Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ 8:26

Αλλά μερικοί, επειδή ούτε αυτά κατανοούν ούτε τα εξετάζουν σε βάθος —άνθρωποι που δεν ξέρουν ούτε πώς λειτουργούν τα ίδια τα σωθικά της κοιλιάς τους, αλλά, όπως θα έλεγα, είναι ανακατωμένοι με τα πάθη της ατιμίας και με τον βούρκο των ηδονών, και ούτε καν γνωρίζουν αν υπάρχει στους ανθρώπους Άγιο Πνεύμα, αλλά εργάζονται με θράσος όλα τα θελήματα της σάρκας και των ηδονών— διασύρουν και διακωμωδούν τα μυστήρια του Χριστού σε ταβέρνες, σε πορνεία, στις αγορές και στα λουτρά, και γίνονται αιτία να βλασφημούνται από τους απίστους. Αφού πολλές φορές αρπάξουν και αποστηθίσουν δύο λογάκια ή τρία ρητά και λίγα πατερικά αποσπάσματα, αμέσως προβάλλουν τον εαυτό τους ως διδασκάλους, όχι χειροτονημένους από τον Θεό αλλά κινούμενους από τα πάθη, και, από κενοδοξία και φιλήδονη διάθεση, για χάρη αισχρού κέρδους, πολλές φορές, κατά τρόπο ιουδαϊκό, ξεπουλούν στους χοίρους και στους αναξίους τα θεία μαργαριτάρια του λόγου. Και πράγματι, όπως μπορεί κανείς να μάθει από τους κατά καιρούς εκκλησιαστικούς ιστοριογράφους, οι περισσότερες αιρέσεις γεννήθηκαν από κενοδοξία που αγαπά την εξουσία, από φιλαργυρία, από ανθρωπαρέσκεια και από υπερηφάνεια. Δεν θα είχαν βέβαια τυφλωθεί έτσι, αν με ησυχία, άσκηση και απάθεια είχαν κάνει να κατοικήσει μέσα τους το Πανάγιο Πνεύμα. Διότι, αν δεν ξέρουμε ούτε τι πρέπει να προσευχηθούμε, εάν δεν αποκτήσουμε θείο Πνεύμα, πόσο μάλλον δεν μπορούμε να ερευνούμε τα μυστήρια του Θεού;

Διότι, εφόσον ο ίδιος ο Υιός του Θεού είναι Λόγος, είναι Κύριος των πάντων· εμείς δε, προηγουμένως ήμασταν από την αρχή υπόχρεοι στη δουλεία της φθοράς και στην κατάρα του νόμου, και έπειτα, επινοώντας σιγά-σιγά για τους εαυτούς μας τα μη όντα, γίναμε δούλοι, όπως είπε ο μακάριος Απόστολος, σε εκείνους που εκ φύσεως δεν είναι θεοί. Και τον μεν αληθινό Θεό αγνοούσαμε, τα δε μη όντα τα προτιμούσαμε από την αλήθεια. Αλλά αργότερα, όπως ακριβώς ο παλαιός λαός στην Αίγυπτο καταπιεζόταν και στέναξε, έτσι και εμείς, έχοντας τον έμφυτο νόμο και παρακαλώντας σύμφωνα με τους αλάλητους στεναγμούς του Πνεύματος και λέγοντας: «Κύριε, ο Θεός ημών, κάνε μας κτήμα Σου», έγινε για εμάς σαν οίκος καταφυγής και Θεός υπερασπιστής, και έτσι έγινε και Κύριός μας. Και δεν απέκτησε Αυτός τότε την αρχή της υπάρξεώς Του· αλλά εμείς κάναμε την αρχή στο να είναι Αυτός Κύριός μας. Επειδή, λοιπόν, ο Θεός είναι αγαθός και Πατέρας του Κυρίου, δείχνοντας το έλεός Του και θέλοντας να γίνει γνωστός σε όλους, ενεργεί ώστε ο Υιός Του να ενδυθεί ανθρώπινο σώμα, να γίνει άνθρωπος, και να ονομαστεί Ιησούς, προκειμένου, αφού προσφέρει μέσα από αυτό τον Εαυτό Του υπέρ όλων, να ελευθερώσει τους πάντες από τη θεοπλανησία και τη φθορά, και να γίνει Αυτός Κύριος και Βασιλιάς των πάντων.

Διότι, επειδή είναι ο Λόγος, ο ίδιος ο Υιός του Θεού είναι Κύριος των πάντων· εμείς όμως προηγουμένως ήμασταν υποχείριοι, αφενός από την αρχή «στη δουλεία της φθοράς» και «στην κατάρα του νόμου», αφετέρου δε, πλάθοντας λίγο λίγο για τους εαυτούς μας τα ανύπαρκτα, «δουλεύαμε», όπως είπε ο μακάριος απόστολος, «σε εκείνους που εκ φύσεως δεν είναι θεοί», και ενώ αγνοούσαμε τον αληθινό Θεό, προτιμούσαμε τα ανύπαρκτα αντί της αλήθειας. Όμως αργότερα, όπως ακριβώς ο παλαιός λαός που καταπιεζόταν στην Αίγυπτο «στέναξε», έτσι και εμείς, έχοντας τον έμφυτο νόμο και παρακαλώντας σύμφωνα με τους «αλάλητους στεναγμούς του Πνεύματος» και λέγοντας: «Κύριε, ο Θεός ημών, κάνε μας κτήμα σου», έγινε για εμάς σαν οίκος καταφυγής και σαν Θεός υπερασπιστής, και έτσι έγινε και Κύριός μας. Και δεν απέκτησε Εκείνος τότε την αρχή της υπάρξεώς Του, αλλά εμείς κάναμε την αρχή στο να είναι Εκείνος Κύριός μας. Επομένως, επειδή ο Θεός και Πατέρας του Κυρίου είναι αγαθός, αφού μας σπλαχνίστηκε και θέλησε να γίνει γνωστός σε όλους, ενήργησε ώστε ο δικός Του Υιός να ενδυθεί ανθρώπινο σώμα, να γίνει άνθρωπος και να ονομαστεί Ιησούς, έτσι ώστε, προσφέροντας μέσω αυτού τον εαυτό Του υπέρ πάντων, να ελευθερώσει τους πάντες τόσο από τη θεοπλανησία όσο και από τη φθορά, και να γίνει ο Ίδιος Κύριος και Βασιλιάς των πάντων.

Δώσε μου τον λόγο σου, σε παρακαλώ, ότι, όπως ακριβώς βοηθούμαστε κατά τη διάρκεια της ζωής σας, έτσι πρόκειται να βοηθούμαστε και μετά την αναχώρησή σας προς τον Θεό, και ότι ο Θεός θα συνεργεί μαζί μας στα πάντα κατά το έλεός Του. Απόκριση: Ο Θεός είπε άπαξ: «Δεν πρόκειται να σε αφήσω, ούτε πρόκειται να σε εγκαταλείψω», και πιστεύουμε στον Θεό, ότι κάνει ακόμη περισσότερα από ό,τι όταν ήμασταν μαζί σας. Είτε λοιπόν το πεις είτε δεν το πεις, Εκείνος συνεργεί μαζί σας περισσότερο από όσο ζητάς, καθώς είπε ο Απόστολος ότι «δεν γνωρίζουμε τι πρέπει να ζητήσουμε στην προσευχή μας». Ο Κύριος Ιησούς Χριστός, ο οποίος κατήλθε για τη σωτηρία μας από τον πατρικό θρόνο, Αυτός και θα μας σώσει και θα μας αποκαταστήσει και θα μας φυλάξει από τον πονηρό, με τη δική μας συνέργεια, διά των ευχών των αγίων. Αμήν.

Απόκριση του Βαρσανουφίου: Χαίρε εν Κυρίω, αδελφέ, χαίρε εν Κυρίω, αγαπητέ, χαίρε εν Κυρίω, συγκληρονόμε. Το να προσεύχεται κανείς αδιαλείπτως ανήκει στο μέτρο της απαθείας. Και τότε βιώνεται η έλευση του Πνεύματος και του διδάσκει τα πάντα. Εάν λοιπόν τα πάντα, τότε και περί της προσευχής. Διότι ο Απόστολος λέγει: «Το τι να προσευχηθούμε όπως πρέπει δεν το γνωρίζουμε, αλλά το ίδιο το Πνεύμα μεσιτεύει για εμάς με στεναγμούς αλάλητους». Τι λοιπόν να σου πω τώρα για τα οικοδομήματα της Ρώμης, εφόσον ακόμη δεν έχεις βρεθεί εκεί;

Ερώτηση ΣΞΑ΄. Εφόσον ο Κύριος υποσχέθηκε ότι: «Όλα όσα ζητήσετε στην προσευχή έχοντας πίστη, θα τα λάβετε»· και πάλι: «Εάν δύο από εσάς συμφωνήσουν πάνω στη γη για οποιοδήποτε πράγμα ζητήσουν, θα τους γίνει»· πώς, ενώ ζήτησαν κάτι, ακόμη και οι ίδιοι οι άγιοι δεν το έλαβαν; Όπως και ο Απόστολος, ο οποίος είπε: «Για τούτο παρακάλεσα τρεις φορές τον Κύριο, ώστε να απομακρυνθεί από εμένα»· και δεν έλαβε το αίτημά του, όπως και ο προφήτης Ιερεμίας, αλλά και ο ίδιος ο Μωυσής. Απόκριση. Εφόσον ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός είπε στην προσευχή: «Πατέρα, αν είναι δυνατόν, ας παρέλθει από εμένα αυτό το ποτήριο», και έπειτα πρόσθεσε: «Όμως, ας μη γίνει το δικό μου θέλημα, αλλά το δικό σου»· πρέπει πρώτα να γνωρίζουμε, ότι δεν μας έχει επιτραπεί να ζητάμε ό,τι θέλουμε, αλλά ούτε γνωρίζουμε πάντοτε να ζητάμε αυτό που μας συμφέρει. Διότι, το τι πρέπει να ζητήσουμε στην προσευχή όπως πρέπει, δεν το γνωρίζουμε.

Ο Θεός των ουρανών, ο Θεός των φώτων, ο Θεός των αγγέλων που βρίσκονται υπό την ισχύ σου, ο Θεός των αρχαγγέλων που βρίσκονται υπό το κράτος σου, ο Θεός των ένδοξων κυριοτήτων, ο Θεός των αγίων, ο Πατέρας του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, εσύ που ελευθέρωσες τις ψυχές που ήταν δεσμευμένες από τον θάνατο, εσύ που φώτισες διά του μονογενούς σου Υιού τον άνθρωπο που ήταν προσηλωμένος στο σκοτάδι, εσύ που έλυσες τις οδύνες μας και διασκόρπισες κάθε βάρος, εσύ που απομάκρυνες από εμάς κάθε προσβολή του εχθρού, Υιέ και Λόγε του Θεού, εσύ που μας κατέστησες αθάνατους με τον θάνατό σου και μας δόξασες με τη δόξα σου, εσύ που με την έγερσή σου μας χάρισες το να μεταβούμε από άνθρωποι προς τον Θεό, εσύ που βάσταξες κάθε δεσμό των αμαρτιών μας διά του σταυρού σου, εσύ που ανέλαβες και γιάτρεψες το σύντριμμά μας, Κύριε, εσύ που άνοιξες για εμάς δρόμο προς τους ουρανούς και μετέτρεψες τη φθορά σε αφθαρσία· εισάκουσέ με που κραυγάζω προς εσένα με πόθο και φόβο, εσένα από τον φόβο του οποίου τα όρη λιώνουν μαζί με το στερέωμα κάτω από τον ουρανό, από τη δύναμη του οποίου οι άλαλες ψυχές των στοιχείων φρίττουν για να τηρήσουν τα δικά τους όρια, διά του οποίου το πυρ της εκδικήσεως δεν θα υπερβεί τα όρια που του έχουν οριστεί, αλλά αναμένει στενάζοντας τη δική σου βουλή· για τον οποίο όλη η κτίση ωδίνει στενάζοντας με αλάλητους στεναγμούς, έχοντας διαταχθεί να παραμένει στους καιρούς της, τον οποίο κάθε ενάντια φύση τρέπεται σε φυγή, και η στρατιά του εχθρού έχει δαμαστεί, και ο διάβολος έχει πέσει, και ο όφις έχει καταπατηθεί, και ο δράκοντας έχει εξολοθρευτεί· διά του οποίου τα έθνη, αφού σε ομολόγησαν, φωτίστηκαν και κραταιώθηκαν σε εσένα, Κύριε· διά του οποίου η ζωή έχει φανερωθεί, η ελπίδα έχει εδραιωθεί, η πίστη έχει κραταιωθεί, το Ευαγγέλιο έχει κηρυχθεί· διά του οποίου ο άνθρωπος, έχοντας πιστέψει σε εσένα, έχει αναπλαστεί από τη γη.

Εάν δε η χάρις της υιοθεσίας περιλαμβάνει την απολύτρωση του σώματός μας, ας μην συκοφαντούν καθόλου κάποιοι την ανάσταση· ούτε βέβαια να φτάνουν σε τέτοιο σημείο ασυνεσίας, ώστε να θεωρούν απορριπτέα τη σάρκα, και να λένε ότι θα εξαφανιστεί εντελώς μόλις πέσει στη γη, και ότι στη θέση της θα αναστηθεί κάτι άλλο πνευματικό, ισχνό εννοώ και αερώδες· διότι έτσι εννοούν αυτοί το πνευματικό. <Διότι με την ελπίδα σωθήκαμε.> Πιστεύουμε ότι και τα σώματά μας πρόκειται να γίνουν ανώτερα από τη φθορά και τον θάνατο· και αυτό εναπόκειται για εμάς στις ελπίδες, όχι ως κάτι που είναι ήδη παρόν, αλλά ως κάτι που εξάπαντος και οπωσδήποτε θα γίνει· και το αναμένουμε με υπομονή καρτερούντες τα δεινά, για να αξιωθούμε αυτής της τόσο σεπτής δωρεάς. <Ομοίως δε και το Πνεύμα συναντιλαμβάνεται τις ασθένειές μας κ.λπ. Αλλά το ίδιο το Πνεύμα υπερεντυγχάνει υπέρ ημών με στεναγμούς αλάλητους.> Με στεναγμούς αλάλητους μεσιτεύει υπέρ ημών προφανώς το δικό μας πνεύμα· διότι στενάζουμε κάποιες φορές, όταν σπεύδουμε να αναπέμψουμε ικεσίες προς τον Θεό. Επομένως, εν τω Αγίω Πνεύματι μαθαίνουμε και αυτό· διότι είναι σοφό, όπως ακριβώς και ο Υιός.

Επειδή δε λέει «το τι να προσευχηθούμε όπως πρέπει δεν το γνωρίζουμε», ας εξετάσουμε το εξής: καίτοι το με ποιον τρόπο πρέπει να προσευχόμαστε το έχουμε διδαχθεί προηγουμένως από τον Χριστό, ο οποίος λέει καθαρά: «Έτσι λοιπόν να προσεύχεστε εσείς: Πάτερ ημών ο εν τοις ουρανοίς, αγιασθήτω το όνομά σου, ελθέτω η βασιλεία σου, γενηθήτω το θέλημά σου ως εν ουρανώ και επί της γης», και όσα ακολουθούν μετά από αυτά. Όταν λοιπόν έχουμε γνωρίσει με ποιον τρόπο αρμόζει να κάνουμε τις ικεσίες μας, ποιο μπορεί να είναι, πες μου, το νόημα των αποστολικών γραμμάτων; Ή πού άραγε αποβλέπει αυτό που λέγεται μέσω της φωνής του Παύλου; Λέμε, λοιπόν, ότι προσευχόμαστε μεν ζητώντας την απόκτηση των αγαθών, και πριν από όλα τα άλλα εκείνα που συντελούν στη δόξα του Θεού, καθώς και εκείνα μέσω των οποίων θα μπορούσαμε να ζήσουμε ορθά και να κατορθώσουμε μιαν αληθινά ενάρετη ζωή. «Έχοντας δε την απαρχή του Πνεύματος, και εμείς οι ίδιοι στενάζουμε μέσα μας, απεκδεχόμενοι την υιοθεσία, δηλαδή την απολύτρωση του σώματός μας»· και ακριβώς ως προς αυτό το μέρος ισχύει ότι «το τι να προσευχηθούμε όπως πρέπει δεν το γνωρίζουμε»· διότι εάν «μάτι δεν είδε και αυτί δεν άκουσε και σε καρδιά ανθρώπου δεν ανέβηκε, εκείνα που ετοίμασε ο Θεός για όσους τον αγαπούν», τι θα ζητήσουμε προσερχόμενοι; Ή πώς θα μπορούσαμε να γνωρίζουμε εκείνα που δεν έχουμε δει, ή μάλλον εκείνα που βρίσκονται πέρα από τον νου και δεν είναι γνωστά στις καρδιές των ανθρώπων;

Και ο ίδιος ο Χριστός κάπου λέει: «Αλήθεια, αλήθεια σας λέω, όποιος έρχεται σε εμένα δεν πρόκειται να πεινάσει ποτέ»· διότι θα προσφέρει, όπως ήδη προείπαμε, τις εξ ουρανού βέβαια τροφές, και θα χορηγήσει πλουσιοπάροχα την πολυειδή χάρη του Πνεύματος. Ετοιμάζεται, μάλιστα, να δώσει τις τροφές σε όσους τον πλησιάζουν, χωρίς καν να περιμένει να του το ζητήσουν. Διότι «το τι πρέπει να ζητήσουμε προσευχόμενοι δεν το γνωρίζουμε», αυτός όμως προλαμβάνει και μας προσφέρει αυτά που μας συγκρατούν στην αιώνια ζωή.

Ονομάζεται δε Παράκλητος επειδή παρηγορεί, ενθαρρύνει και συμπαρίσταται στην αδυναμία μας. Διότι το τι πρέπει να ζητήσουμε στην προσευχή μας όπως αρμόζει, δεν το γνωρίζουμε. Αλλά το ίδιο το Πνεύμα μεσιτεύει για εμάς με στεναγμούς αλάλητους, προφανώς προς τον Θεό. Πολλές φορές, για χάρη του Χριστού, κάποιος υβρίστηκε και ατιμάστηκε άδικα, έφτασε στο μαρτύριο, με βάσανα από παντού και φωτιά και ξίφη και θηρία και βυθό. Όμως το Άγιο Πνεύμα του ψιθυρίζει λέγοντας: Υπόμεινε για τον Κύριο, άνθρωπε. Μικρά είναι αυτά που υφίστασαι, μεγάλα αυτά που σου δωρίζονται. Αφού κοπιάσεις για λίγο χρόνο, πρόκειται να ζήσεις αιώνια με τους αγγέλους. Δεν είναι άξια συγκρίσεως τα παθήματα του τωρινού καιρού με τη μελλοντική δόξα που πρόκειται να αποκαλυφθεί σε εμάς. Ζωγραφίζει στον άνθρωπο τη βασιλεία των ουρανών, του υποδεικνύει και τον παράδεισο της τρυφής. Και οι μάρτυρες, έχοντας μεν εξ ανάγκης τα σωματικά τους πρόσωπα στραμμένα προς τους δικαστές, βρισκόμενοι όμως πλέον με τη δύναμη του Πνεύματος μέσα στον παράδεισο, περιφρόνησαν τις φαινομενικές κακουχίες.

Διότι, εντελώς σκοτισμένος από τη σφοδρότητα των παθών, γίνεται απολύτως ξένος προς τη δική του αίσθηση· γι' αυτό, η επιθυμία δεν έχει πού να αποτυπώσει τη σφραγίδα της, ώστε ο νους να φέρει αλησμόνητο το είδος της μελέτης, επειδή η μνήμη της διάνοιας γίνεται σκληρή από την ωμότητα των παθών. Εάν όμως βρίσκεται μακριά από αυτά, έστω κι αν για λίγο ξεχαστεί το ποθούμενο από τη λήθη, αμέσως πάλι ο νους, χρησιμοποιώντας τη δική του ευστροφία, συλλαμβάνει θερμά εκείνο το πολυπόθητο και σωτήριο θήραμα. Διότι τότε η ψυχή έχει την ίδια τη χάρη να μελετά και να κράζει μαζί της το «Κύριε Ιησού», όπως ακριβώς μια μητέρα διδάσκει και επαναλαμβάνει μαζί με το μικρό παιδί της τη λέξη «πατέρα», μέχρι να του γίνει συνήθεια, ώστε αντί για οποιαδήποτε άλλη βρεφική ομιλία να καλεί καθαρά τον πατέρα του, ακόμη και όταν κοιμάται. Γι' αυτό ο Απόστολος λέει: «Παρομοίως δε και το Πνεύμα βοηθά στην ασθένειά μας· διότι το τι να προσευχηθούμε, όπως πρέπει, δεν το γνωρίζουμε, αλλά το ίδιο το Πνεύμα μεσιτεύει υπερβαλλόντως υπέρ ημών με στεναγμούς αλαλήτους». Επειδή λοιπόν εμείς είμαστε σαν νήπια ως προς την τελειότητα της αρετής, έχουμε απόλυτη ανάγκη από τη δική Του βοήθεια, ώστε, καθώς όλοι οι λογισμοί μας συνέχονται και γεμίζουν με γλυκύτητα από την ανεκλάλητη γλυκύτητά Του, να κινηθούμε με όλη μας τη διάθεση προς τη μνήμη και την αγάπη του Θεού και Πατέρα μας.

Αφού τα ορκίστηκε αυτά στο όνομα του Θεού των πατέρων, αμέσως οι σκληροί τον έριξαν σε λάκκο, χωρίς να φοβηθούν τον Θεό, ούτε να σεβαστούν τον όρκο, αν και εκείνος αγκάλιαζε τα πόδια όλων, και έβρεχε με τα δάκρυά του τα πόδια των αδελφών του, και φώναζε και έλεγε: «Αδελφοί, ελεήστε με», ρίχτηκε αμέσως στον λάκκο από αυτούς. Και αφού ρίχτηκε ο Ιωσήφ στον λάκκο της ερήμου, με πικρότατα δάκρυα και αξιολύπητους θρήνους θρήνησε και τον εαυτό του και τον πατέρα του τον Ιακώβ, και δακρύζοντας έλεγε με αλάλητους στεναγμούς: «Πατέρα Ιακώβ, δες τα όσα συνέβησαν στο τέκνο σου, ότι ιδού, έχω ριχτεί στον λάκκο σαν νεκρός. Ιδού, εσύ περιμένεις να επιστρέψω σε σένα, πατέρα, και τώρα κείτομαι στον λάκκο σαν φονιάς. Εσύ, πατέρα, μου είπες: πήγαινε, επισκέψου τους αδελφούς σου μαζί με τους ποιμένες, και επίστρεψε γρήγορα, και ιδού, αυτοί έγιναν σαν ωμότατοι λύκοι, και με οργή με χώρισαν από σένα, καλέ πατέρα. Διότι πλέον δεν με βλέπεις, ούτε ακούς τη φωνή μου, ούτε τα γηρατειά σου στηρίζονται πια σε μένα, ούτε πάλι εγώ βλέπω τα άγια λευκά σου μαλλιά, επειδή δεν βρίσκομαι σε καλύτερη μοίρα από έναν θαμμένο νεκρό».

Διότι σου λέω πως πολλές φορές, την ώρα της προσευχής, καταφρονείς τη δική σου σωτηρία, όπως ακριβώς έπαθε και ο Ισραήλ. Διότι λέει η Γραφή: «Και έφαγε ο Ιακώβ και χόρτασε, και κλώτσησε ο αγαπημένος, λίπανε, πάχυνε, πλάτυνε· και εγκατέλειψε τον Θεό που τον δημιούργησε». Εάν πάλι ζητάς να λάβεις κάποιο πράγμα, ούτε και αυτό να το ζητάς απόλυτα. Διότι λέω πως πολλές φορές εσύ, ως άνθρωπος, νομίζεις ότι αυτό σε συμφέρει, ενώ πολλές φορές δεν συμφέρει. Εάν όμως εγκαταλείψεις το θέλημά σου, και θελήσεις να πορευτείς σύμφωνα με το δικό Του θέλημα, θα είσαι άφοβος· διότι Αυτός, που προγνωρίζει τα πάντα πριν από τη δημιουργία τους, μας ποιμαίνει σύμφωνα με την επιείκειά Του. Επειδή εμείς δεν γνωρίζουμε εάν μας συμφέρουν αυτά που ζητούμε. Διότι πολλοί, αφού πέτυχαν την επιθυμία τους, αργότερα μετανόησαν· και πολλές φορές έπεσαν σε πολλά κακά, επειδή δεν αναζήτησαν με ακρίβεια εάν πρόκειται για θέλημα Θεού, αλλά, νομίζοντας ότι αυτό είναι καλό, και έχοντας εξαπατηθεί από τον διάβολο μέσω κάποιων δήθεν δικαιωμάτων, κινδύνευσαν σε μεγάλο βαθμό. Και σε πολλά τέτοια πράγματα πολλές φορές έρχεται η μεταμέλεια, εξαιτίας του ότι ακολουθεί κανείς τη δική του επιθυμία. Άκουγε δε τον Απόστολο που λέει: «διότι δεν γνωρίζουμε τι ακριβώς πρέπει να ζητήσουμε στην προσευχή μας» και «όλα μου επιτρέπονται, αλλά δεν με συμφέρουν όλα· όλα μου επιτρέπονται, αλλά δεν οικοδομούν όλα».

Τότε όχι μόνο θα στενάξει, αλλά και θα δακρύσει με μεγαλύτερο πόνο. Γιατί; Επειδή η ψυχή, βλέποντας τον Θεό ως πατέρα έπειτα από καιρό, συγκινείται μέχρι δακρύων, διότι είδε έπειτα από καιρό εκείνον που την εγέννησε. Γι' αυτό χύνει δάκρυα, και πείθει τον Θεό ότι αγαπά την πατρική του εύνοια, και καθαρίζεται από την οφιώδη κατάσταση. Δεν άκουσες ότι είπε ο Δαβίδ, «κάθε νύχτα θα λούζω την κλίνη μου»; Αλλά πρώτα στέναξε, και έπειτα δάκρυσε. Σου το αποδεικνύω αυτό και από τη μεγαλειώδη φύση, ότι πρώτα σηκώνεται άνεμος, και έπειτα ακολουθεί η βροχή· πρώτα ηχεί η βροντή, και έπειτα το σύννεφο στάζει. Υπάρχει στεναγμός χωρίς φωνή, όπως λέει ο άγιος Παύλος, ότι το Πνεύμα μεσιτεύει υπέρ ημών με στεναγμούς αλάλητους. Η μνήμη του Θεού στους αμαρτωλούς γίνεται στεναγμός, διότι πάλι ο Δαβίδ λέει: «θυμήθηκα τον Θεό και ευφράνθηκα»· διότι αυτοί που μετανοούν χαίρονται, επειδή απαλλάχθηκαν από τα δεσμά του Δράκοντα.

Διότι παραμένει να προσφέρει στο διηνεκές τα δώρα υπέρ ημών, προσφέροντας πρώτα τον εαυτό Του διά του σταυρού, για να καταργήσει κάθε θυσία της Παλαιάς Διαθήκης, τελώντας την τελειότερη και ζωντανή ιερουργία υπέρ όλου του κόσμου· Αυτός είναι ιεείο, Αυτός θύμα, Αυτός ιερέας, Αυτός θυσιαστήριο, Αυτός Θεός, Αυτός άνθρωπος, Αυτός βασιλιάς, Αυτός αρχιερέας, Αυτός πρόβατο, Αυτός αμνός, αφού έγινε τα πάντα εν πάσι υπέρ ημών, για να γίνει για εμάς ζωή με κάθε τρόπο, και να κατεργαστεί το αμετάθετο θεμέλιο της ιερωσύνης Του εις τους αιώνας, χωρίς πλέον να την κατανέμει με βάση τη σαρκική καταγωγή και τις διαδοχές, αλλά δωρίζοντάς την ώστε να διαφυλάσσεται κατά το δικαίωμα εν Αγίω Πνεύματι. 5. Άλλοι πάλι πλάθουν φαντασίες, λέγοντας άλλα πράγματα για αυτόν τον Μελχισεδέκ. Διότι οι άνθρωποι αυτοί εξέτασαν τα πράγματα σαρκικά, μη έχοντας κατανοήσει πνευματικά τα όσα ειπώθηκαν από τον άγιο απόστολο στην ίδια την προς Εβραίους επιστολή. Και ο μεν Ιερακάς, ο Αιγύπτιος αιρεσιάρχης, νομίζει ότι αυτός ο Μελχισεδέκ είναι το Άγιο Πνεύμα, λόγω του ότι: «αφομοιωμένος, λέει, με τον Υιό του Θεού, μένει ιερέας στο διηνεκές»· συνάγοντάς το από τη φράση που είπε ο άγιος απόστολος, «το δε Πνεύμα υπερεντυγχάνει υπέρ ημών στεναγμοῖς ἀλαλήτοις». Εκείνος όμως που γνωρίζει το φρόνημα του Πνεύματος, ξέρει ότι μεσιτεύει προς τον Θεό υπέρ των εκλεκτών. Αλλά και αυτός ξέπεσε παντελώς από το προκείμενο ζήτημα.

Δεν αποδέχεται τα παιδιά που πεθαίνουν πριν αποκτήσουν επίγνωση, αλλά τα αποκλείει από την προσδοκώμενη ελπίδα. Διότι ισχυρίζεται ότι αυτά δεν κληρονομούν τη βασιλεία των ουρανών, επειδή, όπως λέει, δεν αγωνίστηκαν. «Διότι, εάν κάποιος αθλείται, δεν στεφανώνεται, εάν δεν αθληθεί νομίμως»· εάν λοιπόν και αυτός που αθλείται δεν στεφανώνεται εάν δεν το πράξει νομίμως, πόσο μάλλον εκείνοι που δεν έχουν καν κληθεί σε αγώνα; Επίσης, αυτός δεν πιστεύει ότι ο παράδεισος είναι αισθητός, όπως ακριβώς και ο Ωριγένης, ούτε, όπως προείπα, στην ανάσταση των νεκρών εν σαρκί, αλλά, ενώ μιλάει για ανάσταση νεκρών, εννοεί την ανάσταση των ψυχών, προβάλλοντας κάποια πνευματική μυθολογία. Και κανείς δεν εκκλησιάζεται μαζί τους, παρά μόνο εάν είναι παρθένος, μοναχός, εγκρατής ή χήρα. Σχετικά δε με τον Πατέρα, τον Υιό και το Άγιο Πνεύμα, δεν διδάσκει σύμφωνα με τον Ωριγένη, αλλά πιστεύει ότι ο Υιός έχει όντως γεννηθεί από τον Πατέρα, (3.) και αποδέχεται για το Άγιο Πνεύμα ότι προέρχεται από τον Πατέρα. Όμως ισχυρίζεται, όπως έχω ήδη αναφέρει παραπάνω σχετικά με την αίρεση των Μελχισεδεκιανών, ότι το Άγιο Πνεύμα είναι ο Μελχισεδέκ, επειδή, όπως λέει, ο Απόστολος έχει πει ότι «υπερεντυγχάνει με στεναγμούς αλάλητους υπέρ ημών». Και ποιος είναι αυτός, παρά εκείνος που, «αφομοιωμένος με τον Υιό του Θεού, παραμένει ιερέας στο διηνεκές»; Και το «ιερέας στο διηνεκές» δικαιολογείται από το ότι υπερεντυγχάνει.

«καὶ ὅταν ἦλθαν στὴν Μυσία, δοκίμαζαν νὰ πορευθοῦν πρὸς τὴν Βιθυνία καὶ δὲν τοὺς ἄφησε τὸ Πνεῦμα», ὅπως θὰ ἔλεγε ὁ Χριστὸς «πορευθέντες βαπτίσατε ὅλα τὰ ἔθνη» ἢ «μὴ βαστάζετε σακίδιο, μήτε ράβδο, μήτε ὑποδήματα»· «οἱ ὁποῖοι (λέγει) ἔλεγαν στὸν Παῦλο μέσῳ τοῦ Πνεύματος νὰ μὴν ἀνεβαίνει στὰ Ἱεροσόλυμα», ἢ ὁ Ἄγαβος «αὐτὰ λέγει τὸ Πνεῦμα τὸ Ἅγιο, τὸν ἄνδρα στὸν ὁποῖο ἀνήκει ἡ ζώνη αὐτή», ὅμοιο μὲ αὐτὸ ποὺ εἶπε ὁ Παῦλος «ἐὰν ζητεῖτε ἀπόδειξη τοῦ Χριστοῦ ποὺ λαλεῖ μέσα μου» ἢ «νὰ θυμᾶστε τοὺς λόγους τοῦ Κυρίου, ὅτι ὁ ἴδιος εἶπε πὼς εἶναι καλὸ νὰ δίνει κανεὶς μᾶλλον παρὰ νὰ λαμβάνει»· «καὶ τώρα ἰδού, ἐγὼ δεμένος μὲ τὸ Πνεῦμα πορεύομαι», ὅπως θὰ ἔλεγε «ὁ Παῦλος, δέσμιος τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ»· «ἐκτὸς τοῦ ὅτι τὸ Πνεῦμα διαμαρτύρεται σὲ ἐμένα σὲ κάθε πόλη λέγοντας», ὅμοιο μὲ τὸ νὰ λέει «ὁ Κύριος μαρτυρεῖ στὴν ψυχή μου ὅτι δὲν ψεύδομαι»· «ἐν δυνάμει κατὰ τὸ πνεῦμα τῆς ἁγιωσύνης», ὅμοιο μὲ τὸ νὰ λέει «ἅγιος εἶναι αὐτὸς ποὺ ἀναπαύεται ἐν ἁγίοις»· «καὶ ἡ περιτομὴ τῆς καρδιᾶς ἐν πνεύματι» ὅμοιο μὲ τὸ νὰ λέει «καὶ περιτμηθήκατε μὲ περιτομὴ ἀχειροποίητη, μὲ τὴν ἀπέκδυση τοῦ σώματος τῶν ἁμαρτιῶν διὰ τῆς περιτομῆς τοῦ Χριστοῦ»· «ἐὰν βέβαια τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ κατοικεῖ μέσα σας», ὅμοιο μὲ τὸ νὰ λέει «καθὼς λάβατε τὸν Χριστό, νὰ περιπατεῖτε ἐν αὐτῷ»· καὶ «τὸ Πνεῦμα τοῦ Κυρίου ἐλάλησε μέσα μου καὶ ὁ λόγος του εἶναι στὸ στόμα μου» καὶ «ἔχοντας τὴν ἀπαρχὴ τοῦ Πνεύματος», ὅμοιο μὲ τὸ νὰ λέει «ἀπαρχὴ εἶναι ὁ Χριστός»· «ἀλλὰ τὸ ἴδιο τὸ Πνεῦμα ὑπερμεσιτεύει ὑπὲρ ἡμῶν», ὅμοιο μὲ τὸ νὰ λέει «ὁ ὁποῖος εἶναι στὰ δεξιὰ τοῦ Θεοῦ, ὁ ὁποῖος καὶ μεσιτεύει ὑπὲρ ἡμῶν»· «ὥστε νὰ γίνει ἡ προσφορὰ τῶν ἐθνῶν εὐπρόσδεκτη, ἁγιασμένη ἐν Πνεύματι Ἁγίῳ», ὅμοιο μὲ τὸ νὰ λέει «καὶ ὁ Κύριος νὰ σᾶς ἁγιάσει, ὥστε νὰ εἶστε εἰλικρινεῖς καὶ ἀπρόσκοπτοι κατὰ τὴν ἡμέρα τοῦ Χριστοῦ»· «σὲ ἐμᾶς δὲ τὸ ἀπεκάλυψε ὁ Θεὸς διὰ τοῦ Πνεύματός του», ὅμοιο μὲ τὸ νὰ λέει «ὅταν εὐδόκησε αὐτὸς ποὺ μὲ ξεχώρισε ἀπὸ τὴν κοιλιὰ τῆς μητέρας μου, διὰ τῆς χάριτός του νὰ ἀποκαλύψει τὸν Υἱό του σὲ ἐμένα»· «ἐμεῖς δὲ δὲν λάβαμε τὸ πνεῦμα τοῦ κόσμου, ἀλλὰ τὸ Πνεῦμα τὸ ἐκ τοῦ Θεοῦ», ὅμοιο μὲ τὸ νὰ λέει «δοκιμάζετε τὸν ἑαυτό σας ἂν ὁ Χριστὸς εἶναι μέσα σας»· «ναὸς τοῦ Θεοῦ εἶστε καὶ τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ κατοικεῖ μέσα σας», ὅμοιο μὲ τὸ νὰ λέει «θὰ κατοικήσω ἀνάμεσά τους καὶ θὰ περπατήσω μαζί τους, καὶ θὰ εἶμαι Θεός τους καὶ αὐτοὶ θὰ εἶναι λαός μου». 6.

Θα κράξω προς τον Θεό τον Ύψιστο, τον Θεό που με ευεργέτησε. Έστειλε από τον ουρανό και με έσωσε, παρέδωσε σε ονειδισμό εκείνους που με καταπατούν. Διάψαλμα. Κραυγές και βοές συνηθίζουν οι δίκαιοι να απευθύνουν στον Θεό, όχι με ηχηρή φωνή, αλλά με την υπερβάλλουσα δύναμη της ψυχής. Γι' αυτό και πολλές φορές, ενώ σιωπούσαν, βοούσαν με το πνεύμα· διότι το ίδιο το Πνεύμα μεσιτεύει προς τον Θεό με στεναγμούς αλάλητους, σύμφωνα με τον Απόστολο. Έτσι, λοιπόν, και ο Δαβίδ έκραζε προς τον Θεό. Έπειτα, ωσάν να είχε λάβει πολλές φορές πείρα του προσωπικού του Σωτήρα, προσθέτει με ευγνωμοσύνη λέγοντας: τον Θεό που με ευεργέτησε.

Τότε λοιπόν τον αρνήθηκαν οι μαθητές, όταν φρουρούνταν στην οικία του αρχιερέα Καϊάφα. Οι οφθαλμοί μου εξασθένησαν από την πτώχεια. Έκραξα προς εσένα, Κύριε, όλη την ημέρα, άπλωσα προς εσένα τα χέρια μου. Πιο σαφώς απέδωσε αυτά τα λόγια ο Σύμμαχος λέγοντας: Ο οφθαλμός μου εξέρευσε από την κάκωση· σε επικαλέστηκα κάθε ημέρα, άπλωσα προς εσένα τα χέρια μου. Διότι έκλαιγε πάντοτε για τις ταλαιπωρίες των ανθρώπων και καταπονούσε τους οφθαλμούς του, πενθώντας με δάκρυα την απώλεια εκείνων που δεν τον αποδέχτηκαν. Και όπως θρήνησε για την Ιερουσαλήμ, έτσι ήταν φυσικό να θρηνήσει και για την πτώση του αποστόλου που τον πρόδωσε, και για την αποβολή ολόκληρου του ιουδαϊκού έθνους, και για τον όλεθρο των υπολοίπων που οδηγούνταν στην απώλεια, ως φιλάνθρωπος και Υιός του πανάγαθου Πατέρα· γι' αυτό και άπλωνε τα χέρια του και ανέπεμπε φωνές, βοώντας στις προσευχές προς τον Πατέρα, μεσιτεύοντας στον Πατέρα με στεναγμούς αλάλητους.

Διότι εσύ είσαι το καύχημα της δυνάμεώς τους, και με την ευδοκία σου θα υψωθεί το κέρας μας. Διότι από τον Κύριο προέρχεται η προστασία μας, και από τον Άγιο του Ισραήλ, τον βασιλιά μας. Θα κατανοήσεις επίσης τον αλαλαγμό με διαφορετικό τρόπο, από τους στρατιώτες που αλαλάζουν σε καιρούς πολέμου και προκαλούν φόβο στους εχθρούς μέσω της δυνατής κραυγής και της μεταξύ τους συμφωνίας σε αυτήν. Ο δε θείος Απόστολος διδάσκει ότι τέτοιου είδους είναι οι προσευχές εν Αγίω Πνεύματι, αυτές που δεν αναπέμπονται με ηχηρή φωνή, αλλά με τη δύναμη του Πνεύματος, λέγοντας: «Το ίδιο το Πνεύμα μεσιτεύει για εμάς με στεναγμούς αλάλητους». Τόσο μεγάλος δε και σπάνιος είναι ο αλαλαγμός που συχνά αναφέρεται από τις θείες Γραφές, ώστε να μακαρίζεται εκείνος που τον γνωρίζει εις βάθος, παρόμοια με εκείνους που μακαρίζονται για τα άλλα κατά Θεόν κατορθώματα. Γι' αυτό εδώ έχει λεχθεί: «Μακάριος ο λαός που γνωρίζει τον αλαλαγμό».

ΨΑΛΜΟΣ ΡΚΘʹ. Για τον λαό του Χριστού δεν μπορεί να λεχθεί το: «Ο λαός αυτός με τιμά με τα χείλη, αλλά η καρδιά τους απέχει πολύ από εμένα». Διότι δεν έπραξε όπως ο πρώτος λαός, αλλά έκραξε εκ βαθέων, καθώς ακριβώς μετέχει στο Πνεύμα, το οποίο, κατά τον Παύλο, ερευνά τα πάντα, ακόμη και τα βάθη του Θεού· εξάλλου το «βάθος» χρησιμοποιείται προς έπαινο και στη συνήθη γλώσσα, όπως για παράδειγμα το: «Ω βάθος πλούτου και σοφίας και γνώσεως Θεού». Και προς τον Ιεζεκιήλ επίσης λέει: «Εγώ δεν σε αποστέλλω προς λαό βαθύχειλο και βαρύγλωσσο». Αλλά ο βαθύς στη διάνοια λαός, ο οποίος έψαλε και την προηγούμενη ωδή, υπερεντυγχάνοντας μέσα από τα ίδια του τα στήθη με στεναγμούς αλάλητους, βοά προς τον Θεό, αλλά όχι με τα χείλη· όπως ακριβώς ούτε και ο Μωυσής, προς τον οποίο ειπώθηκε το «Τι βοάς προς εμένα;», αν και εκείνος σιωπούσε. Η δε τωρινή προσευχή ανήκει σε εκείνον που ζητά όσα πρέπει, και που προσφέρει πρόθυμα τον εαυτό του σε όσα ζητούνται· δίνοντας μάλιστα μαρτυρία, και μέσα από την προηγούμενη ωδή είπε: «Πολλές φορές με πολέμησαν, αλλά δεν μπόρεσαν να με νικήσουν»· αυτοί είναι που θα πουν: «Ένεκα του ονόματός σου σε υπέμεινα, Κύριε»· και αναφέρονται «ώτα που προσέχουν», εφόσον η μία δύναμη του Θεού είναι και ακουστική και ορατική· και με τη λέξη κραυγή δεν εννοεί την ένταση της φωνής, αλλά τη διάθεση της προαιρέσεως.

Αλλά, λέει, ποιος προσκύνησε το Πνεύμα; Ποιος, είτε από τους παλαιούς είτε από τους νέους; Και ποιος προσευχήθηκε σε αυτό; Και πού είναι γραμμένο ότι πρέπει να το προσκυνούμε ή να προσευχόμαστε σε αυτό; Και από πού το έχεις συμπεράνει αυτό; Την πιο ολοκληρωμένη εξήγηση θα τη δώσουμε αργότερα, όταν θα συζητήσουμε περί της άγραφης παράδοσης. Προς το παρόν όμως, θα αρκέσει να πούμε τούτο: το Πνεύμα είναι εκείνο εν τω οποίω προσκυνούμε και διά του οποίου προσευχόμαστε. Διότι, «Πνεύμα», λέει, «είναι ο Θεός, και εκείνοι που τον προσκυνούν πρέπει να τον προσκυνούν εν πνεύματι και αληθεία». Και πάλι: «Διότι το τι να προσευχηθούμε όπως πρέπει δεν το γνωρίζουμε, αλλά το ίδιο το Πνεύμα μεσιτεύει για εμάς με στεναγμούς αλάλητους». Και, «θα προσευχηθώ με το πνεύμα, θα προσευχηθώ όμως και με τον νου», δηλαδή εν νω και πνεύματι. Επομένως, το να προσκυνούμε το Πνεύμα ή να προσευχόμαστε σε αυτό, μου φαίνεται ότι δεν είναι τίποτε άλλο, παρά ότι το ίδιο προσφέρει στον εαυτό του την προσευχή και την προσκύνηση. Και ποιος από τους ένθεους άνδρες και από αυτούς που γνωρίζουν καλά δεν θα το επαινούσε αυτό, αφού γνωρίζουν ότι η προσκύνηση του ενός είναι προσκύνηση και των τριών, λόγω της ομοτιμίας της αξίας και της θεότητας στα τρία πρόσωπα; Αλλά βέβαια δεν θα φοβηθώ ούτε εκείνο που λέγεται, ότι δηλαδή τα πάντα έγιναν διά του Υιού, σαν να είναι και το Άγιο Πνεύμα ένα από «τα πάντα». Διότι έχει ειπωθεί για «πάντα όσα έγιναν», και όχι απλώς για τα πάντα ανεξαιρέτως· αφού ούτε ο Πατέρας έγινε, ούτε όσα είναι αγένητα. Απόδειξε λοιπόν πρώτα ότι (το Πνεύμα) έχει δημιουργηθεί, και τότε απόδωσέ το στον έργο του Υιού, και συγκατάλεξέ το ανάμεσα στα κτίσματα.

Αυτό, λοιπόν, το σωτήριο αγαθό ή μάλλον δώρο, επειδή «και το ίδιο το Πνεύμα», όπως λέει, «μεσιτεύει για εμάς με στεναγμούς αλάλητους»· αυτό, επομένως, για να σου υποδείξω εν συντομία τη ρίζα των αρετών, ανήκει μόνο στους πιστούς και μάλιστα σε όλους, και αποκτάται από τον καθένα μέσω του φόβου για όσα έχουμε πιστέψει, δηλαδή τόσο για την πείρα των δεινών όσο και για την επίτευξη των αγαθών. Συναυξάνεται δε με τον φόβο, στον βαθμό που, επιθυμώντας τα ανώτερα, αποβάλλουμε τις γήινες μέριμνες. Όμως, αυτό γίνεται τέλειο και πρόξενος τελειότερων καταστάσεων, αφού αποχωριστεί ο αρχικός φόβος, μόνο σε εκείνους οι οποίοι, αφού αποχαιρέτησαν όλα τα υπόλοιπα, αφιερώθηκαν καθ' όλη τη διάρκεια της ζωής τους αποκλειστικά στον εαυτό τους και μόνο στον Θεό.

Έπειτα ενώνεται με τα δικά μας μέλη και γινόμαστε όργανό του για τη μυστική εκπλήρωση των εντολών· διότι αυτός είναι που ενεργεί μέσα μας και το να θέλουμε και το να ενεργούμε σύμφωνα με την ευδοκία του. Έπειτα εγγράφεται λαμβάνοντας σώμα, και ο Λόγος αποκτά υλική υπόσταση και (για να μιλήσουμε αληθινά και ευαγγελικά) γίνεται σάρκα παραδόξως και κατοικεί μέσα μας εν Πνεύματι, οικειοποιούμενος τα δικά μας· πέμπεται πάντοτε σε εμάς από τον Πατέρα μυστικά και αποστέλλεται λόγω αγαθότητας· δίδεται σε κάθε πιστό και εργάτη των εντολών, ως έμφυτος Λόγος που δύναται να σώσει τις ψυχές μας· προφέρεται από εμάς ο Λόγος εν Πνεύματι με τη μορφή ικεσίας, διότι κανείς δεν μπορεί να ονομάσει Κύριο τον Ιησού, παρά μόνο αν τον επικαλεστεί εν Αγίω Πνεύματι· ακούγεται από τα ψυχικά μας ώτα, σκιρτώντας μέσα στην καρδιά και μεσιτεύοντας για εμάς στον Πατέρα με στεναγμούς αλάλητους.

Όχι. Αλλά τι λέει; Είπε: «Σου αρκεί η χάρη μου. Διότι η δύναμή μου ολοκληρώνεται στην ασθένεια». Όχι μόνο δεν τον ελευθέρωσε από τις θλίψεις που τον βάραιναν, αλλά τον άφησε και να παραμείνει σε αυτές. Ναι, αλλά από πού είναι φανερό ότι δεν δυσανασχέτησε; Άκου τον Παύλο να λέει, αφού πληροφορήθηκε το θέλημα του Δεσπότη: «Πολύ ευχαρίστως, λοιπόν, θα καυχηθώ για τις ασθένειές μου». Όχι μόνο δεν επιζητώ πλέον να απαλλαγώ, λέει, αλλά και με μεγαλύτερη ευχαρίστηση θα καυχηθώ για αυτές. Είδες ευγνώμονα ψυχή; Είδες πόθο για τον Θεό; Άκουσέ τον να λέει: «Διότι το τι θα ζητήσουμε στην προσευχή μας όπως πρέπει, δεν το γνωρίζουμε». Δεν είναι δυνατόν, λέει, όντας άνθρωποι να γνωρίζουμε τα πάντα με ακρίβεια. Πρέπει, λοιπόν, να αφήνουμε την πρωτοβουλία στον Δημιουργό της φύσεώς μας, και να αποδεχόμαστε με χαρά και με πολλή ικανοποίηση εκείνα που Εκείνος εγκρίνει, και να μην αποβλέπουμε στη φαινομενική όψη των γεγονότων, αλλά σε ό,τι είναι αρεστό στον Δεσπότη. Διότι Εκείνος που γνωρίζει το συμφέρον μας καλύτερα από εμάς, γνωρίζει επίσης και με ποιον τρόπο πρέπει να μεθοδεύσει τη σωτηρία μας.

Ποια θυσία όμως εννοεί; Ο ίδιος το ερμήνευσε λέγοντας: Καρπό χειλέων που ομολογούν το όνομά Του· δηλαδή, προσευχές, ύμνους, ευχαριστία· διότι αυτά είναι ο καρπός των χειλέων. Εκείνοι προσέφεραν πρόβατα, μοσχάρια, και τα έδιναν στον ιερέα· εμείς όμως ας μην προσφέρουμε τίποτε από αυτά, αλλά ευχαριστία, και την κατά πάντα, όσο είναι δυνατόν, μίμηση του Χριστού· αυτό ας βλαστήσουν τα χείλη μας. Την αγαθοεργία και την προσφορά προς τους άλλους μην την ξεχνάτε· διότι με τέτοιες θυσίες ευαρεστείται ο Θεός. Ας δώσουμε, λέει, τέτοια θυσία σε Αυτόν, για να την αναφέρει στον Πατέρα· διότι διαφορετικά δεν αναφέρεται, αν δεν γίνει διά του Υιού· μάλλον δε και με συντετριμμένη καρδιά. Όλα αυτά τα είπε έτσι εξαιτίας εκείνων από τους ακροατές που έχουν ακόμη ασθενέστερη πνευματική κατάσταση· διότι το ότι η χάρη ανήκει στον Υιό είναι φανερό· επειδή πώς αλλιώς η τιμή είναι ίση; Ώστε όλοι, λέει, να τιμούν τον Υιό, όπως ακριβώς τιμούν τον Πατέρα. Αν, όταν δοξάζεται ο Πατέρας, δεν συνδοξάζεται και ο Υιός, πού βρίσκεται η ίση τιμή; Επειδή, λοιπόν, καρπός των χειλέων που ομολογούν το όνομά Του είναι το να Τον ευγνωμονούμε, δηλαδή, για τα πάντα, και για όσα έπαθε για εμάς· ας τα υπομένουμε όλα με ευχαριστία, έστω κι αν είναι φτώχεια, έστω κι αν είναι ασθένεια, έστω κι αν είναι οτιδήποτε άλλο· διότι το τι μας συμφέρει, Αυτός μόνος το γνωρίζει. Διότι, λέει, το τι να προσευχηθούμε όπως πρέπει, δεν το γνωρίζουμε.

Διότι αυτό που αποτελούσε έργο αγάπης το αναφέρει, δηλαδή την έλευσή του προς αυτούς· αυτό όμως που δεν τους αφορούσε καθόλου, δηλαδή την αναχώρησή του για την Ιουδαία, δεν το προσθέτει πλέον με σαφήνεια. Επειδή όμως έχει ελεγχθεί, εδώ λέει πλέον με θάρρος ότι θα πάει «Στην Ιουδαία». Και αυτό συνέβαινε για καλό σκοπό, ώστε κανείς από αυτούς να μη σχηματίσει γι' αυτόν ιδέα μεγαλύτερη από την αξία του. Διότι, αν ενώ υπήρχαν αυτά τα δεδομένα ήθελαν να τους θυσιάσουν ταύρους, σε τι είδους ασέβεια δεν θα είχαν εκπέσει, εάν δεν παρείχαν πολλά δείγματα της ανθρώπινης αδυναμίας; Και γιατί απορείς που δεν γνώριζε όλα τα μέλλοντα, όταν και στις προσευχές πολλές φορές αγνοεί ποιο είναι το συμφέρον; Διότι λέει: «Το τι να προσευχηθούμε, όπως πρέπει, δεν το γνωρίζουμε». Και δεν το λέει αυτό μόνο για να δώσει την εντύπωση ότι μετριοπαθεί, αλλά και αποδεικνύει πού αγνόησε το συμφέρον στις προσευχές.

«Αλλά το ίδιο το Πνεύμα μεσιτεύει υπέρ ημών με στεναγμούς αλάλητους». Είναι ασαφές αυτό που ειπώθηκε, επειδή πολλά από τα θαύματα που γίνονταν τότε έχουν πλέον παύσει. Γι' αυτό είναι αναγκαίο να σας διδάξω την τότε κατάσταση, και έτσι ο λόγος θα γίνει πλέον σαφέστερος. Ποια ήταν, λοιπόν, η τότε κατάσταση; Ο Θεός έδινε διάφορα χαρίσματα σε όλους όσοι βαπτίζονταν τότε, τα οποία μάλιστα ονομάζονταν «πνεύματα»· διότι, όπως λέει, «τα πνεύματα των προφητών υποτάσσονται στους προφήτες». Και άλλος μεν είχε το χάρισμα της προφητείας και προέλεγε τα μέλλοντα· άλλος της σοφίας και δίδασκε τους πολλούς· άλλος των ιαμάτων και θεράπευε τους ασθενείς· άλλος των δυνάμεων και ανέστηνε τους νεκρούς· και άλλος των γλωσσών και μιλούσε σε διάφορες γλώσσες. Μαζί με όλα αυτά υπήρχε και το χάρισμα της προσευχής, δια του οποίου το ίδιο το πνεύμα προσευχόταν. Επειδή, δηλαδή, αγνοώντας πολλά από όσα μας συμφέρουν, ζητούμε αυτά που δεν μας συμφέρουν, ερχόταν το χάρισμα της προσευχής σε κάποιον από τους τότε πιστούς, και αυτός στεκόταν και ζητούσε εκ μέρους όλων εκείνο που συνέφερε από κοινού σε ολόκληρη την Εκκλησία, καθοδηγώντας έτσι και τους άλλους. «Πνεύμα», λοιπόν, ονομάζει εδώ τόσο το συγκεκριμένο χάρισμα, όσο και την ψυχή που δεχόταν το χάρισμα, η οποία μεσίτευε προς τον Θεό και αναστέναζε. Διότι εκείνος που αξιωνόταν μιας τέτοιας χάριτος, στεκόμενος με πολλή κατάνυξη και προσπίπτοντας στον Θεό με πολλούς νοερούς στεναγμούς, ζητούσε τα συμφέροντα για όλους.

Σύμβολο αυτού ακριβώς είναι και σήμερα ο διάκονος, ο οποίος αναπέμπει τις προσευχές υπέρ του λαού. Αυτό λοιπόν δηλώνοντας ο Παύλος, έλεγε: «Το ίδιο το πνεύμα μεσιτεύει υπέρ ημών με στεναγμούς αλαλήτους». «Εκείνος δε που ερευνά τις καρδιές». Βλέπεις ότι ο λόγος δεν αφορά τον Παράκλητο, αλλά την πνευματική καρδιά; Επειδή, αν δεν συνέβαινε αυτό, θα έπρεπε να πει: «Εκείνος δε που ερευνά το Πνεύμα». Αλλά για να μάθεις ότι ο λόγος αφορά τον πνευματικό άνθρωπο, που κατέχει το χάρισμα της προσευχής, πρόσθεσε: «Εκείνος δε που ερευνά τις καρδιές γνωρίζει ποιο είναι το φρόνημα του πνεύματος», δηλαδή του πνευματικού ανθρώπου, «διότι σύμφωνα με το θέλημα του Θεού μεσιτεύει υπέρ των αγίων». Διότι δεν διδάσκει τον Θεό, λέγει, επειδή τάχα Αυτός αγνοεί, αλλά αυτό γίνεται, ώστε εμείς να μάθουμε να προσευχόμαστε για όσα πρέπει, και να ζητούμε από τον Θεό εκείνα που είναι αρεστά σε Αυτόν· διότι αυτό σημαίνει το «κατά Θεόν». Επομένως, αυτό γινόταν και για την παρηγοριά εκείνων που προσέρχονταν, και για άριστη διδασκαλία· διότι εκείνος που παρέχει και τα χαρίσματα και δωρίζει τα αμέτρητα αγαθά, ήταν ο Παράκλητος. Διότι, «όλα αυτά», λέγει, «τα ενεργεί ένα και το αυτό Πνεύμα». Και χάριν της δικής μας διαπαιδαγώγησης γίνεται αυτό, και για να καταδειχθεί η αγάπη του Πνεύματος, το ότι συγκαταβαίνει σε τέτοιο βαθμό. Γι' αυτόν τον λόγο και εισακουγόταν εκείνος που προσευχόταν, εξαιτίας του ότι η προσευχή γινόταν σύμφωνα με το θέλημα του Θεού. Βλέπεις μέσα από πόσα πράγματα τους διδάσκει την αγάπη που υπάρχει γι' αυτούς και την τιμή που τους αποδίδεται;

Ομιλία ΙΕ΄. Γνωρίζουμε δε ότι σε αυτούς που αγαπούν τον Θεό, τα πάντα συνεργούν στο αγαθό. α΄. Εδώ μου φαίνεται ότι έχει αναπτύξει όλο αυτό το χωρίο έχοντας υπόψη του εκείνους που βρίσκονται σε κινδύνους· μάλλον δε όχι μόνο αυτό, αλλά και όσα ειπώθηκαν λίγο πριν από αυτά. Διότι και το «δεν είναι άξια τα παθήματα του τωρινού καιρού να συγκριθούν με τη δόξα που πρόκειται να αποκαλυφθεί», και το ότι ολόκληρη η κτίση στενάζει, και το να λέει ότι «με την ελπίδα σωθήκαμε», και το «με υπομονή αναμένουμε», και το «δεν γνωρίζουμε τι να προσευχηθούμε όπως πρέπει»· όλα αυτά έχουν ειπωθεί για εκείνους.

Αλλ' όμως αργότερα μάθαινε ότι τα αντίθετα από αυτά είναι τα ωφέλιμα, και, όταν το μάθαινε, τα αποδεχόταν. Εκείνος λοιπόν που παρακάλεσε τρεις φορές τον Κύριο για να απαλλαγεί από τους κινδύνους, όταν Τον άκουσε να λέει: «Σου αρκεί η χάρη μου· διότι η δύναμή μου φανερώνεται τέλεια μέσα στην αδυναμία», έκτοτε σκιρτούσε από χαρά όταν καταδιωκόταν, όταν υβριζόταν, όταν υπέφερε τα πάνδεινα. «Διότι ευαρεστούμαι», λέει, «σε διωγμούς, σε ύβρεις, σε ανάγκες». Γι' αυτό και έλεγε: «Διότι το τι να προσευχηθούμε όπως πρέπει δεν το γνωρίζουμε»· και προέτρεπε όλους να τα παραχωρούν αυτά στο Πνεύμα. Διότι πράγματι, και το Άγιο Πνεύμα φροντίζει πάρα πολύ για εμάς, και αυτό είναι το αρεστό στον Θεό.

Διότι είμαστε πρεσβευτές υπέρ του Χριστού, σαν να παρακαλεί ο Θεός μέσω ημών. Αλλά όμως, μολονότι και ο Θεός παρακαλεί, και άνθρωποι γίνονται πρεσβευτές υπέρ του Χριστού προς τους ανθρώπους, δεν θεωρούμε ότι εξάγεται από αυτά τίποτε το ανάξιο για την αξία Εκείνου, παρά μόνο ένα συμπεραίνουμε από όλα όσα ειπώθηκαν: την ένταση της αγάπης Του. Αυτό ακριβώς ας κάνουμε και εδώ. Εάν, λοιπόν, και το Πνεύμα μεσιτεύει με στεναγμούς αλάλητους, και ο Χριστός πέθανε και μεσιτεύει υπέρ ημών, και ο Πατέρας δεν λυπήθηκε τον ίδιο Του τον Υιό για χάρη σου, και σε εξέλεξε και σε δικαίωσε, τι λοιπόν φοβάσαι; Γιατί τρέμεις, ενώ απολαμβάνεις τόση αγάπη και τόση φροντίδα; Γι' αυτό ακριβώς, αφού κατέδειξε την άφθονη άνωθεν πρόνοια, με παρρησία πλέον προσθέτει τα εξής, και δεν λέει ότι «Οφείλετε και εσείς να Τον αγαπάτε έτσι», αλλά, σαν να κυριεύθηκε από θείο ενθουσιασμό από αυτήν την άφατη πρόνοια, λέει: Ποιος θα μας χωρίσει από την αγάπη του Χριστού; Και δεν είπε: Του Θεού· τόσο αδιάφορο είναι γι' αυτόν το να τον ονομάζει Χριστό ή Θεό. Μήπως η θλίψη, ή η στενοχώρια, ή ο διωγμός, ή η πείνα, ή η γυμνότητα, ή ο κίνδυνος, ή η μάχαιρα; Δες τη σύνεση του μακαρίου Παύλου.

Γ΄. Είναι δυνατόν να ψάλλει κανείς και χωρίς φωνή, όταν η διάνοια ηχεί εσωτερικά. Διότι δεν ψάλλουμε στους ανθρώπους, αλλά στον Θεό, ο οποίος μπορεί να ακούει τις καρδιές και να εισέρχεται στα απόκρυφα της διανοίας μας. Αυτό ακριβώς υποδεικνύοντας και ο Παύλος, αναφωνεί λέγοντας: «Το ίδιο το Πνεύμα μεσιτεύει υπέρ ημών με στεναγμούς αλάλητους. Εκείνος δε που ερευνά τις καρδιές, γνωρίζει ποιο είναι το φρόνημα του Πνεύματος, ότι δηλαδή κατά Θεόν μεσιτεύει υπέρ των αγίων».

ΣΤ΄. Είδες ψυχή θλιμμένη και ταραγμένη; Διότι, πριν από την πείρα των πραγμάτων, επιθυμεί να ακούσει, ώστε να ανορθωθεί με τις ελπίδες και την προσδοκία. Και αυτό που λέει, σημαίνει το εξής: Ανόρθωσέ με μέσω της υποσχέσεως. Έπειτα προσθέτει και τη δικαιολογία για να εισακουστεί, λέγοντας: «Διότι σε σένα ήλπισα». Επειδή τίποτα δεν επιζητεί τόσο πολύ ο Θεός, όσο το να είμαστε διαρκώς προσηλωμένοι σε Αυτόν. «Γνώρισέ μου, Κύριε, την οδό στην οποία θα πορευθώ· διότι προς εσένα ύψωσα την ψυχή μου». Τι λες; Ενώ η φύση κατέχει τον νόμο που τοποθετήθηκε μέσα της εξ αρχής από τον Θεό, και ο Μωσαϊκός νόμος τον ανανεώνει, πώς προβάλλεις αξίωση λέγοντας πάλι: «Γνώρισέ μου, Κύριε, την οδό στην οποία θα πορευθώ»; Ή λοιπόν αυτό εννοεί να πει: «Επειδή η συνείδησή μου καταχώθηκε από την κακία, ζητώ να ανανεωθεί». Ή με τη λέξη οδό εδώ εννοεί τα πολλά από αυτά που αγνοούν οι άνθρωποι, όπως ακριβώς φανερώνει και ο Παύλος, λέγοντας: «Διότι το τι να προσευχηθούμε όπως πρέπει, δεν το γνωρίζουμε». Εάν όμως ο Παύλος το αγνοεί μετά από τόση γνώση, γιατί απορείς αν αυτός λέει αυτά τα λόγια; Πρόσεξε δε ότι αυτός δεν ζητά τίποτα το αισθητό εδώ, αλλά την οδό που οδηγεί προς τον Θεό, και παρέχει ο ίδιος από τον εαυτό του τις προϋποθέσεις. Διότι δεν είπε απλώς: «Γνώρισέ μου, Κύριε, την οδό», αλλά τι; «Επειδή προς εσένα ύψωσα την ψυχή μου»· δηλαδή, «προς εσένα είμαι προσηλωμένος, προς εσένα στρέφω το βλέμμα». Διότι σε αυτούς κατεξοχήν τη φανερώνει ο Θεός.

Αυτή παρέχει αληθινή βεβαιότητα για τα μέλλοντα, προσφέροντας πλέον μιαν επίγνωση των εκεί αγαθών ανώτερη της πίστεως· ανοίγει θησαυρούς απόκρυφους, αόρατους, σκοτεινούς, και σου δείχνει τον αντίπαλο· διασπά τις παρατάξεις των αλλοφύλων, αφανίζει τις αντίθετες δυνάμεις, και οδηγεί προς τον ίδιο τον Βασιλέα. Όταν αναφέρω την ευχή, μη νομίσεις ότι πρόκειται απλώς για λόγια. Είναι πόθος προς τον Θεό, αγάπη ανεκλάλητη, που δεν επιτελείται από τους ανθρώπους, αλλά ενεργείται από τη θεία χάρη, για την οποία λέει και ο Απόστολος: «Διότι το τι να προσευχηθούμε όπως πρέπει δεν το γνωρίζουμε, αλλά το ίδιο το Πνεύμα μεσιτεύει για εμάς με στεναγμούς αλάλητους».

Κάθε παιδί, για όλη τη γνώση που έχει μάθει από τον δάσκαλό του, θα εξετάζεται καθημερινά και αδιάλειπτα από αυτόν· παρομοίως, κάθε νους, για τη δύναμη που έλαβε από τον Θεό, θα του ζητείται λόγος σε κάθε προσευχή. Γι' αυτό πρέπει να προσέχεις: όταν προσεύχεσαι με νήψη, πολύ γρήγορα θα πολεμηθείς για να πέσεις σε οργή. Διότι αυτός είναι ο σκοπός των εχθρών μας· κάθε αρετή, και ακόμη περισσότερο την προσευχή, ας την ασκούμε πάντοτε με πολλή πνευματική αίσθηση· τότε η ψυχή προσεύχεται με αίσθηση, όταν γίνεται ανώτερη από τον θυμό· όσα αποκτώνται με πολλές ικεσίες και με την πάροδο του χρόνου παραμένουν μόνιμα. Εκείνος που απέκτησε τον Κύριο, δεν θα λέει πλέον δικά του λόγια στην προσευχή· διότι τότε το Πνεύμα μεσιτεύει για αυτόν μέσα του με στεναγμούς αλάλητους. Μην αποδεχτείς καμία αισθητή φαντασία κατά την προσευχή, για να μην υποστείς έκσταση· η απαλλαγή από την αμφιβολία είναι η ακλόνητη φανέρωση του αόρατου.

Αυτό μόνο ζητάει από εσένα ο Θεός, λέει, ώστε να έχεις κάτι να συνεισφέρεις και εσύ στη σωτηρία σου. Και επειδή αυτό ήταν μικρό και ευτελές, δες πώς το εξυψώνει, ονομάζοντάς το υπομονή, μέσω της οποίας υποδήλωσε κόπους και ιδρώτα, αν και τα της ελπίδας δεν έχουν ακριβώς έτσι. Είναι σαν να έλεγε: Όπως ακριβώς ο Θεός στεφανώνει αυτόν που κοπιάζει και ταλαιπωρείται και υποφέρει μύρια, έτσι στεφανώνει και αυτόν που ελπίζει. Διότι η υπομονή είναι λέξη που δηλώνει ιδρώτα και πολλή καρτερία. «Ωσαύτως και το Πνεύμα συναντιλαμβάνεται την ασθένειά μας.» Δείχνει ότι ακόμη και γι' αυτό το ελαφρύ φορτίο της υπομονής τυγχάνουμε πολλής βοήθειας. Είναι όμοιο σαν να λέει: Το ένα γίνεται δικό σου έργο, δηλαδή αυτό της υπομονής· το άλλο είναι χορηγία του Πνεύματος, το οποίο σε προετοιμάζει και σε ενισχύει για την ελπίδα, και μέσω αυτής ανακουφίζει πάλι τον κόπο. «Διότι το τι θα προσευχηθούμε, όπως πρέπει, δεν το γνωρίζουμε.» Αυτά τα λέει, φανερώνοντας την πολλή πρόνοια του Πνεύματος για εμάς, και διδάσκοντάς μας να μη νομίζουμε ότι είναι οπωσδήποτε συμφέροντα εκείνα που φαίνονται τέτοια στους ανθρώπινους λογισμούς. Και για να μην ντρέπεται ο μαθητής για την άγνοιά του, το έκανε κοινό γνώρισμα, λέγοντας: δεν γνωρίζουμε. «Αλλά το ίδιο το Πνεύμα υπερεντυγχάνει με στεναγμούς αλαλήτους.» Αυτό που ειπώθηκε είναι ασαφές, διότι πολλά από τα θαύματα που συνέβαιναν τότε έχουν πλέον παύσει. Γι' αυτό είναι αναγκαίο να τα εξηγήσουμε. Ποια ήταν λοιπόν η κατάσταση τότε;

Επομένως, ο μεν νόμος του νου μου, δηλαδή η συνείδηση, συμφωνεί και χαίρεται με τον νόμο του Θεού, δηλαδή με την εντολή, και αυτήν επιθυμεί. Ο δε νόμος της αμαρτίας, δηλαδή η προσβολή, μέσω του νόμου που υπάρχει στα μέλη μας, δηλαδή της επιθυμίας, της ροπής και της κίνησης του σώματος και του άλογου μέρους της ψυχής, αντιστρατεύεται τον νόμο του νου μου, δηλαδή τη συνείδηση, και με αιχμαλωτίζει, παρόλο που και τον νόμο του Θεού θέλω και τον αγαπώ και την αμαρτία δεν θέλω, και μέσω της ανάμειξης, εξαιτίας της σαγήνης της ηδονής και της επιθυμίας του σώματος και του άλογου μέρους της ψυχής, όπως προείπα, με πλανά και με πείθει να γίνω δούλος στην αμαρτία. Αλλά «ο Θεός, κάνοντας εκείνο που ήταν αδύνατο για τον νόμο, επειδή ο νόμος ήταν ανίσχυρος εξαιτίας της σάρκας, στέλνοντας τον δικό Του Υιό με ομοίωμα σάρκας αμαρτίας» (διότι ανέλαβε μεν σάρκα, αλλά σε καμία περίπτωση αμαρτία) «καταδίκασε την αμαρτία στη σάρκα, ώστε το δικαίωμα του νόμου να εκπληρωθεί σε εκείνους που δεν ζουν σύμφωνα με τη σάρκα, αλλά σύμφωνα με το Πνεύμα». «Διότι το Πνεύμα βοηθά την ασθένειά μας» και παρέχει δύναμη στον νόμο του νου μας εναντίον του νόμου που υπάρχει στα μέλη μας. Διότι το χωρίο «δεν γνωρίζουμε τι να προσευχηθούμε, όπως πρέπει, αλλά το ίδιο το Πνεύμα μεσιτεύει για εμάς με στεναγμούς αλάλητους», σημαίνει ότι μας διδάσκει τι να προσευχηθούμε.

Επιπλέον, «ορθώς μίλησε το Άγιο Πνεύμα μέσω του προφήτη Ησαΐα προς τους πατέρες μας». Στην δε προς Ρωμαίους επιστολή αναφέρεται: «ο οποίος αναδείχθηκε Υιός του Θεού με δύναμη, σύμφωνα με το Πνεύμα της αγιοσύνης. Και ο νόμος του Πνεύματος της ζωής εν Χριστώ Ιησού με ελευθέρωσε από τον νόμο της αμαρτίας και του θανάτου. Εσείς όμως δεν ζείτε κατά σάρκα, αλλά κατά Πνεύμα, εφόσον το Πνεύμα του Θεού κατοικεί μέσα σας. Και αν το Πνεύμα εκείνου που ανέστησε τον Ιησού από τους νεκρούς κατοικεί μέσα σας, αυτός που ανέστησε τον Χριστό από τους νεκρούς θα δώσει ζωή και στα θνητά σας σώματα, μέσω του Πνεύματός του που κατοικεί μέσα σας. Διότι όσοι οδηγούνται από το Πνεύμα του Θεού, αυτοί είναι Υιοί του Θεού. Και το ίδιο το Πνεύμα συμμαρτυρεί στο δικό μας πνεύμα ότι είμαστε τέκνα του Θεού, και συγκληρονόμοι του Χριστού. Ομοίως δε και το Πνεύμα μας συμπαραστέκεται στις αδυναμίες μας. Διότι το τι να προσευχηθούμε όπως πρέπει δεν το γνωρίζουμε, αλλά το ίδιο το Πνεύμα μεσιτεύει για εμάς με στεναγμούς αλάλητους. Εκείνος δε που ερευνά τις καρδιές γνωρίζει ποιο είναι το φρόνημα του Πνεύματος».