Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ 8:15

Έτσι λοιπόν και ο μέγας Γρηγόριος λέγει ότι το Πνεύμα είναι ποιητικό των δικών του και φυσικών ενεργειών· και όπως ακριβώς οι ακτίνες του αληθινού φωτός είναι άκτιστες, με άλλα λόγια εκείνη η ημέρα, και γι' αυτό παραμένουν άκτιστες, επειδή ένας άλλος ήλιος τις ποιεί και τις ενεργεί, δηλαδή ο Θεός, έτσι και το Πνεύμα της αληθείας και όσα συναριθμούνται με αυτό παραμένουν άκτιστα, επειδή το Άγιο Πνεύμα τα ποιεί και τα ενεργεί ως έμφυτες ενέργειες. Αν, μάλιστα, διά της ενώσεώς μας με το αληθινό φως υιοθετούμαστε, σύμφωνα με τα όσα ειπώθηκαν εδώ από τον Μέγα Βασίλειο, άρα το αληθινό φως είναι το Πνεύμα της υιοθεσίας. Για τον λόγο αυτόν και ο Γρηγόριος ο Θεολόγος στα όσα προαπαρίθμησε ο προφήτης πρόσθεσε και προέταξε τα εξής: «Πνεύμα υιοθεσίας, αληθείας, ελευθερίας», για να δείξει ότι αυτά είναι το ίδιο το Άγιο Πνεύμα, επειδή και ο μέγας Αθανάσιος λέγει: «πουθενά στη Γραφή δεν συναντάται να ονομάζεται πνεύμα αληθείας κάτι άλλο εκτός από το ίδιο το Άγιο Πνεύμα· και ο απόστολος γράφοντας προς τους Ρωμαίους λέγει, 'δεν λάβατε πνεύμα δουλείας, αλλά πνεύμα υιοθεσίας, με το οποίο κράζουμε, Αββά ο Πατήρ'· ενώ απευθυνόμενος στους Γαλάτες λέγει, 'εξαπέστειλε ο Θεός το Πνεύμα του Υιού του στις καρδιές μας, το οποίο κράζει, Αββά, ο Πατήρ'».

Αυτήν την ειρήνη, αδελφοί, ας διαφυλάξουμε μέσα μας με όση δύναμη διαθέτουμε. Διότι αυτήν λάβαμε ως κληρονομιά από τον Σωτήρα μας, ο οποίος γεννήθηκε προσφάτως και μας έδωσε το Πνεύμα της υιοθεσίας, μέσω της οποίας γινόμαστε κληρονόμοι του Θεού και συγκληρονόμοι του Χριστού. (Ας ειρηνεύουμε, λοιπόν, με τον Θεό, πράττοντας τα ευάρεστα σε αυτόν, ζώντας με σωφροσύνη, λέγοντας την αλήθεια, κάνοντας το δίκαιο, «επιμένοντας σε προσευχές και δεήσεις», «υμνώντας και ψάλλοντας μέσα στις καρδιές μας», και όχι μόνο με τα χείλη.)

Η γνώση πάντοτε αναζητά τρόπους για την προστασία αυτών που την αποκτούν, ενώ η πίστη λέει: «εάν ο Κύριος δεν οικοδομήσει οίκο και δεν φυλάξει πόλη, μάταια αγρύπνησε ο φύλακας, και άδικα κόπιασε ο οικοδόμος». Ποτέ αυτός που προσεύχεται με πίστη δεν χρησιμοποιεί ούτε καταφεύγει σε ανθρώπινους τρόπους. Διότι η γνώση σε κάθε περίσταση επαινεί τον φόβο, όπως είπε ο σοφός, λέγοντας: «μακάριος είναι εκείνος που έχει φόβο στην καρδιά του». Τι λέει όμως η πίστη; «Φοβήθηκε», λέει, «και άρχισε να καταποντίζεται»· και πάλι, «δεν λάβατε», λέει, «πνεύμα δουλείας που οδηγεί στον φόβο, αλλά πνεύμα υιοθεσίας, για την ελευθερία της πίστης και της ελπίδας στον Θεό»· και πάλι, «μην τους λυπηθείς, ούτε να τραπείς σε φυγή από μπροστά τους».

Για όσους όμως βρίσκονται στη χάρη, διακηρύττει ο υιός της βροντής: «Σε όσους τον δέχθηκαν, έδωσε την εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού». Ιδού τιμή απαλλαγμένη από κάθε κατηγορία, ιδού το αξίωμα της υιοθεσίας, ιδού το σύνθημα της υπερκόσμιας συγκλήτου, το οποίο ο Σωτήρας επαναλάμβανε παντού λέγοντας: «Για να γίνετε όμοιοι με τον Πατέρα σας, που είναι στους ουρανούς», και: «Γνωρίζει ο ουράνιος Πατέρας σας όσα χρειάζεστε, προτού ακόμη του τα ζητήσετε». Ο ίδιος, λοιπόν, ο αίτιος της υιοθεσίας διακηρύττει παντού αυτό το αξίωμα· και εκείνος που, από προμαχώνας του Ιουδαϊσμού, έγινε όργανο του Ευαγγελίου, δείχνοντας ότι η τιμή αυτή επιβεβαιώθηκε έμπρακτα, είπε: «Διότι δεν λάβατε πνεύμα δουλείας, ώστε να περιπέσετε πάλι στον φόβο, αλλά πνεύμα υιοθεσίας, με το οποίο κραυγάζουμε: Αββά, Πατέρα».

Ποια είναι λοιπόν αυτά; Το πνεύμα της δουλείας· γι' αυτό και πρόσθεσε λέγοντας: «Διότι δεν λάβατε πάλι πνεύμα δουλείας προς φόβον». Έπειτα, παραλείποντας να αναφέρει την έννοια που αντιδιαστέλλεται προς τη δουλεία, δηλαδή το πνεύμα της ελευθερίας, έθεσε κάτι πολύ ανώτερο, το πνεύμα της υιοθεσίας, μέσω του οποίου συναγόταν και το προηγούμενο, λέγοντας: «Αλλά λάβατε πνεύμα υιοθεσίας». Αλλά αυτό μεν είναι φανερό· το τι ακριβώς είναι όμως το πνεύμα της δουλείας, παραμένει ασαφές. Επομένως, είναι αναγκαίο να το κάνουμε σαφέστερο· διότι αυτό που ειπώθηκε δεν είναι μόνο ασαφές, αλλά προκαλεί και μεγάλη απορία. Διότι ο λαός των Ιουδαίων δεν έλαβε Πνεύμα· τι εννοεί, λοιπόν, εδώ; Ονόμασε έτσι τα γράμματα του Νόμου, επειδή ήταν πνευματικά, όπως ακριβώς ονόμασε πνευματικό και τον νόμο, και το νερό από την πέτρα, και το μάννα: «Διότι όλοι», λέει, «έφαγαν την ίδια πνευματική τροφή, και όλοι ήπιαν το ίδιο πνευματικό πόμα». Και την πέτρα, επίσης, την ονομάζει έτσι, λέγοντας: «Διότι έπιναν από πνευματική πέτρα που τους ακολουθούσε».

Και αν ακόμη χρειαστεί να τιμωρηθούμε όταν αμαρτάνουμε, και σε αυτό υπάρχει μεγάλη διαφορά. Διότι δεν συνετιζόμαστε όπως εκείνοι, οι οποίοι λιθοβολούνταν, καίγονταν και ακρωτηριάζονταν από τους ιερείς, αλλά αρκεί να αποβληθούμε από την πατρική τράπεζα και να απομακρυνθούμε από το πρόσωπό Του για ορισμένες ημέρες. Επίσης, για τους Ιουδαίους η υιοθεσία αποτελούσε τιμή μόνο στα λόγια· εδώ όμως ακολούθησε και η ουσία των πραγμάτων, δηλαδή ο καθαρισμός διά του βαπτίσματος, η δωρεά του Πνεύματος, η χορηγία των υπόλοιπων αγαθών. Και μπορούν να αναφερθούν και πολλά άλλα εκτός από αυτά, τα οποία αποδεικνύουν τη δική μας πνευματική ευγένεια και τη δική τους ευτέλεια. Όλα αυτά, λοιπόν, αφού τα υπαινίχθηκε μέσω του Πνεύματος, του φόβου και της υιοθεσίας, προβάλλει και μία άλλη απόδειξη του ότι κατέχουμε πνεύμα υιοθεσίας. Ποια είναι αυτή; Το ότι ανακράζουμε: «Αββά ο Πατήρ».

Εμείς όμως όλοι, και ιερείς και λαϊκοί και άρχοντες και αρχόμενοι, έχουμε λάβει την εντολή να προσευχόμαστε με αυτόν τον τρόπο. Και αυτήν την πρώτη φωνή εκφωνούμε, μετά από εκείνες τις θαυμαστές ωδίνες, και τον πρωτοφανή και παράδοξο νόμο του τοκετού. Εξάλλου, αν και εκείνοι τον αποκάλεσαν έτσι κάποτε, το έπραξαν από δική τους επινόηση· ενώ όσοι βρίσκονται υπό τη χάρη, κινούνται από πνευματική ενέργεια. Διότι, όπως υπάρχει πνεύμα σοφίας, μέσω του οποίου οι άσοφοι γίνονταν σοφοί, και αυτό φανερώνεται από τη διδασκαλία τους· και υπάρχει πνεύμα δυνάμεως, μέσω του οποίου οι αδύναμοι ανέστησαν νεκρούς και έδιωξαν δαίμονες, και πνεύμα χαρίσματος ιαμάτων, και πνεύμα προφητείας, και πνεύμα γλωσσών· έτσι υπάρχει και πνεύμα υιοθεσίας. Και όπως γνωρίζουμε το πνεύμα της προφητείας, χάρη στο οποίο αυτός που το κατέχει προλέγει τα μέλλοντα, χωρίς να μιλάει από δική του σκέψη αλλά κινούμενος από τη χάρη· έτσι ακριβώς υπάρχει και πνεύμα υιοθεσίας, χάρη στο οποίο αυτός που το έλαβε αποκαλεί τον Θεό Πατέρα, κινούμενος από το Πνεύμα. Επειδή δε ήθελε να δείξει τη γνησιότητα της σχέσης, χρησιμοποίησε και τη γλώσσα των Εβραίων· διότι δεν είπε μόνο «ο Πατέρας», αλλά «Αββά ο Πατήρ», το οποίο είναι κατεξοχήν η προσφώνηση των γνήσιων παιδιών προς τον πατέρα. Αφού λοιπόν ανέφερε τη διαφορά που προκύπτει από τον τρόπο ζωής, από τη δοσμένη χάρη και από την ελευθερία, εισάγει και άλλη μία απόδειξη της υπεροχής αυτής της υιοθεσίας. Ποια είναι λοιπόν αυτή;

Αλλά σε σένα έδωσε αντίθετα πνεύμα δυνάμεως και αγάπης προς Αυτόν. Άρα και αυτό προέρχεται από τη χάρη, αλλά όχι απλώς από τη χάρη, παρά μόνο όταν και εμείς πρώτοι επιδείξουμε όσα αναλογούν σε εμάς. Διότι εκείνο που μας κάνει να αναφωνούμε, «Αββά, ο Πατήρ», αυτό εμφυτεύει και την αγάπη προς Αυτόν και προς τον πλησίον· για να αγαπούμε, λέγει, ο ένας τον άλλον· διότι η αγάπη γεννιέται από τη δύναμη και από το να μην δειλιάζουμε.

Πού τρέχεις; Αναζητώ κάτι άλλο· κι αν τα Χερουβίμ λάμπουν, είναι όμως δημιουργήματα· κι αν τα Σεραφείμ ψάλλουν, είναι ωστόσο σύνδουλοί μου. Τι ζητάς; Κι αν πρόκειται για τις Αρχές και τις Κυριότητες, και αυτά είναι δούλοι, και αυτά είναι δημιουργήματα· κι αν πρόκειται για τις Εξουσίες, και αυτές είναι κτίσματα. Πού πηγαίνεις; Τον ίδιο τον Δημιουργό ζητώ, αυτόν ζητώ που είναι ομοούσιος με τον Πατέρα· δεν σταματώ μέχρι να τον βρω, στον βαθμό που είναι δυνατόν σε έναν άνθρωπο να τον βρει. Ο Μωυσής μίλησε για τον ουρανό και σταμάτησε· διότι δεν είχε το πνεύμα το οποίο έχω εγώ· διότι δεν έλαβε το πνεύμα της δουλείας που οδηγεί στον φόβο, αλλά έλαβε το πνεύμα της υιοθεσίας για την υπακοή της πίστεως. Σε εμένα εμπιστεύθηκαν σπουδαιότερα πράγματα. Γι' αυτό ο Δεσπότης μου κατέβηκε από τα άνω στα κάτω, ώστε εγώ από τα κάτω να αναβώ στα άνω. Τι ζητάς;

Και για εκείνη μεν λέει: «Εγώ είπα, θεοί είστε, και υιοί του Υψίστου όλοι»· ενώ για τούτη, ότι «από τον Θεό γεννήθηκαν». Πώς και με ποιον τρόπο; «Διά λουτρού παλιγγενεσίας και ανακαινίσεως του Αγίου Πνεύματος». Και εκείνοι μεν, μετά την ονομασία τους ως υιών, εξακολουθούσαν να έχουν πνεύμα δουλείας· διότι, ενώ παρέμεναν δούλοι, τιμώνταν κατ' αυτόν τον τρόπο με το να κληθούν έτσι· εμείς όμως, αφού γίναμε ελεύθεροι, τότε δεχθήκαμε την τιμή όχι απλώς ως όνομα, αλλά στην πράξη. Και δηλώνοντας αυτό ο Παύλος έλεγε: «Διότι δεν λάβατε πάλι πνεύμα δουλείας για να φοβάστε, αλλά λάβατε πνεύμα υιοθεσίας, με το οποίο κράζουμε: Αββά, ο Πατέρας». Διότι, αφού γεννηθήκαμε άνωθεν, και όπως θα έλεγε κανείς, αναδημιουργηθήκαμε εκ βάθρων, κατ' αυτόν τον τρόπο κληθήκαμε υιοί. Και αν κανείς εξετάσει προσεκτικά τον τρόπο της αγιοσύνης, ποιος είναι ο ένας και ποιος ο άλλος, θα διαπιστώσει και πάλι, και στο σημείο αυτό, μεγάλη τη διαφορά. Επειδή εκείνοι μεν, όταν δεν ειδωλολατρούσαν, ούτε πόρνευαν, ούτε μοίχευαν, αποκαλούνταν με αυτό το όνομα· εμείς όμως γινόμαστε άγιοι όχι μόνο με την αποχή από αυτά, αλλά και με την απόκτηση σπουδαιότερων δωρεών. Και πρώτα μεν, τυγχάνουμε αυτής της δωρεάς από την ίδια την επιφοίτηση του Πνεύματος· έπειτα δε και από τον τρόπο ζωής, που είναι πολύ ανώτερος από τον ιουδαϊκό. Και για να βεβαιωθείς ότι τα λόγια αυτά δεν είναι κούφιο καύχημα, άκουσε τι λέει σε εκείνους: «Δεν θα καταφύγετε σε μαντείες, ούτε θα υποβάλλετε σε καθαρμούς τα παιδιά σας, επειδή είστε λαός άγιος».

β΄. Ὅταν όμως τους έστελνε, δεν είπε ότι τους έδωσε Πνεύμα Άγιο, αλλά ότι τους έδωσε εξουσία, λέγοντας: «Να καθαρίζετε λεπρούς, να εκδιώκετε δαιμόνια, να ανασταίνετε νεκρούς· δωρεάν λάβατε, δωρεάν δώστε». Όσον αφορά δε τους προφήτες, από όλους ομολογείται ότι υπήρξε χορήγηση Αγίου Πνεύματος, αλλά αυτή η χάρη είχε συσταλεί και απομακρυνθεί, και είχε εκλείψει από τη γη από εκείνη την ημέρα κατά την οποία ειπώθηκε: «Αφήνεται ο οίκος σας έρημος». Αλλά και πριν από εκείνη την ημέρα, είχε αρχίσει αυτή η έλλειψη. Διότι δεν υπήρχε πλέον προφήτης ανάμεσά τους, ούτε η χάρη επισκίαζε τα άγιά τους. Επειδή, λοιπόν, είχε μεν ανασταλεί η παρουσία του Αγίου Πνεύματος, αλλά επρόκειτο στο εξής να εκχυθεί πλουσιοπάροχα· η δε αρχή αυτής της διανομής έγινε μετά τον σταυρό, και δεν υπήρχε μόνο αφθονία, αλλά και ανώτερα χαρίσματα (διότι και η δωρεά ήταν πιο θαυμαστή, όπως όταν λέει: «Δεν γνωρίζετε ποιου πνεύματος είστε»· και πάλι: «Διότι δεν λάβατε πνεύμα δουλείας, αλλά λάβατε πνεύμα υιοθεσίας». Διότι και οι παλαιοί είχαν μεν οι ίδιοι Πνεύμα, αλλά σε άλλους δεν το μετέδιδαν· ενώ οι απόστολοι γέμισαν μυριάδες)· επειδή, λοιπόν, επρόκειτο να λάβουν αυτή τη χάρη, η οποία δεν είχε δοθεί ακόμη, γι' αυτό λέει: «Διότι δεν υπήρχε ακόμη Πνεύμα Άγιο». Επειδή, λοιπόν, ο ευαγγελιστής μιλούσε για αυτήν ακριβώς τη χάρη, έλεγε: «Διότι δεν υπήρχε ακόμη Πνεύμα Άγιο», δηλαδή, δεν είχε δοθεί, επειδή ο Ιησούς δεν είχε ακόμη δοξαστεί, αποκαλώντας δόξα τον σταυρό.

Επειδή, ως προς το ότι ο Υιός δύναται από μόνος Του να πράττει αυτά, τα οποία δύναται κατά το βάπτισμα μαζί με τον Πατέρα, όπως επίσης και το Άγιο Πνεύμα, άκουσέ τα αυτά με σαφήνεια. Διότι στους Ιουδαίους έλεγε: «Για να μάθετε ότι ο Υιός του ανθρώπου έχει την εξουσία πάνω στη γη να συγχωρεί αμαρτίες»· και πάλι, «Για να γίνετε υιοί φωτός», και, «Εγώ τους δίνω αιώνια ζωή». Έπειτα, μετά από αυτά λέει: «Για να έχουν ζωή και να την έχουν σε αφθονία». Ας δούμε όμως και το Πνεύμα να πράττει ακριβώς το ίδιο. Πού μπορεί να το δει κανείς αυτό; «Στον καθένα», λέει, «δίνεται η φανέρωση του Πνεύματος για το συμφέρον». Εκείνος λοιπόν που παρέχει αυτά, πολύ περισσότερο συγχωρεί και αμαρτήματα. Και πάλι: «Το Πνεύμα είναι αυτό που ζωοποιεί»· και, «Θα ζωοποιήσει δια του Πνεύματός Του που κατοικεί μέσα σας»· και, «Το Πνεύμα είναι ζωή ένεκα της δικαιοσύνης»· και πάλι, «Εάν όμως οδηγείστε από το Πνεύμα, δεν είστε υπό τον νόμο». «Διότι δεν λάβατε πνεύμα δουλείας ώστε να περιπέσετε πάλι στον φόβο, αλλά λάβατε πνεύμα υιοθεσίας». Και τότε βέβαια, όλα όσα έπρατταν, τα θαυματουργούσαν μετά την έλευση του Πνεύματος.

«Διότι όσοι καθοδηγούνται από το Πνεύμα του Θεού, αυτοί είναι υιοί του Θεού.» Και σας θέτει μία ακόμη ανταμοιβή, προτρέποντάς σας να ζείτε πνευματικά. Αυτή δε είναι η υιοθεσία. Δεν είπε, «ζουν με το Πνεύμα του Θεού», αλλά «καθοδηγούνται»· δείχνοντας ότι έτσι επιθυμεί αυτό να οδηγεί, το να είναι δηλαδή Κύριος της ζωής μας, ώστε να καθοδηγεί όπως εκείνο θέλει. «Διότι δεν λάβατε πνεύμα δουλείας ώστε να έχετε πάλι φόβο, αλλά λάβατε πνεύμα υιοθεσίας.» Αν οι άνθρωποι της Παλαιάς (Διαθήκης) φαινόταν να τηρούν κάποιες από τις εντολές του Θεού, το έκαναν από φόβο για τις τιμωρίες. Διότι αν κάποιος αθετούσε τον νόμο του Μωυσή, πέθαινε χωρίς έλεος. Όσοι όμως δέχθηκαν το Πνεύμα της χάριτος, τα κάνουν όλα από πόθο για τον Χριστό. Κάνει, λοιπόν, εδώ μια σύγκριση ανάμεσα σε αυτούς που ζουν υπό τον νόμο και σε αυτούς που ζουν υπό τη χάρη. «Μέσω του οποίου ανακράζουμε: Αββά, ο Πατέρας.»

Εάν κάποιος λάβει δύναμη και δωρεά του Αγίου Πνεύματος να πιστεύει στην υπόσχεση των αγαθών που θα δοθούν στο μέλλον, έλαβε Πνεύμα επαγγελίας· γι' αυτό λέει ο Παύλος «σφραγιστήκατε με το Άγιο Πνεύμα της επαγγελίας». Εάν δε το Άγιο Πνεύμα δώσει σε κάποιον μια δωρεά, ώστε, αν και δεν γνωρίζει τις Γραφές, να πιστεύει σε αυτές, η δωρεά εκείνη ονομάζεται Πνεύμα πίστεως· όπως λέει ο Παύλος, «έχοντας δε το ίδιο Πνεύμα της πίστεως». Ονομάζεται Πνεύμα υιοθεσίας, όπως λέει ο ίδιος ο Παύλος «διότι δεν λάβατε πάλι πνεύμα δουλείας που οδηγεί στον φόβο, αλλά λάβατε Πνεύμα υιοθεσίας, με το οποίο κράζουμε Αββά ο Πατήρ». Εάν κάποιος είναι πράος και ταπεινός στην καρδιά, ο άνθρωπος αυτός έλαβε ως δώρο το Πνεύμα της πραότητας, όπως λέει ο Παύλος «εσείς οι πνευματικοί να καταρτίζετε τον άνθρωπο αυτόν με Πνεύμα πραότητας». Ονομάζεται Πνεύμα ζήλου, όπως λέει ο Παύλος «επειδή και εσείς είστε ζηλωτές των πνευμάτων», δηλαδή των χαρισμάτων.

Και έπειτα: Διότι δεν λάβατε πνεύμα δουλείας ώστε να πέσετε πάλι στον φόβο, αλλά λάβατε πνεύμα υιοθεσίας, με το οποίο κράζουμε: Αββά, ο Πατέρας. Το ίδιο το Πνεύμα συμμαρτυρεί μαζί με το πνεύμα μας ότι είμαστε τέκνα του Θεού· και αν είμαστε τέκνα, είμαστε και κληρονόμοι, κληρονόμοι μεν του Θεού, συγκληρονόμοι δε του Χριστού. Και έπειτα: Ώστε δεν είσαι πλέον δούλος, αλλά υιός και κληρονόμος του Θεού δια του Χριστού. Με αυτά συμφωνεί και ένας άλλος από τους θεολόγους λέγοντας: Έδωσε σε αυτούς την εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού, σε αυτούς που πιστεύουν στο όνομά του. Θα μπορούσε δε να προσθέσει και ο ιερουργός του Ευαγγελίου:

Πόσο μεγάλη λοιπόν είναι η διαφορά των προσώπων, του Χριστού και αυτών γύρω από τον Ααρών, που απέχουν εντελώς μεταξύ τους! Και πόσο άπειρο και ακαθόριστο είναι το μεταξύ τους χάσμα, όπως και η διαφορά των θυσιών! Διότι εκεί μεν προσφερόταν αίμα άλογων ζώων, ενώ εδώ προσφέρεται το αίμα του άμωμου αμνού που αίρει την αμαρτία του κόσμου. Επιπλέον, υπάρχει μεγάλη απόσταση μεταξύ των διαθηκών και της σκηνής. Διότι τα μεν ήταν χειροποίητα και πρόσκαιρα, υπέκειντο στη φθορά του χρόνου, δεν είχαν καμία απολύτως σταθερότητα και, με μια κουβέντα, έχουν πλέον παλαιωθεί και γεράσει, γι' αυτό και έχουν αφανιστεί. Τα δε (δικά μας) δεν είναι ούτε χειροποίητα ούτε πρόσκαιρα, αλλά αΐδια και αιώνια, πάντοτε ανακαινιζόμενα και ανανεούμενα, τα οποία ποτέ δεν φθάνουν στο τέλος τους, ούτε είναι στη φύση τους να ελαττώνονται και να φθείρονται. Είναι ανάγκη, λοιπόν, να διαφέρουν τόσο η λατρεία όσο και τα προσφερόμενα θύματα. Διότι τα μεν (παλαιά) ήταν πιο υλικά και σαρκικά, και λειτουργούσαν ως τύποι, προχαράσσοντας και σκιαγραφώντας τα μέλλοντα και την αλήθεια, χωρίς να έχουν δεχθεί ακόμη την τελείωση. Τα δε δικά μας, τελούμενα εν πνεύματι και αληθεία, τελειοποιούν εκείνους που μέσω αυτών προσφέρουν στον Θεό θυσία αινέσεως, χάρη στα οποία θα ανακράξουν ανεπίληπτα, Αββά ο Πατήρ.

Πνεύμα άγιο ονομάζεται και ο άγγελος, επειδή αντλεί από εκεί την αγιότητα, όπως επίσης και η ψυχή του δικαίου. Πνεύμα οπωσδήποτε άγιο είναι και εκείνο που αντιδιαστέλλεται προς το γράμμα, καθώς και εκείνο που είναι άλλο από το πνεύμα της δουλείας, το οποίο ονομάζεται και πνεύμα της υιοθεσίας. Αριθμούνται επίσης και από τον Ησαΐα επτά πνεύματα, όχι βέβαια ούτε εκείνα ανάξια της ονομασίας του αγίου. Και, γενικά, καθένα από τα θεία και πνευματικά χαρίσματα ονομάζεται πνεύμα άγιο. Ενώ λοιπόν υπάρχουν και λέγονται τόσα άγια πνεύματα, το να νομίζει κανείς ότι καθένα από αυτά είναι αυτό το ίδιο το Πνεύμα που χορηγεί τα πάντα —ενώ τα άγια πνεύματα μετά τη θεότητα ονομάζονται άγια κατά μετοχή— και ότι είναι ο Δημιουργός των όντων και το κυρίως και αυτοάγιο Πνεύμα, αυτό είναι γνώρισμα νου που είναι παντελώς αμέτοχος του Αγίου Πνεύματος και ασύνετος. Και το να νομίζει κανείς ότι η εκπόρευση, ή αλλιώς η ύπαρξη, του Παναγίου Πνεύματος είναι τέτοια, ώστε να είναι κάτι που άλλοτε και τώρα εμπνέεται χρονικά, ενεργείται και μεταδίδεται στα γεννητά, αυτό σαφώς θα ανήκε σε εκείνους που υποβιβάζουν το Πνεύμα σε απλή ενέργεια, σύγχρονη με τα γεννητά στα οποία εμπνέεται και μεταδίδεται. Διότι, αν τα γεννητά είναι υπό χρόνο, τότε και η μετάδοση του Πνεύματος προς αυτά είναι υπό χρόνο.

Υποδηλώνοντας τον τύπο αυτών, ο Ιακώβ, αφού άλειψε έναν λίθο με λάδι, τον αφιέρωσε στον Θεό, προσφέροντάς τον με αυτό ακριβώς το χρίσμα· είτε αινισσόμενος τη σάρκα του Σωτήρα, τον «ακρογωνιαίο λίθο», πάνω στην οποία έχυσε το μύρο της θεότητας ο αληθινός Ισραήλ, ο μόνος νους που «γνωρίζει τον Πατέρα»· είτε εμάς, που ο ίδιος «εγείρει από τους λίθους ως τέκνα στον Αβραάμ» με το να μας μεταδώσει το χρίσμα. Διότι το Άγιο Πνεύμα, που εκχέεται σε όσους χρίονται, εκτός από τα άλλα, είναι για εμάς και «πνεύμα υιοθεσίας» και «συμμαρτυρεί», λέει, «στο πνεύμα μας ότι είμαστε τέκνα Θεού», «κράζοντας μέσα στις καρδιές μας: Αββά, ο Πατήρ».

Γι' αυτό και Εκείνος που μεσίτευσε για εμάς στη συμφιλίωσή μας με τον ίδιο και με τον Πατέρα, δεν συμφιλιώθηκε μαζί μας λαμβάνοντας πρώτα ο Ίδιος κάτι από εμάς. Διότι ούτε τη σάρκα έλαβε ως δώρο από εμάς, σύμφωνα με την παράνοια αυτού του ανθρώπου· σαν να προσφέραμε δηλαδή εμείς προκαταβολικά τις αφορμές για τη συμφιλίωση. Επειδή τότε θα έπρεπε να είχαμε ανέβει εμείς πρώτοι στους ουρανούς κομίζοντας το δώρο, και έτσι η χάρη θα ήταν δική μας και όχι δική Του. Αλλά δεν πήγαμε εμείς προς Αυτόν, παρά Αυτός κατήλθε προς εμάς και ανέλαβε τη δική μας φύση, όχι ως δώρο που αποτέλεσε την αιτία της συμφιλίωσης, αλλά για να συναναστραφεί φανερά μαζί μας μέσω της σάρκας, στον βαθμό που εμείς μπορούσαμε να δούμε τον Αόρατο. Και βέβαια, δεν το έπραξε εξαιτίας κάποιου τέτοιου δικού μας δώρου, αλλά ο Ίδιος αφ' εαυτού Του, λόγω της δικής Του χρηστότητας και φιλανθρωπίας, όντας από τη φύση Του χρηστός, οικτίρμων και πολυέλεος, σύμφωνα με το πολύ Του έλεος μας έσωσε. Αγίασε τη φύση μας –η οποία εξαιτίας της αμαρτίας είχε καταστεί εχθρική και είχε αποστατήσει από Αυτόν– μέσω της ένωσής Του με αυτήν, δηλαδή της πρόσληψής της, και τη συμφιλίωσε ταυτόχρονα και με τον Εαυτό Του και με τον Πατέρα και με το Πνεύμα. Έτσι λοιπόν, μας χάρισε και την υιοθεσία, μέσω του Πνεύματός Του που μας έδωσε, με το οποίο κράζουμε «Αββά, ο Πατήρ», και διά του οποίου κοινώνησε μαζί μας σάρκα και αίμα, μην απαξιώνοντας να μας αποκαλέσει αδελφούς. Ούτε πάλι συμφιλιώθηκε πρώτα ο Ίδιος μαζί μας, και έπειτα κάποια στιγμή αργότερα μεσίτευσε για τη συμφιλίωσή μας με τον Πατέρα μέσω της προσφοράς του δικού Του αίματος. Επειδή, πώς πριν από το πάθος και τη σφαγή Του έλεγε: «Κανείς δεν έρχεται προς εμένα, εάν δεν τον ελκύσει ο Πατέρας»;

Πώς είναι δυνατόν να μην είναι, αφού πρόκειται για το ίδιο πρόσωπο και εκεί και εδώ· εννοώ δηλαδή τον Υιό, προς τον οποίο έχει ειπωθεί: «Ας δημιουργήσουμε άνθρωπο»· και για τον οποίο πάλι αναφέρεται: «Και έπλασε ο Θεός τον άνθρωπο», και έπειτα «εμφύσησε». Γεν. Λύση. Αλλά, άριστε, θα σε ρωτήσω κι εγώ κάτι· και εσύ απάντησέ μου. Άραγε η λέξη «Πνεύμα», εννοώ δηλαδή αυτό το όνομα, εκλαμβάνεται πάντοτε από τη Γραφή με μία μόνο σημασία, όπως για το ένα Πνεύμα της Τριάδος, ή αναφέρεται και σε περισσότερα άλλα; Διότι, αν ισχυρίζεσαι ότι σημαίνει μόνο αυτό το ένα, πώς ονομάζεται Πνεύμα και ολόκληρη η θεότητα; Και πάλι ο Πατέρας, και επίσης ο Υιός, όπως έχει ειπωθεί: «σε εκείνον όμως που θα βλασφημήσει κατά του Αγίου Πνεύματος»· και «Ο Θεός είναι Πνεύμα», και «Πνεύμα προ του προσώπου μας είναι ο Χριστός Κύριος». Και πώς απαριθμούνται επτά πνεύματα στον Ησαΐα; Και πάλι, άλλο είναι το πνεύμα της υιοθεσίας, λέει ο Απόστολος. Και πού θα κατατάξεις τις χιλιάδες και τις μυριάδες των αγγέλων, για τους οποίους λέει ο Δαβίδ: «Αυτός που κάνει τους αγγέλους του πνεύματα»; Ακόμη και τα πνεύματα των δικαίων, σύμφωνα με το χωρίο: «Πνεύματα και ψυχές δικαίων». Και το: «Κύριε, στα χέρια σου παραδίδω το πνεύμα μου», το οποίο συνηθίζεται να λέγεται από τους αγίους. Και το ζωοποιό Πνεύμα που διαστέλλεται από το γράμμα που θανατώνει· και τα πνεύματα τα οποία, σύμφωνα με τον θεολογικότατο Ευαγγελιστή, ομολογούν ότι ο Ιησούς Χριστός έχει έλθει εν σαρκί και υπάρχει εν σαρκί.

Ρωμ. 8,15-17 «Λάβατε», λέει, «πνεύμα υιοθεσίας». Από πού είναι φανερό; Αποκαλούμε τον Θεό «πατέρα», λέει, με το οποίο κράζουμε: «Αββά ο πατήρ». Διότι με αυτό το ίδιο το πνεύμα της υιοθεσίας αξιωθήκαμε να απευθύνουμε αυτήν τη φωνή προς τον Θεό και να τον αποκαλούμε «πατέρα». Και από πού είναι φανερό ότι ορθώς και ευαρέστως προς τον Θεό απευθύνουμε σε αυτόν αυτήν τη φωνή; Ο Υιός μάς το δίδαξε λέγοντας έτσι: «Πάτερ ημών ο εν τοις ουρανοίς» και τα εξής. Αυτός δε, επειδή γνωρίζει ότι τα έργα της οικονομίας του Χριστού για εμάς είναι κοινά, λέει ότι «το Πνεύμα συμμαρτυρεί». Διότι, καθώς ο Χριστός παρέδωσε αυτήν την προσευχή, και το Πνεύμα την παραδίδει και συμμαρτυρεί μαζί με το χάρισμα που μας δόθηκε μέσω αυτού. Και τι «συμμαρτυρεί»; Ότι ορθώς και ευαρέστως στον Θεό τον αποκαλούμε «πατέρα μας», ότι «είμαστε τέκνα του», έχοντας υιοθετηθεί μέσω του βαπτίσματος. «Εάν δε είμαστε τέκνα», λέει, «είμαστε και κληρονόμοι». Όσο για τους Ιουδαίους, αν και αποκαλούνταν «τέκνα Θεού», ωστόσο η διαφορά μεταξύ της καθεμιάς κλήσης και υιοθεσίας είναι πάρα πολύ μεγάλη. Διότι εκείνοι μεν ονομάζονταν έτσι τυπικώς, όπως και τα υπόλοιπα τελούνταν σε αυτούς ως τύπος της χάριτος, ενώ εμείς όχι τυπικώς αλλά αυτοτελώς. Και εκείνοι, αν και αποκαλούνταν «υιοί», δεν τους είχε δοθεί το προνόμιο να αποκαλούν και οι ίδιοι τον Θεό «πατέρα», ενώ σε εμάς έχει χαριστεί και αυτό. Και υπάρχει πολλή άλλη διαφορά.

Ρωμ. 8,23-27 «Υιοθεσίαν απεκδεχόμενοι». Ποια υιοθεσία; Διότι, μήπως δεν την λάβαμε αυτήν μέσω του βαπτίσματος; Και δεν είπες και εσύ ο ίδιος λίγο πριν ότι «λάβατε πνεύμα υιοθεσίας»; Ναι, λέει. Ποια λοιπόν περιμένουμε; Αυτήν που φανερώνεται, λέει, κατά «την απολύτρωση του σώματος». Άλλην εκτός από αυτήν που αναφέρθηκε; Μη γένοιτο· αλλά αυτήν την ίδια, η οποία φανερώνεται τελειότερα και επιγινώσκεται μέσω της ίδιας της πείρας. Διότι μετά την απολύτρωση του σώματος, τότε έρχεται η απόλαυση των αγαθών, τότε η ανάσταση και η αφθαρσία του ίδιου του σώματος, τότε η κληρονομία της βασιλείας των ουρανών, τότε όλα τα γνωρίσματα και τα αποτελέσματα της υιοθεσίας· διότι και τώρα «με την ελπίδα» αυτών λάβαμε την υιοθεσία. Ο ίδιος δε το εξέφρασε πιο εμφατικά: «σωθήκαμε», δηλώνοντας ότι, αφού υιοθετηθήκαμε, σωθήκαμε σαν από τρικυμία και από τη μεγάλη ταραχή της αμαρτίας. Πώς λοιπόν ελπίσαμε σε αυτά, χωρίς αυτά να έχουν ήδη πραγματοποιηθεί, ούτε να έχουν υποπέσει στην αντίληψή μας, ούτε στην πείρα μας; Πολύ σωστά και εύλογα τα λέει· διότι, αν όσα ελπίζουμε βρίσκονταν ήδη μπροστά στα μάτια μας και στην πείρα μας, δεν θα ήταν πλέον αντικείμενα ελπίδας. Διότι αυτό που κάποιος κατέχει, πώς είναι δυνατόν να το ελπίζει; Επομένως, σύμφωνα με τη φύση της ελπίδας, το χαρακτηριστικό της γνώρισμα είναι αυτό, το να αναφέρεται δηλαδή στα μελλοντικά και σε όσα δεν είναι ακόμη παρόντα· ώστε και εμείς πρέπει να ελπίζουμε εκείνα τα οποία δεν βλέπουμε.

ΝΖ΄. Θέλεις να σου παραθέσω και άλλες ιερές φωνές, δια των οποίων στηλιτεύεται η κακομηχανία της αλαζονείας και της παράνοιάς σου; Το Πανάγιο Πνεύμα αποκαλείται ιεροπρεπώς Πνεύμα σοφίας, Πνεύμα συνέσεως, Πνεύμα γνώσεως, Πνεύμα αγάπης, Πνεύμα σωφρονισμού, Πνεύμα υιοθεσίας. «Διότι δεν λάβατε», λέει εκείνος που εξάπλωσε το ανέσπερο φως της αλήθειας μαζί με την πορεία του ήλιου και περιέβαλε ολόκληρη τη γη με τις ακτίνες του, «πνεύμα δουλείας που να οδηγεί στον φόβο, αλλά Πνεύμα Υιοθεσίας»· και πάλι: «Διότι δεν σας έδωσε πνεύμα δουλείας, αλλά Πνεύμα σοφίας και αγάπης και σωφρονισμού».

Δεν έχουμε ενδυθεί ακόμη «τα όπλα του φωτός», επειδή δεν έχουμε απεκδυθεί ακόμη τα όπλα και τα βέλη και τα έργα του σκότους. Δεν έχουμε μεταμορφωθεί ακόμη με την «ανακαίνιση του νου», διότι ακόμη συσχηματιζόμαστε με αυτόν τον αιώνα μέσα στη «ματαιότητα του νου». Δεν συνδοξαστήκαμε ακόμη με τον Χριστό, επειδή δεν συμπάσχουμε με αυτόν. Δεν φέρουμε ακόμη «τα στίγματά» του στο σώμα μας έχοντας μετέχει στο μυστήριο του σταυρού του Χριστού, διότι βρισκόμαστε ακόμη στα σαρκικά πάθη και στις επιθυμίες. Δεν γίναμε ακόμη «κληρονόμοι Θεού και συγκληρονόμοι Χριστού», διότι μέσα μας ενυπάρχει ακόμη «πνεύμα δουλείας» και όχι «υιοθεσίας». Δεν γίναμε ακόμη ναός Θεού και κατοικητήριο του Αγίου Πνεύματος, διότι είμαστε ακόμη ναός ειδώλων και δοχείο πονηρών πνευμάτων εξαιτίας της ορμής μας προς τα πάθη. Διότι, πράγματι, δεν αποκτήσαμε ακόμη την ακεραιότητα του ήθους και τη λαμπρότητα της διανοίας. Δεν αξιωθήκαμε ακόμη το άδολο και λογικό γάλα και τη νοητή αύξηση. Δεν έφεξε ακόμη για εμάς «η ημέρα ούτε ανέτειλε ο εωσφόρος στις καρδιές μας». Δεν ενωθήκαμε ακόμη με τον ήλιο της δικαιοσύνης ούτε συναστράψαμε με τις ακτίνες του. Δεν έχουμε λάβει ακόμη την ομοίωση του Κυρίου ούτε γίναμε «κοινωνοί της θείας φύσεως». Δεν γίναμε ακόμη άδολη βασιλική πορφύρα ούτε ανόθευτη θεϊκή εικόνα. Δεν τρωθήκαμε ακόμη από τον θείο έρωτα ούτε πληγήκαμε από την πνευματική αγάπη του νυμφίου.

Αλλά ο Χριστός μάς εξαγόρασε από την κατάρα του νόμου, αφού έγινε κατάρα για χάρη μας. Και έλυσε αυτή την καταδίκη μέσω του προφήτη, λέγοντας ρητά ότι δεν θα λέγεται πλέον αυτή η παροιμία: «Οι πατέρες έφαγαν άγουρα σταφύλια, και τα δόντια των παιδιών μούδιασαν». Και στο εξής δεν θα δώσει λόγο άλλος για άλλον, αλλά ο καθένας θα δώσει λόγο στον Θεό για τον εαυτό του. Και η ψυχή που αμαρτάνει, αυτή θα πεθάνει, και κανένας άλλος δεν θα υποστεί την καταδίκη και την τιμωρία στη θέση της. [8] Άλλοι είναι αυτοί που είναι υποδουλωμένοι στην κατάρα του νόμου, δηλαδή αυτοί που δεν δέχθηκαν τον ελευθερωτή Χριστό, τον Υιό του Θεού. Εμείς όμως, που κερδίσαμε μέσω αυτού την υιοθεσία, δεν λάβαμε πνεύμα δουλείας για να φοβόμαστε, αλλά πνεύμα υιοθεσίας, μέσω του οποίου αναφωνούμε: Αββά, ο Πατέρας· και στο εξής είμαστε ελεύθεροι, με την ελευθερία που μας χάρισε ο Χριστός.

Εκείνη, εξαιτίας του πρώτου Αδάμ, του χοϊκού από τη γη και με γήινο φρόνημα, βάσταξε τον ζυγό της δουλείας. Αυτή όμως, χάρη στον δεύτερο Αδάμ και ομοούσιο Υιό του Θεού, δέχεται το αξίωμα της υιοθεσίας, και πλούτισε με το να κράζει και να βοά: «Αββά, ο Πατήρ».

Γι' αυτό, λοιπόν, αυτά που είδα και τα θαυμάσια του Θεού που γνώρισα έμπρακτα και εκ πείρας, δεν ανέχομαι να μην τα αποκαλύπτω, αλλά καταθέτω τη μαρτυρία μου σε όλους τους υπόλοιπους σαν να βρίσκομαι ενώπιον του Θεού, λέγοντας με δυνατή φωνή: «Τρέξτε όλοι, προτού κλείσει για εσάς με τον θάνατο η θύρα της μετάνοιας, τρέξτε για να προφτάσετε πριν από την έξοδο, σπεύσατε για να λάβετε, χτυπήστε, ώστε πριν από το τέλος να σας ανοίξει ο Δεσπότης τις πύλες του παραδείσου και να εμφανίσει σε εσάς τον εαυτό Του, φροντίστε να αποκτήσετε τη βασιλεία των ουρανών μέσα σας και μάλιστα εν επιγνώσει, και να μην αναχωρήσετε από εδώ στερημένοι από αυτήν, και προπαντός όσοι νομίζουν ότι την έχουν μέσα τους χωρίς να το καταλαβαίνουν, ενώ στην πραγματικότητα δεν έχουν τίποτα εξαιτίας της οιήσεώς τους.» Πώς λοιπόν, πες μου, θα δει τον Πατέρα του Χριστού εκείνος που δεν απέκτησε τον νου του Χριστού; Και όποιος δεν Τον βλέπει να του μιλάει μέσα του, μέσω ποιου ή πώς θα πει: «Αββά ο Πατήρ»; Όποιος δεν απέκτησε εν επιγνώσει μέσα του τη βασιλεία των ουρανών, πώς θα εισέλθει σε αυτήν μετά θάνατον;

Ποιες ακριβώς είναι αυτές; Το «Εμείς έχουμε νου Χριστού». Άραγε θεωρείτε, θα τους έλεγα, ότι αυτό αποτελεί υπερβολή υπερηφάνειας; Το «Από αυτό γνωρίζουμε ότι μένει μέσα μας, από το Πνεύμα που μας έδωσε»; Και αυτό πώς θα το ερμηνεύατε εις βάρος εκείνου που το λέει; Αλλά και το «Μήπως ζητάτε απόδειξη του Χριστού που μιλάει μέσα μου;»· και το «Φρονώ ότι έχω Πνεύμα Θεού»· και το «Εμείς όμως δεν λάβαμε πνεύμα δουλείας για να πέσουμε πάλι στον φόβο, αλλά Πνεύμα υιοθεσίας, μέσω του οποίου ανακράζουμε: Αββά, ο Πατέρας»· και το «Ο Θεός, ο οποίος προσέταξε να λάμψει φως μέσα από το σκοτάδι, είναι εκείνος που έλαμψε στις καρδιές μας»; Όλα αυτά, λοιπόν, θα θεωρηθούν από εσάς ως λόγια υπερηφάνειας; Ω της ανοησίας!

Διότι εμείς, λέει, έχουμε νου Χριστού και με αυτό γνωρίζουμε ότι ο Χριστός είναι μέσα μας, από το Πνεύμα το οποίο μας έδωσε. Διότι δεν λάβαμε πνεύμα δουλείας πάλι για να φοβόμαστε, αλλά πνεύμα υιοθεσίας με το οποίο κράζουμε: «Αββά, ο Πατέρας». Και: Ο Θεός που είπε να λάμψει φως μέσα από το σκοτάδι, αυτός έλαμψε στις καρδιές μας. Και πάλι: Αν ζητάτε απόδειξη για τον Χριστό που μιλά μέσα μου. Διότι, όπως η γυναίκα δεν έχει ανάγκη να μάθει από άλλον αν συνέλαβε στη γαστέρα της, αλλά η ίδια από μόνη της το γνωρίζει μέσα της, τόσο από την αναστολή των αιμάτων, όσο και από τα εσωτερικά σκιρτήματα του βρέφους και από την αποστροφή προς τις πολλές τροφές ότι συνέλαβε, έτσι και η ψυχή, όταν μέσω του Αγίου Πνεύματος ο Χριστός κατοικήσει μέσα της, δεν έχει ανάγκη να το μάθει από άλλον. Διότι αυτή αμέσως βλέπει τα ακάθαρτα αίματα των παθών που είχε συνηθίσει να αναστέλλονται και την όρεξη για τις πολλές τροφές να παύει και κάθε ηδονή να μισείται περισσότερο από όλα. Τότε και αυτή, αφού γίνει πνευματοφόρος, λέει μαζί με τον προφήτη προς τον Θεό: Εξαιτίας του φόβου σου, Κύριε, συλλάβαμε στη γαστέρα και κοιλοπονήσαμε και γεννήσαμε πνεύμα της σωτηρίας σου πάνω στη γη. Εκείνος όμως που δεν βλέπει τον Χριστό να μιλάει μέσα του, μέσω ποιου ή πώς θα πει: «Αββά, ο Πατέρας»; Και αυτός που δεν απέκτησε συνειδητά τη βασιλεία των ουρανών μέσα του, πώς θα εισέλθει σε αυτήν μετά θάνατον;

77. Όταν με κάθε δύναμη, προθυμία και προαίρεση, με ορμή ακατάσχετη, εκπληρώσουμε όσα από τον ίδιο τον Θεό μυστικά και με τρόπο άγνωστο μας διδάσκονται και μας εντέλλονται, χωρίς να παραλείψουμε απολύτως τίποτα, τότε σε εμάς, ως πιστούς και υπακούους, ως αληθινούς μαθητές και φίλους, αποκαλύπτεται φανερά, όπως ακριβώς παλαιά αποκαλύφθηκε στους αγίους μαθητές και αποστόλους του και σε όλους όσοι μέσω αυτών πίστεψαν στο όνομά του· και τότε γινόμαστε υιοί Θεού κατά χάριν, όπως λέει ο Παύλος: «Όσοι οδηγούνται από το Πνεύμα του Θεού, αυτοί είναι υιοί Θεού· και αν είναι υιοί, είναι και κληρονόμοι, κληρονόμοι αφενός του Θεού, συγκληρονόμοι δε του Χριστού».

Διότι και εκείνοι ονομάζονταν υιοί του Θεού. Υπάρχει όμως μεγάλη διαφορά μεταξύ ημών και εκείνων. Επειδή, δηλαδή, ο Νόμος σε όλα αποτελούσε σκιά των μελλοντικών αγαθών, δεν παρείχε στους Ισραηλίτες ούτε την υιοθεσία, παρά μόνο ως τύπο και σχήμα· εμείς όμως, αφού λάβαμε αληθινά το Πνεύμα του Θεού διά του βαπτίσματος, κράζουμε: «Αββά ο Πατήρ». Και όπως για εκείνους το βάπτισμα ήταν τυπικό και σκιώδες, έτσι και η υιοθεσία τους προτύπωνε τη δική μας. Ακόμη, λοιπόν, κι αν ονομάζονταν υιοί, αυτό γινόταν σκιωδώς, και δεν κατείχαν την ίδια την αλήθεια της υιοθεσίας, όπως εμείς τώρα διά του βαπτίσματος. «Και ο Λόγος έγινε σάρκα.» Αφού είπε ότι γινόμαστε τέκνα του Θεού, εφόσον το θέλουμε, εμείς που πιστέψαμε στον Χριστό, παραθέτει έπειτα και την αιτία αυτού του τόσο μεγάλου αγαθού.