Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ 8:26

Εάν, λοιπόν, και οι γυναίκες που θρηνούν και οι οργίλοι άνθρωποι και οι φιλήδονοι νέοι χρησιμοποιούν ανάλογα λόγια, ο καθένας προς ικανοποίηση του δικού του πάθους, πόσο μάλλον αρμόζει σε εκείνους που επιθυμούν να πενθούν κατά Θεόν, με λόγια και νοήματα, με «στεναγμούς αλαλήτους» και αθόρυβους οδυρμούς, με ευλαβή συνάμα ανύψωση των χεριών και των οφθαλμών, και με μετριοπαθές χτύπημα του στήθους ή των μηρών, αλλά με τρόπο μυστικό και σε απόλυτη απομόνωση, να επιδιώκουν τέτοια μέσα με συντετριμμένο φρόνημα, με σκοπό τον κλαυθμό και την κατάνυξη;

77. Εκείνοι που έχουν λάβει την απαρχή του Πνεύματος μέσω της παλιγγενεσίας του λουτρού και την έχουν διατηρήσει άσβεστη, πιεζόμενοι από το βάρος της σάρκας, στενάζουν μέσα τους, προσμένοντας την υιοθεσία μέσω της πληρότητας του Παρακλήτου, για να δουν την απολύτρωση του δικού τους σώματος από τη δουλεία της φθοράς. Διότι το Πνεύμα συμπαραστέκεται στις φυσικές τους αδυναμίες, και μεσιτεύει για αυτούς με στεναγμούς αλάλητους, επειδή το φρόνημά τους είναι κατά Θεόν, και η ελπίδα τους προσμένει να δει στη θνητή τους σάρκα την αποκάλυψη των υιών του Θεού, η οποία είναι η ζωοποιός νέκρωση του Ιησού· ώστε να ονομαστούν και αυτοί υιοί του Θεού, ως καθοδηγούμενοι από το Άγιο Πνεύμα, και να ελευθερωθούν από τη δουλεία της σάρκας και να φθάσουν στην ελευθερία της δόξας των τέκνων του Θεού, για τους οποίους, καθώς αγαπούν τον Θεό, τα πάντα συνεργούν προς το αγαθό.

Σε μία άλλη δε, ότι ο άνθρωπος δεν χρειάζεται καμία εσωτερική χάρη του Θεού, η οποία να τον παρακινεί προς το καλό, ή να τον βοηθά, ή να τον δικαιώνει, αλλά του αρκεί μόνο για τη σωτηρία του το αυτεξούσιο, ο νόμος, η διδασκαλία και το παράδειγμα. Και σε μία τρίτη, ότι, αν και δίνεται χάρη από τον Θεό, ωστόσο αυτή δίνεται λόγω της αξίας του αυτεξουσίου. Επομένως, από τη δεύτερη αυτή πρότασή τους εξαρτάται και αυτό που ορίζει ο παρών Κανόνας, δηλαδή ότι η χάρη του Θεού, η οποία δια του Ιησού Χριστού δικαιώνει τον άνθρωπο στο βάπτισμα, χαρίζει μόνο άφεση των προηγούμενων αμαρτημάτων, αλλά όχι και βοήθεια ώστε να μην αμαρτήσει κάποιος άλλη φορά, γι' αυτό και αναθεματίζει όσους υποστηρίζουν κάτι τέτοιο. Διότι η καθολική Εκκλησία πιστεύει εντελώς το αντίθετο, δηλαδή ότι η χάρη που δίνεται δια του Ιησού Χριστού στο Βάπτισμα, και άφεση των προηγούμενων αμαρτιών παρέχει, και δύναμη και βοήθεια στο να μην αμαρτήσουμε πλέον, εάν εμείς από αμέλεια δεν παραδώσουμε τον εαυτό μας στις αμαρτίες. Γι' αυτό και ο Δαβίδ λέει: «Ο Θεός εις την βοήθειάν μου πρόσχες, Κύριε, εις το βοηθήσαι μοι σπεύσον». Και «Η βοήθειά μου παρά Κυρίου» κ.λπ. Και ο Παύλος: «Το Πνεύμα συναντιλαμβάνεται ταις ασθενείαις ημών, και αυτό υπερεντυγχάνει υπέρ υμών». Και μύρια άλλα βρίσκονται στις θείες Γραφές.

ΙΒ'. Περί των αιτήσεων και γιατί ζητούμε πρώτη την ειρήνη. Μετά τη δοξολογία, εισάγει την αίτηση λέγοντας: «Εν ειρήνη του Κυρίου δεηθώμεν». Επειδή «το τι να προσευχηθούμε όπως πρέπει δεν το γνωρίζουμε» και για να μη «βαττολογούμε», μας διδάσκει όσα πρέπει σχετικά με την προσευχή· και πρώτα τον τρόπο, ότι δηλαδή πρέπει να προσευχόμαστε «εν ειρήνη».

Και το εύλογο των πραγμάτων, ότι δηλαδή απέχει πολύ από το να επιτρέπει τέτοια, είναι σαφές από το εξής. Διότι, εάν η Εκκλησία προσεύχεται υπέρ των αγίων, οπωσδήποτε θα προσευχόταν για εκείνα που συνηθίζει να εύχεται παντού. Και ποια είναι αυτά που εύχεται για τους κεκοιμημένους; Άφεση αμαρτιών, κληρονομία της βασιλείας, ανάπαυση στους κόλπους του Αβραάμ μαζί με τους τετελειωμένους αγίους. Αυτά αποτελούν την προσευχή της Εκκλησίας, και πέρα από αυτά δεν πρόκειται να βρεις να εύχεται τίποτε άλλο για όσους έχουν μεταστεί. Σε αυτά περιορίζεται η ικεσία μας προς τον Θεό. Διότι δεν επιτρέπεται να προσευχόμαστε για το καθετί που θα επιθυμούσε ο καθένας, αλλά και εδώ υπάρχει νόμος και όριο, το οποίο είναι αθέμιτο να υπερβαίνουμε. Διότι το χωρίο: «Το τι να προσευχηθούμε όπως πρέπει, δεν το γνωρίζουμε, λέει, αλλά το ίδιο το Πνεύμα μεσιτεύει υπέρ ημών», σημαίνει ότι μας διδάσκει τι πρέπει να προσευχόμαστε· διότι έτσι το έχουν ερμηνεύσει οι διδάσκαλοι της Εκκλησίας.

Διότι, βεβαίως, είναι δυνατόν να σωφρονήσει κανείς χρησιμοποιώντας τη λογική και τη συνήθεια, και να ασκήσει τον χαρακτήρα του στη δικαιοσύνη, να προσευχηθεί, να αγαπήσει και γενικά να γίνει ενάρετος στα υπόλοιπα· είναι όμως δυνατόν και, έχοντας το φρόνημά του κινούμενο από τον Θεό, να κυριαρχήσει στα πάθη, να δείξει φιλανθρωπία, να πράξει δίκαια και να επιδείξει την υπόλοιπη πνευματική φιλοσοφία. Διότι, όπως ακριβώς υπάρχουν θηριώδεις κακίες σε ανθρώπους που ενεργούνται από τα πονηρά πνεύματα, έτσι και αντίθετα υπάρχουν θεϊκές αρετές που ξεπερνούν τον ανθρώπινο νόμο, όταν τους κινεί ο ίδιος ο Θεός. Με αυτόν τον τρόπο αγάπησε ο μακάριος Παύλος, πράος ήταν ο Δαβίδ, και κάποιος άλλος επέδειξε κάποια άλλη από τις επαινετές αρετές πάνω από το συνηθισμένο για τους ανθρώπους μέτρο. Διότι ο μεν ένας έγραψε στους Φιλιππησίους ότι τους αγαπά «με τα σπλάχνα του Ιησού Χριστού»· ενώ για τον Δαβίδ λέει ο Θεός: «Βρήκα άνδρα σύμφωνα με την καρδιά μου». Ακόμη και η πίστη είναι πνευματικό δώρο, το οποίο οι απόστολοι του Σωτήρα παρακαλούν να λάβουν, λέγοντας: «Πρόσθεσέ μας πίστη»· και ο ίδιος εύχεται γι' αυτούς τον αγιασμό από τον Πατέρα, λέγοντας: «Αγίασέ τους μέσα στην αλήθειά σου»· και «ο Θεός δίνει προσευχή σε εκείνον που προσεύχεται», και «το ίδιο το Πνεύμα μεσιτεύει για εμάς με στεναγμούς αλάλητους», παρέχοντας, νομίζω, δύναμη προσευχής.

Ρωμ. 8,23-27 «Υιοθεσίαν απεκδεχόμενοι». Ποια υιοθεσία; Διότι, μήπως δεν την λάβαμε αυτήν μέσω του βαπτίσματος; Και δεν είπες και εσύ ο ίδιος λίγο πριν ότι «λάβατε πνεύμα υιοθεσίας»; Ναι, λέει. Ποια λοιπόν περιμένουμε; Αυτήν που φανερώνεται, λέει, κατά «την απολύτρωση του σώματος». Άλλην εκτός από αυτήν που αναφέρθηκε; Μη γένοιτο· αλλά αυτήν την ίδια, η οποία φανερώνεται τελειότερα και επιγινώσκεται μέσω της ίδιας της πείρας. Διότι μετά την απολύτρωση του σώματος, τότε έρχεται η απόλαυση των αγαθών, τότε η ανάσταση και η αφθαρσία του ίδιου του σώματος, τότε η κληρονομία της βασιλείας των ουρανών, τότε όλα τα γνωρίσματα και τα αποτελέσματα της υιοθεσίας· διότι και τώρα «με την ελπίδα» αυτών λάβαμε την υιοθεσία. Ο ίδιος δε το εξέφρασε πιο εμφατικά: «σωθήκαμε», δηλώνοντας ότι, αφού υιοθετηθήκαμε, σωθήκαμε σαν από τρικυμία και από τη μεγάλη ταραχή της αμαρτίας. Πώς λοιπόν ελπίσαμε σε αυτά, χωρίς αυτά να έχουν ήδη πραγματοποιηθεί, ούτε να έχουν υποπέσει στην αντίληψή μας, ούτε στην πείρα μας; Πολύ σωστά και εύλογα τα λέει· διότι, αν όσα ελπίζουμε βρίσκονταν ήδη μπροστά στα μάτια μας και στην πείρα μας, δεν θα ήταν πλέον αντικείμενα ελπίδας. Διότι αυτό που κάποιος κατέχει, πώς είναι δυνατόν να το ελπίζει; Επομένως, σύμφωνα με τη φύση της ελπίδας, το χαρακτηριστικό της γνώρισμα είναι αυτό, το να αναφέρεται δηλαδή στα μελλοντικά και σε όσα δεν είναι ακόμη παρόντα· ώστε και εμείς πρέπει να ελπίζουμε εκείνα τα οποία δεν βλέπουμε.

Έπειτα το ίδιο το Άγιο Πνεύμα συναντιλαμβάνεται την ασθένεια των ανθρώπων, και ο Κύριος ρίχνει σε αυτή τη γη της καρδιάς επουράνιο σπόρο και την καλλιεργεί, και ενώ έχει πέσει ο σπόρος, εξακολουθούν να φυτρώνουν τα τριβόλια και τα αγκάθια. Πάλι ο ίδιος ο Κύριος και ο άνθρωπος καλλιεργούν τη γη της ψυχής, και πάλι τα πονηρά πνεύματα και τα αγκάθια αναβλύζουν εκεί και φυτρώνουν, έως ότου έρθει το θέρος και πλεονάσει η χάρις, και καταξεραθούν τα αγκάθια από τη θερμότητα του ήλιου. Διότι, έστω και αν η κακία συνυπάρχει με τη φύση, εντούτοις δεν την κατακυριεύει κατ' αυτόν τον τρόπο ούτε έχει εξουσία επάνω της. Διότι τα ζιζάνια μπορούν να συμπνίξουν τα τρυφερά βλαστάρια του σιταριού, όταν όμως φτάσει το θέρος, μετά την ωρίμανση των καρπών, τα ζιζάνια δεν βλάπτουν καθόλου το σιτάρι. Επειδή, εάν συμβεί να υπάρχουν τριάντα μόδιοι καθαρού σιταριού, και υπάρχει εκεί μια ανάμειξη ζιζανίων ίση με μία χοίνικα, πόσο να φανεί; Διότι έχουν χαθεί εξαιτίας της αφθονίας του σιταριού. Το ίδιο συμβαίνει και με τη χάρη. Όταν πλεονάσει η δωρεά του Θεού και η χάρις στον άνθρωπο, και αυτός πλουτίζει εν Κυρίω, ενώ η κακία συνυπάρχει εν μέρει, αυτή δεν μπορεί να βλάψει τον άνθρωπο, ούτε έχει κάποια ισχύ ή κυριαρχία εναντίον του. Διότι η έλευση του Κυρίου και η πρόνοια γι' αυτό ακριβώς έγιναν, για να ελευθερώσει αυτούς που ήταν υποδουλωμένοι στην κακία, ένοχοι και υποταγμένοι, και να τους καταστήσει νικητές του θανάτου της αμαρτίας.

Και πάλι: «Έχω ακόμη πολλά να σας πω, αλλά δεν μπορείτε να τα βαστάξετε τώρα. Όταν όμως έλθει Εκείνος, το Πνεύμα της αληθείας, θα σας οδηγήσει σε όλη την αλήθεια». Εκείνος, λοιπόν, θα προσευχηθεί και Εκείνος θα κλάψει. Διότι το «τι να προσευχηθούμε», λέει ο θείος Απόστολος, «όπως πρέπει, δεν το γνωρίζουμε· αλλά το ίδιο το Πνεύμα μεσιτεύει για εμάς με στεναγμούς αλάλητους». Διότι μόνο στο Πνεύμα είναι φανερό το θέλημα του Θεού. «Διότι τα του Θεού», λέει, «κανείς δεν τα γνωρίζει, παρά μόνο το Πνεύμα του Θεού». Επειδή, σύμφωνα με την υπόσχεση, την ημέρα της Πεντηκοστής, όταν επιφοίτησε ο Παράκλητος και η δύναμη του αγαθού Πνεύματος κατασκήνωσε στις ψυχές των αποστόλων, αφαιρέθηκε από αυτούς εντελώς το κάλυμμα της κακίας, καταργήθηκαν τα πάθη και αποκαλύφθηκαν τα μάτια της καρδιάς τους. Και τότε πλέον, αφού γέμισαν με σοφία και έγιναν τέλειοι από το Πνεύμα, μέσω Αυτού γνώρισαν πώς να κάνουν το θέλημα του Θεού, και μέσω Αυτού χειραγωγήθηκαν προς κάθε αλήθεια, καθώς Εκείνο ηγεμόνευε και βασίλευε στις ψυχές τους. Όταν, λοιπόν, και σε εμάς, που ακούμε τον λόγο του Θεού, έρχεται η διάθεση να κλάψουμε, ας δεηθούμε στον Χριστό, με αδίστακτη πίστη ότι θα έλθει προς εμάς, ελπίζοντας αληθινά στο Πνεύμα που ακούει και προσεύχεται σύμφωνα με το θέλημά Του.

Σχετικά με τον άνθρωπο, κατανοούμε τη διπλή κληρονομιά ως εξής: ανακτά τον πρωτόπλαστο άνθρωπο μαζί με όλους τους λογισμούς, μέσω των οποίων διακονεί τον Θεό, καθώς και την αληθινή και άρρητη κληρονομιά του, τον Χριστό που κατοικεί μέσα μας και μας φωτίζει και μας οδηγεί, όπως γνωρίζει το θεϊκό Του πνεύμα, και ο οποίος μεσιτεύει υπέρ ημών, σύμφωνα με τον απόστολο: «το τι να προσευχηθούμε όπως πρέπει δεν το γνωρίζουμε, αλλά το ίδιο το Πνεύμα μεσιτεύει υπέρ ημών με στεναγμούς αλάλητους». Επειδή προηγουμένως η ψυχή κατεχόταν από τη φοβερή αιχμαλωσία του φοβερού πνεύματος του άρχοντα του σκότους.

«διότι το τι να προσευχηθούμε όπως πρέπει δεν το γνωρίζουμε, αλλά το ίδιο το Πνεύμα μεσιτεύει υπέρ ημών με στεναγμούς αλάλητους». Διότι μόνο το ίδιο το Πνεύμα γνωρίζει το θέλημα του Θεού· επειδή «τα του Θεού κανείς δεν τα γνωρίζει παρά μόνο το Πνεύμα του Θεού». Λέει δηλαδή ο Κύριος: «Αν δεν αναχωρήσω, ο Παράκλητος δεν έρχεται. Σας συμφέρει να αναχωρήσω εγώ», <και πάλι: «αναχωρώ και έρχομαι προς εσάς»> και «πάλι θα σας δω, και θα χαρεί η καρδιά σας, και τη χαρά σας κανείς δεν την αφαιρεί από εσάς». Διότι τότε οι απόστολοι, βλέποντας τη σάρκα του, εφόσον δεν είχε έρθει ακόμη σε αυτούς η δύναμη του Πνεύματος, νόμιζαν ότι εγκαταλείπονται από τον Κύριο λόγω του αποχωρισμού του από αυτούς.

Αυτό δε διδάχθηκε και ο Παύλος από τον Χριστό που μιλούσε μέσα του και έλεγε: «Και καθώς φορέσαμε την εικόνα του χοϊκού, ας φορέσουμε και την εικόνα του επουράνιου». Για ποιον λόγο; Επειδή «όπως είναι ο χοϊκός», λέει, «τέτοιοι είναι και οι χοϊκοί, και όπως είναι ο επουράνιος τέτοιοι είναι και οι επουράνιοι». Τι είναι λοιπόν η εικόνα του επουράνιου; Άκουσε τον ίδιο τον θείο Παύλο να λέει: «Ο οποίος, όντας απαύγασμα της δόξας και χαρακτήρας της υποστάσεως» και εικόνα απαράλλακτη του Θεού και Πατέρα. Επομένως, εικόνα του Πατέρα είναι ο Υιός, και εικόνα του Υιού το Πνεύμα το Άγιο· εκείνος λοιπόν που έχει δει τον Υιό, έχει δει τον Πατέρα, και εκείνος που έχει δει το Πνεύμα το Άγιο, έχει δει τον Υιό· διότι λέει ο Απόστολος: «Το Πνεύμα είναι ο Κύριος», και πάλι: «Το ίδιο το Πνεύμα μεσιτεύει για εμάς με στεναγμούς αλάλητους» κράζοντας «αββά ο πατήρ». Πολύ σωστά λοιπόν είπε ότι το Πνεύμα είναι ο Κύριος όταν κράζει «αββά ο πατήρ», όχι με την έννοια ότι το Πνεύμα είναι ο Υιός, μη γένοιτο, αλλά με την έννοια ότι μέσα στο Άγιο Πνεύμα βλέπεται και οράται ο Υιός του Θεού, και ποτέ ο Υιός δεν αποκαλύπτεται σε κάποιον χωρίς το Πνεύμα, ούτε το Πνεύμα χωρίς τον Υιό, αλλά μέσα στο ίδιο το Πνεύμα αποκαλύπτεται ο Υιός και μέσω του Πνεύματος κράζει σε αυτόν «αββά ο πατήρ».

Μάλλον δε και η πίστη μας θα καταλυθεί, εάν η Αγία Τριάδα διαιρείται σε προσιτό και απρόσιτο και σε μείζον και έλασσον. Προσέχετε όμως, όταν τα ακούτε αυτά, μήπως, αντλώντας τις εικόνες από τα αισθητά σπίτια και τις πόρτες, αποτυπωθεί εκ των προτέρων κάποιο σωματικό σχήμα στον νου σας, και η ψυχή σας περιπέσει σε αμφιβολία και βλασφημία. Αλλά εάν τα αναλογιστείτε όλα μέσα σας θεοπρεπώς και ορθά, εφόσον βέβαια μπορείτε, σύμφωνα με τον λόγο και τον νόμο της θεωρίας, θα διαπιστώσετε ότι όλα ερμηνεύονται σωστά. Εάν όμως δεν μπορείτε να τα νοήσετε έτσι θεοπρεπώς, να τα δέχεστε μόνο με την πίστη και να μη θελήσετε καθόλου να τα περιεργάζεστε. Διότι κλειδί ονομάζεται το Άγιο Πνεύμα, επειδή δι' αυτού και εν αυτώ αρχικά δεχόμαστε την έλλαμψη στον νου και, αφού καθαρθούμε, φωτιζόμαστε με το φως της γνώσης, βαπτιζόμαστε άνωθεν, αναγεννιόμαστε και ονομαζόμαστε τέκνα Θεού, όπως λέει ο Παύλος: «Το ίδιο το Πνεύμα μεσιτεύει για εμάς με στεναγμούς αλάλητους», και πάλι: «Έστειλε ο Θεός το Πνεύμα του στις καρδιές μας, το οποίο κράζει: Αββά, ο Πατέρας.» Αυτό λοιπόν μας δείχνει την πόρτα, ότι δηλαδή είναι φως, και η πόρτα μας διδάσκει ότι αυτός που κατοικεί στην οικία είναι και αυτός φως απρόσιτο. Δεν είναι όμως άλλος ο Θεός που κατοικεί και άλλο φως η οικία του, όπως ακριβώς δεν είναι άλλο το φως της Θεότητας και άλλος ο Θεός. Αλλά είναι ο ίδιος ένας, οικία και ένοικος, όπως ακριβώς είναι ο ίδιος φως και Θεός.

Εάν όμως δεν μπορείτε να τα κατανοήσετε αυτά με θεοπρεπή τρόπο, να τα δέχεστε μόνο με την πίστη και να μη θελήσετε καθόλου να τα περιεργάζεστε. Διότι το Άγιο Πνεύμα ονομάζεται κλειδί, επειδή μέσω αυτού και μέσα σε αυτό δεχόμαστε πρώτα την έλλαμψη στον νου, και αφού καθαρθούμε, φωτιζόμαστε με το φως της γνώσης, βαπτιζόμαστε άνωθεν, αναγεννιόμαστε και ονομαζόμαστε τέκνα του Θεού, όπως λέει ο Παύλος: «Το ίδιο το Πνεύμα μεσιτεύει για εμάς με στεναγμούς αλάλητους», και πάλι: «Έδωσε ο Θεός το Πνεύμα του στις καρδιές μας, το οποίο κράζει: “αββά, ο πατήρ”». Αυτό λοιπόν μας δείχνει ότι η θύρα είναι φως, και η θύρα μας διδάσκει ότι εκείνος που κατοικεί στην οικία είναι και ο ίδιος φως απρόσιτο. Και δεν είναι άλλος ο Θεός που κατοικεί και άλλο φως η οικία του, όπως ακριβώς δεν είναι άλλος ο Θεός και άλλο το φως της θεότητας. Αλλά ο ίδιος είναι ένας, οικία και ένοικος, όπως ακριβώς ο ίδιος είναι και φως και Θεός. Θεολογικά δε, οικία ονομάζεται και ο Υιός, όπως και ο Πατέρας —διότι λέει: «Εσύ, Πατέρα, είσαι μέσα μου και εγώ μέσα σε αυτούς, και αυτοί μέσα σε μένα και εγώ, Πατέρα, μέσα σε σένα, για να είμαστε ένα», και ομοίως και για το Πνεύμα: «Θα κατοικήσω», λέει, «μέσα τους και θα περπατήσω ανάμεσά τους».

Διότι εξαιτίας σου γίνομαι και εγώ η άθλια καταδικασμένη. Εάν έτσι, αδελφοί, καθημερινά ενισχύετε τους εαυτούς σας, θα είστε όντως αληθινός ναός του Θεού. Και εφόσον Αυτός θα κατοικεί μέσα σας, ποια σατανική μεθοδεία μπορεί να σας απατήσει; Διότι ο φόβος του Θεού, κατοικώντας μέσα σας, σας διδάσκει περισσότερο από μύριους δασκάλους και σας κάνει σοφούς στη γνώση Του. Και όσα ο ανθρώπινος λόγος δεν μπορεί να εκφράσει, αυτά τα διδάσκει και τα καθοδηγεί το πανάγιο και θείο Πνεύμα της άχραντης φύσεως. Διότι, όπως λέει, το τι να προσευχηθούμε όπως πρέπει δεν το γνωρίζουμε, αλλά το ίδιο το Πνεύμα μεσιτεύει υπέρ ημών με στεναγμούς αλάλητους. Ήταν μεν λοιπόν δυνατόν να σας πω και άλλα πολλά προς ωφέλεια με τη χάρη του Θεού, αλλά για να μην καθυστερούμε στα ίδια, ας στρέψουμε τον λόγο σε άλλα θέματα.»

Και τότε θα ακούσει κανείς την ψυχή να λέει προς το σώμα: «Αλίμονό μου, διότι συνδέθηκα μαζί σου και εξαιτίας σου εγώ καταδικάζομαι». Εάν έτσι κάθε μέρα αγωνιζόμαστε, αληθινά θα γίνουμε ναός του Θεού και θα κατοικήσει μέσα μας το Άγιο Πνεύμα και θα κατασκηνώσει σε εμάς ο Χριστός και καμία σατανική μεθοδεία δεν θα μπορέσει να μας απατήσει. Διότι ο φόβος του Θεού, ο οποίος αξίζει όσο μύριοι παιδαγωγοί και δάσκαλοι, και αυτοί οι λογισμοί, εφόσον υπάρχουν μέσα μας, θα μας διδάξουν και θα μας κάνουν σοφότερους πολύ περισσότερο. Και όσα ο ανθρώπινος νους δεν έχει τη δύναμη να κατανοήσει, αυτά τα υποδεικνύει το πανάγιο και θείο Πνεύμα της άχραντης φύσης. Διότι το τι θα προσευχηθούμε όπως πρέπει, σύμφωνα με τον Απόστολο, δεν το γνωρίζουμε, αλλά το ίδιο το Πνεύμα μεσιτεύει για εμάς με στεναγμούς αλάλητους, και τα εξής. 73. Όταν δε κάποτε έπεσε πείνα και οι αδελφοί δεν είχαν σιτάρι, ή μάλλον επειδή δεν βρισκόταν καθόλου σιτάρι σε σχεδόν ολόκληρη την Αίγυπτο, ο άγιος γέροντας απέστειλε κάποιον από τους αδελφούς να περιέλθει τις πόλεις και τα χωριά ζητώντας να αγοράσει σιτάρι, δίνοντάς του για τον σκοπό της αγοράς του σιταριού εκατό χρυσά νομίσματα.