Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ 8:3

Και αυτόν η Γραφή τον ονόμασε Υιό του Υψίστου, όπως άλλωστε έχει ειπωθεί και στους Ψαλμούς, όπου ο Θεός λέει προς πολλούς: «Εγώ είπα, είστε θεοί, και όλοι υιοί του Υψίστου». Ελέγχοντας, λοιπόν, τον τρόπο σκέψης των αιρετικών δογμάτων γύρω από αυτά τα ζητήματα, και έχοντας την προθυμία να τον διορθώσουμε μέσω του παρόντος κηρύγματος, λέμε ότι ο Χριστός δεν είναι θεοφόρος άνθρωπος, αλλά σαρκοφόρος Θεός, διότι, όντας Θεός, ενδύθηκε τον άνθρωπο σε όλο το πλήρωμα της ανθρωπότητας: τέλειος Θεός και τέλειος άνθρωπος, όντας ένας κατά μία υπόσταση, και εκ δύο και εν δύο φύσεσι. Διότι αυτόν τον άνθρωπο, για τον οποίο λέμε ότι ενδύθηκε, ο Θεός και Πατέρας, με την ευδοκία του και με τη συνέργεια του Αγίου Πνεύματος κατά τη μία αυτουργία του Υιού, τον έχρισε με Άγιο Πνεύμα, παρέχοντάς του κάθε ενέργεια, και τον περιέζωσε με τη δύναμη του Υψίστου, ώστε να μπορεί να υπομένει την προσβολή κάθε αντίπαλης δύναμης και να επιτελεί κάθε θεραπεία μέσα στον λαό. Επειδή ακριβώς καταδέχθηκε να πειραστεί από τον Σατανά, και υπέμεινε κάθε ταπείνωση και φτώχεια στη σάρκα του. Όπως άλλωστε και γι' αυτό ο μέγας ιεροκήρυκας διακηρύττει λέγοντας: «Διότι εκείνο που ήταν αδύνατο για τον νόμο, επειδή ήταν ανίσχυρος εξαιτίας της σάρκας, ο Θεός, στέλνοντας τον δικό του Υιό με ομοίωμα αμαρτωλής σάρκας, και ως προσφορά για την αμαρτία, καταδίκασε την αμαρτία στη σάρκα».

Διότι έγινε άνθρωπος, για να μας θεώσει μέσα στον εαυτό Του· και προήλθε από γυναίκα, και γεννήθηκε από Παρθένο, για να μεταφέρει στον εαυτό Του τη δική μας πλανημένη γέννηση, ώστε να γίνουμε στο εξής γένος άγιο και κοινωνοί της θείας φύσεως, όπως έγραψε ο μακάριος Πέτρος: Και ό,τι ήταν αδύνατο για τον νόμο, επειδή ήταν ανίσχυρος εξαιτίας της σάρκας, ο Θεός, στέλνοντας τον δικό Του Υιό με ομοίωμα σάρκας αμαρτίας και για την αμαρτία, κατέκρινε την αμαρτία μέσα στη σάρκα.

Επομένως, εύλογα ο Κύριος, ο οποίος είναι πάντοτε και εκ φύσεως άτρεπτος, αγαπώντας τη δικαιοσύνη και μισώντας την αδικία, χρίεται και αποστέλλεται, ώστε, όντας και παραμένοντας ο ίδιος, αφού προσέλαβε την τρεπτή σάρκα, να καταδικάσει μεν την αμαρτία μέσα σε αυτήν, να την καταστήσει δε ελεύθερη, ώστε να είναι πλέον σε θέση να εκπληρώνει το δικαίωμα του νόμου μέσα σε αυτήν, με αποτέλεσμα να μπορούμε και εμείς να λέμε: «Εμείς όμως δεν είμαστε στη σάρκα, αλλά στο Πνεύμα, εφόσον το Πνεύμα του Θεού κατοικεί μέσα μας».

Και πάλι το λεγόμενο, «έγινε εγγυητής», σημαίνει την εγγύηση που δόθηκε από αυτόν υπέρ ημών. Διότι, όπως, ενώ ήταν Λόγος, έγινε σάρκα, και το «έγινε» το αποδίδουμε στη σάρκα (επειδή αυτή είναι γεννητή και τυγχάνει κτιστή)· έτσι και εδώ το «έγινε», για να το εκλάβουμε με μια δεύτερη σημασία, εξαιτίας του ότι έγινε άνθρωπος, και για να γνωρίσουν οι φιλόνεικοι ότι εκπίπτουν και από αυτή την κακόνοιά τους, ας ακούσουν ότι ο Παύλος, ο οποίος γνωρίζει ότι αυτός είναι ο Υιός και η Σοφία και το απαύγασμα και η εικόνα του Πατρός, δεν εννοεί ότι δημιουργήθηκε η ουσία του, αλλά το «έγινε» αποδίδεται και τώρα στη διακονία της Διαθήκης, σύμφωνα με την οποία καταργήθηκε ο θάνατος που άλλοτε βασίλευε. Διότι και ως προς αυτό η διακονία του έγινε ανώτερη, επειδή, ό,τι ήταν αδύνατο για τον νόμο, επειδή ασθενούσε εξαιτίας της σάρκας, ο Θεός, στέλνοντας τον δικό του Υιό με ομοίωμα σάρκας αμαρτίας και για την αμαρτία, κατέκρινε την αμαρτία στη σάρκα, απομακρύνοντας από αυτήν το παράπτωμα, στο οποίο ήταν πάντοτε αιχμαλωτισμένη, ώστε να μη δέχεται τον θείο νου. Καθιστώντας δε τη σάρκα δεκτική του Λόγου, μας έκανε να μην περιπατούμε πλέον κατά σάρκα, αλλά κατά πνεύμα, και να λέμε συχνά: «Εμείς δεν είμαστε εν σαρκί, αλλά εν πνεύματι»· και: «Ότι ήλθε ο Υιός του Θεού στον κόσμο, όχι για να κρίνει τον κόσμο, αλλά για να λυτρώσει τους πάντες, και να σωθεί ο κόσμος δι' αυτού».

Επομένως, για να δώσει τη μαρτυρία του και να αναδεχθεί τον θάνατο για χάρη μας, καθώς και για να αναστήσει τους ανθρώπους και να καταλύσει τα έργα του διαβόλου, ήλθε ο Σωτήρας, και αυτή είναι η αιτία της ένσαρκης παρουσίας του. Διότι διαφορετικά δεν θα γινόταν ανάσταση, εάν δεν είχε προηγηθεί ο θάνατος· και πώς θα μπορούσε να υπάρξει θάνατος, εάν δεν είχε λάβει σώμα υποκείμενο σε θάνατο; Μαθαίνοντας το αυτό από τον ίδιο, και ο Απόστολος έλεγε: «Επειδή, λοιπόν, τα παιδιά συμμετέχουν σε αίμα και σάρκα, έτσι και αυτός με παρόμοιο τρόπο συμμετείχε σε αυτά, ώστε διά του θανάτου να καταργήσει εκείνον που έχει την εξουσία του θανάτου, δηλαδή τον διάβολο, και να απαλλάξει όλους αυτούς που, εξαιτίας του φόβου του θανάτου, ήταν υποδουλωμένοι σε όλη τους τη ζωή»· και αλλού: «Διότι, επειδή μέσω ανθρώπου ήλθε ο θάνατος, έτσι και μέσω ανθρώπου έρχεται η ανάσταση των νεκρών»· και πάλι: «Διότι εκείνο που ήταν αδύνατο στον νόμο, επειδή ήταν ανίσχυρος εξαιτίας της σάρκας, ο Θεός, στέλνοντας τον δικό του Υιό με ομοίωμα αμαρτωλής σάρκας και ως προσφορά για την αμαρτία, κατέκρινε την αμαρτία στη σάρκα, ώστε το δικαίωμα του νόμου να εκπληρωθεί σε εμάς, οι οποίοι δεν ζούμε σύμφωνα με τη σάρκα, αλλά σύμφωνα με το πνεύμα». Και ο Ιωάννης επίσης αναφέρει: «Διότι δεν απέστειλε ο Θεός τον Υιό του στον κόσμο για να κρίνει τον κόσμο, αλλά για να σωθεί ο κόσμος δι' αυτού». Και πάλι ο ίδιος ο Σωτήρας έλεγε: «Για κρίση ήλθα εγώ σε τούτον τον κόσμο, ώστε όσοι δεν βλέπουν να δουν, και όσοι βλέπουν να γίνουν τυφλοί».

Και πάλι, η έκφραση «έγινε έγγυος» σημαίνει την εγγύηση που ανέλαβε αυτός υπέρ ημών. Διότι, όπως ακριβώς, όντας Λόγος, «έγινε σάρκα» και το ρήμα «έγινε» το αποδίδουμε στη σάρκα —επειδή αυτή είναι γεννητή και τυγχάνει κτιστή—, έτσι και εδώ αναφέρεται το «έγινε», ώστε να το εκλάβουμε και αυτό με μια δεύτερη σημασία, λόγω του ότι αυτός έγινε άνθρωπος. Και ας γνωρίσουν όσοι φιλονικούν, ότι εκπίπτουν και από αυτή την κακοβουλία τους· ας ακούσουν ότι ο Παύλος, ο οποίος τον γνωρίζει ως Υιό και σοφία και απαύγασμα και εικόνα του Πατρός, δεν εννοεί ότι δημιουργήθηκε η ουσία του, αλλά ότι το «έγινε» λογίζεται και τώρα ως προς τη διακονία της διαθήκης, σύμφωνα με την οποία ο κάποτε «βασιλεύων θάνατος καταργήθηκε». Διότι και ως προς αυτό, η διακονία μέσω αυτού έγινε ανώτερη, επειδή «το αδύνατο του νόμου, στο οποίο ασθενούσε εξαιτίας της σάρκας, ο Θεός, στέλνοντας τον δικό του Υιό με ομοίωμα σάρκας αμαρτίας και για την αμαρτία, κατέκρινε την αμαρτία στη σάρκα», απομακρύνοντας από αυτήν το παράπτωμα στο οποίο ήταν διαρκώς αιχμάλωτη, ώστε να μη δέχεται τον θείο νου. Καθιστώντας δε τη σάρκα δεκτική του Λόγου, μας έκανε «να μην περιπατούμε πλέον σύμφωνα με τη σάρκα, αλλά σύμφωνα με το Πνεύμα» και να λέμε συχνά: «εμείς δεν είμαστε στη σάρκα, αλλά στο Πνεύμα», και ότι ο Υιός του Θεού ήλθε «στον κόσμο, όχι για να κρίνει τον κόσμο, αλλά για να» λυτρώσει τους πάντες και «να σωθεί ο κόσμος δι’ αυτού».

Επομένως, για να δώσει μαρτυρία και να υποστεί τον θάνατο για χάρη μας, και για να αναστήσει τους ανθρώπους και να «λύσει τα έργα του διαβόλου», ήλθε ο Σωτήρας, και αυτή είναι η αιτία της ένσαρκης παρουσίας του. Διότι διαφορετικά δεν θα γινόταν ανάσταση, εάν δεν είχε προηγηθεί θάνατος· και πώς θα επερχόταν ο θάνατος, εάν δεν είχε λάβει σώμα που υπόκειται στον θάνατο; Μαθαίνοντας αυτό από τον ίδιο, και ο Παύλος έλεγε: «Επειδή τα παιδιά συμμετέχουν στο αίμα και στη σάρκα, έτσι και αυτός παρομοίως έλαβε μέρος σε αυτά, ώστε μέσω του θανάτου να καταργήσει εκείνον που έχει την εξουσία του θανάτου, δηλαδή τον διάβολο, και να απαλλάξει όλους εκείνους που, από τον φόβο του θανάτου, ήταν καταδικασμένοι σε δουλεία σε όλη τους τη ζωή» και «επειδή μέσω ανθρώπου ήρθε ο θάνατος, και μέσω ανθρώπου η ανάσταση» και πάλι: «Διότι αυτό που ήταν αδύνατο για τον νόμο, επειδή ήταν ανίσχυρος εξαιτίας της σάρκας, το έπραξε ο Θεός, αποστέλλοντας τον δικό του Υιό με ομοίωμα αμαρτωλής σάρκας και ως προσφορά για την αμαρτία, καταδικάζοντας την αμαρτία στη σάρκα, ώστε το δίκαιο αίτημα του νόμου να εκπληρωθεί σε εμάς, οι οποίοι δεν συμπεριφερόμαστε σύμφωνα με τη σάρκα, αλλά σύμφωνα με το πνεύμα». Και ο Ιωάννης επίσης αναφέρει: «Διότι δεν απέστειλε ο Θεός τον Υιό του στον κόσμο για να καταδικάσει τον κόσμο, αλλά για να σωθεί ο κόσμος μέσω αυτού». Και πάλι ο ίδιος ο Σωτήρας έλεγε: «Για κρίση ήλθα εγώ στον κόσμο, ώστε εκείνοι που δεν βλέπουν να δουν, και εκείνοι που βλέπουν να γίνουν τυφλοί».

Εφόσον λοιπόν αυτά έχουν έτσι και ομολογούνται στην καθολική Εκκλησία του Θεού, πώς εσείς πάλι λέτε ότι το σώμα προέρχεται από τον ουρανό; Και για ποιο λόγο το έπραξε αυτό ο Χριστός; Πείτε μας, μήπως για να κατεβάσει σώμα από τους ουρανούς επί της γης, και να καταστήσει το αόρατο ορατό, και το ανεπίδεκτο ύβρεως δεκτικό ύβρεως, και το απαθές και αθάνατο θνητό και παθητό; Και ποια ευεργεσία θα υπήρχε σε αυτά, ω μάταιοι, εάν λέτε ότι συνέβησαν στον Χριστό αυτά που συνέβησαν στον πρωτόπλαστο Αδάμ; Εκτός κι αν ο Χριστός ανόρθωσε την πτώση του Αδάμ σε ασύγκριτο ανάστημα, αφού εμφανίστηκε με ομοίωμα σάρκας αμαρτίας και καταδίκασε την αμαρτία μέσα στη σάρκα· έτσι ώστε και με τη σάρκα να πολιτευθεί επί της γης, και να αποδείξει τη σάρκα ανεπίδεκτη αμαρτίας, την οποία ο Αδάμ, ενώ την είχε λάβει αναμάρτητη από την πρώτη δημιουργία, εξαιτίας της παράβασης την κατέστησε επιδεκτική αμαρτίας και κατέπεσε στη φθορά και στον θάνατο.

Αλλά αυτή δεν είναι η κατάργηση της αμαρτίας. Διότι ο διάβολος δεν κατειργάσθη την αμαρτία εξ αρχής σε Εκείνον, ώστε, με τον ερχομό Του στον κόσμο και επειδή παρέμεινε αναμάρτητος, να καταργηθεί η αμαρτία· αντίθετα, ο διάβολος κατειργάσθη την αμαρτία, σπέρνοντάς την στη λογική και νοερή φύση του ανθρώπου. Γι' αυτό κατέστη αδύνατο για τη φύση, επειδή είναι λογική και αμάρτησε εκουσίως και βρέθηκε υπό την καταδίκη του θανάτου, να επαναφέρει τον εαυτό της στην ελευθερία, όπως λέει ο Απόστολος: «Διότι εκείνο που ήταν αδύνατο για τον νόμο, επειδή ήταν ανίσχυρος εξαιτίας της σάρκας». Γι' αυτό ήρθε ο ίδιος ο Υιός του Θεού, για να την αποκαταστήσει στην ίδια της τη φύση από μια νέα αρχή και μέσα από μια θαυμαστή γέννηση· όχι διασπώντας την αρχική της σύσταση, αλλά καταργώντας την παράβαση που είχε επισπαρεί, όπως μαρτυρεί ο προφήτης λέγοντας: «Προτού το παιδί γνωρίσει το καλό ή το κακό, απορρίπτει την πονηρία για να εκλέξει το αγαθό». Εάν όμως η αναμαρτησία δεν φανερωνόταν μέσα στην ίδια τη φύση που αμάρτησε, πώς κατακρίθηκε η αμαρτία μέσα στη σάρκα, εφόσον ούτε η σάρκα έχει από μόνη της την ικανότητα της πράξης, ούτε η θεότητα γνωρίζει την αμαρτία; Και πώς λέει ο Απόστολος: «Όπου επλεόνασε η αμαρτία, υπερεπερίσσευσε η χάρις»;

Και όπως ακριβώς ο μακάριος απόστολος, γράφοντας προς τους Ρωμαίους, έλεγε: «ο νόμος είναι πνευματικός» και «ο νόμος είναι άγιος και η εντολή αγία και δίκαιη και αγαθή», και λίγο αργότερα: «εκείνο που ήταν αδύνατο για τον νόμο, επειδή ήταν ανίσχυρος», ενώ προς τους Εβραίους έγραφε: «ο νόμος δεν έκανε κανέναν τέλειο», και στους μεν Γαλάτες: «με τον νόμο δεν δικαιώνεται κανείς», στον δε Τιμόθεο ότι «ο νόμος είναι καλός, εάν κάποιος τον χρησιμοποιεί νομίμως», και κανείς δεν θα κατηγορούσε τον άγιο ότι γράφει αντιφατικά και ασύμβατα πράγματα, αλλά μάλλον θα θαύμαζε το γεγονός ότι έγραφε ταιριαστά προς τον καθένα, ώστε οι μεν Ρωμαίοι και οι άλλοι να μάθουν να στρέφονται από το γράμμα στο πνεύμα, οι δε Εβραίοι και οι Γαλάτες να διδαχθούν να εναποθέτουν τις ελπίδες τους όχι στον νόμο, αλλά στον Κύριο που έδωσε τον νόμο· κατ' αυτόν τον τρόπο, εάν οι πατέρες και των δύο συνόδων αναφέρθηκαν με διαφορετικό τρόπο περί του ομοουσίου, δεν πρέπει επουδενί εμείς να ερχόμαστε σε αντίθεση μαζί τους, αλλά να ερευνούμε τη σκέψη τους, και οπωσδήποτε θα διαπιστώσουμε την ομόνοια και των δύο συνόδων.

Αυτός υπήρξε ο πρώτος άθλος του Αντωνίου κατά του διαβόλου· μάλλον όμως, έργο του Σωτήρος υπήρξε και αυτό το κατόρθωμα που συντελέστηκε στον Αντώνιο, Εκείνου δηλαδή που κατέκρινε την αμαρτία στη σάρκα, ώστε το δικαίωμα του νόμου να εκπληρωθεί σε εμάς, οι οποίοι δεν ζούμε σύμφωνα με τη σάρκα, αλλά σύμφωνα με το πνεύμα.

«Εγώ είμαι αυτός που πολλές φορές σε ενόχλησε, και άλλες τόσες νικήθηκε από εσένα». Ο δε Αντώνιος, αφού ευχαρίστησε τον Κύριο και πήρε θάρρος εναντίον του, του λέει: «Είσαι λοιπόν πολύ αξιοκαταφρόνητος· διότι και σκοτεινός είσαι στον νου και είσαι αδύναμος σαν παιδί. Καμία ανησυχία δεν έχω πλέον για εσένα· "διότι ο Κύριος είναι βοηθός μου, και εγώ θα ατενίσω άφοβα τους εχθρούς μου"». Ακούγοντας αυτά ο σκοτεινός, αμέσως έφυγε, έχοντας τρομοκρατηθεί από τα λόγια αυτά και φοβούμενος έστω και να πλησιάσει πλέον τον άνδρα. Αυτός υπήρξε ο πρώτος άθλος του Αντωνίου εναντίον του διαβόλου· μάλλον δε του Σωτήρος ήταν και αυτό το κατόρθωμα στο πρόσωπο του Αντωνίου, Εκείνου δηλαδή που «κατέκρινε την αμαρτία στη σάρκα, ώστε το δικαίωμα του νόμου να εκπληρωθεί σε εμάς, οι οποίοι δεν περπατούμε σύμφωνα με τη σάρκα, αλλά σύμφωνα με το πνεύμα». Αλλά ούτε ο Αντώνιος, επειδή υπέκυψε ο δαίμονας, επαναπαύθηκε πλέον και παραμέλησε τον εαυτό του, ούτε ο εχθρός, επειδή ηττήθηκε, έπαψε να του στήνει ενέδρες. Διότι περιφερόταν πάλι σαν λιοντάρι, αναζητώντας κάποια αφορμή εναντίον του. Ο δε Αντώνιος, έχοντας μάθει από τις Γραφές ότι είναι πολλές οι μεθοδείες του εχθρού, επιδιδόταν εντατικά στην άσκηση, αναλογιζόμενος ότι, αν και ο εχθρός δεν μπόρεσε να εξαπατήσει την καρδιά του με τη σωματική ηδονή, θα προσπαθήσει οπωσδήποτε να του στήσει ενέδρα με άλλη μέθοδο· διότι ο δαίμονας είναι φιλαμαρτήμων. Γι' αυτό, όλο και περισσότερο καταπονούσε το σώμα του και το δουλαγωγούσε, μήπως, ενώ είχε νικήσει σε ορισμένα πράγματα, τελικά παρασυρθεί σε άλλα.

Ερώτηση 93. Τι σημαίνει το: «Διότι εκείνο που ήταν αδύνατο μέσω του νόμου, στο οποίο ήταν ανίσχυρος εξαιτίας της σάρκας, ο Θεός», και τα εξής; Απόκριση. Ήταν ανίσχυρος, λέει, ο νόμος στο να δικαιώσει τον άνθρωπο. Διότι δεν μπορούσε ο άνθρωπος να υποφέρει την τυραννία και την πύρωση της σάρκας. Γι' αυτό ο Θεός έστειλε τον μονογενή Του Υιό, ώστε μέσω της σάρκας Του να κατακρίνει την αμαρτία. Όσο για το «με ομοίωμα σάρκας αμαρτίας», δεν είπε «με σάρκα αμαρτίας», αλλά «με ομοίωμα». Διότι η ανθρώπινη σάρκα του Χριστού ομοιώθηκε σε όλα με την ανθρώπινη σάρκα, εφόσον ήταν τέλειος άνθρωπος. Όμως η σάρκα Του δεν έγινε αμαρτωλή, όπως η δική μας σάρκα. «Διότι δεν έπραξε αμαρτία, ούτε βρέθηκε δόλος στο στόμα Του.» Ερώτηση 94. Τι σημαίνει το: «Δώστε τόπο στην οργή»; Απόκριση. Σε εκείνον που σε λύπησε και σε έθλιψε, ή σε αδίκησε, εσύ δώσε συγχώρεση, και ανάθεσε στον Θεό τα της εκδίκησης, και Εκείνος θα οικονομήσει τα δέοντα. Το δε, «Μακάριος εκείνος που δεν κατακρίνει τον εαυτό του σε ό,τι επιδοκιμάζει», δηλώνει το εξής: όταν πράττεις κάτι κατ' οικονομίαν για τη σωτηρία του αδελφού σου, και όλοι σε μέμφονται, αλλά η δική σου συνείδηση δεν σε κατακρίνει, είσαι μακάριος.

Γι' αυτό έχει ειπωθεί ότι έλαβε ομοίωμα σαρκός αμαρτίας. Επομένως, ανέλαβε μεν τη δική μας σάρκα με τα φυσικά της πάθη, αλλά δεν διέπραξε αμαρτία. Αλλά, όπως ακριβώς ο θάνατος που μεταδόθηκε σε εμάς στη σάρκα μέσω του Αδάμ καταπόθηκε από τη θεότητα, έτσι και η αμαρτία εξαλείφθηκε από τη δικαιοσύνη που υπάρχει στον Χριστό Ιησού, ώστε εμείς κατά την ανάσταση να ξαναλάβουμε τη σάρκα ούτε υπόδικη στον θάνατο ούτε ένοχη για αμαρτία. Αυτά είναι, αδελφοί, τα μυστήρια της Εκκλησίας, αυτές είναι οι παραδόσεις των Πατέρων. Απευθύνουμε έκκληση σε κάθε άνθρωπο που φοβάται τον Κύριο και αναμένει την κρίση του Θεού να μην παρασύρεται από ποικίλες διδασκαλίες. Εάν κάποιος ετεροδιδασκαλεί και δεν συμφωνεί με τους υγιείς λόγους της πίστεως, αλλά, παραμερίζοντας τα λόγια του Πνεύματος, θεωρεί τη δική του διδασκαλία προτιμότερη από τα ευαγγελικά διδάγματα, να φυλάγεστε από αυτόν. Είθε να παραχωρήσει ο Κύριος να συναντηθούμε κάποτε από κοντά, ώστε όσα διέφυγαν από τον γραπτό λόγο μας να τα αναπληρώσουμε μέσω της προσωπικής μας επικοινωνίας. Διότι σας γράψαμε λίγα από τα πολλά, μην επιθυμώντας να υπερβούμε το μέτρο της επιστολής, και ταυτόχρονα όντας πεπεισμένοι ότι για όσους φοβούνται τον Κύριο αρκεί και η διά ολίγων υπενθύμιση.

Συσταυρώθηκε, λοιπόν, ο παλαιός άνθρωπος· διότι έχει λυθεί μέσω της αναστάσεως η δύναμη εκείνης της αρχαίας κατάρας· και έχει καταργηθεί επίσης το σώμα της αμαρτίας, και σίγουρα όχι η σάρκα καθεαυτήν, αλλά η έμφυτη αγριότητα των παρορμήσεων που υπάρχουν σε αυτήν, η οποία ωθεί πάντοτε τον νου προς τα αισχρότερα, και τον βυθίζει σαν σε πηλό και βάλτο στις πιο γεώδεις ηδονές. Διότι πώς θα μπορούσε κάποιος να αμφιβάλλει ότι εν Χριστώ έχει κατορθωθεί και αυτό για την ανθρώπινη φύση, όταν ο Παύλος λέει ξεκάθαρα: «Επειδή εκείνο που ήταν αδύνατο για τον νόμο, επειδή ήταν ανίσχυρος εξαιτίας της σάρκας, ο Θεός, πέμποντας τον δικό Του Υιό με ομοίωμα σάρκας αμαρτίας και για την αμαρτία, κατέκρινε την αμαρτία εντός της σάρκας;». Βλέπεις λοιπόν πώς έχει καταργηθεί το σώμα της αμαρτίας; Διότι έχει κατακριθεί μέσα στη σάρκα το κεντρί της αμαρτίας· και έχει νεκρωθεί μεν πρώτα στον Χριστό, έχει όμως περάσει από Αυτόν και μέσω Αυτού και σε εμάς η χάρη. <Ή αγνοείτε, αδελφοί· διότι μιλώ σε ανθρώπους που γνωρίζουν τον νόμο.> Παντού αποδεικνύει ότι είναι επισφαλές το να επιζητεί κανείς να βρίσκεται υπό τον νόμο· αντίθετα, προτρέπει να επιθυμούμε και να διψάμε με όλη μας τη διάνοια τη χάρη που προέρχεται μέσω της πίστεως, δηλαδή τη δικαίωση εν Χριστώ· με τον Οποίο διαβεβαίωσε ότι έχουν συνταφεί οι βαπτισμένοι, ώστε, αφού νεκρωθούν ως προς την αμαρτία, να ζήσουν για τον Θεό εν δικαιοσύνη.

Και όπως ακριβώς εκείνους που βρίσκονται υπό τον νόμο της αμαρτίας είναι απόλυτη ανάγκη να δεσμεύονται από τα δεσμά του θανάτου, έτσι και εκείνοι που βρέθηκαν έξω από αυτήν, και έχουν ελευθερωθεί μέσω του Χριστού, πρέπει πάλι να βρίσκονται έξω από τον θάνατο, να αποδεικνύονται ανώτεροι από τη φθορά, και να ζουν εν αγιασμώ. «Διότι εκείνο που ήταν αδύνατο για τον νόμο, επειδή ήταν ανίσχυρος εξαιτίας της σάρκας.» Αξιοθαύμαστος μεν είναι ο μυσταγωγός και εξαιρετικά οξυδερκής στις θεωρήσεις του, ωστόσο ο ίδιος λέει ότι είναι απαίδευτος στον λόγο. Γι' αυτό τον λόγο λέμε χωρίς να ντρεπόμαστε καθόλου, ότι από τη σύνταξη των προκείμενων λέξεων λείπει κάτι μικρό για την πλήρη διασαφήνιση· διότι έπρεπε να πει: «Διότι εκείνο που ήταν αδύνατο για τον νόμο, επειδή ήταν ανίσχυρος εξαιτίας της σάρκας, έχει λυθεί ίσως ή έχει παύσει»· έπειτα να προσθέσει την απόδοση του πράγματος, και να συνδέσει τον τρόπο με τον οποίο έχει λυθεί, προσθέτοντας πάλι: «διότι ο Θεός, αποστέλλοντας τον δικό Του Υιό με ομοίωμα σάρκας αμαρτίας και περί αμαρτίας, κατήργησε την αμαρτία εν τη σαρκί»· και τα όσα ακολουθούν. Έχοντας λοιπόν έτσι η σύνταξη των λέξεων, σύμφωνα βέβαια με τον σκοπό που ενυπάρχει σε αυτόν, ελάτε να εξετάσουμε προσεκτικά τον τρόπο της μέσω του Χριστού θεραπείας, πώς δηλαδή έπαυσε το αδύνατο του νόμου, και ποιο θα μπορούσε γενικά να θεωρηθεί ως το αδύνατο του νόμου, και ποιου νόμου· διότι ο θεηγόρος εξετάζει με μεγάλη λεπτομέρεια αυτά τα ζητήματα.

Διότι, αφού έχει νεκρωθεί κατά κάποιον τρόπο η σάρκα, και σαν να έχει εξαλειφθεί η ηδονή μέσα μας, με κανέναν τρόπο δεν πρόκειται να ασθενήσει ο νόμος του πνεύματος, δηλαδή του νου. Το πώς όμως έχει νεκρωθεί η αμαρτία μέσα μας, ας το εξηγήσουμε όσο είναι δυνατόν. Διότι ο Λόγος του Θεού, με την ευδοκία του Θεού και Πατέρα, έλαβε μορφή παρόμοια με τη σάρκα της αμαρτίας, για να κατακρίνει την αμαρτία μέσα στη σάρκα. Διότι έγινε άνθρωπος, υποβάλλοντας τον εαυτό του σε κένωση, και πώς θα μπορούσε κάποιος να αμφιβάλλει ότι το δικό Του σώμα ήταν ομοειδές και ομοφυές με τα δικά μας σώματα; Όμως, ενώ τα σώματα όλων των άλλων ανθρώπων θα μπορούσαν να ονομαστούν σάρκες της αμαρτίας, επειδή από τη φύση τους νοσούν γεννώντας τις παράνομες ηδονές, το σώμα του Χριστού δεν θα έλεγε κανείς ότι είναι σάρκα της αμαρτίας - μη γένοιτο! - αλλά μάλλον ομοίωμα σάρκας της αμαρτίας. Δηλαδή, μοιάζει μεν με τα δικά μας σώματα, αλλά δεν γνωρίζει καθόλου την ασθένεια της σαρκικής ακαθαρσίας. Διότι εκείνος ο θείος ναός ήταν άγιος ήδη από τη μήτρα.

Είναι αλήθεια λοιπόν ότι η αδυναμία του νόμου, κατά την οποία ασθενούσε εξαιτίας της σάρκας, έχει παύσει μέσω του Χριστού, ο οποίος κατέκρινε και κατήργησε την αμαρτία μέσα στη σάρκα, ώστε να εκπληρωθεί σε εμάς το δικαίωμα του νόμου. Διότι έχει εκπληρωθεί το δικαίωμα του νόμου, δηλαδή η δύναμη όσων έχουν θεσπιστεί μέσω του νόμου, ήτοι το θέλημα που αποβλέπει στην αρετή, εφόσον ο νόμος που υπάρχει μέσα μας δεν ασθενεί πλέον με κανέναν τρόπο, όπως είπα, επειδή τυραννιόταν από τις έμφυτες ηδονές. Έχει εκπληρωθεί, επομένως, μέσα μας το δικαίωμα του νόμου, σε όσους δεν συμπεριφέρονται σύμφωνα με τη σάρκα, αλλά επιθυμούν μάλλον να ζουν πνευματικά. <Διότι το φρόνημα της σάρκας είναι θάνατος, ενώ το φρόνημα του Πνεύματος είναι ζωή και ειρήνη.> Λέει, βέβαια, ότι το φρόνημα της σάρκας είναι θάνατος, και πολύ σωστά· ενώ εκείνο του πνεύματος είναι ζωή και ειρήνη. Διότι, αληθινά, η φιλοσαρκία είναι πρόξενος θανάτου· ενώ το να επιλέγει κανείς να ζει πνευματικά είναι πρόξενος της αιώνιας ζωής και των άνωθεν αγαθών. Διότι αν το φρόνημα της σάρκας είναι έχθρα προς τον Θεό, καθώς δεν ανέχεται να υποτάσσεται στους θείους νόμους, επειδή ούτε καν μπορεί· πώς είναι δυνατόν να αρέσει στον Θεό η μυσαρή και βέβηλη ηδονή;

Επειδή όμως Εκείνος ήταν αγαθός και φιλεύσπλαχνος, ως Θεός, προστάζει τον Μωυσή να υψώσει για αυτούς ένα χάλκινο φίδι. Και μάλιστα διατάζει μέσω αυτού να προμελετούν τη σωτηρία δια της πίστεως. Διότι το φάρμακο για εκείνον που είχε δαγκωθεί ήταν το να κοιτάξει στο πρόσωπο αυτού που είχε στηθεί εκεί, και η πίστη μαζί με τη θέαση εξασφάλιζε σε όσους το έβλεπαν την απαλλαγή από τον έσχατο κίνδυνο. Αυτά λοιπόν αφορούν τα της ιστορίας. Εξολοκλήρου όμως πάλι, στο γεγονός αυτό ως σε τύπο, σκιαγραφείται το μυστήριο της ενανθρωπήσεως. Διότι το φίδι συμβολίζει την πικρή και ανθρωποκτόνο αμαρτία, η οποία και κατέτρωγε ολόκληρο το ανθρώπινο γένος πάνω στη γη, δαγκώνοντας με πολλούς τρόπους την ψυχή του ανθρώπου και χύνοντας το πολυειδές δηλητήριο της φαυλότητας. Και δεν ήταν δυνατό να διαφύγουμε με άλλον τρόπο από αυτήν που μας νικούσε έτσι, παρά μόνο μέσω της εξ ουρανών βοήθειας. Έγινε λοιπόν ο Θεός Λόγος «εν ομοιώματι» σαρκός αμαρτίας, για να κατακρίνει την αμαρτία στη «σάρκα», όπως έχει γραφτεί, και να αναδειχθεί πρόξενος ακατάλυτης σωτηρίας για εκείνους που ατενίζουν προς Αυτόν με πιο θερμή πίστη ή και με την έρευνα των θείων δογμάτων.

Επομένως, ο σοφός Παύλος, εξηγώντας μας μία, τρόπον τινά, αληθινή και γενικότατη αιτία της ενανθρώπησης του Μονογενούς, είπε: διότι ευδόκησε ο Θεός και Πατέρας «να ανακεφαλαιώσει τα πάντα εν τω Χριστώ», και ότι η λέξη και η πράξη της ανακεφαλαίωσης δηλώνει το να επαναφέρει και να αναλάβει πάλι στην αρχική τους κατάσταση εκείνα που είχαν εκπέσει σε ανόμοιο τέλος. Έπειτα, θέλοντας να μας διασαφηνίσει τους τρόπους της ανακεφαλαίωσης κατά μέρος, άλλοτε μεν έλεγε: «Διότι εκείνο που ήταν αδύνατο για τον νόμο, επειδή ήταν ανίσχυρος εξαιτίας της σάρκας, ο Θεός, στέλνοντας τον δικό Του Υιό με ομοίωμα σάρκας αμαρτίας και για την αμαρτία, κατέκρινε την αμαρτία στη σάρκα, ώστε το δικαίωμα του νόμου να εκπληρωθεί σε εμάς που δεν περιπατούμε κατά σάρκα, αλλά κατά πνεύμα»· άλλοτε δε πάλι: «Επειδή, λοιπόν, τα παιδιά έχουν κοινωνία αίματος και σάρκας, γι' αυτό και ο ίδιος μετείχε παρομοίως σε αυτά, ώστε διά του θανάτου να καταργήσει αυτόν που έχει το κράτος του θανάτου, δηλαδή τον διάβολο, και να απαλλάξει όλους αυτούς που από τον φόβο του θανάτου ήταν υπόδουλοι σε όλη τους τη ζωή». Και αυτούς τους δύο τρόπους της ανακεφαλαίωσης, που περιέχουν αναγκαστικά τον λόγο της ενανθρώπησης του Μονογενούς, μας εξήγησε ο Παύλος· έναν όμως τρόπο, ο οποίος προστίθεται σε αυτούς και περιλαμβάνει τους άλλους, εξήγησε ο σοφός ευαγγελιστής Ιωάννης.

Αφού παραθέσουμε και πάλι στο λόγο μας καθεμία από τις αιτίες που αναφέραμε προηγουμένως, ας πούμε γι' αυτήν τα πρέποντα. Διότι πρέπει να ερευνηθεί πώς αρμόζει να εννοήσουμε το ότι ο Θεός και Πατέρας κατέκρινε την αμαρτία στη σάρκα, στέλνοντας τον δικό Του Υιό με ομοίωμα σάρκας αμαρτίας. Επειδή, όντας Θεός κατά φύση και έχοντας φανερωθεί από την ουσία Του και έχοντας φυσικώς το άτρεπτο της ιδιότητός Του, και εξαιτίας αυτού αγνοώντας παντελώς την ολίσθηση στην αμαρτία ή την οποιαδήποτε εκτροπή προς το μη ορθό, ο Πατέρας ενήργησε ώστε να κατέλθει Αυτός εκουσίως στη σάρκα που υπόκειται στην αμαρτία, προκειμένου, κάνοντάς την δική Του σάρκα, να την μεταθέσει στο δικό Του φυσικό ιδίωμα, δηλαδή στο να μην αμαρτάνει. Διότι βεβαίως, εάν σκεφτόμαστε ορθά, δεν θα πιστέψουμε ότι ο Μονογενής έγινε άνθρωπος για να το κατορθώσει αυτό μόνο για τον δικό Του ναό· διότι πού θα φαινόταν συνολικά το μεγαλειώδες και ωφέλιμο της ελεύσεώς Του σε εμάς, εάν διέσωζε μόνο το δικό Του σώμα; Απεναντίας, θα πιστέψουμε ότι ο Μονογενής έγινε όμοιος με εμάς για να εξασφαλίσει τα αγαθά σε όλη τη φύση μέσω του Εαυτού Του, αρχίζοντας πρώτα από τον Εαυτό Του, ως απαρχή της ανθρωπότητας. Διότι, όπως ακριβώς υποκύψαμε όχι μόνο στον θάνατο, αλλά και σε όλα τα πάθη της σάρκας, έχοντας πάθει αυτό στον πρώτο άνθρωπο εξαιτίας της παραβάσεως και της θείας κατάρας, με τον ίδιο τρόπο, νομίζω, θα ακολουθήσουμε όλοι μαζί τον Χριστό, ο οποίος διασώζει πολυτρόπως και αγιάζει τη φύση της σάρκας μέσα στον Εαυτό Του.

Θέλεις να μάθεις και άλλη μία αιτία αυτού του γεγονότος; Να θυμάσαι τον σοφότατο Παύλο που έχει γράψει για τον Χριστό: «Διότι εκείνο που ήταν αδύνατο στον νόμο, επειδή ήταν ανίσχυρος εξαιτίας της σάρκας, ο Θεός, στέλνοντας τον δικό Του Υιό με ομοίωμα σάρκας αμαρτίας και για την αμαρτία, κατέκρινε την αμαρτία στη σάρκα, ώστε η δίκαιη απαίτηση του νόμου να εκπληρωθεί σε εμάς που δεν πορευόμαστε σύμφωνα με τη σάρκα, αλλά σύμφωνα με το πνεύμα». Τι σημαίνει, λοιπόν, το να λέει ότι ο Υιός στάλθηκε με ομοίωμα σάρκας αμαρτίας; Φωλιάζει, βέβαια, στα μέλη της σάρκας μας ο νόμος της αμαρτίας, καθώς και η άτοπη κίνηση των έμφυτων επιθυμιών. Ο Λόγος όμως του Θεού, όταν έγινε άνθρωπος, είχε τη σάρκα άγια και αληθινά πάναγνη, και ενώ βρισκόταν σε ομοίωση με τη δική μας σάρκα, δεν ταυτιζόταν με αυτήν. Διότι ήταν πλήρως απαλλαγμένη από όλους τους μολυσμούς που έχουν εμφυτευθεί στα δικά μας σώματα, καθώς και από κάθε κίνηση και ροπή που μας παρασύρει σε όσα δεν είναι θεμιτά. Αυτή, λοιπόν, είναι η αιτία της σάρκωσης του Σωτήρος.

Και θα το επιβεβαιώσει [πάλι ο] θεσπέσιος Παύλος: «Επειδή εκείνο που ήταν αδύνατο για τον νόμο, καθότι ήταν ανίσχυρος εξαιτίας της σάρκας, ο Θεός, στέλνοντας τον δικό Του Υιό με ομοίωμα σάρκας αμαρτίας και για την αμαρτία, κατέκρινε την αμαρτία στη σάρκα, ώστε το δικαίωμα του νόμου να εκπληρωθεί σε εμάς, που δεν περιπατούμε σύμφωνα με τη σάρκα, αλλά σύμφωνα με το πνεύμα» <Διότι, ιδού, αγάπησες την αλήθεια· τα άδηλα και τα κρύφια της σοφίας σου μου φανέρωσες.> (A f. 289, B f. 199 b.) Έδειξε πώς εξ αρχής η ανθρώπινη φύση εξέπεσε υπό την αμαρτία από την παράβαση της Εύας, και η γέννηση βρέθηκε υπό κατάρα.

Ο μαθητής μακαριζόταν λέγοντας αυτό: «Μακάριος είσαι, Σίμων Βαρ Ιωνά, διότι δεν σου το αποκάλυψε αυτό σάρκα και αίμα, αλλά ο Πατέρας μου που είναι στους ουρανούς». Και λάμβανε ως δώρο ισάξιο των νοημάτων του, και ως αμοιβή της ορθόδοξης πίστης, τα κλειδιά του ουρανού, καθώς είναι γραμμένο. Αυτή την πίστη ας ακολουθούμε και εμείς, και απορρίπτοντας όσο το δυνατόν πιο μακριά την ταύτιση φρονημάτων με τους Ιουδαίους, ας μη λέμε μαζί με εκείνους στον Σωτήρα όλων μας Χριστό: «Γιατί εσύ, ενώ είσαι άνθρωπος, κάνεις τον εαυτό σου Θεό;», αλλά ας προσκυνούμε και ας ομολογούμε έναν Χριστό, τον ίδιο και Λόγο εκ του Θεού και Πατρός, και «άνθρωπο γεννημένο από γυναίκα», καθώς είναι γραμμένο. Επειδή δηλαδή βρισκόμασταν σε πολλές αμαρτίες και το πικρό πλήθος των ηδονών μέσα μας λεηλατούσε την ψυχή του καθενός, «ο Θεός, στέλνοντας τον δικό Του Υιό με ομοίωμα σάρκας αμαρτίας, όπως λέει ο Παύλος, κατέκρινε την αμαρτία στη σάρκα», και μαζί με αυτήν και τον θάνατο που βλάστησε από αυτήν, ώστε να αναδημιουργήσει τους πάντες επαναφέροντάς τους στην αρχαία ζωή. Διότι οι άθλιοι Ιουδαίοι, υπακούοντας σε όλα στα τεχνάσματα του διαβόλου, σταύρωσαν τον Κύριο της δόξης. Αλλά δεν ήταν δυνατόν Αυτός που είναι εκ φύσεως ζωή και Θεός, να κρατηθεί από τα δεσμά του θανάτου.

Επειδή, λοιπόν, είναι άτρεπτος κατά τη φύση του, και δεν επιδέχεται να παρασύρεται προς την αμαρτία, ανέμειξε τον εαυτό του με άρρητο τρόπο με τη φύση που πολύ εύκολα παρασύρεται προς οτιδήποτε φαύλο, δηλαδή την ανθρώπινη φύση. Όπως ακριβώς ανέφερα προηγουμένως, δώρισε την ασφάλεια της δικής του φύσης στην ασθενούσα φύση, προκειμένου ο δικός μας νους να εμφανίζεται στο εξής σταθεροποιημένος στις αγαθοεργίες και να χαλιναγωγούνται τα πάθη της σάρκας, έχοντας νεκρωθεί εντελώς από τη δύναμη εκείνου που κατοίκησε μέσα της, δηλαδή του Θεού Λόγου. Και γι' αυτό επιστέλλει ο Παύλος λέγοντας: «Διότι, εκείνο που ήταν αδύνατο για τον νόμο, επειδή ήταν ανίσχυρος εξαιτίας της σάρκας, ο Θεός, στέλνοντας τον δικό του Υιό με ομοίωμα σάρκας αμαρτίας, και εξαιτίας της αμαρτίας, κατέκρινε την αμαρτία μέσα στη σάρκα, ώστε το δίκαιο αίτημα του νόμου να εκπληρωθεί σε εμάς, οι οποίοι δεν ζούμε σύμφωνα με τη σάρκα, αλλά σύμφωνα με το πνεύμα». Έχει κατακριθεί, λοιπόν, η αμαρτία, έχοντας νεκρωθεί πρώτα στον Χριστό, και θα νεκρωθεί και μέσα σε εμάς, όταν τον εγκαθιδρύσουμε στις δικές μας ψυχές μέσω της πίστεως και της μετοχής του Πνεύματος, το οποίο μας καθιστά σύμμορφους με τον Χριστό, μέσω προφανώς της ιδιότητας του αγιασμού. Διότι το Πνεύμα του είναι σαν μια μορφή του Σωτήρα μας Χριστού, το οποίο εντυπώνει, κατά κάποιον τρόπο, πάνω μας τη θεία εικόνα μέσω του εαυτού του.

Στηριζόμενος τρόπον τινά στον εαυτό του, και άμεμπτα εδραιωμένος, με τους κόπους της ασκήσεως ρυθμίζει τη σάρκα ώστε να θέλει να υποτάσσεται στον Θεό. Και καθιστά την πορεία του σε όλα τα πρακτέα εντελώς αδιαστρέβλωτη. Διότι «οι λογισμοί των δικαίων είναι δίκαιοι κρίσεις», κατά το γεγραμμένο. Θα ήταν άλλωστε πραγματικά αδικαιολόγητο και για άλλον λόγο να είναι κανείς αδύναμος στην εγκράτεια. Διότι δεν θα υπερισχύσει της σάρκας μόνο ο τρόπος της επιείκειας, αλλά έχει ήδη νεκρωθεί αυτό που στασιάζει μέσα της, και έχει καταργηθεί διά του Χριστού. Ο μαθητής του Σωτήρος θα εξηγήσει πάλι και τη δύναμη της έμφυτης μάχης και τον τρόπο της νεκρώσεως. Διότι είπε ξανά: «Άρα λοιπόν εγώ ο ίδιος με τον νου δουλεύω στον νόμο του Θεού, αλλά με τη σάρκα στον νόμο της αμαρτίας. Δεν υπάρχει άρα τώρα καμία κατάκριση για όσους είναι εν Χριστώ Ιησού, οι οποίοι δεν περιπατούν κατά σάρκα. Διότι ο νόμος του πνεύματος της ζωής εν Χριστώ Ιησού με ελευθέρωσε από τον νόμο της αμαρτίας και του θανάτου». Και πάλι: «Διότι εκείνο που ήταν αδύνατο για τον νόμο, επειδή ασθενούσε εξαιτίας της σάρκας, ο Θεός στέλνοντας τον δικό του Υιό με ομοίωμα σάρκας αμαρτίας και για την αμαρτία, κατέκρινε την αμαρτία στη σάρκα, για να εκπληρωθεί το δικαίωμα του νόμου σε εμάς, που δεν περιπατούμε κατά σάρκα, αλλά κατά πνεύμα».

Επειδή δε ο Δημιουργός των πάντων μας ελέησε ενώ ήμασταν πεσμένοι, και αφού κάθε κακό είχε φτάσει στο έσχατο σημείο, παρηγορούσε λέγοντας δια των αγίων προφητών: «Μη φοβάσαι που ντροπιάστηκες· να μην αισθάνεσαι καμία ντροπή που χλευάστηκες. Εγώ είμαι, εγώ είμαι αυτός που εξαλείφει τις ανομίες σου και δεν πρόκειται πλέον να τις θυμηθώ.» Έστειλε σε εμάς από τον ουρανό τον μονογενή Θεό Λόγο, ο οποίος γεννήθηκε από γυναίκα και από το σπέρμα του Αβραάμ, ώστε, αφού ομοιώθηκε σε όλα με τους αδελφούς του, να νεκρώσει την αμαρτία μέσα στη σάρκα, και, γεμίζοντάς μας με πνευματική ευρωστία, να αναμορφώσει δι' εαυτού και εν εαυτώ τη φύση στην αρχική της κατάσταση, και αφενός να την καταστήσει απρόσβλητη στις αμαρτίες, αφετέρου δε να την προετοιμάσει ώστε να γίνει ανώτερη από τον όλεθρο και τη φθορά. Γνωρίζοντας αυτό, ο σοφός Παύλος μάς γράφει: «Διότι εκείνο που ήταν αδύνατο για τον νόμο, επειδή ήταν ανίσχυρος εξαιτίας της σάρκας, το έπραξε ο Θεός, ο οποίος, στέλνοντας τον δικό Του Υιό με ομοίωμα αμαρτωλής σάρκας και για την αμαρτία, καταδίκασε την αμαρτία στη σάρκα, ώστε η δικαίωση του νόμου να εκπληρωθεί σε εμάς, οι οποίοι δεν πολιτευόμαστε κατά σάρκα, αλλά κατά πνεύμα.» β΄.

Διότι ομολογουμένως η φύση του σώματος ασθένησε, ως προς την ευπάθεια στην επιθυμία. Αλλά δεν βλέπουμε τον Δημιουργό των όλων να έχει αδιαφορήσει για την κατάστασή μας, αλλά μάλλον να θέλει να μας αξιώσει της πιο σπουδαίας φροντίδας. Και γι' αυτό έδωσε τον μονογενή Του Υιό, ώστε γινόμενος άνθρωπος σαν εμάς και λαμβάνοντας σώμα από την αγία και Θεοτόκο Μαρία, να νεκρώσει την αμαρτία μέσα στη σάρκα. Διότι, εφόσον το σώμα έγινε ίδιον του Λόγου, απαλλασσόταν αμέσως από τα δικά μας πάθη και απέβαλλε το κεντρί των ροπών προς τη φαυλότητα. Μεταστοιχειωνόταν δε προς μια θεοπρεπή και ανέκφραστη καθαρότητα, καθώς νεκρωνόταν μέσα σε αυτό η αμαρτία, και η ηδονή κλονιζόταν από τα ίδια της τα θεμέλια. Διότι, όπως ακριβώς αποδείχθηκε ανώτερο από τον θάνατο, επειδή έγινε σάρκα της κατά φύσιν ζωής, με τον ίδιο, νομίζω, τρόπο καταπάτησε τη δύναμη της αμαρτίας. Διότι ανήκε σε Εκείνον που δεν γνώρισε αμαρτία. Και ο θεσπέσιος Παύλος αποδεικνύει τον λόγο αληθινό, γράφοντάς μας: «Διότι το αδύνατο του νόμου, στο οποίο ασθενούσε εξαιτίας της σάρκας, ο Θεός, στέλνοντας τον δικό Του Υιό με ομοίωμα σάρκας αμαρτίας και για την αμαρτία, κατέκρινε την αμαρτία μέσα στη σάρκα, ώστε το δικαίωμα του νόμου να εκπληρωθεί σε εμάς που δεν περιπατούμε σύμφωνα με τη σάρκα, αλλά σύμφωνα με το πνεύμα». Και τι ακριβώς είναι αυτό «το αδύνατο του νόμου»;

Θα άρμοζε λοιπόν σε αυτόν, το να αφιερώνει στον Θεό τα ολοκαυτώματα, και τις πνευματικές θυσίες, και να επιτελεί τη νοητή ιερουργία, και να εκπληρώνει τη σωτήρια θυσία· ειδάλλως προτυπωνόταν πολύ καλά και μέσω των μοσχαριών που προσφέρονταν. Διότι άλλοτε μεν, εξαιτίας της μεγάλης ρωμαλεότητάς του, και επειδή από τα καθαρά ζώα το ανώτατο είναι ο μόσχος, ο Χριστός παρομοιάζεται με τέλειο μόσχο· άλλοτε πάλι παρομοιάζεται με μικρό μοσχάρι, και για ποιον λόγο, πάλι μπορείς να δεις: έγινε άνθρωπος ο Μονογενής, και μπήκε κάτω από ζυγό δουλείας, εφόσον είναι αληθές ότι εμφανίστηκε με μορφή δούλου. Αλλά και αν, όσο μπορεί να ειπωθεί, ως προς το μυστήριο της ενσάρκωσης, βρέθηκε μαζί με εμάς κάτω από ζυγό δουλείας, ωστόσο ήταν απαλλαγμένος από τη δουλεία, επειδή ανήκε στην άνωθεν και ελεύθερη φύση. Γι' αυτό παρομοιάζεται με μοσχάρι, επειδή είναι και κάτω από τον ζυγό, και έξω από τον ζυγό. Διότι το μοσχάρι δεν έχει πείρα του ζυγού, παρόλο που η φύση αυτού του γένους είναι να μπαίνει κάτω από ζυγό. Εξάλλου, αν και υποτάχθηκε στον νόμο, σαν κάτω από ζυγό, ωστόσο ήταν ελεύθερος· διότι ήταν υπεράνω του νόμου, ως νομοθέτης και Θεός. Και κατά τρίτον, αν θέλετε, φόρεσε τη χοϊκή σάρκα, η οποία νοσούσε μέσα της από τον νόμο λόγω της αμαρτίας, σύμφωνα με τη φωνή του Παύλου. Διότι όσον αφορά τη φύση της σάρκας, φαίνεται να έχει τεθεί και κάτω από τον ζυγό της αμαρτίας, αλλά ήταν απαλλαγμένος από αυτήν· «Διότι κατέκρινε την αμαρτία στη σάρκα, ώστε το δικαίωμα του νόμου να εκπληρωθεί σε εμάς που δεν περιπατούμε κατά σάρκα, αλλά κατά πνεύμα».

Ότι, έχοντας γίνει μέτοχοι της μυστικής ευλογίας, θα είμαστε εντελώς και με κάθε τρόπο άγιοι και ιεροί. Οικονόμοι των μυστηρίων του Σωτήρος μας έγιναν οι θεσπέσιοι μαθητές, και δεν άρπαξαν την τιμή για τον εαυτό τους, ούτε βέβαια προχώρησαν σε αυτό αυτόκλητοι. Αλλά μάλλον, έχοντας προχειριστεί για αποστολή, έλαβαν την εντολή να ιερουργούν σε όλους τους ανθρώπους κάτω από τον ουρανό το σωτήριο κήρυγμα, δηλαδή το Ευαγγέλιο του Χριστού. Διότι καθιστούσε λαμπρούς τους μυσταγωγούς, λέγοντας: «Πορευθέντες μαθητεύσατε πάντα τα έθνη». Υπακούοντας λοιπόν, και μάλιστα με μεγάλη προθυμία, στα δεσποτικά προστάγματα, φωταγωγούν την οικουμένη. Έχοντας λάβει οι ίδιοι ως δάσκαλο τον εν ουρανοίς Πατέρα και Θεό, καθιστούν άλλους κοινωνούς της χάριτος. Διότι θυμούνταν, όπως ήταν φυσικό, ότι προς αυτή τη νοοτροπία τους οδηγούσε ο Χριστός, λέγοντας σαφώς: «Δωρεάν ελάβετε, δωρεάν δότε». Γράφει λοιπόν ο θεσπέσιος Παύλος, και διατρανώνει το βαθύ μυστήριο της ένσαρκης οικονομίας, λέγοντας κάπου τα εξής: «Εκείνο δηλαδή που ήταν αδύνατο για τον νόμο, επειδή ήταν ανίσχυρος εξαιτίας της σάρκας, το έκανε ο Θεός στέλνοντας τον δικό Του Υιό με ομοίωμα αμαρτωλής σάρκας, και προσφέροντάς τον περί αμαρτίας κατέκρινε την αμαρτία στη σάρκα. Ώστε το δικαίωμα του νόμου να εκπληρωθεί σε εμάς, που δεν περιπατούμε σύμφωνα με τη σάρκα, αλλά σύμφωνα με το πνεύμα». Διότι «έγινε για εμάς αμαρτία ο Χριστός», όπως έχει γραφτεί, χωρίς βεβαίως να είναι σε καμία περίπτωση ένοχος αμαρτίας.

βʹ. Αλλά ποιος είναι ο λόγος, και ποιο είναι το μέγα και σοφό μυστήριο, είναι σκόπιμο να ερευνήσουμε. Διότι το γράμμα δεν θα αρκέσει στους πιο συνετούς, καθώς τα μυστήρια είναι σαν να έχουν κρυφτεί μέσα στους τύπους. Επομένως, ας μιλήσουμε, μεταπλάθοντας πάλι την αφήγηση από τον τύπο προς το καθολικό και γενικότερο και προς ό,τι είναι αληθινό. Επειδή, δείχνοντας δυσαρέσκεια για τα αγαθά που προέρχονται από τον Θεό και άνωθεν, και προχωρώντας απερίσκεπτα προς το ευχάριστο μάλλον παρά προς το συμφέρον, και παραμερίζοντας τις ασκήσεις της αρετής, ενώ προσηλωθήκαμε στα πιο αισχρά πράγματα, λυπήσαμε τον ευεργέτη, και αντιταχθήκαμε με πολλούς τρόπους στον Δημιουργό. Γι' αυτόν τον λόγο πέσαμε θύματα στα δαγκώματα των όφεων· και εννοώ των νοητών όφεων, τα οποία, πλήττοντάς μας με κάθε αμαρτία, μας υποβάλλουν στα δεσμά του θανάτου. Και επικεφαλής αυτού του πλήθους των ιοβόλων θηρίων είναι ο αποστάτης δράκοντας, δηλαδή ο Σατανάς, από τα δαγκώματα του οποίου από την αρχή και πρώτος απ' όλους καταστράφηκε ο άνθρωπος, δηλαδή ο Αδάμ. Και το κακό έρπει σαν από ρίζα και σε εμάς, που προερχόμαστε από αυτήν. Έχουμε όμως σωθεί κατά κάποιον τρόπο. Διότι ατενίσαμε τον όφι, δηλαδή τον Χριστό. Πώς λοιπόν είναι όφις ο Θεός που είναι αγαθός κατά φύση, ή μάλλον που είναι η ίδια η αγαθότητα; Επειδή έγινε σαν και εμάς, που είμαστε πονηροί από δική μας προαίρεση, «Έλαβε ομοίωμα σαρκός αμαρτίας» και «Συγκαταλέχθηκε μεταξύ των αδίκων».

Άραγε δεν είναι πολύ εύλογος αυτός ο συλλογισμός; Β— Βεβαιότατα. Α— Εξέτασε όμως και με άλλον τρόπο πόσο ανόσιο και παράλογο είναι να προσπαθεί κανείς να αναιρέσει την κατά σάρκα γέννηση του Θεού Λόγου από γυναίκα. Διότι με ποιον τρόπο θα μπορούσε να μας ζωοποιήσει το σώμα του, αν δεν είναι δικό του, εκείνου δηλαδή που είναι η ζωή; Πώς «το αίμα του Ιησού μας καθαρίζει από κάθε αμαρτία», εάν πρόκειται για αίμα ενός κοινού ανθρώπου που βρίσκεται και ο ίδιος υπό την αμαρτία; Πώς «απέστειλε ο Θεός» και Πατέρας «τον Υιό του, ο οποίος γεννήθηκε από γυναίκα και υποτάχθηκε στον νόμο»; Πώς «κατέκρινε την αμαρτία μέσα στη σάρκα»; Διότι δεν ήταν έργο κοινού ανθρώπου, που έχει τη φύση του μαζί με εμάς τυραννούμενη από την αμαρτία, το να κατακρίνει την αμαρτία.

Και μάλιστα και κάπου αλλού: «Επειδή εκείνο που ήταν αδύνατο στον νόμο, στο οποίο ήταν ανίσχυρος εξαιτίας της σάρκας, ο Θεός, στέλνοντας τον δικό Του Υιό με ομοίωμα σάρκας αμαρτίας και για την αμαρτία, κατέκρινε την αμαρτία στη σάρκα, ώστε η δίκαιη απαίτηση του νόμου να εκπληρωθεί σε εμάς που δεν περιπατούμε σύμφωνα με τη σάρκα, αλλά σύμφωνα με το πνεύμα». Και λέμε ότι έγινε κοινωνός αίματος και σάρκας, σύμφωνα τουλάχιστον με το νόημα που αρμόζει στα θεόπνευστα λόγια, όχι κάποιος που έχει ως ίδια φύση τη σάρκα και το αίμα και δεν μπορεί να είναι κάτι άλλο, αλλά Εκείνος που δεν ήταν ποτέ αυτό, και που έχει διαφορετική φύση από τη δική μας. Και ότι γεννήθηκε από γυναίκα και με ομοίωμα σάρκας αμαρτίας Εκείνος που για χάρη μας έγινε σαν και εμάς, παραμένοντας ταυτόχρονα και ανώτερός μας, καθόσον νοείται ως Θεός. Διότι ο Λόγος έγινε βέβαια σάρκα, όμως όχι σάρκα αμαρτίας, αλλά «με ομοίωμα σάρκας αμαρτίας». Συναναστράφηκε με τους ανθρώπους στη γη ως άνθρωπος, και έγινε όμοιος με εμάς, όμως όχι υποδουλωμένος στην αμαρτία μαζί με εμάς, αλλά ήταν υπεράνω του να διαπράξει αμάρτημα. Διότι ο Ίδιος ήταν ταυτόχρονα Θεός και άνθρωπος.

«Εγώ είμαι το φως. Εγώ είμαι η αλήθεια. Ο οποίος όντας απαύγασμα και χαρακτήρας της υποστάσεώς του»· όλα αυτά, που δηλώνουν την ουσία του Υιού, δεν έχουν κάποια αιτία για την οποία υπάρχουν. Στην περίπτωση όμως της ένσαρκης γεννήσεως, η Γραφή παραθέτει τις αιτίες συνυφασμένες μαζί της. Λέει, λοιπόν, ο ίδιος ο Σωτήρας: «Έχω κατέβει από τον ουρανό, όχι για να κάνω το δικό μου θέλημα, αλλά το θέλημα του Πατέρα που με έστειλε». Και πάλι: «Εγώ ήρθα ως φως στον κόσμο, ώστε καθένας που πιστεύει σε εμένα, να μη μείνει στο σκοτάδι». Και πάλι: «Εγώ για τούτο έχω γεννηθεί και για τούτο έχω έρθει στον κόσμο, για να μαρτυρήσω την αλήθεια». Και ο μακάριος Παύλος, αναφέροντας με απόλυτη σαφήνεια την αιτία της ελεύσεώς του σε εμάς, γράφει στις επιστολές του: «Επειδή, λοιπόν, τα παιδιά έχουν κοινή συμμετοχή σε αίμα και σάρκα, και αυτός παρομοίως συμμετείχε σε αυτά». Και πάλι: «Διότι, επειδή μέσω ανθρώπου ήρθε ο θάνατος, και μέσω ανθρώπου ήρθε η ανάσταση των νεκρών». Και πάλι: «Διότι εκείνο που ήταν αδύνατο για τον νόμο, επειδή ήταν ανίσχυρος εξαιτίας της σάρκας, ο Θεός, στέλνοντας τον δικό του Υιό με ομοίωμα αμαρτωλής σάρκας και για την αμαρτία, κατέκρινε την αμαρτία στη σάρκα, ώστε το δίκαιο του νόμου να εκπληρωθεί σε εμάς, οι οποίοι δεν ζούμε σύμφωνα με τη σάρκα, αλλά σύμφωνα με το πνεύμα». Και πάλι: «Διότι ο Θεός δεν απέστειλε τον Υιό στον κόσμο για να κρίνει τον κόσμο, αλλά για να σωθεί ο κόσμος μέσω αυτού».

ΑΛΛΟ, ότι η διακονία του Θεού Λόγου είναι ανώτερη από εκείνη των αγγέλων, και με άλλους τρόπους. Και όσο ανώτερη είναι αυτή, τόσο ανώτερος είναι και εκείνος που την επιτέλεσε. Ο Παύλος λέει: «Επειδή εκείνο που ήταν αδύνατο για τον νόμο, στο οποίο ήταν ανίσχυρος εξαιτίας της σάρκας, ο Θεός στέλνοντας τον δικό Του Υιό με ομοίωμα αμαρτωλής σάρκας και για την αμαρτία, κατέκρινε την αμαρτία μέσα στη σάρκα». Αν λοιπόν ο νόμος στάθηκε ανίσχυρος να κατακρίνει την αμαρτία μέσα στη σάρκα, ο Χριστός όμως την κατέκρινε, καθιστώντας την ικανή να δεχθεί το Άγιο Πνεύμα, ώστε να μπορούμε εμείς να λέμε: «Δεν βρισκόμαστε πλέον στη σάρκα, αλλά στο Πνεύμα», έγινε επομένως και ως προς αυτό ανώτερος από τους αγγέλους, μέσω των οποίων διακηρύχθηκε ο νόμος. Και πάλι, ο κόσμος από τη μία κατακρινόταν από τον νόμο εξαιτίας της αμαρτίας. Όμως ο Υιός ήλθε, όχι για να κρίνει τον κόσμο, αλλά για να σώσει τον κόσμο, ούτε για να απαιτήσει κάποια τιμωρία, αλλά για να χαρίσει σε όλους τη σωτηρία.

Άλλο. «Υπέρ του Χριστού, λοιπόν, είμαστε πρεσβευτές, σαν να σας παρακαλεί ο Θεός μέσω ημών. Δεόμαστε υπέρ του Χριστού, συμφιλιωθείτε με τον Θεό. Διότι εκείνον που δεν γνώρισε αμαρτία, τον έκανε για χάρη μας αμαρτία, για να γίνουμε εμείς δικαιοσύνη του Θεού σε αυτόν.» Επομένως, όπως ακριβώς ο μονογενής Υιός του Θεού, αφού πήρε ομοίωμα σάρκας υποκείμενης στην αμαρτία, ονομάστηκε ο ίδιος αμαρτία, έτσι και εμείς, αφού αναμορφωθήκαμε σύμφωνα με αυτόν δια της πίστεως, λέγεται ότι έχουμε γίνει δικαιοσύνη του Θεού, πράγμα το οποίο είναι κατεξοχήν ο Υιός. Διότι εμείς αξιωθήκαμε τα αγαθά που του ανήκουν εκ φύσεως, αφού γίναμε μέτοχοί του δια του Πνεύματος, ενώ αυτός πάλι αναλαμβάνει στον εαυτό του τα ανθρώπινα, αναζωγραφίζοντας μέσα του τη φύση μας προς το θείο κάλλος. Αφού λοιπόν ο Χριστός είναι η δικαιοσύνη του Πατέρα, πώς θα μπορούσε να είναι γενητός, και όχι μάλλον συναΐδιος με εκείνον που τον γέννησε, εφόσον ο Θεός και Πατέρας ήταν πάντοτε δίκαιος, και προφανώς συνυπήρχε μαζί του η δικαιοσύνη του, δηλαδή ο Υιός;

Είπε, λοιπόν, σε εμάς ο σοφός Παύλος, έχοντας μέσα του τον ίδιο τον Χριστό να ομιλεί: «Επειδή, λοιπόν, τα παιδιά έχουν κοινή τη σάρκα και το αίμα, έτσι και αυτός παρομοίως μετείχε σε αυτά, ώστε μέσω του θανάτου του να καταργήσει αυτόν που έχει το κράτος του θανάτου, δηλαδή τον διάβολο, και να απαλλάξει εκείνους που, από τον φόβο του θανάτου, ήταν υποδουλωμένοι σε όλη τους τη ζωή». Και μάλιστα, κάπου αλλού μας το εξηγεί με άλλον τρόπο: «Διότι εκείνο που ήταν αδύνατο για τον νόμο», λέει, «επειδή ήταν ανίσχυρος εξαιτίας της σαρκός, το έπραξε ο Θεός, ο οποίος αποστέλλοντας τον δικό του Υιό με ομοίωμα αμαρτωλής σαρκός και για την αμαρτία, κατέκρινε την αμαρτία στη σάρκα, ώστε το δίκαιο αίτημα του νόμου να εκπληρωθεί σε εμάς, οι οποίοι δεν περιπατούμε σύμφωνα με τη σάρκα, αλλά σύμφωνα με το Πνεύμα». Άραγε, λοιπόν, δεν είναι ολοφάνερο και απολύτως σαφές σε όλους ότι ο Μονογενής έγινε σαν και εμάς, δηλαδή τέλειος άνθρωπος, ώστε αφενός μεν να απαλλάξει το γήινο σώμα μας από την επείσακτη φθορά, έχοντας συγκαταβεί σε ταυτότητα μαζί μας κατά τον νόμο της ζωής μέσω της οικονομίας της ενώσεως, και αφετέρου δε, κάνοντας δική του την ανθρώπινη ψυχή, να την αναδείξει ανώτερη από την αμαρτία, χρωματίζοντάς την, σαν με κάποια βαφή, με το σταθερό και άτρεπτο της δικής του φύσεως; Β— Δεν νομίζω ότι το ζήτημα είναι ασαφές. Διότι φέρει μέσα του τον εύλογο, ή μάλλον τον αληθινό συλλογισμό.

Και αυτό το διδάσκει σαφώς ο πανάριστος Παύλος, γράφοντας: «Επειδή εκείνο που ήταν αδύνατο στον νόμο, στο οποίο αποδεικνυόταν ανίσχυρος εξαιτίας της σάρκας, ο Θεός, στέλνοντας τον δικό του Υιό με ομοίωμα αμαρτωλής σάρκας και για την αμαρτία, κατέκρινε την αμαρτία στη σάρκα, ώστε το δικαίωμα του νόμου να εκπληρωθεί σε εμάς, που δεν περπατάμε σύμφωνα με τη σάρκα, αλλά σύμφωνα με το πνεύμα». Θα υπερισχύσουμε λοιπόν των έμφυτων κινημάτων, όχι βέβαια πλήρως ούτε ολοκληρωτικά· διότι αυτό έχει φυλαχθεί για την παμμακάριστη ζωή, η οποία προσδοκάται να υπάρξει στον μέλλοντα αιώνα. Μπορούμε όμως να δείχνουμε ανδρεία και να επιπλήττουμε τα κινήματα της σάρκας, με τον Θεό να συνεργεί και να μας χορηγεί τη δύναμη από ψηλά. Και σε όσους ραθυμούν η επιθυμία είναι ισχυρότερη και σαν να εξουσιάζει πλήρως την καρδιά τους· είναι όμως αδρανής και εύκολα επιτιμάται και εκδιώκεται από τον νου σε όσους έχουν τον θείο φόβο. Διότι είναι γραμμένο ότι «ο φόβος του Κυρίου είναι αγνός», δηλαδή αγνοποιός.

Διότι το αδύνατο του φυσικού νόμου μέσα μας, κατά το οποίο ασθενούσε επειδή νικιόταν από την επιθυμία που ενυπάρχει στο σώμα, ο Θεός το θεράπευσε, στέλνοντας τον δικό Του Υιό, ο οποίος προσέλαβε σάρκα όμοια με τη σάρκα της αμαρτίας (διότι αυτό που φάνηκε ήταν αληθινό και όχι φαινομενικό), ώστε, αφού καταδικάστηκε η αμαρτία προς αναίρεση «για να μην» μπορέσει πλέον να «καρποφορήσει» στη σάρκα, να εκπληρωθεί το δικαίωμα του φυσικού νόμου, το οποίο πλεόνασε μέσω της υπακοής σε εκείνους που δεν πορεύονται σύμφωνα με την επιθυμία της σάρκας, αλλά σύμφωνα με την επιθυμία και την καθοδήγηση του Πνεύματος. Διότι «ο νόμος του Πνεύματος της ζωής», που είναι ακριβώς το ευαγγέλιο, όντας διαφορετικός από τους προαναφερθέντες νόμους, και ο οποίος τέθηκε μέσω του κηρύγματος με σκοπό την υπακοή και την άφεση των αμαρτιών, «μας ελευθέρωσε από τον νόμο της αμαρτίας και του θανάτου», αφού νίκησε ολοκληρωτικά την αμαρτία που βασίλευε στη σάρκα.

Διότι αυτό που συνέβη στον άνθρωπο εξ αρχής, δηλαδή στον Αδάμ, δεν προήλθε σε καμία περίπτωση ως προς τούτο από τον Δημιουργό, ο οποίος είναι αναίτιος για την αμαρτία του Αδάμ, ούτως ώστε εξαιτίας Του να προκύψει το αμαρτάνειν και γι' αυτό τον λόγο να αμαρτήσει· αντίθετα, του απέδωσε το αυτεξούσιο και ο καθένας γίνεται ο ίδιος αίτιος της αμαρτίας του. Γι' αυτό ακριβώς τον λόγο, όντας αναίτιος ο Δημιουργός Θεός Λόγος, αυτός που έπλασε τον άνθρωπο μαζί με τον Πατέρα και μαζί με το Άγιό Του Πνεύμα, όντας αθάνατος και άχραντος, με δική Του βούληση και με κάποιο άρρητο μυστήριο σοφίας ενανθρώπησε, αναλαμβάνοντας τα πάντα τελείως υπέρ του δικού Του πλάσματος λόγω υπερβολικής φιλανθρωπίας, όχι από ανάγκη, αλλά με εκούσια θέληση, ώστε «εν τη σαρκί να κατακρίνει την αμαρτία» και πάνω στον σταυρό να διαλύσει την κατάρα και μέσα στο μνήμα να καταργήσει τη φθορά και, κατεβαίνοντας στον Άδη με την ψυχή Του ενωμένη με τη θεότητα, να συντρίψει «το κεντρί του θανάτου» και να διαλύσει τη συνθήκη με τον Άδη. Οι αγνώμονες, όμως, μετατρέποντας εξ ολοκλήρου τα αγαθά σε κακά, αντί να οφείλουν να ευχαριστούν τον φιλάνθρωπο και τέλειο και αγαθό Υιό που προέρχεται από αγαθό Πατέρα, όχι μόνο δεν ευχαριστούν, αλλά μάλλον φέρονται με αχαριστία, προσάπτοντας πάθη στη θεότητά Του, τα οποία δεν μπορούν να αποδείξουν, παρόλο που η αλήθεια είναι φανερή σε όλους. 53. Και εφόσον αυτά ερμηνεύτηκαν κατ' αυτόν τον τρόπο, θα προχωρήσω στη συνέχεια πάλι σε άλλες φράσεις. Διότι ισχυρίζονται, ερμηνεύοντας εσφαλμένα το ρητό του Ευαγγελίου, ότι «ο Πατέρας που με απέστειλε είναι μεγαλύτερός μου».