Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ 8:29

Γι' αυτό και πρόσθεσε: «Και εγώ θα τον καταστήσω πρωτότοκο». Διότι κατέστη πρωτότοκος ανάμεσα σε πολλούς αδελφούς αυτός που συμμετείχε, παρόμοια με εμάς, σε σάρκα και αίμα. Ως Θεός Λόγος, όντας πάντοτε Υιός, δεν έγινε αργότερα· ως άνθρωπος, όμως, λέγεται ότι έγινε και αργότερα, ώστε να παραμείνει αναλλοίωτο στον εαυτό του το ιδίωμα της υιότητας. Διότι, αφού ο ίδιος έγινε σάρκα, και επειδή η σάρκα έγινε (σάρκα) του Υιού του Θεού από την πρώτη στιγμή της υπάρξεώς της δια της καθ' υπόστασιν ενώσεως, λέγεται ότι ο ίδιος έγινε αυτό, όντας μεν (Υιός) θεϊκώς, ενώ έγινε (Υιός) ως άνθρωπος.

Πώς ονομάζεται πρωτότοκος ο μονογενής Υιός του Θεού Πρωτότοκος είναι ο πρώτος που έχει γεννηθεί, είτε είναι μονογενής είτε γεννήθηκε πριν από άλλους αδελφούς. Εάν λοιπόν ο Υιός του Θεού ονομαζόταν πρωτότοκος, αλλά δεν ονομαζόταν μονογενής, θα υποθέταμε ότι είναι πρωτότοκος μεταξύ των κτισμάτων, υπάρχοντας και ο ίδιος ως κτίσμα. Επειδή όμως ονομάζεται και πρωτότοκος και μονογενής, πρέπει να ισχύουν και τα δύο για αυτόν. Τον ονομάζουμε μεν «πρωτότοκο πάσης κτίσεως», επειδή και αυτός προέρχεται από τον Θεό και η κτίση προέρχεται από τον Θεό, αλλά αυτός, έχοντας γεννηθεί από την ουσία του Θεού και Πατρός μόνος και άχρονα, εύλογα θα ονομαστεί Υιός μονογενής, πρωτότοκος και όχι πρωτόκτιστος· διότι η κτίση δεν προέρχεται από την ουσία του Πατρός, αλλά με το θέλημά Του παρήχθη από το μη ον στην ύπαρξη. Είναι δε «πρωτότοκος ανάμεσα σε πολλούς αδελφούς»· διότι, αν και είναι μονογενής, γεννήθηκε και από μητέρα, επειδή ακριβώς μετείχε σε αίμα και σάρκα παρόμοια με εμάς και έγινε άνθρωπος. Έχουμε γίνει δε και εμείς δι' αυτού υιοί του Θεού, έχοντας υιοθετηθεί μέσω του βαπτίσματος· αυτός, ο κατά φύση Υιός του Θεού, έγινε πρωτότοκος ανάμεσα σε εμάς, που γίναμε κατά θέση και κατά χάρη υιοί του Θεού και ονομαστήκαμε αδελφοί του.

Ας τιμήσουμε τη Θεοτόκο ως κυρίως και αληθώς Μητέρα του Θεού· τον προφήτη Ιωάννη ως πρόδρομο και βαπτιστή, απόστολο και μάρτυρα («διότι μεταξύ των γεννημένων από γυναίκες δεν έχει εγερθεί μεγαλύτερος από τον Ιωάννη», όπως είπε ο Κύριος, και αυτός έγινε ο πρώτος κήρυκας της βασιλείας)· τους αποστόλους ως αδελφούς του Κυρίου και αυτόπτες και υπηρέτες των παθημάτων του, τους οποίους «προγνώρισε και προόρισε να είναι σύμμορφοι με την εικόνα του Υιού του» ο Θεός και Πατέρας· «πρώτον αποστόλους, δεύτερον προφήτες, τρίτον ποιμένες και διδασκάλους»· και τους μάρτυρες του Κυρίου, που έχουν εκλεγεί από κάθε τάξη ως στρατιώτες του Χριστού, οι οποίοι έχουν πιει το δικό του ποτήριο και έχουν βαπτιστεί το βάπτισμα του ζωοποιού θανάτου του ως κοινωνοί των παθημάτων και της δόξας του, των οποίων ταξίαρχος είναι ο πρωτοδιάκονος του Χριστού, απόστολος και πρωτομάρτυρας Στέφανος· και τους οσίους πατέρες μας, τους θεοφόρους ασκητές, οι οποίοι διεξήγαγαν το μακροχρονιότερο και επιπονότερο μαρτύριο της συνειδήσεως, οι οποίοι «περιπλανήθηκαν ντυμένοι με προβιές και δέρματα κατσικιών, στερούμενοι, θλιβόμενοι, κακουχούμενοι, πλανώμενοι σε ερημιές και βουνά και σπήλαια και στις οπές της γης, για τους οποίους ο κόσμος δεν ήταν άξιος»· και τους προ της χάριτος προφήτες, πατριάρχες και δικαίους, οι οποίοι προανήγγειλαν την παρουσία του Κυρίου.

Όμως ας φροντίσουμε με ζήλο, εκτός από το να είμαστε ορθόδοξοι, να τηρούμε και τις εντολές του Θεού. Διότι οι εντολές του Θεού είναι ανώτερες από όλους τους θησαυρούς του κόσμου, και εκείνος που τις έχει αποκτήσει θα βρει μέσα του τον Κύριο. Διότι λάβαμε εντολές από τον Χριστό και Θεό μας, οι οποίες ήδη από αυτήν τη ζωή μας θεώνουν και μας κάνουν να ζούμε αναμάρτητα και να συναναστρεφόμαστε με τους ανθρώπους σαν άγγελοι, όπως για παράδειγμα τη μετάνοια, την ταπεινοφροσύνη, το διαρκές πένθος, την αγάπη προς τον Θεό που πηγάζει από όλη την καρδιά, και την καλή διάθεση προς τον πλησίον, την καθαρή προσευχή και την απάρνηση του εαυτού μας, και το να έχουμε διαρκώς μπροστά στα μάτια μας τον ίδιο μας τον θάνατο, και να πορευόμαστε αδιάλειπτα στο φως Του, και να θεωρούμε τους εαυτούς μας κατώτερους από κάθε κτίσμα, και να δεόμαστε στον Θεό συνεχώς. Διότι, όποιος εφαρμόζει αυτές τις θείες εντολές με ορθή πίστη, γίνεται υιός του Θεού, και υιός του φωτός, και κληρονόμος του Θεού, και συγκληρονόμος του Χριστού, και σύμμορφος της εικόνας Του, και σύμφυτος και σύσσωμος, και, για να το πούμε απλά, κατά θέσιν και κατά χάριν Θεός.

Όπως, για παράδειγμα, αυτό που λέει στο όγδοο κεφάλαιο της προς Ρωμαίους επιστολής ο θειότατος Παύλος, το «αν κάποιος δεν έχει το Πνεύμα του Χριστού, αυτός δεν ανήκει σε Αυτόν»· και αυτό που αναφέρει στο ίδιο κεφάλαιο προς τους ίδιους, «εκείνους που προγνώρισε ο Θεός, αυτούς και προόρισε να γίνουν σύμμορφοι με την εικόνα του Υιού του»· και αυτό που γράφει στο τέταρτο κεφάλαιο της προς Γαλάτας, το «επειδή δε είστε Υιοί, εξαπέστειλε ο Θεός το Πνεύμα του Υιού του στις καρδιές σας, το οποίο κράζει: αββά, ο Πατήρ»· και αυτό στη δεύτερη προς Θεσσαλονικείς, το «τον οποίο ο Κύριος Ιησούς θα εξολοθρεύσει με το Πνεύμα του στόματός του»· το «δύναμη εξερχόταν από αυτόν και θεράπευε τους πάντες», όπως αναφέρει ο Λουκάς στο έκτο κεφάλαιο του Ευαγγελίου του· το «αν όμως εγώ με το δάχτυλο του Θεού εκβάλλω τα δαιμόνια, τότε έφτασε σε εσάς η βασιλεία του Θεού», που λέει ο Κύριος στο ενδέκατο κεφάλαιο του ιδίου Ευαγγελίου· το «όλα τα δικά μου είναι δικά σου, και τα δικά σου είναι δικά μου»· το «όλα όσα έχει ο Πατήρ είναι δικά μου»· το «εγώ και ο Πατήρ είμαστε ένα»· το «εγώ βρίσκομαι μέσα στον Πατέρα, και ο Πατήρ μέσα σε εμένα»· το «εμφύσησε και είπε στους μαθητές, λάβετε Πνεύμα Άγιον»· το «εκείνος θα με δοξάσει, διότι θα λάβει από το δικό μου και θα σας το αναγγείλει»· και το «τον οποίο εγώ θα σας στείλω από τον Πατέρα», τα οποία περιέχονται στο κατά Ιωάννην Ευαγγέλιο. Διότι όλα αυτά αποβλέπουν σε έναν σκοπό: να καταδείξουν τη συμφυΐα του Παρακλήτου με τον Υιό, και το ίσο και ταυτόσημο της ουσίας και της ενέργειας που έχει με τον Θεό· και αυτό είναι προφανές από τα παραπάνω χωρία.

Το δε χωρίο «όσους προγνώρισε ο Θεός, αυτούς και προόρισε να γίνουν σύμμορφοι με την εικόνα του Υιού του»· αν βέβαια, ενώ ο Υιός ονομάζεται εικόνα του Πατέρα, δεν ήταν δυνατόν να αντιστραφεί ο λόγος ώστε να ονομάζεται και ο Πατέρας εικόνα του Υιού, ο ισχυρισμός θα είχε κάποια βάση έστω και καθ' οιονδήποτε τρόπο· αν όμως ο Υιός ονομάζεται εικόνα του Πατέρα, και ο Πατέρας ονομάζεται επίσης εικόνα του Υιού, ποια ανάγκη επιβάλλει να μην ονομάζεται ομοίως και ο Υιός εικόνα του Πνεύματος; Εφόσον δε έχουν έτσι τα πράγματα, είτε ούτε το Πνεύμα προέρχεται εκ του Υιού, αν και ονομάζεται εικόνα του, είτε και ο Υιός προέρχεται από Αυτό· και επιπλέον και ο Πατέρας θα προερχόταν εκ του Λόγου, εφόσον είναι εικόνα Του, έστω κι αν αυτό δεν φαίνεται σωστό στους πολλούς. Ότι δε και ο Πατέρας είναι εικόνα του Υιού, το μαρτυρεί ο Κύριλλος Αλεξανδρείας ερμηνεύοντας το «εγώ και ο Πατέρας είμαστε ένα» λέγοντας: «διότι, αν ο Πατέρας είναι ένα με τον Υιό, πώς λοιπόν ο Υιός δεν θα είναι ίσος με τον Πατέρα, όντας εικόνα απαράλλακτη, που προήλθε από την απαράλλακτη εικόνα του Πατέρα;»· και ο μέγας Βασίλειος στο πρώτο βιβλίο του Προς Ευνόμιον αναφέρει: «εικόνα όχι άψυχη, αλλά εικόνα ζωντανή, ή μάλλον που είναι η ίδια η ζωή, όχι κατά την ομοιότητα του σχήματος, αλλά στην ίδια την ουσία, διατηρώντας πάντοτε το απαράλλακτο»· διότι για αυτόν τον λόγο ονομάστηκε απαύγασμα, για να κατανοούμε την αδιάσπαστη ενότητα, και χαρακτήρας της υποστάσεως, για να διδασκόμαστε το ομοούσιο.

Όλες αυτές τις γεννήσεις φαίνεται ότι τις τίμησε ο δικός μου Χριστός με τον ίδιο Του τον εαυτό· τη μία με το πρώτο και ζωοποιό εμφύσημα, την άλλη με τη σάρκωση και το βάπτισμα, το οποίο έλαβε ο ίδιος, και την άλλη με την ανάσταση, την οποία ο ίδιος εγκαινίασε, ώστε, όπως έγινε πρωτότοκος ανάμεσα σε πολλούς αδελφούς, έτσι καταδέχθηκε να γίνει και πρωτότοκος εκ των νεκρών.

Αλλά πρέπει εμείς εν συντομία και πολύ επιτροχάδην να μνημονεύσουμε τους γονείς και την πατρίδα του μεγάλου πατέρα Σάββα και να προχωρήσουμε γρήγορα στα έπαθλα των κόπων του. Διότι έλαμψε τότε αυτός ο μέγας εωσφόρος πατέρας κατά τα χρόνια της βασιλείας του Θεοδοσίου του μικρού, από τη χώρα των Καππαδοκών, γεννημένος ως γιος ευλαβών και φιλοχρίστων γονέων, του Ιωάννη και της Σοφίας. Τώρα πλέον, πατρίδα αυτού είναι «η άνω Ιερουσαλήμ», η οποία έχει οικοδομηθεί με ζωντανούς λίθους, «της οποίας τεχνίτης και δημιουργός είναι ο Θεός»· πατέρας του δε, είναι εκείνος που, λόγω του πλήθους του ελέους του, καταδέχθηκε να ονομάζεται πατέρας των θνητών μέσω του Ιησού Χριστού του Κυρίου μας, ο οποίος έγινε «πρωτότοκος ανάμεσα σε πολλούς αδελφούς», και μητέρα του η Εδέμ, ο πραγματικά και κατεξοχήν τόπος της τρυφής.

Διότι εσείς είστε σώμα Χριστού και μέλη του ο καθένας χωριστά· διότι έπρεπε σε αυτόν, για τον οποίο υπάρχουν τα πάντα και διά του οποίου υπάρχουν τα πάντα, οδηγώντας πολλούς υιούς στη δόξα, να τελειοποιήσει τον αρχηγό της σωτηρίας μας μέσα από παθήματα· επειδή και αυτός που αγιάζει και αυτοί που αγιάζονται προέρχονται όλοι από έναν· για αυτήν την αιτία δεν ντρέπεται να τους αποκαλεί αδελφούς, λέγοντας: Θα αναγγείλω το όνομά σου στους αδελφούς μου, στο μέσο της εκκλησίας θα σε υμνήσω. Και πάλι: Εκείνους που προγνώρισε, αυτούς και προόρισε να είναι σύμμορφοι με την εικόνα του Υιού του, για να είναι αυτός πρωτότοκος ανάμεσα σε πολλούς αδελφούς· και επιπλέον αυτών: Γι' αυτό, θέλοντας ο Θεός να δείξει ακόμη περισσότερο στους κληρονόμους της επαγγελίας το αμετάβλητο της βουλής του, εγγυήθηκε με όρκο· ώστε, διά μέσου δύο αμετάβλητων πραγμάτων, στα οποία είναι αδύνατον να ψευσθεί ο Θεός, να έχουμε ισχυρή παρηγοριά εμείς που καταφύγαμε στο να κρατήσουμε την ελπίδα που βρίσκεται μπροστά μας. Και πάλι:

Γι' αυτό, ο Παύλος, είπε, κήρυξε τους αγίους σύμμορφους με τον Υιό του Θεού. Αλλά και εδώ ο παραχαράκτης της αλήθειας και ιερόσυλος του αποστολικού γράμματος φαίνεται όμοιος με τον εαυτό του, αποστρεφόμενος ακόμη και αυτόν τον ήχο της λέξης, ως κάτι το αντίθετο και εχθρικό· διότι ο Παύλος δεν μίλησε έτσι, αλλά είπε ότι «εκείνους που προγνώρισε, τους προόρισε να γίνουν σύμμορφοι της εικόνας του Υιού του». Αν και αυτό δεν συντείνει καθόλου στα χειροποίητα, ωστόσο, επειδή θεωρούσε τη λέξη «εικόνα» εχθρική προς αυτόν, την αφαίρεσε. Αλλά, αν νόμιζε ότι τα λεγόμενα του Αποστόλου αφορούσαν τη μέλλουσα κατάσταση, και εδώ έχει απομακρυνθεί πολύ από το αποστολικό νόημα. Το ότι ο λόγος του αφορά τον παρόντα βίο, θα το διαπιστώσουμε εύκολα πάλι, όχι από άλλα στοιχεία, αλλά από τους μάρτυρες που συγκέντρωσε ο Μαμωνάς, και θα τον αποδείξουμε πάλι ψεύτη, αλαζόνα, αμαθή και εντελώς ξένο προς κάθε εκκλησιαστική γνώση. Διότι ο Ιωάννης, ο μέγας διδάσκαλος της Εκκλησίας, ερμηνεύοντας ακριβώς αυτό το χωρίο, αναφέρει επί λέξει τα εξής: Ό,τι ήταν ο Μονογενής κατά φύση, αυτό έγιναν και αυτοί κατά χάρη, δηλαδή αποδείχθηκαν σύμμορφοι και συγγενείς ως αδελφοί του πρωτοτόκου· και όλα αυτά έχουν λεχθεί σχετικά με τη θεία Οικονομία· διότι, καθόσον είναι Θεός, είναι μονογενής.

Διότι δεν είπε έτσι ο Παύλος, αλλά «συμμόρφους με την εικόνα του υιού του». Και βέβαια αυτά δεν έχουν ειπωθεί για τη μελλοντική κατάσταση, αλλά για όσους έχουν πιστέψει εδώ και βρίσκονται στη χάρη. Και από αυτό λοιπόν πάλι θα τον θεωρήσουμε ως ψεύτη και αλαζόνα και άμοιρο κάθε εκκλησιαστικής γνώσης και ξένο προς αυτήν. Και τούτο πάλι αποδεικνύεται από αυτούς που συνηγορούν· διότι μπορεί κανείς να ακούσει ποιο είναι το φρόνημα της Εκκλησίας σχετικά με αυτούς τους δασκάλους. Θα πει λοιπόν ο μέγας Ιωάννης, ο αρχιερεύς της βασιλεύουσας, επί λέξει τα εξής: «Ό,τι ακριβώς ήταν ο Μονογενής κατά φύση, αυτό έγιναν και αυτοί κατά χάρη· δηλαδή, αποδείχθηκαν σύμμορφοι και συγγενείς ως αδελφοί του Πρωτοτόκου. Όλα αυτά δε έχουν λεχθεί για την οικονομία· διότι καθόσον είναι Θεός, είναι Μονογενής. Και δεν γνωρίζουμε την πρόνοια του Θεού μόνο από αυτά, αλλά και από το ότι αυτά είχαν προτυπωθεί έτσι άνωθεν, και προτού δώσουμε απόδειξη για τον εαυτό μας· μέσω της οποίας οι άνθρωποι λαμβάνουν πείρα της γνώμης από τα ίδια τα πράγματα· αυτούς δε τους δικαίωσε μέσω του λουτρού, και τους δόξασε μέσω των χαρισμάτων και της υιοθεσίας». Ας συμφωνήσει με αυτά και ο αοίδιμος Κύριλλος, ο ιεράρχης της μεγάλης Αλεξάνδρειας: «Αυτοί έχουν τιμηθεί και έχουν παραμείνει, οι οποίοι και προγνωρίστηκαν ότι θα είναι σύμμορφοι με την εικόνα του Υιού του».

33. Η θέωση μέσα στον βίο είναι η νοερή και πραγματικά θεία ιερουργία, κατά την οποία ιερουργείται ο λόγος της άρρητης σοφίας, και μεταδίδεται, όσο είναι δυνατόν, σε εκείνους που έχουν προετοιμάσει τον εαυτό τους. Αυτήν ο Θεός, από αγαθότητα, τη δώρισε άνωθεν στη λογική φύση για την ενότητα της πίστεως, ώστε, αφενός, όσοι εξαιτίας της καθαρότητας της αξίας της έχουν γίνει μέτοχοι των θείων μέσω της γνώσεως, να αφομοιώνονται με τον Θεό, γενόμενοι σύμμορφοι με την εικόνα του Υιού Του, με τις υψηλές και νοερές κινήσεις τους προς τα θεία· και έτσι θα γίνουν κατά χάριν θεοί για τους ανθρώπους πάνω στη γη. Αφετέρου, εκείνοι που μέσω της καθάρσεως, με τον θείο λόγο αυτών και την ιερή συναναστροφή, τελειοποιούνται στην αρετή, και, ανάλογα με την προσωπική τους προκοπή και κάθαρση, συμμετέχουν στη θέωση αυτών και κοινωνούν μαζί τους την ένωση εν τω Θεώ, ώστε όλοι, αφού ενωθούν σε ένα και συνδεθούν με την ενότητα της αγάπης, να ενωθούν ακατάπαυστα με τον έναν Θεό· και έτσι θα είναι ο Θεός ανάμεσα σε θεούς, ως αίτιος των αγαθών έργων, Εκείνος που είναι φύσει (Θεός) ανάμεσα σε αυτούς που είναι θέσει, χωρίς να δέχεται καμία κατηγορία εναντίον Του από την κτίση.

Γι' αυτόν τον λόγο ο Μέγας Βασίλειος περιγράφει με αυτόν τον τρόπο τι είναι ο Πνευματικός: «Εκείνος που δεν ζει πλέον κατά σάρκα, αλλά καθοδηγείται από το Πνεύμα του Θεού, και αποκαλείται υιός Θεού, και έχει γίνει σύμμορφος με την εικόνα του Υιού του Θεού, ονομάζεται Πνευματικός». Το ίδιο λέει και ο θείος Γρηγόριος ο Σιναΐτης: Δεν είναι γνώρισμα όλων να καθοδηγούν και άλλους, αλλά μόνον εκείνων στους οποίους δόθηκε η θεία διάκριση, σύμφωνα με τον Απόστολο: «Διάκριση πνευμάτων, η οποία χωρίζει το χειρότερο από το καλύτερο με τη μάχαιρα του λόγου».

Και τι μεγαλύτερο υπάρχει από το όταν ο ίδιος ο Πατέρας αναγνωρίζει μέσα μας τα μέλη του Μονογενούς, όταν βρίσκει στα δικά μας πρόσωπα την ίδια τη μορφή του Υιού; «Διότι», λέει, «μας προόρισε να γίνουμε σύμμορφοι με την εικόνα του Υιού του».

Αν, λοιπόν, ήταν ανθρώπινα λόγια το «Ιδού» και το «ήδη τρεις ημέρες», σωστά και λογικά θα απαιτούσες αμέσως την έκβασή τους· αν όμως είναι του Θεού, να εκλαμβάνεις θεοπρεπώς την πρόρρηση, γνωρίζοντας ότι αυτή είναι ασύμβατη με τη δική σου γνώση, και θεωρώντας ταυτόχρονα σεπτό τον οικονομικό χαρακτήρα του λόγου. Διότι, το γεγονός ότι είχε προγνωστεί και προοριστεί από τον Θεό, αφενός η μετάνοια του Εζεκία και των Νινευιτών και η εξ αυτής προκύπτουσα για αυτούς ανοχή της επαπειλούμενης οργής, αφετέρου δε η κακοθέλεια και η απείθεια των Ισραηλιτών και η εξ αυτής δικαίως προκύπτουσα εναντίον τους οργή, το δηλώνει βεβαίως ο λόγος που αληθέστατα διατείνεται ότι ο Θεός γνωρίζει τα πάντα πριν από τη γένεσή τους. Διότι αυτό που ειπώθηκε προς τον Ιερεμία, «Πριν σε πλάσω στην κοιλιά της μητέρας σου, σε γνωρίζω», θα μπορούσε εξίσου να λεχθεί και να αληθεύει και για τα πάντα. Το δηλώνει άλλωστε πάλι ο Παύλος, λέγοντας: «Εκείνους που προεγνώρισε, αυτούς και προόρισε». Θα σου γινόταν επίσης φανερό και από το Δευτερονόμιο, από όσα ο Θεός, μετά από εκείνες τις πολλές παραγγελίες περί του να απέχει ο λαός από κάθε ειδωλολατρία και πλάνη, και να λατρεύει και να αφοσιώνεται μόνο σε Αυτόν, πρόσθεσε προς τον Μωυσή: «Ιδού, εσύ κοιμάσαι μαζί με τους πατέρες σου, και ο λαός αυτός θα σηκωθεί και θα εκπορνευθεί οπίσω από ξένους θεούς». Καθόρισε δε και την οργή που θα επακολουθούσε της απείθειάς τους: «Και θα οργισθώ εναντίον τους με θυμό εκείνη την ημέρα, και θα τους εγκαταλείψω, και θα υποστούν τα τάδε και τα τάδε».

Ακόμη σαφέστερα, αυτό ακριβώς αποδεικνύεται και μέσα από τα όσα είναι γραμμένα στο Δευτερονόμιο. Διότι, μετά από τόσες πολλές παραγγελίες τις οποίες ο ίδιος ο Θεός έδωσε προς τον λαό μέσω του νομοθέτη, να απέχουν από κάθε πλάνη της ειδωλολατρίας και να προσηλώνονται μόνο στη δική Του λατρεία, δες τι είδους λόγια είπε προς τον ίδιο τον μεγάλο Μωυσή: «Ιδού, εσύ θα κοιμηθείς μαζί με τους πατέρες σου. Και ο λαός αυτός θα σηκωθεί και θα πορευθεί πίσω από ξένους θεούς της γης στην οποία ο ίδιος εισέρχεται εκεί». Έπειτα προσθέτει με οριστικό τρόπο και τα σχετικά με την αγανάκτηση που θα ακολουθήσει εναντίον όσων απειθήσουν: «Και θα οργιστώ εναντίον τους με θυμό εκείνη την ημέρα, και θα τους εγκαταλείψω, και θα αποστρέψω το πρόσωπό μου από αυτούς, και θα γίνουν κατασπάραξη, και θα τους βρουν πολλά κακά και θλίψεις». Από αυτά διδασκόμαστε με σαφήνεια ότι, αν και νομοθετεί και προβάλλει αυτά που οδηγούν στην αρετή και αυτά που αποτρέπουν την κακία, εντούτοις, τα της πρόγνωσής Του δεν εμποδίζονται, ούτε κωλύεται να ορίζει τις κρίσεις της δικής Του σοφίας και δικαιοσύνης αναλόγως προς τα προεγνωσμένα. Ώστε και εμείς να λέμε, σύμφωνα με τον απόστολο, ότι «όσους προεγνώρισε, αυτούς και προόρισε».

Και πάλι ο ίδιος κήρυκας και φλογερός εραστής της αγάπης λέει: «Σε αυτούς που αγαπούν τον Θεό όλα συνεργούν προς το αγαθό, σε αυτούς που είναι κλητοί σύμφωνα με την πρόθεσή Του». Έπειτα: «Εκείνους που προγνώρισε και προόρισε, και αυτούς που προόρισε, αυτούς και κάλεσε, και αυτούς που κάλεσε τους δικαίωσε και τους δόξασε». Και «μας εξέλεξε προ καταβολής κόσμου» όχι μόνο από τους Ιουδαίους αλλά και από τα έθνη· και «η εκλογή το επέτυχε, ενώ οι υπόλοιποι πωρώθηκαν». Και «ο οποίος είναι σωτήρας όλων των ανθρώπων, μάλιστα δε των πιστών». Και θα ήταν αδύνατο να προσπαθήσει κανείς να απαριθμήσει όλα τα παρόμοια χωρία.

Διότι, αν είχε επιτραπεί στον σατανά να κάνει ό,τι θέλει, επειδή η φύση του είναι άγρια και δυνατή, σε μια στιγμή πολύ εύκολα θα τα είχε καταστρέψει όλα και θα τα είχε βυθίσει. Αλλά γι' αυτόν τον λόγο ο διάβολος συγκρατείται από τη θεία δύναμη, η οποία προστατεύει όχι μόνο τους Χριστιανούς, αλλά και ολόκληρο το γένος του Αδάμ, και αμαρτωλούς και ειδωλολάτρες· διότι περιμένει, εάν τα τέκνα ή οι συγγενείς τους πρόκειται να επιστρέψουν και να δουλεύσουν στον Θεό. Διότι αυτό σημαίνει το «ότι αυτούς που γνώρισε, και προόρισε». Διότι όσους γνωρίζει ότι από αυτεξούσια προαίρεση πρόκειται να υπακούσουν στις εντολές του και να επιλέξουν το αγαθό, αυτούς τους προόρισε και τους έχει εκλεκτούς. Όσοι όμως είναι πιο ράθυμοι και, αφού εισήλθαν στον αγώνα, έστρεψαν τα νώτα, αυτοί είναι νεκροί ως προς τον έσω άνθρωπο· διότι είναι ολοκληρωτικά θανατωμένος και νεκρός, καθώς κυριαρχείται από την κακία. Σε ποιον δόθηκε ο νόμος; Σε ποιον λέει ο Κύριος: «Ελάτε σε εμένα όλοι όσοι κοπιάζετε και είστε φορτωμένοι, κι εγώ θα σας αναπαύσω»; Σε ποιους λέει: «Ελάτε πίσω μου, και θα σας κάνω αλιείς ανθρώπων»; Και πάλι: «Η πίστη σου σε έσωσε»; Ασφαλώς, σε όσους έχουν το αυτεξούσιο. Διότι λέμε ότι ο άνθρωπος έχει το αυτεξούσιο και την ελευθερία του δικού του θελήματος, να στραφεί δηλαδή είτε προς το καλό είτε προς το κακό. Διότι η ίδια η φύση του κτίστηκε με τέτοιον τρόπο ώστε να είναι δεκτική του καλού και του κακού, έχοντας την ικανότητα να ρέπει προς όποιες πράξεις θέλει.

η'. Ότι εάν δεν γεννηθούν από γενιά σε γενιά όλοι οι προορισμένοι μέχρι την έσχατη ημέρα και δεν συμπληρωθεί ο αριθμός τους, ο άνω κόσμος δεν θα συμπληρωθεί. Επειδή, λοιπόν, η Εκκλησία είναι σώμα Χριστού και νύμφη Χριστού και άνω κόσμος και ναός Θεού, και όλοι οι άγιοι αποτελούν τα μέλη του σώματός Του, αλλά δεν έχουν ακόμη έλθει στην ύπαρξη ούτε έχουν ευαρεστήσει όλοι, είναι προφανές ότι ούτε το σώμα του Χριστού είναι ολόκληρο, ούτε έχει συμπληρωθεί ο άνω κόσμος, αυτόν ακριβώς της Εκκλησίας του Θεού εννοώ. Αντιθέτως, υπάρχουν πολλοί σήμερα στον κόσμο άπιστοι οι οποίοι θα πιστέψουν στον Χριστό, πολλοί αμαρτωλοί και άσωτοι οι οποίοι θα μεταμεληθούν δια της μετανοίας, πολλοί απειθείς οι οποίοι θα πεισθούν, πολλοί ακόμη που πρόκειται τώρα να γεννηθούν και θα ευαρεστήσουν τον Θεό μέχρι την έσχατη σάλπιγγα. Πρέπει, επομένως, να γεννηθούν όλοι οι προεγνωσμένοι, να έλθουν στην ύπαρξη και να συμπληρώσουν τον υπεράνω του κόσμου κόσμο της Εκκλησίας των πρωτοτόκων της επουράνιας Ιερουσαλήμ. Και τότε θα έλθει το τέλος, και το πλήρωμα του σώματος του Χριστού θα συμπληρωθεί από τους προορισμένους από τον Θεό για να γίνουν σύμμορφοι με την εικόνα του Υιού Του· και αυτοί είναι οι υιοί του φωτός και της ημέρας Του.

Όλοι αυτοί, λοιπόν, είναι προορισμένοι και καταγεγραμμένοι και αριθμημένοι, οι οποίοι πρόκειται να προστεθούν και να ενωθούν στο σώμα του Χριστού· και τότε, αφότου γίνει κατά κάποιον τρόπο ολόκληρο, χωρίς να του λείπει κανένα μέλος, θα πληρωθεί, δηλαδή θα τελειωθεί, όπως είναι σύμφωνο με την αλήθεια και σύμφωνα με τον απόστολο Παύλο που λέει τα εξής: «Μέχρι να φτάσουμε όλοι στο επίπεδο του τέλειου άνδρα, στο μέτρο της ηλικίας του πληρώματος του Χριστού. Διότι εκείνους που προγνώρισε, αυτούς και προόρισε· και εκείνους που προόρισε, αυτούς και κάλεσε· και εκείνους που κάλεσε, αυτούς και δικαίωσε· και εκείνους που δικαίωσε, αυτούς και δόξασε, ώστε να γίνουν σύμμορφοι με την εικόνα του Υιού του». Είδες πώς όλοι οι άγιοι είναι προορισμένοι και προγνωσμένοι; Μάθε λοιπόν πώς λέει ότι είναι και καταγεγραμμένοι.

ΛΟΓΟΣ Β'. Τα κεφάλαια της θεωρίας του λόγου. α'. Προτρεπτικός από τα προοίμια για μετάνοια και στο ρητό του Αποστόλου: «Όσους προγνώρισε, αυτούς και προόρισε» και στα επόμενα· και εναντίον εκείνων που διαστρεβλώνουν τόσο αυτό όσο και ολόκληρη τη θεία Γραφή.

Στ΄. Στο ρητό του Αποστόλου: «Εάν λοιπόν το παράπτωμά τους έγινε πλούτος του κόσμου» και τα εξής· και προσωποποίηση και των δύο λαών, των εθνών εννοώ και του Ισραήλ. Ζ΄. Ότι νέος κόσμος είναι η Εκκλησία του Χριστού και νέος παράδεισος η πίστη προς Αυτόν· και επιπλέον ανακεφαλαίωση του πρώτου κόσμου, με την αντιπαραβολή όσων πράχθηκαν σε εκείνον προς τα όσα τελέστηκαν στην Εκκλησία μέσω του Χριστού· και προς το τέλος επανάληψη του αποστολικού ρητού: «Εκείνους που προγνώρισε, αυτούς και προόρισε...».

αʹ. Προτρεπτικός λόγος από τα προοίμια για μετάνοια· και στο ρητό του Αποστόλου: «Εκείνους που προγνώρισε, αυτούς και προόρισε» και στα επόμενα· και εναντίον εκείνων που διαστρεβλώνουν και αυτό και ολόκληρη τη θεία Γραφή. Έχω ακούσει πολλούς ανθρώπους να λένε: «Εφόσον λέει: εκείνους που προγνώρισε ο Θεός, αυτούς και προόρισε· κι εκείνους που προόρισε, αυτούς και κάλεσε· κι εκείνους που κάλεσε, αυτούς και δόξασε, ποιο είναι το όφελος για μένα αν υποβληθώ σε πολλούς κόπους, αν επιδείξω επιστροφή και μετάνοια, αλλά δεν είμαι προγνωσμένος από τον Θεό ούτε προορισμένος στο να σωθώ και να γίνω σύμμορφος με τη δόξα του Υιού Του και Θεού;» Προς αυτούς είναι εύλογο να αναφωνήσει κανείς και να πει: «Άνθρωποί μου, γιατί δεν συλλογίζεστε αυτά που σας σώζουν, αλλά αυτά που σας οδηγούν στην απώλεια, και διαλέγοντας τα δυσνόητα χωρία της θεόπνευστης Γραφής τα αποκόπτετε και τα διαστρεβλώνετε και τα ερμηνεύετε προς την ίδια σας την καταστροφή; Δεν ακούτε καθημερινά τον Σωτήρα που βροντοφωνάζει: «Ζω εγώ, και δεν επιθυμώ τον θάνατο του αμαρτωλού, παρά το να επιστρέψει και να ζήσει»; Δεν Τον ακούτε που λέει: «Μετανοείτε· γιατί πλησίασε η βασιλεία των ουρανών», και πάλι: «Αλήθεια σας λέω, χαρά γίνεται στον ουρανό για έναν αμαρτωλό που μετανοεί»; Μήπως είπε ή λέει σε κάποιους: «Μη μετανοείτε, διότι δεν θα σας δεχτώ», ενώ σε κάποιους άλλους, σαν να λέμε στους προορισμένους: «Εσείς όμως μετανοείτε, διότι σας έχω προγνωρίσει»;

Αν όμως κάποιος δεν θέλει, είτε να αγαπήσει τον Χριστό όπως η πόρνη, είτε να επιστρέψει σε αυτόν με θερμή μετάνοια όπως ο άσωτος υιός, ή έστω να τον πλησιάσει όπως η αιμορροούσα και η συγκύπτουσα, γιατί μιλάει βρίσκοντας προφάσεις για τις αμαρτίες του, λέγοντας: «Εκείνους που προγνώρισε, αυτούς –οπωσδήποτε– και κάλεσε»; Ίσως σε αυτόν που σκέφτεται έτσι θα μπορούσε κάποιος να πει εύλογα, ότι ο Θεός, όντας προαιώνιος και γνωρίζοντας τα πάντα πριν τα δημιουργήσει, προγνώρισε και εσένα, ότι όταν σε καλεί δεν θα τον υπακούσεις, ότι δεν θα πιστέψεις στις υποσχέσεις και στους λόγους του. Αλλά παρόλα αυτά, αν και τα γνώριζε αυτά, «κατέβηκε κλίνοντας τους ουρανούς» και αφού έγινε άνθρωπος για σένα, ήρθε εκεί όπου βρίσκεσαι πεσμένος. Και ενώ σε επισκέπτεται πολλές φορές κάθε μέρα, άλλοτε ο ίδιος και άλλοτε μέσω των δούλων του, σε παρακαλεί να σηκωθείς από την πτώση στην οποία κείτεσαι και να τον ακολουθήσεις καθώς ανεβαίνει στη βασιλεία των ουρανών, και να εισέλθεις μαζί του σε αυτήν. Και όμως δεν θέλεις. Ποιος λοιπόν, πες μου, είναι υπεύθυνος για την απώλειά σου και για την ανυπακοή σου; Εσύ που απειθείς και δεν θέλεις να ακολουθήσεις τον Δεσπότη σου, ή ο ίδιος ο Θεός που σε έπλασε, επειδή ως προγνώστης γνώριζε ότι δεν θα τον υπακούσεις, αλλά θα επιμείνεις στη σκληρότητά σου και στην αμετανόητη καρδιά σου; Νομίζω, οπωσδήποτε θα πεις ότι δεν φταίει εκείνος, αλλά εγώ ο ίδιος. Διότι η πρόγνωση του Θεού δεν είναι η αιτία της δικής μας σκληρότητας, αλλά η δική μας απείθεια.

Αυτό, λοιπόν, γνωρίζοντας και ο ίδιος ο Παύλος δικαιολογημένα είπε: «Εκείνους που προγνώρισε, αυτούς και προόρισε· και εκείνους που προόρισε, αυτούς και κάλεσε· και εκείνους που κάλεσε, αυτούς και δικαίωσε». Επομένως, το γεγονός ότι ο Θεός προγνωρίζει εκείνους που πρόκειται να νικήσουν από δική τους προαίρεση και προθυμία δεν είναι η αιτία της νίκης, όπως πάλι και το ότι προγνωρίζει εκείνους που πρόκειται να πέσουν και να ηττηθούν δεν είναι η αιτία της ήττας τους, αλλά η προθυμία, η πρόθεση και η ανδρεία του καθενός μας αποτελεί την αιτία της νίκης, ενώ η απιστία και η ραθυμία, η αμέλεια και η χαλαρότητα αποτελούν την αιτία της ήττας και της απώλειάς μας. Ας μην λέμε λοιπόν, ξαπλωμένοι σε κρεβάτι φιλοκοσμίας και φιληδονίας: «Εκείνους που προγνώρισε ο Θεός, αυτούς και προόρισε», χωρίς μάλιστα να καταλαβαίνουμε καν τι είναι αυτό που λέμε. Ναι, πράγματι σε προγνώρισε ως αμελή, απειθή και ράθυμο, όμως δεν πρόσταξε ούτε όρισε να μην έχεις την εξουσία να μετανοήσεις, να ανορθωθείς ή να πειστείς, αν το θελήσεις. Εσύ όμως λέγοντας αυτό αποκαλείς φανερά τον Θεό ψεύτη. Διότι, ενώ Εκείνος λέει: «Δεν ήρθα για να καλέσω δικαίους, αλλά αμαρτωλούς σε μετάνοια», εσύ, όντας ράθυμος και μη θέλοντας να επιστρέψεις και να μετανοήσεις για την κακία σου, ουσιαστικά Του αντιλέγεις και ισχυρίζεσαι ότι λέει ψέματα ο αψευδής, προβάλλοντας τέτοιου είδους δικαιολογίες.

Από πού λοιπόν έμαθες, πες μου, ότι εσύ δεν ανήκεις σε αυτούς που έχουν προεγνωστεί και προοριστεί να γίνουν σύμμορφοι της εικόνας της δόξας του Θεού; Πες μου, ποιος σου το ανήγγειλε αυτό; Μήπως ο Θεός, είτε ο ίδιος είτε μέσω των προφητών του ή και μέσω κάποιου αγγέλου, το φανέρωσε αυτό; Όχι, λέει, αλλά υποθέτω μήπως δεν έχω προεγνωστεί για να σωθώ και όλος ο κόπος μου θα γίνει μάταιος. Και γιατί να μην πιστεύεις μάλλον από τα βάθη της ψυχής σου ότι ο Θεός απέστειλε στη γη τον μονογενή Υιό του μόνο για σένα και για τη δική σου σωτηρία, έχοντάς σε προγνωρίσει και προορίσει να γίνεις αδελφός του και συγκληρονόμος του, και να αγωνίζεσαι με όλη σου την καρδιά να τον αγαπάς και να τηρείς τις σωτήριες εντολές του, και να πιστεύεις ότι, αφού σφαγιάστηκε ειδικά για σένα, δεν θα σε εγκαταλείψει ούτε θα σε αφήσει να χαθείς; Ή δεν τον ακούς που λέει: «Ακόμη κι αν ξεχάσει μια γυναίκα τα παιδιά της κοιλιάς της, εγώ όμως δεν θα σε ξεχάσω»; Εάν όμως εσύ προκαταβολικά κρίνεις τον εαυτό σου ανάξιο και αποκόπτεις εκούσια τον εαυτό σου από το ποίμνιο των προβάτων του Χριστού, πρόσεξε διότι κανένας άλλος, παρά μόνο εσύ γίνεσαι πρόξενος της δικής σου απώλειας.

Επειδή δε, μαζί με τα προγενέστερα κακά τους, σκότωσαν ως κακούργο και τον ίδιο τον Χριστό και Θεό, ενώ ζήτησαν και απέλυσαν τον Βαραββά ως αντίτυπο του Αντιχρίστου, και μετά από αυτά καταδίωξαν και τους ίδιους τους αποστόλους του, (ο Θεός) αφού τους εξόρισε, όπως είπαμε, από τον παράδεισο, τους διέσπειρε σε όλα τα έθνη, επειδή αντάλλαξαν (την ευσέβειά τους) με την ασέβεια των εθνών. Τα δε έθνη, που προέρχονται από την πλευρά του Αδάμ, εκείνος που ανέλαβε την πλευρά του Αδάμ εκ της γυναικός και την οικοδόμησε σε τέλειο άνδρα, ο εκ φύσεως Υιός και Λόγος του Θεού, ο οποίος έγινε εξ ολοκλήρου σάρκα μέσω αυτής και ονομάστηκε υιός του Αδάμ σύμφωνα με τη φύση του Αδάμ, τα είλκυσε προς τον εαυτό του. Αυτό είναι ο πλούτος του κόσμου· και αν αυτό έγινε πλούτος του κόσμου, πόσο μάλλον θα γινόταν, εάν πίστευαν και εκείνοι. Αποτελούσε, λοιπόν, μερίδα από την πρώτη διασπορά ολόκληρος ο Ισραήλ, τον οποίο και προγνώρισε και προόρισε· και όταν ήλθε, τον κάλεσε στη δική του πίστη. Επειδή, όμως, δεν θέλησε να έλθει προς αυτόν, αφού έλαβε από ολόκληρη τη μερίδα μια μικρή μερίδα από όσους πίστεψαν σε αυτόν, δηλαδή τον Ιωάννη τον πρόδρομο, τους αποστόλους και καθεξής τους υπόλοιπους, απέρριψε το μεγαλύτερο μέρος της μερίδας που από δική της πρόθεση έπεσε στην απιστία· και αντί αυτών εισήλθαν τα έθνη, και προσκολλήθηκαν και αυτοί, μέσω της πίστης, στη μερίδα της πίστεως κατ' εκλογήν.

Ζ'. Ότι νέος κόσμος είναι η Εκκλησία του Χριστού και νέος παράδεισος η πίστη σε αυτόν. Και επιπλέον είναι ανακεφαλαίωση του πρώτου κόσμου, με την αντιπαραβολή όσων έγιναν σε εκείνον με όσα τελέστηκαν στην Εκκλησία μέσω του Χριστού. Και προς το τέλος, επανάληψη του αποστολικού ρητού: «Όσους προγνώρισε, αυτούς και προόρισε...». Και πάλι, λοιπόν, γίνεται αρχή μιας νέας μερίδας και ενός νέου κόσμου, και μαζί με τη μερίδα αυτή ένα φύραμα ξένο, καινούργιο και παράδοξο. Όσα προηγήθηκαν αυτού ήταν τύποι, σκιές και αινίγματά της, ενώ αυτή είναι η αλήθεια και η ανακαίνιση και ανανέωση ολόκληρου του κόσμου. Διότι, βέβαια, η μερίδα που προήλθε από τον Αδάμ ήταν φθαρτή και, αφού εξελίχθηκε σε μεγάλο πλήθος φθαρτού και θνητού λαού, καταστράφηκε εξολοκλήρου από τον κατακλυσμό. Και μόνο ο Νώε από αυτήν και οι γιοι του απέμειναν ως μια μερίδα πάλι από αυτήν, ως αρχή ενός δεύτερου κόσμου. Επειδή, όμως, πάλι επιχείρησαν να ανεβούν στον ουρανό, αλλά ο Θεός είχε υποσχεθεί να μην κάνει πια κατακλυσμό και να μην εξολοθρεύσει κάθε ζωντανή σάρκα πάνω στη γη, έλαβε πάλι ως μερίδα τον Αβραάμ, με εκλογή βασισμένη στην πίστη, και όλους τους άλλους τους διέσπειρε στον κόσμο. Από αυτήν, λοιπόν, τη μερίδα του Αβραάμ, μια μερίδα του σπέρματός του, την ίδια δηλαδή την πλευρά, όπως πολλές φορές είπα, την προσέλαβε ο ίδιος ο Θεός και την οικοδόμησε για τον εαυτό του και οικοδομήθηκε σε σάρκα χωρίς τροπή και έγινε άνθρωπος, όχι απλός άνθρωπος.

Η πίστη στον Χριστό είναι ο νέος παράδεισος. Γι' αυτό και προγνώριζε προ καταβολής κόσμου όλους όσους πίστεψαν και όσους πρόκειται να πιστέψουν σε Αυτόν. Αυτούς κάλεσε, και μέχρι τη συντέλεια του κόσμου δεν θα παύσει να καλεί, και δόξασε και θα δοξάσει, και δικαίωσε και θα δικαιώσει, αναδεικνύοντάς τους δηλαδή σύμμορφους με τη δόξα της εικόνας του Υιού του διά του αγίου βαπτίσματος και της χάριτος του Πνεύματος, καθιστώντας όλους αυτούς μυστικά υιούς Θεού, αναπλάθοντάς τους σε καινούριους από παλαιούς και αποκαθιστώντας τους αθανάτους από θνητούς, δίνοντάς τους εντολές, όπως ακριβώς κάποτε στον Αδάμ. Όσοι λοιπόν τηρήσουν μέχρι θανάτου όλες τις εντολές Του, αυτοί και την αγάπη τους προς τον Θεό αποδεικνύουν και ανέρχονται σε μεγαλύτερη δόξα μέσω της πνευματικής προκοπής.

Επειδή υπήρχε παρθενία στον παράδεισο πριν από την παράβαση, όπως έδειξε ο Χριστός με το να γεννηθεί από παρθένο, ο δεύτερος Αδάμ, και εκεί ελκύει τον κόσμο ο λόγος της χάριτος. Χάρη σε σας και ειρήνη από τον Θεό Πατέρα και τον Κύριό μας Ιησού Χριστό, και το Άγιο Πνεύμα του· και αυτούς, λέει, που προγνώρισε, αυτούς και προόρισε να γίνουν σύμμορφοι με την εικόνα του Υιού του. Επομένως, όχι από δικά μας έργα· αλλά από τη δική του αγαθή φιλανθρωπία.

ΚΑΤΗΧΗΣΗ ΙΒ΄: ΟΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΔΙΑΝΥΟΥΜΕ ΤΗ ΖΩΗ ΜΑΣ ΜΕ ΣΕΒΑΣΜΟ ΚΑΙ ΑΓΑΠΗ ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΘΕΟ ΚΑΙ ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΚΟΙΜΗΣΕΩΣ ΤΟΥ ΑΔΕΛΦΟΥ ΕΥΔΟΚΙΜΟΥ Αδελφοί και πατέρες, αυτή η ημέρα της Κυριακής, την οποία εορτάζουμε σήμερα, είναι αρκετή για εμάς ως κατήχηση, αν προσέξουμε· διότι σε αυτήν ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός μάς συνήγειρε, ενώ ήμασταν ριγμένοι στην αμαρτία· σε αυτήν μάς ζωοποίησε μαζί Του, ενώ ήμασταν νεκρωμένοι από τα παραπτώματα και την ακροβυστία της σάρκας μας· σε αυτήν άνοιξε πάλι για εμάς τον παράδεισο, ώστε να απολαμβάνουμε το ξύλο της ζωής, το οποίο είναι το ζωοποιό Του Σώμα και Αίμα· σε αυτήν, καθώς ανυψωνόμαστε πάνω από τον θάνατο, μπορούμε να λέμε προφητικά: «Πού είναι, θάνατε, το κεντρί σου; Πού είναι, άδη, η νίκη σου;» Έχεις νικηθεί από Εκείνον που είπε: «Έχετε θάρρος, εγώ έχω νικήσει τον κόσμο»· και, για να μιλήσουμε αποστολικά: σε αυτήν ο Θεός και Πατέρας «μάς συνήγειρε και μάς συνεκάθισε στα επουράνια εν Χριστώ Ιησού, για να δείξει στους αιώνες που έρχονται τον υπερβάλλοντα πλούτο της χάριτός Του, με την αγαθότητά Του προς εμάς εν Χριστώ Ιησού». Και, ω της ανεκδιήγητης δωρεάς! Από ποια κατάσταση σε ποια μάς προήγαγε; Από τον θάνατο στη ζωή, από το σκοτάδι στο φως, από τη δουλεία στην ελευθερία, από την έχθρα στη γνήσια φιλία· και σε τέτοιο βαθμό, ώστε να μάς καταστήσει «συμμόρφους της εικόνας του Υιού του». Ποια είναι αυτή η ανεκλάλητη χάρη;

ΚΑΤΗΧΗΣΗ 42η: ΟΤΙ ΤΙΠΟΤΑ ΑΠΟ ΤΑ ΑΝΘΡΩΠΙΝΑ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΜΑΚΑΡΙΟ ΕΚΤΟΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΡΕΤΗ· ΔΙΟΤΙ ΜΟΝΟ ΑΥΤΗ ΕΙΝΑΙ ΑΞΙΑ ΜΑΚΑΡΙΣΜΟΥ. Αδελφοί και πατέρες, από τους ανθρώπους άλλοι μεν μακαρίζουν τον πλούτο, άλλοι την εξουσία, άλλοι την τρυφή και άλλοι την ηδονή. Όμως, τίποτα από αυτά δεν είναι μακάριο, επειδή δεν παραμένει παντοτινά, αλλά φθείρεται μαζί με τον παρόντα αιώνα. Σε πολλούς, μάλιστα, δεν στάθηκε αρκετό ούτε καν εδώ, αλλά μόλις εμφανίστηκε έφυγε σαν όνειρο από τα χέρια εκείνων που το κατείχαν. Μόνο δε η αρετή είναι άξια μακαρισμού, καθώς αποτελεί κάτι το αθάνατο και αναδεικνύει μακάριους όσους μετέχουν σε αυτήν. Ας αναλογιστούμε, πράγματι, πόσοι άρχοντες και λάτρεις της τρυφής υπήρξαν ανά τους αιώνες, και κανενός η μνήμη δεν συνοδεύεται από εγκώμια. Αντιθέτως, των εναρέτων το κλέος είναι άσβεστο, και αυτό είναι ολοφάνερο από τα όσα πράττουμε εμείς οι ίδιοι. Χθες εγκωμιάσαμε τον μακάριο Χρυσόστομο, σήμερα τον αοίδιμο Εφραίμ, και την επόμενη ημέρα κάποιον άλλον από τους αγίους. Και με αυτόν τον τρόπο καθ' όλη τη διάρκεια του έτους, σαν φωστήρες που ανατέλλουν, όταν εορτάζεται η μνήμη τους, ανοίγουν τα στόματά μας για να τους υμνήσουμε και φωτίζουν τα κατά Θεόν διαβήματά μας. Αληθινός, λοιπόν, είναι ο ιερός λόγος: «Διότι εκείνους που προγνώρισε, αυτούς και προόρισε να γίνουν σύμμορφοι με την εικόνα του Υιού του, για να είναι αυτός ο πρωτότοκος ανάμεσα σε πολλούς αδελφούς. Και αυτούς που προόρισε, τούτους και κάλεσε. Και αυτούς που κάλεσε, τούτους και δικαίωσε. Και αυτούς που δικαίωσε, τούτους και δόξασε. Τι λοιπόν θα πούμε εμείς γι' αυτά;»