ΨΑΛΜΟΣ ΠΖ'. «Απομάκρυνες από εμένα τον φίλο.» Εννοεί τον Ιούδα και τους Ιουδαίους εξαιτίας της ταλαιπωρίας, δηλαδή αυτής που ο ίδιος ανέλαβε, ή αυτής που οι ίδιοι υφίστανται επειδή αμάρτησαν. Ανέλαβε δε ταλαιπωρία ο Ιησούς, φέροντας το πρόσωπο του ανθρώπου που λέει: Ταλαίπωρος άνθρωπος εγώ, ποιος θα με λυτρώσει από το σώμα τούτο; Γνωστοί του δε ήταν οι εκ περιτομής, όπως είπα. Ο Ιούδας δε, ήταν φίλος, όντας ένας από εκείνους που άκουσαν από αυτόν τα εξής: Σε εσάς δε λέω, στους φίλους μου. Και: Εσάς σας ονόμασα φίλους, διότι όλα όσα είναι του Πατρός τα έκανα γνωστά σε εσάς.

Δες πώς περιγράφει αυτήν τη μάχη ο Παύλος: «Διότι ευφραίνομαι με τον νόμο του Θεού κατά τον έσω άνθρωπο (δηλαδή κατά τη διάνοιά μου και τον λογισμό μου συμφωνώ με τον νόμο που λέει: "Μη φονεύσεις"). Βλέπω όμως έναν άλλο νόμο να αντιστρατεύεται τον νόμο του νου μου (Ποιον; Τον νόμο της επιθυμίας) και να με αιχμαλωτίζει (Πού;) στον νόμο της αμαρτίας που υπάρχει στα μέλη μου. Η ψυχή λέει: "Μη μοιχεύσεις", η επιθυμία λέει: "Μοίχευσε". Τυραννιέται η ψυχή, δεν υπερισχύει η διάνοια· κυριαρχεί η επιθυμία, με ελκύει, με παρασύρει. Ταλαίπωρος εγώ άνθρωπος». Είναι λόγια ανθρώπου που σύρεται δέσμιος· που σύρεται δέσμιος και δεν βρίσκει βοήθεια. Ταλαίπωρος εγώ άνθρωπος.

Αρχίζει να τα λέγει αυτά, όχι για τον εαυτό του, αλλά για την κατάσταση της παρουσίας του Χριστού, για το πώς έσωσε το ανθρώπινο γένος. Η ψυχή λέγει: «Μην μοιχεύσεις», η επιθυμία λέγει: «Μοίχευσε»· έλκει η επιθυμία, παρασύρεται η ψυχή. Λοιπόν βοά ο άνθρωπος: «Ταλαίπωρος εγώ άνθρωπος.» Βλέπει στον ουρανό, βλέπει στη θάλασσα: «Βοήθησε· άπλωσε χέρι. Ο νόμος ατονεί, η ψυχή ασθενεί, η αμαρτία υπερισχύει, εγώ απάγομαι, η ανομία είναι πολλή. Ταλαίπωρος εγώ άνθρωπος.» Λόγια αιχμαλώτου, λόγια ανθρώπου που απάγεται δέσμιος, λόγια ασθενούς, που ολολύζει, που βοά, που οδύρεται, που επιζητεί σύμμαχο. «Ταλαίπωρος εγώ άνθρωπος· ποιος θα με λυτρώσει; Ιδού ο νόμος, αλλά είναι απλώς γράμμα· ιδού η ψυχή, αλλά τυραννείται από την επιθυμία· ιδού οι προφήτες, αλλά μόνον κατηγορούν. Οι προφήτες κατηγορούν, ο νόμος ατονεί, η σάρκα τυραννείται, ή μάλλον η ψυχή τυραννείται· η σάρκα είναι ασθενής. Τι γίνεται; Ταλαίπωρος εγώ άνθρωπος· ποιος θα με λυτρώσει από το σώμα του θανάτου τούτου;»

Υπάρχει αυτή η ζωή του σώματος, και υπάρχει η ζωή της αμαρτίας· καθώς λέει ο ίδιος αλλού: Εάν λοιπόν πεθάναμε ως προς την αμαρτία, πώς θα ζήσουμε πλέον σε αυτήν; Άρα είναι δυνατόν να ζει κανείς τη ζωή της αμαρτίας· προσέχετε με ακρίβεια, παρακαλώ, για να μην κοπιάζουμε μάταια· υπάρχει η ζωή η αΐδια και αθάνατη, και μαζί με αυτήν η ουράνια. Διότι, λέει, το πολίτευμά μας υπάρχει στους ουρανούς. Υπάρχει η ζωή του σώματος, για την οποία λέει: Μέσω αυτού ζούμε, και κινούμαστε, και υπάρχουμε. Δεν εννοεί λοιπόν ότι δεν ζει τη φυσική ζωή, αλλά αυτήν των αμαρτημάτων, την οποία ζουν όλοι οι άνθρωποι· και ευλόγως. Διότι αυτός που δεν επιθυμεί την παρούσα ζωή, πώς τη ζει αυτήν; Αυτός που σπεύδει προς την άλλη, πώς τη ζει αυτήν; Αυτός που περιφρονεί τον θάνατο, πώς τη ζει αυτήν; Αυτός που δεν επιθυμεί τίποτα από τα εδώ, πώς τη ζει αυτήν; Διότι, όπως ακριβώς εκείνος που είναι φτιαγμένος από διαμάντι, έστω και αν χτυπηθεί μύριες φορές, ποτέ δεν θα λύγιζε, έτσι και ο Παύλος: Ζω δε, λέει, όχι πλέον εγώ, δηλαδή, ο παλαιός άνθρωπος· και πάλι αλλού: Ταλαίπωρος άνθρωπος εγώ· ποιος θα με λυτρώσει από το σώμα αυτού του θανάτου; Έτσι και αυτός που δεν κάνει τίποτα για την τροφή, αυτός που δεν κάνει τίποτα για το ένδυμα, αυτός που δεν κάνει τίποτα για κανένα από τα παρόντα, πώς ζει αυτός; Αυτός ούτε τη φυσική ζωή δεν ζει· αυτός που δεν φροντίζει για τίποτα από τα βιωτικά, δεν ζει. Εμείς ζούμε αυτόν τον βίο, που κάνουμε τα πάντα για χάρη του· εκείνος όμως δεν ζούσε· διότι δεν ασχολούνταν με τίποτα από τα επίγεια.

Ταλαίπωρος εγώ άνθρωπος! Ποιος θα με λυτρώσει από το σώμα αυτού του θανάτου; Είδες πόση είναι η τυραννία της κακίας, ώστε να νικά τον νου, ακόμη και όταν αυτός ευφραίνεται με τον νόμο; Διότι δεν μπορεί να πει κανείς, λέει, ότι η αμαρτία με υποδουλώνει ενώ εγώ μισώ τον νόμο και τον αποστρέφομαι· αφού συμφωνώ μαζί του, χαίρομαι με αυτόν και καταφεύγω σε αυτόν, αλλά παρ' όλα αυτά, εκείνος δεν μπόρεσε να με σώσει, έστω κι αν κατέφευγα σε αυτόν, ενώ ο Χριστός με έσωσε, ακόμη και όταν έφευγα μακριά Του. Είδες το απερίγραπτο μέγεθος της χάριτος; Αλλά ο Απόστολος δεν το διατύπωσε έτσι· παρά μόνο, αφού αναστέναξε και θρήνησε γοερά, σαν να βρισκόταν σε ερημιά χωρίς κανέναν για να τον βοηθήσει, μέσω της απορίας του δείχνει τη δύναμη του Χριστού, και λέει: Ταλαίπωρος εγώ άνθρωπος! Ποιος θα με λυτρώσει από το σώμα αυτού του θανάτου; Ο νόμος δεν στάθηκε ικανός, η συνείδηση δεν επαρκούσε· αν και βεβαίως επαινούσα τα καλά, και όχι μόνο τα επαινούσα, αλλά και μαχόμουν ενάντια στα αντίθετα. Διότι με τη λέξη «αντιστρατευόμενον», έδειξε ότι και ο ίδιος παρατασσόταν σε μάχη απέναντί του. Από πού λοιπόν θα υπάρξει ελπίδα σωτηρίας; «Ευχαριστώ τον Θεό», λέει, «μέσω του Ιησού Χριστού του Κυρίου μας». Είδες πώς έδειξε αναγκαία την παρουσία της χάριτος, και κοινά τα σωτήρια έργα του Πατρός και του Υιού; Διότι, κι αν ακόμη ευχαριστεί τον Πατέρα, ωστόσο και ο Υιός είναι αίτιος αυτής της ευχαριστίας. Όταν όμως τον ακούσεις να λέει: «Ποιος θα με λυτρώσει από το σώμα αυτού του θανάτου;», μην νομίσεις ότι κατηγορεί τη σάρκα.

Διότι δεν είπε σώμα αμαρτίας, αλλά σώμα θανάτου· δηλαδή το θνητό σώμα, αυτό που υποδουλώθηκε από τον θάνατο, όχι αυτό που γέννησε τον θάνατο· πράγμα το οποίο αποτελεί δείγμα όχι της πονηρίας της σάρκας, αλλά της επήρειας που υπέμεινε. Όπως ακριβώς, αν κάποιος αιχμαλωτιζόταν από βαρβάρους, θα λεγόταν ότι ανήκει στους βαρβάρους, όχι επειδή είναι ο ίδιος βάρβαρος, αλλά επειδή κρατείται από αυτούς· έτσι και το σώμα ονομάζεται σώμα θανάτου, επειδή κυριεύθηκε από αυτόν, όχι επειδή τον προξένησε. Γι' αυτόν τον λόγο, ούτε και ο ίδιος επιθυμεί να απαλλαγεί από το σώμα, αλλά από το θνητό σώμα, υποδηλώνοντας αυτό που πολλές φορές ανέφερα, ότι δηλαδή, εξαιτίας του ότι αυτό κατέστη παθητό, έγινε και ευάλωτο στην αμαρτία.

Διότι λέγοντας: «Ποιος θα με λυτρώσει από το σώμα αυτού του θανάτου;» έδειξε τον Πατέρα να το πράττει αυτό μέσω του Υιού· έπειτα πάλι το Άγιο Πνεύμα μαζί με τον Υιό: «Διότι ο νόμος του Πνεύματος της ζωής εν Χριστώ Ιησού με ελευθέρωσε», λέει· έπειτα πάλι τον Πατέρα και τον Υιό: «Διότι αυτό που ήταν αδύνατο για τον νόμο», λέει, «στο οποίο ήταν ανίσχυρος εξαιτίας της σάρκας, ο Θεός, στέλνοντας τον δικό Του Υιό με ομοίωμα αμαρτωλής σάρκας και για την αμαρτία, κατέκρινε την αμαρτία μέσα στη σάρκα». Πάλι φαίνεται μεν να διαβάλλει τον νόμο· εάν όμως κανείς προσέξει με ακρίβεια, τον επαινεί πάρα πολύ, αποδεικνύοντάς τον σύμφωνο με τον Χριστό και ότι έχει την ίδια προαίρεση. Διότι δεν είπε: «Το πονηρό του νόμου», αλλά, «Το αδύνατο»· και πάλι: «Στο οποίο ασθενούσε», όχι, «Στο οποίο κακουργούσε, ή επιβουλευόταν». Και ούτε καταλογίζει την ασθένεια σε αυτόν, αλλά στη σάρκα, λέγοντας: «Στο οποίο ασθενούσε εξαιτίας της σάρκας»· ονομάζοντας πάλι εδώ «σάρκα» όχι την ίδια την ουσία και το υποκείμενο, αλλά το σαρκικό φρόνημα, και μέσω αυτών απαλλάσσει από την κατηγορία και το σώμα και τον νόμο· και όχι μόνο μέσω αυτών, αλλά και μέσω όσων ακολουθούν.

Πώς λοιπόν δεν είναι άτοπο, ενώ έχουμε ανδρωθεί, να παραμένουμε ακόμη στην ίδια μικρότητα; Διότι τότε η ανθρώπινη φύση είχε διχαστεί εναντίον του εαυτού της και υπήρχε πόλεμος αμείλικτος. Και περιγράφοντας αυτόν ο Παύλος, λέει κάπως έτσι: «Βλέπω όμως άλλον νόμο στα μέλη μου, ο οποίος αντιστρατεύεται στον νόμο του νου μου και με αιχμαλωτίζει στον νόμο της αμαρτίας που υπάρχει στα μέλη μου». Αλλά τώρα δεν συμβαίνουν αυτά. «Διότι εκείνο που ήταν αδύνατο για τον νόμο, επειδή ήταν ανίσχυρος εξαιτίας της σαρκός, ο Θεός, στέλνοντας τον δικό Του Υιό με ομοίωμα σαρκός αμαρτίας και για την αμαρτία, κατέκρινε την αμαρτία στη σάρκα». Και για αυτά, ευχαριστώντας ο Παύλος, έλεγε: «Ταλαίπωρος άνθρωπος εγώ, ποιος θα με λυτρώσει από το σώμα τούτου του θανάτου; Ευχαριστώ τον Θεό δια του Ιησού Χριστού». Γι' αυτό δίκαια τιμωρούμαστε, επειδή εμείς που είμαστε ελεύθεροι από τα δεσμά δεν θέλουμε να τρέξουμε ούτε καν όσο εκείνοι που έχουν δεμένα τα πόδια τους· μάλλον δε, ακόμη κι αν μπορέσουμε να τρέξουμε το ίδιο με αυτούς, ούτε έτσι απαλλασσόμαστε από την κόλαση. Διότι εκείνοι που απολαμβάνουν βαθιά ειρήνη πρέπει να στήνουν πολύ μεγαλύτερα και λαμπρότερα τρόπαια από εκείνους που καταπονούνται σφόδρα από τον πόλεμο. Αν όμως πρόκειται να ασχολούμαστε διαρκώς με τα χρήματα, την τρυφή, τις γυναίκες και τις βιοτικές μέριμνες, πότε θα γίνουμε άνδρες; Πότε θα ζήσουμε κατά το Πνεύμα; Πότε θα μεριμνήσουμε για τα του Κυρίου; Όταν θα αναχωρήσουμε από εδώ; Αλλά τότε δεν είναι πλέον καιρός για κόπους ούτε για αγώνες, αλλά για στεφάνια και κολάσεις.

«Διότι ποιος», λέγει, «θα με λυτρώσει από το σώμα αυτού του θανάτου;» Ένας άλλος θεολόγος την αποκαλεί εμπαθή, δούλη και νυκτερινή· και διψούσα να μάθω για ποιον λόγο και για ποια αιτία χρησιμοποίησαν τέτοιες προσωνυμίες για αυτήν. Εάν η σάρκα, όπως προαναφέρθηκε, είναι θάνατος, εκείνος που την νίκησε οπωσδήποτε δεν πεθαίνει. Και ποιος είναι άραγε εκείνος ο άνθρωπος που θα ζήσει και δεν θα γευθεί τον θάνατο του μολυσμού της σάρκας του; Πρέπει να εξεταστεί, παρακαλώ, ποιος είναι ανώτερος: αυτός που πέθανε και αναστήθηκε, ή αυτός που δεν πέθανε καθόλου; Και αυτός μεν που μακάρισε τον δεύτερο έχει πλανηθεί, διότι ο Χριστός πέθανε και αναστήθηκε· ενώ αυτός που μακάρισε τον πρώτο, παρακαλεί να μην υπάρχει καμία απελπισία σε αυτούς που πεθαίνουν, ή μάλλον σε αυτούς που πέφτουν. Διότι ο απάνθρωπος εχθρός, ο προστάτης της πορνείας, λέγει ότι ο Θεός είναι φιλάνθρωπος, και ότι παρέχει πολλή συγχώρηση σε αυτό το πάθος ως φυσικό. Ας παρατηρήσουμε όμως τους δόλους των δαιμόνων, και θα διαπιστώσουμε ότι μετά την πράξη Τον ονομάζουν δίκαιο κριτή και ασυγχώρητο. Διότι στην πρώτη περίπτωση μίλησαν έτσι για να μας προτρέψουν στην αμαρτία· ενώ τώρα, για να μας καταποντίσουν στην απελπισία. Όταν κυριαρχεί η λύπη και η απελπισία, δεν έχουμε τη φυσική διάθεση να παραδώσουμε πάλι τον εαυτό μας στο σφάλμα· όταν όμως αυτή καταλαγιάσει, μας διαδέχεται πάλι ο τύραννος της δήθεν φιλανθρωπίας.

Ένα πράγμα αποδεικνύει μέσα από όλα αυτά: τη μεγάλη ευεργεσία της χάριτος. «Όταν όμως ήλθε η εντολή, η αμαρτία αναζωογονήθηκε, και εγώ πέθανα». Δεν δημιούργησε η εντολή την αμαρτία ενώ αυτή δεν υπήρχε, αλλά την φανέρωσε ενώ ήταν κρυμμένη· πράγμα που αποτελεί και έπαινο για τον νόμο. Διότι, αν πριν από αυτόν αμάρταναν χωρίς να το συναισθάνονται, με την έλευσή του, ακόμη κι αν δεν αποκόμιζαν κανένα άλλο όφελος, τουλάχιστον μάθαιναν με ακρίβεια ότι αμάρταναν. «Και βρέθηκε για εμένα ότι η εντολή που δόθηκε για να φέρει ζωή, αυτή κατέληξε σε θάνατο». Δεν είπε, «έγινε θάνατος», αλλά «βρέθηκε», δηλώνοντας το πρωτοφανές και παράδοξο αυτού του παραλόγου. «Διότι η αμαρτία, παίρνοντας αφορμή από την εντολή, με εξαπάτησε και μέσω αυτής με θανάτωσε. Ώστε ο μεν νόμος είναι άγιος, και η εντολή αγία και δίκαιη και αγαθή· λοιπόν, το αγαθό έγινε για μένα θάνατος; Μη γένοιτο». Δες πώς παντού μνημονεύει την αμαρτία, απαλλάσσοντας τον νόμο από ενοχές και από κάθε κατηγορία· γι' αυτό και προσθέτει: «Ώστε ο μεν νόμος είναι άγιος». «Αλλά η αμαρτία, για να φανεί ως αμαρτία, κατεργαζόταν μέσα μου τον θάνατο μέσω του αγαθού, ώστε να γίνει η αμαρτία υπερβολικά αμαρτωλή μέσω της εντολής». Ως αμαρτία εννοεί τον διάβολο, τον πατέρα και εφευρέτη της αμαρτίας, τον ίδιο τον θάνατο, ο οποίος καταργήθηκε μόνο με την παρουσία του Χριστού. Και αυτό ο ίδιος το δίδαξε προηγουμένως, λέγοντας: «Ποιος θα με λυτρώσει από το σώμα αυτού του θανάτου;» και προσθέτοντας: «Ευχαριστώ τον Θεό μου διά του Ιησού Χριστού».

«Ταλαίπωρος άνθρωπος εγώ, ποιος θα με λυτρώσει από το σώμα αυτού του θανάτου; Ευχαριστώ τον Θεό διά του Ιησού Χριστού του Κυρίου μας. Άρα λοιπόν, εγώ ο ίδιος με τον μεν νου δουλεύω στον νόμο του Θεού, με τη δε σάρκα στον νόμο της αμαρτίας». Αφού περιέγραψε με δραματικό τρόπο τη βία της αμαρτίας, προκαλεί τον οίκτο. «Ποιος θα με λυτρώσει;» Αλλά αμέσως εισάγει την ελπίδα της σωτηρίας που έχει δοθεί μέσα σε τόσα κακά· και αυτή είναι η χάρη. Όταν όμως ακούσεις να λέει: «Ποιος θα με λυτρώσει από το σώμα αυτού του θανάτου;», μην νομίσεις ότι κατηγορεί τη σάρκα.

Είπε δε ο Ιωάσαφ προς αυτόν: «Επειδή η εν σαρκί ζωή δεν θεωρείται από εσένα ως το μέτρο της ζωής, ούτε και αυτόν τον θάνατο, τον οποίο υφίστανται όλοι, πρέπει να τον θεωρείς θάνατο». Ο δε γέροντας αποκρίθηκε: «Αναμφίλεκτα έτσι φρονώ και περί αυτών, χωρίς καθόλου να τρέμω αυτόν εδώ τον πρόσκαιρο θάνατο, ούτε καν να τον αποκαλώ θάνατο, εφόσον με βρει να βαδίζω την οδό των εντολών του Θεού, αλλά μάλλον διάβαση από τον θάνατο προς τη ζωή, την ανώτερη και τελειότερη και κρυμμένη εν Χριστώ, την οποία επιθυμώντας να επιτύχουν οι άγιοι, δυσφορούσαν πολύ με την παρούσα ζωή. Γι' αυτό λέει ο Απόστολος: "Γνωρίζουμε ότι, εάν η επίγεια σκηνή της κατοικίας μας καταλυθεί, έχουμε οικοδομή από τον Θεό, οικία αχειροποίητη, αιώνια, στους ουρανούς· διότι πράγματι σε αυτήν στενάζουμε, επιποθώντας να ενδυθούμε το εξ ουρανού οικητήριό μας, εφόσον βεβαίως και όταν ενδυθούμε δεν θα βρεθούμε γυμνοί· επειδή, όσοι βρισκόμαστε σε τούτο το σκήνωμα, στενάζουμε πιεζόμενοι, καθώς δεν θέλουμε να απεκδυθούμε, αλλά να επενδυθούμε, ώστε το θνητό να καταποθεί από τη ζωή". Και πάλι: "Ταλαίπωρος άνθρωπος εγώ, ποιος θα με λυτρώσει από το σώμα αυτού του θανάτου;". Και ξανά: "Επιθυμώ να αναχωρήσω και να είμαι μαζί με τον Χριστό". Ο δε Προφήτης λέει: "Πότε θα έλθω και θα εμφανιστώ ενώπιον του προσώπου του Θεού;"».

Απόκριση: Έτσι και τις υπόλοιπες Γραφές διαστρεβλώνουν όσοι τις νοούν εσφαλμένα, και πλανώνται. Διότι, αν εξετάσεις από την αρχή αυτό το κεφάλαιο, θα βρεις ότι ο άγιος Παύλος δεν μιλάει για τον εαυτό του μετά το βάπτισμα, αλλά λαμβάνει το πρόσωπο των άπιστων και αβάπτιστων Ιουδαίων, πείθοντάς τους ότι χωρίς τη χάρη του Χριστού που δίδεται διά του βαπτίσματος, είναι αδύνατον να υπερισχύσει κανείς της αμαρτίας. Διότι, αφού είπε: «Ταλαίπωρος εγώ άνθρωπος, ποιος θα με ελευθερώσει από το σώμα τούτου του θανάτου;» προσθέτει λέγοντας: «Ευχαριστώ τον Θεό διά του Ιησού Χριστού του Κυρίου μας.» Γι' αυτό τον λόγο λέει: «Ο νόμος είναι πνευματικός, εγώ όμως είμαι σαρκικός, πουλημένος στην αμαρτία.» Όθεν, ερμηνεύει πνευματικά όλα τα του νόμου, μη θέλοντας να είναι αυτοί υπό τον νόμο, αλλά υπό τη χάρη, η οποία είναι πνευματικός νόμος εγγεγραμμένος μέσα μας. Εάν, επομένως, κατανοούμε τα λόγια του αγίου Παύλου, συγκρίνοντας πνευματικά με πνευματικά, μπορούμε μέσω των τύπων να μάθουμε την αλήθεια, δηλαδή το πώς τα του νόμου, τα του ναού και των θυσιών εκπληρώνονται σε εμάς, οι οποίοι έχουμε λάβει μυστικώς τη χάρη του Πνεύματος από το βάπτισμα.

Αντιστρατευόμενος τον νόμο του νου μου, ένας άλλος νόμος μέσα μου με αιχμαλωτίζει στον νόμο της αμαρτίας που υπάρχει τυραννικά στα μέλη μου· ταλαίπωρος άνθρωπος εγώ, ποιος θα με λυτρώσει από το σώμα; Είμαι γέννημα της φθοράς, η φθορά με οδηγεί προς το τέλος του βίου, τη φθορά ποθώ· διότι πράγματι το σκουλήκι επιθυμεί το σκουλήκι και το χώμα από τη φύση του ορέγεται το χώμα.

«Γνωρίζω ότι δεν κατοικεί μέσα μου, δηλαδή στη σάρκα μου, το αγαθό». Αυτό ο Παύλος δεν το είπε για τον εαυτό του, αλλά οικειοποιούμενος το πρόσωπο της ανθρώπινης φύσης. Τότε λοιπόν δεν κατοικεί το αγαθό στη σάρκα μας, όταν, υποδουλωμένοι στην αμαρτία λόγω της συνήθειας και του χρόνου, φέρουμε το κακό μέσα μας ως κάτι το μόνιμο και δυσεξάλειπτο. Διότι εκείνος που έχει υποδουλωθεί από τη μακροχρόνια ενασχόληση με αυτά, ακόμη κι αν θελήσει να επιστρέψει πάλι στην αρετή, βρίσκει την επιθυμία του εξαιρετικά δύσκολο να πραγματοποιηθεί και να ολοκληρωθεί. Γι' αυτό λέει, «δεν το κατεργάζομαι πλέον εγώ αυτό», δηλαδή «αναγνωρίζω ότι το έργο δεν είναι δικό μου (διότι πώς θα μπορούσε να είναι, από τη στιγμή που θλίβομαι από αυτό;), αλλά της αμαρτίας που κατοικεί μέσα μου, η οποία έχει αποκτήσει σταθερή και αμετακίνητη κατοικία. Γι' αυτό και οδύρομαι, αναζητώντας την ελευθερία και ανακράζοντας, "Ταλαίπωρος άνθρωπος εγώ", και τα εξής».

Αυτά, λοιπόν, τα λόγια αυτό ακριβώς επιβεβαιώνουν, καθώς λέει: «Διότι χαίρομαι με τον νόμο του Θεού κατά τον εσωτερικό άνθρωπο, βλέπω όμως έναν άλλο νόμο στα μέλη μου να αντιστρατεύεται τον νόμο του νου μου, και να με αιχμαλωτίζει στον νόμο της αμαρτίας που υπάρχει στα μέλη μου. Ταλαίπωρος άνθρωπος εγώ, ποιος θα με ελευθερώσει από το σώμα του θανάτου αυτού;» Δεν αποφαίνεται ότι το σώμα είναι θάνατος, αλλά ο νόμος της αμαρτίας που εμφωλεύει στα μέλη μας εξαιτίας της παράβασης και ο οποίος πάντοτε παρασύρει με φαντασιώσεις την ψυχή προς τον θάνατο της αδικίας.

Αλλά θα πει κάποιος: «Πώς αποκαλείς την ψυχή σώμα του σκότους, εφόσον δεν είναι δικό του κτίσμα;» Να το κατανοήσεις προσεκτικά και ορθά με τον εξής τρόπο. Όπως το ένδυμα που φοράς κάποιος άλλος το κατασκεύασε και το έφτιαξε, και εσύ το ντύνεσαι· παρομοίως και ένα σπίτι κάποιος άλλος το οικοδόμησε και το έχτισε, και εσύ κατοικείς σε αυτό, με τον ίδιο τρόπο και ο Αδάμ, παραβαίνοντας την εντολή του Θεού και υπακούοντας στον πονηρό όφι, πουλήθηκε και παρέδωσε τον εαυτό του στον διάβολο, και ο πονηρός ενδύθηκε την ψυχή, το «καλό κτίσμα», που κατασκεύασε ο Θεός κατ' εικόνα Του, όπως λέει και ο απόστολος: «Απεκδυσάμενος τις αρχές και τις εξουσίες, τις διαπόμπευσε πάνω στον σταυρό». Διότι για τον λόγο αυτόν έγινε και η έλευση του Κυρίου, για να τους εκδιώξει και να ξαναπάρει τον δικό Του οίκο και ναό, τον άνθρωπο. Εξαιτίας αυτού, λοιπόν, η ψυχή ονομάζεται σώμα του σκότους της πονηρίας, για όσο διάστημα υπάρχει μέσα της το σκότος της αμαρτίας, επειδή εκεί ζει στον πονηρό αιώνα του σκότους και εκεί κρατείται, όπως και ο Παύλος, αποκαλώντας την σώμα αμαρτίας και σώμα θανάτου, λέει: «για να καταργηθεί το σώμα της αμαρτίας», και πάλι: «ποιος θα με γλιτώσει από το σώμα αυτού του θανάτου;» Παρομοίως, πάλι, η ψυχή που πίστεψε στον Θεό και λυτρώθηκε από την αμαρτία και θανατώθηκε ως προς τη ζωή του σκότους, λαμβάνοντας το φως του Αγίου Πνεύματος σαν ζωή και αναζωογονημένη από αυτό, εκεί πλέον διατρίβει, επειδή κρατείται εκεί από το φως της θεότητας.

Έτσι και η αμαρτία, αφού τέθηκε σε κίνηση, έκανε κατάχρηση και άλλους τους έδεσε στον δικό της βυθό και στις θηλιές της κακίας, ενώ άλλους τους αιχμαλώτισε στα «πάθη» της «ατιμίας». Επομένως, όλοι οι άνθρωποι, είτε δίκαιοι είτε αμαρτωλοί, εάν δεν γίνουν ελεύθεροι μέσω του νόμου «του πνεύματος» (δηλαδή μέσω του Ιησού Χριστού), δεν μπορούν να ελευθερωθούν από τα κακά και να ξεφύγουν από την καταδυνάστευση του διαβόλου. Διότι λέει ο Παύλος, περιγράφοντας την πτώση του ανθρώπου: «Ταλαίπωρος άνθρωπος εγώ· ποιος θα με λυτρώσει από τον θάνατο; Ευχαριστώ τον Θεό μέσω του Ιησού Χριστού», επειδή «ο νόμος του πνεύματος της ζωής με ελευθέρωσε από τον θάνατο».

Αλλά θα πει κάποιος: "πώς αποκαλείς την ψυχή σώμα του σκότους, εφόσον δεν είναι δικό του κτίσμα;" Άκουσε εδώ με προσοχή, καλά και ορθά με διάκριση. Όπως ακριβώς ένα ένδυμα ή ιμάτιο που φοράς, κάποιος άλλος το κατασκεύασε και το έφτιαξε και εσύ το έχεις ντυθεί· παρομοίως και ένα σπίτι, κάποιος άλλος το έχτισε και το οικοδόμησε, αλλά εσύ κατοικείς σε αυτό, με τον ίδιο τρόπο και ο Αδάμ, παραβαίνοντας την εντολή και υπακούοντας στον πονηρό, ενώ παράκουσε τον Θεό, παραδόθηκε και πούλησε τον εαυτό του στον διάβολο, και ο πονηρός ντύθηκε την ψυχή, το καλό κτίσμα, που κατασκεύασε ο Θεός σύμφωνα με τη δική Του εικόνα, όπως λέει και ο απόστολος: «αφού απεκδύθηκε τις αρχές και τις εξουσίες, τις κατατρόπωσε με τον σταυρό». Διότι γι' αυτόν τον λόγο έγινε και η έλευση του Κυρίου, για να τους απογυμνώσει και να ανακτήσει τον δικό Του οίκο και ναό, τον άνθρωπο. Γι' αυτόν, λοιπόν, τον λόγο η ψυχή ονομάζεται σώμα του σκότους της πονηρίας, εφόσον υπάρχει μέσα της το σκοτάδι της αμαρτίας, επειδή εκεί ζει, στον πονηρό αιώνα του σκότους, και εκεί κρατείται, όπως και ο Παύλος, αποκαλώντας την σώμα αμαρτίας και σώμα θανάτου, λέει: «για να καταργηθεί το σώμα της αμαρτίας», και πάλι: «ποιος θα με ελευθερώσει από το σώμα αυτού του θανάτου;».

Επομένως, όλοι οι άνθρωποι, είτε δίκαιοι είτε αμαρτωλοί, εάν όχι διά του νόμου του πνεύματος (δηλαδή, εάν όχι διά του Ιησού Χριστού), δεν μπορούν να ελευθερωθούν από τα κακά και να απαλλαγούν από τη δυναστεία του διαβόλου. Διότι λέγει ο Παύλος, περιγράφοντας την πτώση του ανθρώπου: «Ταλαίπωρος εγώ άνθρωπος· ποιος θα με λυτρώσει από τον θάνατο; Ευχαριστώ τον Θεό διά του Ιησού Χριστού», διότι «ο νόμος του πνεύματος της ζωής με ελευθέρωσε από τον θάνατο».

Διότι, όταν έφθασε, κατεδάφισε τα ψηλά τείχη και τα οχυρώματα στα οποία εκείνος στηριζόταν, εξαφάνισε τις εικόνες και κατήργησε τους νόμους, και γενικά άλλαξε όλα τα έθιμα που είχαν εισαχθεί στην πόλη από τον εχθρό. Αφού τον έδεσε, τον κατέστρεψε και ανοικοδόμησε την πόλη από την αρχή καινούργια, υψώνοντας ουρανομήκη τείχη και οχυρώματα, ώστε να μην μπορέσει ποτέ ξανά να εισβάλει εχθρός και να την κυριεύσει. Έθεσε σε αυτήν ειρηνικούς νόμους, χάραξε βασιλικές εικόνες και δοκιμασμένο ασήμι, και αφού κατέστησε όλα τα προστάγματα ειρηνικά και γεμάτα ανάπαυση και τη διακόσμησε ποικιλοτρόπως, κατοίκησε σε αυτήν, ευαρεστώντας και ευαρεστούμενος από τους ευγνώμονες δούλους του. Έτσι έπαθε και ο άνθρωπος από την αρχή. Διότι ο Θεός τον έπλασε με τα ίδια Του τα χέρια ως ον ένδοξο και λογικό, αλλά έπειτα, με δόλο και απάτη, ο φοβερός όφις και εχθρός του αληθινού βασιλιά, μέσω της παρακοής, εισήλθε στην πόλη του Θεού, αιχμαλώτισε την ψυχή και υπέταξε ολόκληρο το πολίτευμα των λογισμών της, λαξεύοντας μέσα της ρυπαρούς λογισμούς και οικοδομώντας μια πόλη κακίας, για την οποία λέει ο απόστολος: «Ποιος θα με λυτρώσει από το σώμα αυτού του θανάτου;»