Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ 8:32

Διότι αυτό το ρητό αναφέρει τα εξής: «Και ο θρόνος του σαν τον ήλιο ενώπιόν μου, και σαν τη σελήνη που είναι στερεωμένη αιώνια, και ο μάρτυρας στον ουρανό είναι πιστός. Εσύ όμως απώθησες και εξουθένωσες, απέρριψες τον Χριστό σου». Τα όσα συνέβησαν στον τίμιο σταυρό αναφέρουν οι μακάριοι προφήτες. Λένε, λοιπόν, απευθυνόμενοι προς τον Πατέρα και Θεό: Υποσχέθηκες, λέει, ότι στον αιώνα θα παραμείνει το σπέρμα του Δαβίδ, και ο θρόνος του σαν τον ήλιο και τη σελήνη· αλλά απώθησες και εξουθένωσες· απέρριψες τον Χριστό σου. Το δε «απώθησες και εξουθένωσες», έχει την έννοια του «παραχώρησες να απωθηθεί και να εξουθενωθεί». Διότι δεν ήταν ο Πατέρας που απώθησε και εξουθένωσε τον δικό Του Υιό· αλλά μάλλον οι Ιουδαίοι το έπραξαν αυτό, ωστόσο κατά παραχώρηση του Θεού και Πατέρα. Και αυτό είναι εκείνο που έχει ειπωθεί: «Αυτός που δεν λυπήθηκε ούτε τον ίδιο Του τον Υιό, αλλά Τον παρέδωσε για χάρη όλων μας».

Σχετικά με τον ισχυρισμό των αιρετικών ότι το Πνεύμα είναι δώρο από τον Θεό. Εμείς λέμε ότι είναι δώρο ζωής (διότι μας ελευθέρωσε· επειδή ο νόμος του Πνεύματος της ζωής μάς ελευθέρωσε), και δώρο δυνάμεως: «Διότι θα λάβετε δύναμη, όταν έλθει το Άγιο Πνεύμα σε εσάς». Εμείς δε υποδεικνύουμε και τον Υιό και την υιοθεσία, ότι δηλαδή το Άγιο Πνεύμα τα χάρισε στους ανθρώπους· και λίγο πιο κάτω: «Πώς δεν θα μας τα χαρίσει όλα μαζί με αυτόν;» και αλλού: «Για να γνωρίσουμε τα όσα μας χαρίστηκαν από τον Θεό». Ο Παύλος, ομιλώντας για το μυστήριο της ενανθρωπήσεως στην προς Εβραίους επιστολή, αφού παρέθεσε τη φράση που λέγει: «Ιδού εγώ και τα παιδιά που μου έδωσε ο Θεός», την αναπτύσσει περαιτέρω αναφερόμενος στον Χριστό, λέγοντας: «Επειδή λοιπόν τα παιδιά έχουν κοινή μετοχή σε αίμα και σάρκα, έτσι και αυτός παρομοίως μετέσχε σε αυτά, ώστε διά του θανάτου να καταργήσει αυτόν που έχει το κράτος του θανάτου, δηλαδή τον διάβολο». Ως παιδιά του εδώ ονομάζει τους αποστόλους, για τους οποίους διδάσκει ότι ο Κύριος Σαβαώθ, ο οποίος κατοικεί στο όρος Σιών, θα επιτελέσει μέσω αυτών σημεία και τέρατα στον οίκο του Ισραήλ. Λέγει δε ότι αυτοί ακριβώς θα γίνουν φανεροί, αφού σφραγιστούν στο πρόσωπο με τη σφραγίδα του Χριστού, και αφού εκπαιδευτούν ώστε να μη μαθαίνουν πλέον τον νόμο του Μωυσή, καθότι αυτός δεν ισχύει πλέον, και ότι ο αποκαλούμενος οίκος του Ιακώβ έχει εγκαταλειφθεί από τον Θεό.

Απολ. Λοιπόν, δεν είναι άνθρωπος αυτός που γεννήθηκε από τη Μαρία; Ορθ. Μόνο άνθρωπος, όχι. Απολ. Αλλά τι άλλο; Ορθ. Και Θεός. Διότι, όπως ο Ισαάκ που γεννήθηκε από τον Αβραάμ, ή οποιοσδήποτε άλλος από τους ανθρώπους, δεν είναι μόνο σάρκα, αλλά ο καθένας μας γεννιέται άνθρωπος από άνθρωπο, χωρίς η λογική ψυχή να γεννιέται από λογική ψυχή, καίτοι ο άνθρωπος συντίθεται από λογική ψυχή και σώμα· έτσι και εγώ Θεό ονομάζω αυτόν που γεννήθηκε από τη Μαρία, ο οποίος ενώθηκε με ψυχή και σώμα. Διότι, όπως η ψυχή που ενώθηκε με το σώμα γεννιέται ως άνθρωπος διαμέσου της γυναίκας, έτσι και ο Θεός Λόγος, αφού ενώθηκε με ψυχή και σώμα, γεννήθηκε Θεός και άνθρωπος διαμέσου της γυναίκας. Απολ. Καίτοι έχει γραφτεί «από γυναίκα» [εκ γυναικός]. Ορθ. Από γυναίκα κατά τη σάρκα, διαμέσου της γυναίκας κατά το πνεύμα. Απολ. Ο ίδιος ο Υιός του Θεού, τον οποίο παρέδωσε για εμάς, ποιος είναι, ο Λόγος ή ο άνθρωπος; Ορθ. Ο ίδιος ο Υιός του Θεού είναι αυτός που ταπείνωσε τον εαυτό του λαμβάνοντας μορφή δούλου, και ο οποίος παραδόθηκε με αυτήν ακριβώς τη δουλική μορφή. Απολ. Άρα δεν ταπείνωσε τον εαυτό του μέχρι θανάτου ο Ιησούς που γεννήθηκε από τη Μαρία, αλλά ο Λόγος που γεννήθηκε διαμέσου αυτής. Ορθ. Μη διαιρείς την ένωση που συνάφθηκε άπαξ. Διότι σου είπα ότι αυτός είναι ο ίδιος ο Υιός, ο οποίος προέρχεται και από αυτήν κατά τη σάρκα και διαμέσου αυτής κατά το πνεύμα. Απολ. Ο Λόγος, λοιπόν, που ήρθε διαμέσου αυτής ταπείνωσε τον εαυτό του μέχρι θανάτου; Ορθ.

Πολλούς, λοιπόν, από τους παρευρισκομένους που έπασχαν σωματικά τους θεράπευσε ο Κύριος μέσω αυτού· και άλλους τους καθάρισε από δαίμονες. Έδινε μάλιστα χάρη στον Αντώνιο κατά την ομιλία του· και έτσι, πολλούς μεν που λυπούνταν τους παρηγορούσε, άλλους δε που βρίσκονταν σε διαμάχη τους συμφιλίωνε, συμβουλεύοντας τους πάντες να μην προτιμούν τίποτα από τα εγκόσμια περισσότερο από την αγάπη προς τον Χριστό. Καθώς μιλούσε και τους προέτρεπε να θυμούνται τα μελλοντικά αγαθά και τη φιλανθρωπία που εκδήλωσε ο Θεός προς εμάς, ο Οποίος δεν εφείσθη του ιδίου Του του Υιού, αλλά Τον παρέδωσε για χάρη όλων μας, έπεισε πολλούς να επιλέξουν τον μοναχικό βίο. Και έτσι, λοιπόν, ιδρύθηκαν μοναστήρια και στα όρη, και η έρημος μετατράπηκε σε πόλη από τους μοναχούς, οι οποίοι εγκατέλειψαν τα υπάρχοντά τους και πολιτογραφήθηκαν στην επουράνια πολιτεία.

Και τότε για πρώτη φορά εμφανίστηκε από το οχύρωμα σε εκείνους που είχαν έρθει προς αυτόν. Εκείνοι λοιπόν, όταν τον είδαν, θαύμαζαν βλέποντας ότι το σώμα του βρισκόταν στην ίδια ακριβώς κατάσταση, και ούτε είχε παχύνει από την έλλειψη άσκησης ούτε είχε ισχνάνει από τις νηστείες και τις μάχες με τους δαίμονες, αλλά ήταν τέτοιο όπως ακριβώς τον γνώριζαν και πριν από την αναχώρησή του. Το ίδιο καθαρό ήταν και το ήθος της ψυχής του. Διότι ούτε συνεσταλμένη ήταν από κάποια θλίψη, ούτε διαχυμένη από ηδονή, ούτε κυριευμένη από γέλιο ή κατήφεια. Καθώς είδε το πλήθος ούτε ταράχθηκε, ούτε ένιωσε υπερβολική χαρά που τον ασπάζονταν τόσοι πολλοί, αλλά παρέμενε απόλυτα ισορροπημένος, ως καθοδηγούμενος από τον Λόγο και ευρισκόμενος στη φυσική του κατάσταση. Έτσι, πολλούς από τους παρευρισκομένους που έπασχαν σωματικά, τους θεράπευσε ο Κύριος μέσω αυτού, και άλλους τους καθάρισε από δαίμονες. Επίσης, ο Θεός έδωσε χάρη στον Αντώνιο στον λόγο του· και έτσι παρηγορούσε πολλούς που λυπούνταν, άλλους που βρίσκονταν σε έχθρα τους συμφιλίωνε, προτρέποντας τους πάντες να μην προτιμούν τίποτα από τα εγκόσμια περισσότερο από την αγάπη προς τον Χριστό. Ομιλώντας και υπενθυμίζοντάς τους τα μελλοντικά αγαθά και τη φιλανθρωπία του Θεού που εκδηλώθηκε σε εμάς, «ο Οποίος δεν λυπήθηκε τον δικό Του Υιό, αλλά Τον παρέδωσε για χάρη όλων μας», έπεισε πολλούς να επιλέξουν τον μονήρη βίο.

Εταπείνωσε τον εαυτό Του και έγινε υπήκοος μέχρι θανάτου, και μάλιστα θανάτου σταυρικού. Όταν λοιπόν η ψυχή, έχοντας πιστέψει σε αυτά τα λόγια, καθώς και σε τέτοια και σε τόσα άλλα, κατανοήσει πλήρως το μεγαλείο της δόξας και θαυμάσει την υπερβολή της ταπεινώσεως και της υπακοής, ότι δηλαδή ένας τόσο Μεγάλος υπάκουσε στον Πατέρα μέχρι θανάτου υπέρ της δικής μας ζωής, νομίζω ότι κατορθώνει να διαμορφώσει τη διάθεση της αγάπης, τόσο προς τον Θεό και Πατέρα, ο Οποίος δεν λυπήθηκε τον δικό Του Υιό αλλά Τον παρέδωσε υπέρ πάντων ημών, όσο και προς τον Μονογενή Του Υιό, ο Οποίος υπάκουσε μέχρι θανάτου για τη δική μας απολύτρωση και σωτηρία. Και κατ' αυτόν τον τρόπο δύναται να ενστερνιστεί τον Απόστολο, ο οποίος θέτει τρόπον τινά ως κανόνα για όσους διατηρούν υγιή την αγαθή τους συνείδηση στα ζητήματα αυτά, λέγοντας: Διότι η αγάπη του Χριστού μάς συνέχει, καθώς κρίναμε τούτο, ότι, εάν ένας πέθανε υπέρ όλων, άρα όλοι πέθαναν.

Δεν θα υποταχθεί η ψυχή μου στον Θεό; Διότι από Αυτόν προέρχεται η σωτηρία μου. Ανέφερε την αιτία της προθυμίας για την υποταγή: ότι η σωτηρία προέρχεται από τον Θεό. Διότι είναι ίδιον του Δημιουργού να φροντίζει για την ασφάλεια των δημιουργημάτων Του. Ή, το «Από Αυτόν προέρχεται η σωτηρία», το λέει επειδή, προβλέποντας προφητικά τη μελλοντική χάρη της ενανθρωπήσεως του Κυρίου, αναφέρει τα εξής: ότι δηλαδή πρέπει να υπηρετούμε τον Θεό και να Τον αγαπάμε, Αυτόν ο οποίος προσέφερε εκ των προτέρων τόσο μεγάλη ευεργεσία στο γένος των ανθρώπων, ώστε δεν λυπήθηκε ούτε τον ίδιο Του τον Υιό, αλλά Τον παρέδωσε για χάρη όλων μας.

Αλλά βέβαια ντρέπομαι για την ταπεινότητα του νοήματος, στο οποίο οδηγήθηκα από την ακολουθία του λόγου. Ας επανέλθουμε, λοιπόν, και πάλι στα υψηλά του λόγου. «Όποιος είδε εμένα, είδε τον Πατέρα», όχι τον χαρακτήρα ούτε τη μορφή· διότι η θεία φύση είναι καθαρή από σύνθεση· αλλά το αγαθό του θελήματος, το οποίο, όντας συνυφασμένο με την ουσία, θεωρείται όμοιο και ίσο, ή μάλλον ταυτόσημο, στον Πατέρα και τον Υιό. Τι σημαίνει, λοιπόν, το: «Έγινε υπήκοος»; Και το: «Τον παρέδωσε για χάρη όλων μας»; Ότι από τον Πατέρα ανατέθηκε στον Υιό το να ενεργήσει υπέρ των ανθρώπων κατά την αγαθότητα.

Σε εμάς, λέει, το Πνεύμα είναι ως δώρο από τον Θεό. Και προφανώς το δώρο δεν δοξάζεται με τις ίδιες τιμές με εκείνον που το προσέφερε. Είναι λοιπόν δώρο του Θεού το Πνεύμα, αλλά δώρο ζωής. «Διότι ο νόμος», λέει, «του Πνεύματος της ζωής μάς ελευθέρωσε». Και δώρο δυνάμεως· «Διότι θα λάβετε δύναμη, όταν έλθει το Άγιο Πνεύμα επάνω σας». Μήπως λοιπόν εξαιτίας αυτού είναι αξιοκαταφρόνητο; Ή μήπως δεν χάρισε και τον Υιό στους ανθρώπους; «Αυτός», λέει, «που δεν λυπήθηκε τον ίδιο του τον Υιό, αλλά τον παρέδωσε για χάρη όλων μας, πώς δεν θα μας χαρίσει τα πάντα μαζί με αυτόν;» Και αλλού· «Για να γνωρίσουμε αυτά που μας χαρίστηκαν από τον Θεό», μιλώντας για το μυστήριο της ενανθρωπήσεως.

Και βεβαίως, ενώ ο Θεός λέει μέσω ενός από τους προφήτες ότι θα κατοικήσει και θα περπατήσει ανάμεσά μας, ο Χριστός κατοικεί μέσα μας, και ενεργεί ως Θεός αυτά που έχουν θεσπιστεί από παλιά. «Διότι ο Μωυσής μεν ήταν πιστός σε όλο τον οίκο του ως υπηρέτης, σύμφωνα με τα γεγραμμένα, εις μαρτύριον αυτών που επρόκειτο να ειπωθούν· ο δε Χριστός ως υιός πάνω στον οίκο του, του οποίου οίκος είμαστε εμείς.» Β. Δεν υπάρχει λοιπόν απολύτως τίποτα που να μας εμποδίζει να πιστεύουμε και να φρονούμε αληθινά ότι, εφόσον ο Υιός προήλθε από την ίδια την ουσία του Θεού και Πατρός, δεν θα μπορούσε να νοηθεί ως κάτι διαφορετικό από αυτόν, όσον αφορά τη φυσική ταυτότητα. Α. Πολύ σωστά, φίλε μου· διότι φαινόταν ότι ήταν ορθό να φρονεί έτσι και ο μακάριος Παύλος: «Εάν ο Θεός είναι υπέρ ημών, λέει, ποιος θα είναι εναντίον μας; Αυτός που δεν λυπήθηκε τον ίδιο του τον Υιό, αλλά τον παρέδωσε για χάρη όλων μας, πώς δεν θα μας χαρίσει τα πάντα μαζί με αυτόν;». Εάν λοιπόν ο Υιός είναι αληθινά ίδιος του Θεού και Πατρός, άραγε θα μπορούσε να απομακρυνθεί προς κάποια φυσική αλλοτριότητα, και θα μπορούσε να επινοηθεί κάποιος άμεμπτος λόγος, ο οποίος να διαχωρίζει σε κάτι ξένο και να αποδεικνύει αλλότριο εκείνο που είναι ίδιον κάποιου, του οποίου και νοείται και λέγεται ότι είναι ίδιον; Β. Δεν το νομίζω. Α. Και τι λοιπόν; Δεν λέμε ότι είναι αναρίθμητοι εκείνοι που έχουν κληθεί στην κατά Θεόν υιοθεσία; Β. Βεβαιότατα. Διότι έχει γραφτεί: «Εγώ είπα: Είστε θεοί και όλοι υιοί του Υψίστου.» Α.

Εξάλλου θα βρούμε και τον ίδιο τον Κύριό μας Ιησού Χριστό να λέει ξεκάθαρα: «Ελάτε σε εμένα όλοι οι κοπιάζοντες και πεφορτισμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω». Ιδού, ήδη καλούσε τους πάντες κοντά του· και κανείς δεν θα στερηθεί τη χάρη τού να έχει κληθεί· διότι με το να πει «όλους», δεν διώχνει απολύτως κανέναν. <Τι θα πούμε λοιπόν ως προς αυτά; Αν ο Θεός είναι μαζί μας, ποιος θα είναι εναντίον μας; Εκείνος που δεν λυπήθηκε τον δικό του Υιό.> Σε αυτούς που έχουν επιλέξει να πράττουν το αγαθό τα πάντα συνεργούν, καθώς ο Θεός τους υπερασπίζεται· διότι εκείνος που δεν λυπήθηκε τον κατά φύση Υιό του, για να σώσει αυτούς που κινδύνευαν και να τους απαλλάξει από τους κινδύνους, πώς δεν θα μας χαρίσει τα πάντα μαζί με αυτόν; <Ποιος θα εγείρει κατηγορία εναντίον των εκλεκτών του Θεού; Ο Θεός είναι που δικαιώνει, ποιος είναι αυτός που κατακρίνει;> Ίσως μάλιστα ο Παύλος, ενεργώντας σύμφωνα με τη θεία οικονομία, δεν αφήνει τον νου αυτών που έχουν κληθεί να περιπέσει σε αμηχανία, αλλά διδάσκει ότι θα ελευθερωθούν από τις παλαιές αμαρτίες, και θα δικαιωθούν, με τη συναίνεση του Θεού.

Και θα μαρτυρήσει γράφοντας ο πάνσοφος Παύλος για τον Θεό και Πατέρα, ότι: «Τον ίδιο Του τον Υιό δεν λυπήθηκε, αλλά για χάρη όλων μας Τον παρέδωσε, για να μας χαρίσει μαζί με Αυτόν τα πάντα.» Και ο Ίδιος πάλι κάπου λέει μέσω της λύρας του Ψαλμωδού προς τον Πατέρα και Θεό στους ουρανούς: «Θυσία και προσφορά δεν θέλησες, σώμα όμως ετοίμασες για μένα.

Δεν φάνηκε ακόμα το δικό σου δάκρυ, και ο Θεός έχει ήδη αποδειχθεί φιλεύσπλαχνος. Αυτός, λοιπόν, που δεν αρνείται να ελεήσει αυτούς που δεν έχουν κλάψει ακόμα, πώς δεν θα ευφράνει εύκολα όσους μετανοούν; Ας ακούσουν, επομένως, οι Πατέρες που βρίσκονται ανάμεσά σας, οι πατέρες των αγίων θυσιαστηρίων, οι ιερείς και οι λειτουργοί. «Σαλπίστε με σάλπιγγα στη Σιών, αγιάστε νηστεία, κηρύξτε θεραπεία, συγκεντρώστε τον λαό, αγιάστε την Εκκλησία, εκλέξτε πρεσβυτέρους· συγκεντρώστε τα νήπια που θηλάζουν μαστούς. Ας βγει ο νυμφίος από τον νυμφώνα του και η νύφη από τον παστό της. Ανάμεσα στον πρόναο και στο θυσιαστήριο θα κλάψουν οι ιερείς που λειτουργούν στον Κύριο και θα πουν: Σπλαχνίσου, Κύριε, τον λαό σου και μην παραδώσεις την κληρονομιά σου σε ονειδισμό, για να μην πουν ανάμεσα στα έθνη: Πού είναι ο Θεός τους;» Έτσι, όταν Τον πλησιάσουμε χωρίς καθυστέρηση, θα μας δεχτεί και θα μας ελεήσει πλουσιοπάροχα λέγοντας: «Εγώ είμαι, εγώ είμαι αυτός που εξαλείφει τις αμαρτίες σου, και δεν πρόκειται να τις θυμηθώ». Μήπως θα είναι με κάποιον τρόπο σκληρός απέναντί μας Εκείνος «ο οποίος», σύμφωνα με τον Παύλο, «δεν λυπήθηκε ούτε τον ίδιο Του τον Υιό, αλλά Τον παρέδωσε για χάρη όλων μας;» Επειδή λοιπόν οι παλαιότεροι βρίσκονταν σε τέτοιες αμαρτίες, επικρατούσε, για να το πω έτσι, ο διάβολος σε ολόκληρη την υφήλιο. Και κυριαρχούσε έτσι πάνω μας η αμαρτία, και κατέστρεφε ολόκληρο το ανθρώπινο γένος, ώστε να μη φαίνεται πουθενά αυτός που πράττει το αγαθό· μάλλον δε γενικά «δεν υπήρχε», όπως λέει ο Ψαλμωδός, «ούτε ένας».

3. Πρέπει λοιπόν, όπως ακριβώς προείπα, να αποφεύγουμε τα αισχρά και να προσκολλώμαστε στα καλύτερα· να λαμπρυνόμαστε με τα καυχήματα της κοσμιότητας, και να αγαπάμε να εξαρτιόμαστε όσο το δυνατόν περισσότερο από την εξαίρετη και πλέον σύμφωνη με τον νόμο ζωή· επιπλέον δε, να διατηρούμε τη γνησιότητα της πίστης και τη σταθερότητα στην αγάπη προς τον Θεό, ο οποίος βρίσκεται πέρα από τα πάντα. «Ο Οποίος δεν λυπήθηκε ούτε τον ίδιο Του τον Υιό, όπως έγραψε ο σοφότατος Παύλος, αλλά τον παρέδωσε για χάρη όλων μας, ώστε μαζί με Αυτόν να μας χαρίσει τα πάντα.» Διότι Εκείνος που βρίσκεται πέρα από κάθε νου, Εκείνος μέσω του οποίου τα πάντα παρήχθησαν στην ύπαρξη, ο Λόγος που γεννήθηκε από την ίδια την ουσία του Θεού και Πατέρα, «δεν θεώρησε αρπαγή το να είναι ίσος με τον Θεό, όπως έχει γραφτεί, αλλά υπέστη την εκούσια κένωση, και έλαβε μορφή δούλου.» Και για ποια αιτία, το βεβαιώνει ο μακάριος Παύλος λέγοντας: «Επειδή λοιπόν τα παιδιά έχουν γίνει κοινωνοί αίματος και σάρκας, και ο ίδιος με παρόμοιο τρόπο μετείχε σε αυτά· ώστε μέσω του θανάτου να καταργήσει εκείνον που έχει το κράτος του θανάτου, δηλαδή τον διάβολο, και να απαλλάξει όλους αυτούς που, από τον φόβο του θανάτου, ήταν υποταγμένοι στη δουλεία σε όλη τους τη ζωή.»

Γι' αυτό ακριβώς και ο Παύλος εξέφραζε τον θαυμασμό του, λέγοντας: «Εκείνος που δεν λυπήθηκε τον ίδιο του τον Υιό, αλλά τον παρέδωσε για χάρη όλων μας». Σε τι λοιπόν θα μπορούσε δικαίως να αποδοθεί το θαύμα της αγάπης του Θεού και Πατρός προς εμάς, αν δεν φαινόταν ότι υπέμεινε και κάτι το οδυνηρό παραδίδοντας για χάρη μας τον ίδιο του τον Υιό; Διότι ακριβώς σε αυτή τη σκέψη μάς οδηγεί ο Παύλος λέγοντας το «Δεν λυπήθηκε». Κάτι που δεν θα λεγόταν ποτέ για τυχαία ζητήματα, παρά μόνο για όσους αναλαμβάνουν με γενναιότητα κάποιο σπουδαίο έργο, όπως στο: «Πλάτυνε τα σχοινιά σου, και στερέωσε τους πασσάλους σου, άπλωσε ακόμη προς τα δεξιά και προς τα αριστερά»· και ακόμη στο ότι «Στερέωσε, μη λυπηθείς». Και πάλι: «Σώσε αυτούς που οδηγούνται στον θάνατο, και γλίτωσε αυτούς που φονεύονται, μη λυπηθείς». Και αυτά μεν ας έχουν ειπωθεί από εμάς σχετικά με το «Πάρε τον υιό σου τον αγαπητό». Ενώ οι δύο υπηρέτες που συνόδευαν και συμπορεύονταν με τον γέροντα μέχρι και την τρίτη ημέρα, θα μπορούσαν να αποτελούν τύπο των δύο λαών που κλήθηκαν στη δουλεία μέσω του νόμου, εννοώ δηλαδή του Ισραήλ και του Ιούδα.

Διότι διδασκόταν, από κάτι που επρόκειτο να συμβεί στο μέλλον, το υπεράνω κάθε περιγραφής και αξιοθαύμαστο θαύμα της εκ νεκρών αναστάσεως, και επιπλέον το σεπτό και μέγα μυστήριο της ενανθρωπήσεως του Μονογενούς. Και γι' αυτό ο θεσπέσιος Παύλος λέει: «Με πίστη πρόσφερε ο Αβραάμ τον Ισαάκ όταν δοκιμαζόταν, και μάλιστα πρόσφερε τον μονογενή του εκείνος που είχε δεχθεί τις υποσχέσεις, προς τον οποίο είχε ειπωθεί: Μέσω του Ισαάκ θα ονομαστούν οι απόγονοί σου· διότι αναλογίστηκε ότι ο Θεός είναι δυνατός να ανασταίνει και από τους νεκρούς, γι' αυτό και τον πήρε πίσω ως προτύπωση». Επειδή δηλαδή επρόκειτο εν καιρώ ο Θεός και Πατέρας να τον αναδείξει ως ρίζα και αρχή αμέτρητων εθνών, αφού θα πέθαινε για τον κόσμο ο Εμμανουήλ· γι' αυτό ακριβώς, μέσω αυτής της εμπειρίας, ο δίκαιος διδάχθηκε με ωφέλιμο τρόπο την υπερφυή και άρρητη αγάπη του Θεού και Πατέρα προς εμάς· ο οποίος «δεν λυπήθηκε τον ίδιο Του τον Υιό», όπως ήδη προείπαμε, «αλλά Τον παρέδωσε υπέρ όλων ημών», αυτών που δικαιώθηκαν μέσω της πίστεως και θεωρήθηκαν τέκνα του προπάτορα Αβραάμ. Διότι, αν πρέπει να κρίνουμε και σύμφωνα με τα ανθρώπινα δεδομένα, θα έλεγα ότι υπήρξε βαρύ και δυσβάσταχτο στον μακάριο Αβραάμ το ότι ο Θεός τον πρόσταξε να θυσιάσει τον Ισαάκ.

Εκείνη δε είπε: «Πήγαινε». Αφού έφυγε η νεαρή, κάλεσε τη μητέρα του παιδιού. Η κόρη του Φαραώ της είπε: «Φύλαξέ μου αυτό το παιδί και θήλασέ το για μένα, και εγώ θα σου δώσω τον μισθό σου». Η γυναίκα πήρε το παιδί και το θήλασε. Όταν το παιδί μεγάλωσε, το έφερε στην κόρη του Φαραώ και έγινε γιος της. Τον ονόμασε Μωυσή, λέγοντας: «Τον έβγαλα από το νερό». Επειδή λοιπόν ο Θεός και Πατέρας σπλαγχνιζόταν πλέον την οικουμένη, που ήταν υποδουλωμένη σε ανόσιο τύραννο και ωμότατο ληστή, δεν λυπήθηκε τον ίδιο του τον Υιό, όπως είναι γραμμένο, αλλά τον παρέδωσε για χάρη όλων μας. Διότι, ενώ υπήρχε στη μορφή του Θεού και ήταν ίσος με Αυτόν, ο κατά φύσιν Υιός που προέρχεται από Αυτόν και βρίσκεται μέσα σε Αυτόν, υποβιβάζοντας τον εαυτό του σε κένωση, έγινε σαν κι εμάς, και όπως λέει ο σοφός ευαγγελιστής Ιωάννης, «ήλθε στα δικά του». Στάλθηκε δηλαδή, όπως λέει και ο ίδιος κάπου, «στα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ»· αλλά «οι δικοί του δεν τον δέχθηκαν». Γι' αυτό και τους κατηγορούσε έντονα μέσω της φωνής του Ησαΐα λέγοντας: «Άκουε, ουρανέ, και δώσε προσοχή, γη, διότι ο Κύριος μίλησε· γέννησα και ύψωσα υιούς, αλλά αυτοί με αθέτησαν. Το βόδι γνώρισε το αφεντικό του, και το γαϊδούρι τη φάτνη του κυρίου του, ο Ισραήλ όμως δεν με γνώρισε, και ο λαός μου δεν με κατάλαβε».

Διότι άλλοτε μεν είπε: "Αυτόν που δεν γνώρισε αμαρτία, τον έκανε αμαρτία για χάρη μας, ώστε εμείς να γίνουμε δικαιοσύνη του Θεού μέσω αυτού", και άλλοτε πάλι: "Αυτός που δεν λυπήθηκε τον ίδιο του τον Υιό, αλλά τον παρέδωσε για χάρη όλων μας, ώστε μαζί με αυτόν να μας χαρίσει τα πάντα". Άραγε ο λόγος μας δεν κατευθύνεται ευθέως προς τον σκοπό των ιερών Γραφών; Β— Πώς όχι; Α— Αν όμως, όπως ισχυρίζονται και έχουν αποφασίσει να φρονούν οι αντίπαλοι, ο μονογενής Λόγος του Θεού, λαμβάνοντας άνθρωπο από το σπέρμα του θεσπέσιου Δαβίδ και του Αβραάμ, μερίμνησε ώστε αυτός να πλαστεί μέσα στην αγία Παρθένο, και τον ένωσε με τον εαυτό του, και τον έκανε να υποστεί την πείρα του θανάτου, και μάλιστα, αφού τον ανέστησε από τους νεκρούς, τον ανέβασε στον ουρανό και τον εκάθισε στα δεξιά του Θεού, τότε περιττώς, όπως φαίνεται, λέγεται από τους αγίους πατέρες και από εμάς τους ίδιους και από ολόκληρη τη θεόπνευστη Γραφή ότι ενανθρώπησε. Διότι αυτό ακριβώς, νομίζω, και τίποτε άλλο δηλώνει ο πάνσοφος Ιωάννης, όταν έγραψε ότι "Ο Λόγος έγινε σάρκα". Έτσι λοιπόν, ως φυσικό επακόλουθο, το μυστήριο της ένσαρκης οικονομίας έχει ανατραπεί στο εντελώς αντίθετο.

Διότι έπρεπε στον Θεό και Πατέρα, «για τον οποίο υπάρχουν τα πάντα και μέσω του οποίου έγιναν τα πάντα», αφού ο Υιός κατήλθε σε κένωση και ενανθρώπησε, λαμβάνοντας μορφή δούλου, να τον τελειώσει μέσω των παθημάτων, καθιερώνοντας την ίδια Του τη σάρκα ως αντίλυτρο για τη ζωή όλων. Διότι θυσιάστηκε για εμάς ο Χριστός, το άμωμο θύμα, και «με μία προσφορά ετελείωσε για πάντα αυτούς που αγιάζονται», αναμορφώνοντας την ανθρώπινη φύση στην αρχική της κατάσταση. «Διότι τα πάντα σε Αυτόν είναι καινούργια.» Το ότι δε ο Θεός και Πατέρας παρέδωσε για εμάς τον δικό Του Υιό, μας το βεβαιώνει εξίσου ο [πάνσοφος] Παύλος γράφοντας για Αυτόν: «Εκείνος που δεν λυπήθηκε τον ίδιο Του τον Υιό, αλλά τον παρέδωσε για όλους εμάς, πώς δεν θα μας χαρίσει μαζί με Αυτόν τα πάντα;» Και δικό Του Υιό του Θεού ονομάζουμε τον Λόγο που προήλθε από την ουσία Του. Και παραδόθηκε για εμάς όχι πλέον γυμνός και άσαρκος, αλλά όταν έγινε σάρκα. Και το να λέγεται ότι έπαθε δεν αποτελεί μομφή για Αυτόν· διότι έπαθε όχι με τη φύση της θεότητας, αλλά με τη δική Του σάρκα. Διότι ο Θεός και Πατέρας, όπως ακριβώς είπα προηγουμένως: «Εκείνον που δεν γνώρισε αμαρτία, τον έκανε αμαρτία για χάρη μας, ώστε εμείς να γίνουμε δικαιοσύνη του Θεού εν αυτώ.» Β— Άραγε λοιπόν εννοούμε ότι Αυτός έγινε αμαρτία, ή μάλλον ότι επειδή εξομοιώθηκε με εκείνους που βρίσκονταν υπό την αμαρτία, γι' αυτόν τον λόγο ονομάζεται αμαρτία; Α— Ορθά μίλησες.

Γι' αυτό έχει ειπωθεί: «Και στα σκηνώματά τους ας μην υπάρχει κανείς που να κατοικεί»· ή σύμφωνα με τον Σύμμαχο: «Στις σκηνές τους ας μην υπάρχει κανείς που να κατοικεί». Διότι ολοσχερώς εκ θεμελίων καταστράφηκαν όλες οι σκηνές και οι κατοικίες τους. Δες, λοιπόν, πόσα μνημόνευσε ο λόγος: την ερήμωση του αγίου τόπου, τον αφανισμό των σκηνωμάτων τους, την παντελή ταπείνωση του έθνους, τον σκοτισμό της διανοίας τους, την αδυναμία κατανόησης των θείων Γραφών, τα οποία ποτέ άλλοτε δεν εκπληρώθηκαν σε αυτούς παρά μόνο μετά την ασέβειά τους προς τον Χριστό του Θεού. Γι' αυτό, η προφητεία προσθέτει αμέσως μετά σε αυτά την αιτία, λέγοντας τα εξής: «Διότι αυτόν που εσύ επάταξες, εκείνοι τον καταδίωξαν, και πρόσθεσαν πόνο στις πληγές μου», και τα λοιπά. Λέει δηλαδή ότι όλα τα προλεχθέντα θα τους συμβούν, όχι εξαιτίας κάποιας ειδωλολατρίας, αλλά «διότι αυτόν που εσύ επάταξες, εκείνοι τον καταδίωξαν». Διότι εσύ μεν, σύμφωνα με την προφητεία που λέει: «Θα πατάξω τον ποιμένα και θα διασκορπιστούν τα πρόβατα του ποιμνίου», τον επάταξες για τους λόγους που εσύ ο ίδιος γνωρίζεις. Γι' αυτό και έχει λεχθεί από τον Απόστολο: «Εφόσον δεν λυπήθηκε ούτε τον δικό Του Υιό, αλλά τον παρέδωσε για χάρη όλων μας». Το πού δε τον παρέδωσε, θα μας το διδάξει ο Ησαΐας λέγοντας: «Και ο Κύριος τον παρέδωσε στις αμαρτίες μας»· γι' αυτό έγινε κατάρα για χάρη μας. Διότι αυτόν που δεν γνώρισε αμαρτία, ο Θεός τον έκανε για χάρη μας αμαρτία, προκειμένου εμείς να γίνουμε δικαιοσύνη εν αυτώ.

Γι' αυτό, στον προφήτη Ζαχαρία έχει λεχθεί: «Ρομφαία, εξεγέρσου εναντίον του ποιμένα μου, και εναντίον του άνδρα του συμπολίτη του. Κτύπησε τον ποιμένα, και ας διασκορπιστούν τα πρόβατα του ποιμνίου»· στο δε Ευαγγέλιο ο ίδιος ο Σωτήρας μας, όταν πλησίαζε στο πάθος, προειδοποιούσε τους μαθητές του λέγοντας: «Όλοι εσείς θα σκανδαλιστείτε εξαιτίας μου. Διότι είναι γραμμένο: Θα κτυπήσω τον ποιμένα, και θα διασκορπιστούν τα πρόβατα του ποιμνίου». Και στο προκείμενο χωρίο, λοιπόν, σύμφωνα με αυτά, έχει λεχθεί το: «Διότι αυτόν που εσύ κτύπησες, (εκείνοι) τον κατεδίωξαν». Ο μεν Πατέρας, λοιπόν, δεν λυπήθηκε τον δικό του Υιό, αλλά τον παρέδωσε για χάρη όλων μας. Και δυνάμει αυτός ήταν που τον κτύπησε, επειδή του επέτρεψε να υποστεί τέτοια πάθη. Εκείνοι όμως, όχι μόνο τον κτύπησαν, αλλά και τον έδιωξαν από κοντά τους και τον απομάκρυναν μακριά· ενώ έπρεπε να τον αποδεχθούν, έστω και κτυπημένο, γνωρίζοντας ότι ο Χριστός πέθανε για εμάς, γινόμενος για εμάς κατάρα, και ότι αυτόν που δεν γνώρισε αμαρτία, ο Θεός τον έκανε αμαρτία για χάρη μας, ώστε εμείς να γίνουμε δικαιοσύνη του Θεού εν αυτώ. Πρέπει δε να θυμηθούμε και τα λόγια του Ησαΐα, μέσω των οποίων λεγόταν: «Άνθρωπος που βρίσκεται σε πληγή, και γνωρίζει να υπομένει την ασθένεια· και ο Κύριος τον παρέδωσε για τις αμαρτίες μας»· και το, «Διότι αυτός φέρει τις αμαρτίες μας και οδυνάται για εμάς»· και ότι τραυματίστηκε όχι για τίποτε άλλο, αλλά εξαιτίας των αμαρτιών μας, και καταπονήθηκε εξαιτίας των ανομιών μας.

Αλλά, για να μην εγκαταλειφθεί ούτε τότε έρημος ο λαός Του, αναπέμπει αναγκαίως τις προκείμενες φωνές: «Ω Θεέ, ποιος θα ομοιωθεί με εσένα; Πόσες πολλές θλίψεις και κακά μού έδειξες;» και τα εξής. Τους ακριβείς λόγους για τους οποίους ο Θεός δεν λυπήθηκε τον ίδιο Του τον Υιό, αλλά Τον παρέδωσε για χάρη όλων μας, και Αυτόν που δεν γνώρισε αμαρτία Τον έκανε αμαρτία για εμάς, κανείς δεν μπορεί να τους ερευνήσει παρά μόνο ο Ίδιος. «Διότι ποιος γνώρισε τον νου του Κυρίου, ώστε να Τον συμβουλεύσει;» Ούτε θα μπορούσε να κατανοήσει κάποιος την κρίση του Θεού, ούτε θα μπορούσε να ανακαλύψει τους συλλογισμούς για τους οποίους έδειξε στον Μονογενή πολλές θλίψεις και κακά· δεν Τον άφησε βέβαια σε αυτές· αλλά, αφού επέστρεψε, Τον ζωοποίησε και από τις αβύσσους της γης Τον ανέβασε και πάλι. Πολύ δε με ακρίβεια έχει λεχθεί το: «Μου έδειξες θλίψεις πολλές και κακά». Διότι, βλέποντας τις θλίψεις και τα ονομαζόμενα κακά, δεν κυριεύθηκε από αυτά, ούτε ηττήθηκε· αλλά, αφού αναδείχθηκε ανώτερος από όλα, στάθηκε θεατής τους· ώστε να μπορεί να πει, περισσότερο από όλους, το: «Σε κάθε περίσταση θλιβόμαστε, αλλά δεν φτάνουμε σε αδιέξοδο· βρισκόμαστε σε αμηχανία, αλλά δεν απελπιζόμαστε· καταβαλλόμαστε, αλλά δεν εγκαταλειπόμαστε». Διότι αυτά τα έλεγαν ο Παύλος και οι παρόμοιοι με αυτόν, έχοντας ωφεληθεί από τον Διδάσκαλο. Ως αβύσσους της γης ονομάζει εδώ τη χώρα των καταχθονίων· πράγμα που βεβαίως αποσαφηνίζει ο Απόστολος λέγοντας: «Μην πεις, Ποιος θα κατέβει στην άβυσσο, δηλαδή για να αναστήσει τον Χριστό από τους νεκρούς;»

Λέει δε σε αυτά το «γιατί», ρωτώντας με απορία για ποια αιτία έχει εγκαταλειφθεί από τον Πατέρα, και γιατί απώθησε την ψυχή του· ώστε και εμείς, αν ποτέ απορούσαμε για ποια αιτία ο Θεός δεν λυπήθηκε τον ίδιο Του τον Υιό, αλλά τον παρέδωσε, θέλοντας να γίνει υποχείριος στους ανθρώπους –διότι αυτό ακριβώς σήμαινε το να τον εγκαταλείψει και να τον απωθήσει–, να μαθαίναμε ότι αυτό έγινε για χάρη μας, όπως δίδαξε ο Απόστολος λέγοντας: «Αλλά υπέρ πάντων ημών», ώστε να γίνει αμνός του Θεού και πρόβατο που θυσιάζεται υπέρ της σωτηρίας του κόσμου. Γι' αυτό έλεγε και ο προφήτης: «Και ο Κύριος τον παρέδωσε για τις αμαρτίες μας. Και αυτός φέρει τις αμαρτίες μας και οδυνάται για εμάς. Και αυτός τραυματίστηκε για τις αμαρτίες μας, και ταλαιπωρήθηκε για τις ανομίες μας· με την πληγή του εμείς ιαθήκαμε». Και προσθέτει λέγοντας στον 21ο Ψαλμό: «Θεέ μου, θα κράζω την ημέρα, και δεν θα εισακούσεις, και τη νύχτα, και δεν θα είναι προς ανοησία μου»· και στα προκείμενα εδάφια: «Αποστρέφεις το πρόσωπό σου από εμένα». Θεωρώ δε ότι αυτά είναι όμοια με εκείνα που εκπληρώθηκαν εμπράκτως στο Ευαγγέλιο, όπου, αφού απομακρύνθηκε από τους μαθητές, έπεσε με το πρόσωπό του στο έδαφος προσευχόμενος και λέγοντας: «Πατέρα μου, αν είναι δυνατόν, ας παρέλθει αυτό το ποτήριο από εμένα».

Αυτός δε, αντιλαμβανόμενος αμέσως και πλήρως τη θεία και πατρική βουλή, και διακρίνοντας καλύτερα από κάθε άλλον τα αίτια της εγκατάλειψής του από τον Πατέρα, ταπείνωσε τον εαυτό του ακόμη περισσότερο και με πολλή προθυμία επωμίστηκε τον θάνατο για χάρη μας· και έγινε ο πανάγιος και ευλογημένος «κατάρα για χάρη μας», και αυτός που δεν γνώρισε αμαρτία έγινε αμαρτία, «για να γίνουμε εμείς δικαιοσύνη του Θεού μέσω αυτού». Και επιπλέον αυτών, αφού ανέλαβε πάνω του τις δικές μας αμαρτίες, σταυρώθηκε, πράγμα το οποίο έπρεπε να πάθουμε εμείς, οι άλλοτε ασεβείς, έχοντας γίνει αντάλλαγμα για τις ψυχές μας και αντίλυτρο, ώστε ευλόγως να μπορούμε να πούμε τον προφητικό λόγο: «αυτός φέρει τις αμαρτίες μας και οδυνάται για εμάς» και «αυτός τραυματίστηκε για τις αμαρτίες μας και ταλαιπωρήθηκε για τις ανομίες μας, για να ιαθούμε εμείς με την πληγή του». Διότι «ο Κύριος τον παρέδωσε στις αμαρτίες μας». Γι' αυτόν τον λόγο, εφόσον παραδόθηκε από τον Πατέρα και ταλαιπωρήθηκε και ανέλαβε «τις ανομίες μας», «οδηγήθηκε σαν πρόβατο στη σφαγή». Συμφωνεί με αυτά και ο απόστολος λέγοντας: «Αυτός που δεν λυπήθηκε τον δικό του Υιό, αλλά τον παρέδωσε για χάρη όλων μας». Παρακινούντάς μας δε στην αναζήτηση της αιτίας για την οποία τον εγκατέλειψε ο Πατέρας, λέει: «Γιατί με εγκατέλειψες;».

Ας δούμε όμως και ποια είναι αυτά που προσθέτει στα όσα ελέχθησαν. «Διότι δεν μερίζει», λέγει, «τη δική του ουσία κατά τη γέννηση, ούτε είναι ο ίδιος και αυτός που γεννά και αυτός που γεννάται ή να γίνεται ο ίδιος Πατέρας και Υιός· διότι είναι άφθαρτος». Αυτό είναι ίσως παρόμοιο με εκείνο που λέει ο προφήτης για τους ασεβείς, ότι δηλαδή «υφαίνουν ιστό αράχνης». Διότι, όπως ακριβώς σε εκείνον υπάρχει μεν το σχήμα του υφάσματος, αλλά δεν υπάρχει καμία υπόσταση μέσα στο σχήμα (επειδή όποιος τον αγγίζει δεν έρχεται σε επαφή με τίποτα το σταθερό και υπαρκτό, αφού τα νήματα της αράχνης καταστρέφονται με το άγγιγμα των δακτύλων), τέτοια είναι και η ανυπόστατη ύφανση των μάταιων λέξεων. «Ούτε», λέγει, «μερίζει τη δική του ουσία κατά τη γέννηση, ούτε είναι ο ίδιος και αυτός που γεννά και αυτός που γεννάται». Άραγε πρέπει να ονομάσουμε αυτά τα λεγόμενα λόγο ή μάλλον κάποια μάζα φλέγματος που αποπτύεται από κάποια υδρωπική πληθώρα; Διότι τι σημαίνει το «να μερίζει τη δική του ουσία κατά τη γέννηση και να είναι ο ίδιος και αυτός που γεννά και αυτός που γεννάται»; Ποιος είναι τόσο παράφρων, ποιος έχει χάσει τόσο πολύ τα λογικά του, ώστε να εκφράσει αυτόν τον ισχυρισμό εναντίον του οποίου φαίνεται να πολεμά ο Ευνόμιος; Διότι η Εκκλησία πιστεύει ότι ο αληθινός Πατέρας είναι αληθινά Πατέρας Υιού, δικού Του, όπως λέει ο Απόστολος, και όχι ξένου. Έτσι ακριβώς αποφάνθηκε σε κάποια από τις επιστολές του: «Εκείνος που δεν λυπήθηκε τον δικό του Υιό», αντιδιαστέλλοντας με την προσθήκη του «δικό του» εκείνους που έχουν αξιωθεί την υιοθεσία κατά χάριν και όχι κατά φύσιν.

Γι' αυτό, επειδή η ευαγγελική διδασκαλία για τον Κύριο είναι μεικτή, προερχόμενη τόσο από τα υψηλά και θεοπρεπή όσο και από τα ταπεινά και ανθρώπινα στοιχεία, προσαρμόζουμε καταλλήλως το καθένα από αυτά τα νοήματα στο καθένα από τα στοιχεία που νοούνται στο μυστήριο, το μεν ανθρώπινο στο ανθρώπινο, το δε υψηλό στη θεότητα· και λέμε ότι, καθόσον ο Υιός είναι Θεός, παραμένει απολύτως απαθής και ακήρατος, εάν δε αναφέρεται στο Ευαγγέλιο κάποιο πάθος γι' αυτόν, αυτό το ενέργησε οπωσδήποτε διά της ανθρώπινης φύσης που επιδέχεται το πάθος. Διότι η θεότητα ενεργεί αληθινά τη σωτηρία του παντός διά του σώματος που την περιβάλλει, ώστε το μεν πάθος να είναι της σάρκας, η δε ενέργεια του Θεού. Και αν κάποιοι επιστρατεύουν τον απόστολο προς υπεράσπιση του αντίθετου δόγματος, ο οποίος λέει ότι «δεν λυπήθηκε τον ίδιο του τον Υιό» και «ο Θεός έστειλε τον δικό του Υιό», και όσα παρόμοια φαίνεται πως αναφέρονται στη θεία φύση κατά την οικονομία του πάθους και όχι στην ανθρώπινη, εμείς δεν θα αποστούμε καθόλου από τα υγιή δόγματα, εφόσον ο ίδιος ο Παύλος μας έχει αποσαφηνίσει αυτό το μυστήριο με τον πιο ξεκάθαρο τρόπο.

Αλλά ας επανέλθουμε πάλι στο σημείο από το οποίο παρεκκλίναμε. Διότι είναι δυνατόν, εκτός από αυτά, να σταχυολογήσουμε και μύρια άλλα χωρία από την ίδια τη Γραφή για τον σκοπό αυτό. Και ας μην νομίσει κανείς ότι ο θείος απόστολος διχάζεται εναντίον του εαυτού του υποστηρίζοντας τα αντίθετα, και ότι μέσα από τα δικά του λόγια παρέχει εξίσου υλικό σε εκείνους που συγκρούονται δογματικά, ενισχύοντας την επιχειρηματολογία της κάθε πλευράς. Διότι, όποιος εξετάσει τα πράγματα με ακρίβεια, θα διαπιστώσει ότι ο λόγος του αποβλέπει με αυστηρότητα σε έναν και μόνο σκοπό. Και δεν αμφιταλαντεύεται στα νοήματά του· διότι, ενώ παντού κηρύσσει τη συνένωση του ανθρώπινου στοιχείου με το θείο, εντούτοις διακρίνει ξεκάθαρα στο καθένα το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό του, με τέτοιο τρόπο ώστε και η ανθρώπινη αδυναμία, μέσω της κοινωνίας της με το άφθαρτο, να μεταβάλλεται προς το ανώτερο, και η θεία δύναμη να μην υποβιβάζεται εξαιτίας της συνάφειάς της με την ταπεινή φύση. Όταν λοιπόν λέει ότι «δεν λυπήθηκε τον δικό Του Υιό», αντιδιαστέλλει τον αληθινό Υιό από τους άλλους υιούς, οι οποίοι γεννήθηκαν, αναδείχθηκαν και αθέτησαν, εννοώ αυτούς που παρήχθησαν στην ύπαρξη μέσω προστάγματος, επισημαίνοντας με την προσθήκη της λέξης «δικό Του» τη συγγένεια σύμφωνα με τη φύση.

Όπως ακριβώς λέει και ο Παύλος: «Αυτός που δεν λυπήθηκε τον ίδιο του τον Υιό, αλλά τον παρέδωσε για χάρη όλων μας, πώς δεν θα μας χαρίσει μαζί με αυτόν τα πάντα;». Εάν παρέδωσε τον Υιό του για εμάς τους αμαρτωλούς, εάν μας χάρισε τη δωρεά του βαπτίσματος, εάν μας δώρισε την άφεση των προηγούμενων αμαρτημάτων, εάν μας διάνοιξε τον δρόμο της μετάνοιας, εάν κατεργάστηκε μύρια άλλα για τη δική μας σωτηρία, είναι προφανές ότι θα μας παράσχει και τα αγαθά που έχουν αποταμιευθεί για εμάς στο μέλλον. Διότι αυτός που, προτού καν έρθουμε στην ύπαρξη, τα προετοίμασε αυτά εξαιτίας της δικής του αγαθότητας, πώς δεν θα μας χαρίσει και την απόλαυσή τους; Και για το ότι εκ των προτέρων ετοίμασε για εμάς αυτά τα αγαθά, άκουσέ τον να το λέει προς εκείνους που στέκονται στα δεξιά: «Ελάτε, οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς προ καταβολής κόσμου». Είδες την υπερβολή της αγαθότητας, πόση φιλανθρωπία έχει επιδείξει για το γένος μας, ώστε και πριν από την καταβολή του κόσμου να έχει προετοιμάσει για εμάς την απόλαυση της βασιλείας;

ΣΤ΄. Δες ψυχή φλεγόμενη, δες λογισμό πτερωμένο, δες διάνοια που κατακαίγεται από τον πόθο για τον Θεό. «Αυτό που ζω τώρα», λέει, «το ζω με πίστη». Διότι μην νομίσετε, λέει, ότι συμμετέχω σε κάτι από τα πράγματα της παρούσας ζωής. Επειδή, αν και περιβάλλομαι από σάρκα και είμαι δεμένος με τις ανάγκες της φύσης, εντούτοις ζω με την πίστη στον Χριστό, περιφρονώντας όλα τα παρόντα, προσπερνώντας τα πάντα με την ελπίδα σε Αυτόν, και έχω τη διάνοιά μου προσηλωμένη σε Αυτόν. Έπειτα, για να μάθεις την υπερβολή της αγάπης του, λέει: «Ζω με την πίστη στον Υιό του Θεού, ο Οποίος με αγάπησε και παρέδωσε τον Εαυτό Του για χάρη μου». Πρόσεξε πόση είναι η υπερβολή της ευγνωμοσύνης του. Τι λες, ω μακάριε Παύλε; Πριν από λίγο έλεγες: «Αυτός που δεν λυπήθηκε τον δικό Του Υιό, αλλά Τον παρέδωσε για χάρη όλων μας»· και τώρα λες, «Αυτού που με αγάπησε», και οικειοποιείσαι την κοινή ευεργεσία; Ναι, λέει· διότι, αν και η θυσία έχει προσφερθεί από Αυτόν για όλο το ανθρώπινο γένος, εντούτοις, εξαιτίας της αγάπης μου γι' Αυτόν, εγώ οικειοποιούμαι το γεγονός. Έτσι συνηθίζουν να κάνουν και οι προφήτες και να λένε: «Ο Θεός, ο Θεός μου»· αν και είναι Θεός όλης της οικουμένης· αλλά είναι χαρακτηριστικό γνώρισμα του πόθου το να οικειοποιείται κανείς τα κοινά. «Στην πίστη του Υιού του Θεού», λέει, «ο Οποίος με αγάπησε». Τι λες; Μόνο εσένα αγάπησε;

Ναι, λέει· δεν τα λέω αυτά ερχόμενος σε αντίφαση με τον εαυτό μου, αλλά για να παρηγορήσω τον δικό μου πόθο. Και πρόσεξε πάλι ότι μας διδάσκει και κάτι άλλο μέσα από αυτά που έχουν ειπωθεί. Διότι, ενώ πιο πάνω είπε για τον Πατέρα ότι «για χάρη όλων μας Τον παρέδωσε», εδώ λέει: «Παρέδωσε τον εαυτό Του»· εκεί μεν, για να δείξει την ομόνοια και την ομοτιμία του Πατέρα και του Υιού, και για να υπαινιχθεί τη θεία οικονομία· επειδή και αλλού λέει: «Έγινε υπήκοος μέχρι θανάτου», επιβεβαιώνοντας παντού την οικονομία. Εδώ όμως έχει θέσει το «Παρέδωσε τον εαυτό Του», για να δείξει ότι εκούσια καταδέχτηκε το πάθος, και όχι από ανάγκη ούτε με τη βία, αλλά επειδή ήθελε και επιθυμούσε να εξασφαλίσει τη σωτηρία για ολόκληρο το ανθρώπινο γένος, υπέμεινε τον σταυρό. Ποια αντάξια αγάπη, λοιπόν, θα μπορέσουμε να επιδείξουμε προς Εκείνον που επέδειξε τόσο πλούσια αγάπη για εμάς;

Διότι έπρεπε η αλήθεια να προδιαγραφεί μέσα στη σκιά. Παρατήρησε, λοιπόν, αγαπητέ, πώς τα πάντα προτυπώνονταν μέσω της σκιάς· μονογενής εκεί, μονογενής και εδώ· αγαπητός εκεί και γνήσιος, αγαπητός και εδώ και γνήσιος. «Διότι αυτός είναι», λέει, «ο Υιός μου ο αγαπητός, στον οποίο ευαρεστήθηκα». Εκείνος προσφερόταν από τον πατέρα του ως ολοκαύτωμα, και τούτον ο Πατέρας τον παρέδωσε. Και αναφωνεί ο Παύλος λέγοντας: «Αυτός που δεν λυπήθηκε τον ίδιο του τον Υιό, αλλά τον παρέδωσε για χάρη όλων μας, πώς δεν θα μας χαρίσει τα πάντα μαζί με αυτόν;» Μέχρι αυτό το σημείο φτάνει η σκιά· από εδώ και πέρα, όμως, η αλήθεια των πραγμάτων αποδεικνύει την τεράστια υπεροχή της.

Εφόσον αυτή παραμένει, όλα είναι εύκολα και ευχερή. Γυμνός εξήλθες από την κοιλιά της μητέρας σου, και γυμνός θα απέλθεις. Αλλά μήπως σε εξορίζει κάποιος; Του Κυρίου είναι η γη και το πλήρωμά της. Μήπως πεθαίνεις; Όμως ο θάνατος για σένα είναι αποδημία. Μόνο την πίστη να μην απωλέσεις, τον ανάλωτο θησαυρό, την αδαπάνητη πίστη. Μάρτυρες αυτών των αληθειών είναι τούτοι οι μάρτυρες· επειδή δεν απώλεσαν την πίστη, ακόμη και μετά την τελευτή τους είναι ισχυρότεροι από τους ζωντανούς. Γι' αυτό έγινα άνθρωπος, γι' αυτό ανέλαβα σάρκα, για να μετατρέψω την οικουμένη σε Εκκλησία. Διότι η Εκκλησία είναι εξαιρετικά πολύτιμη για τον Θεό, καθώς δεν ασφαλίζεται με τοίχους, αλλά τειχίζεται με την πίστη. Για την Εκκλησία στερεώθηκε ο ουρανός, εκχύθηκε η θάλασσα, απλώθηκε ο αέρας, θεμελιώθηκε η γη, φυτεύθηκε ο παράδεισος, δόθηκε νόμος, απεστάλησαν προφήτες, έγιναν θαύματα, το πέλαγος σχιζόταν και ξαναενωνόταν, η πέτρα διαρρηγνυόταν και πάλι έκλεινε, κατέβαινε το μάννα και ετοιμαζόταν αυτοστιγμεί τράπεζα. Για την Εκκλησία υπήρξαν προφήτες, για την Εκκλησία απόστολοι· και προς τι να πολυλογώ; Για την Εκκλησία ο μονογενής Υιός του Θεού έγινε άνθρωπος, όπως λέει ο Παύλος: «Εκείνος που δεν λυπήθηκε ούτε τον ίδιο Του τον Υιό». Δεν λυπήθηκε τον Υιό, για να περιφρουρήσει την Εκκλησία· έχυσε το αίμα του Υιού για την Εκκλησία. Αυτό το αίμα την αρδεύει· γι' αυτό τα φυτά της δεν μπορούν να μαραθούν, ούτε φυλλορροούν.

Διότι τι έλεγε; Είθε να σε ευλογήσει ο Θεός· θα ευλογήσει τα γεννήματα της κοιλίας σου, και θα ευλογήσει την είσοδό σου και την έξοδό σου. Εδώ όμως δεν συμβαίνει έτσι, αλλά τι; Με κάθε πνευματική ευλογία. Διότι τι σου λείπει ακόμη; Έγινες αθάνατος, έγινες ελεύθερος, έγινες υιός, έγινες δίκαιος, έγινες αδελφός, έγινες συγκληρονόμος, συμβασιλεύεις, συνδοξάζεσαι· τα πάντα σου έχουν χαριστεί. Πώς δεν θα μας χαρίσει, λέει, μαζί με αυτόν και τα πάντα;

Βλέπεις τον καρπό του σταυρού, πόσο μεγάλος είναι; Μη φοβηθείς το γεγονός· διότι, αν και σου φαίνεται σκυθρωπό, γεννά αμέτρητα αγαθά. Δείχνει με αυτά το όφελος της δοκιμασίας. Έπειτα λέει: Ώστε με τη χάρη του Θεού να γευθεί τον θάνατο για κάθε άνθρωπο. Ώστε, λέει, με τη χάρη του Θεού. Και Εκείνος βέβαια τα υπέφερε αυτά εξαιτίας της χάριτος του Θεού προς εμάς· Ο οποίος δεν λυπήθηκε ούτε τον δικό Του Υιό, λέει, αλλά Τον παρέδωσε για χάρη όλων μας. Για ποιον λόγο; Δεν μας το όφειλε αυτό, αλλά το έκανε από χάρη. Και πάλι στην προς Ρωμαίους Επιστολή λέει: Πολύ περισσότερο η χάρη του Θεού και η δωρεά μέσω της χάριτος του ενός ανθρώπου, του Ιησού Χριστού, περίσσευσε στους πολλούς. Ώστε με τη χάρη του Θεού να γευθεί τον θάνατο για κάθε άνθρωπο· όχι μόνο για τους πιστούς, αλλά και για ολόκληρη την οικουμένη· διότι αυτός βέβαια πέθανε για όλους. Και τι σημασία έχει, εάν δεν πίστεψαν όλοι;

Επειδή και ο νόμος κατηγόρησε και ο Θεός καταδίκασε, ήλθε ο Χριστός και, παραδίδοντας τον εαυτό Του στον θάνατο, μας άρπαξε όλους από τον θάνατο. Ώστε, «αυτό που τώρα ζω στη σάρκα, το ζω μέσα στην πίστη». Διότι, εάν δεν συνέβαινε αυτό, τίποτε δεν θα εμπόδιζε να αφανιστούν οι πάντες, πράγμα που έγινε και κατά την εποχή του κατακλυσμού· αλλά η παρουσία του Χριστού, αφού ανέκοψε την οργή του Θεού, μας έκανε να ζούμε διά της πίστεως. Και για να βεβαιωθείς ότι αυτό εννοεί, άκουσε τα όσα ακολουθούν· διότι, αφού είπε, «αυτό που τώρα ζω στη σάρκα, το ζω μέσα στην πίστη», πρόσθεσε: «στον Υιό του Θεού, ο οποίος με αγάπησε και παρέδωσε τον εαυτό Του για μένα». Τι κάνεις, ω Παύλε; Σφετερίζεσαι τα κοινά αγαθά και ιδιοποιείσαι αυτά που έγιναν υπέρ της οικουμένης; Διότι δεν είπε: «Εκείνου που μας αγάπησε», αλλά, «Εκείνου που με αγάπησε». Και όμως, ο ευαγγελιστής λέει: «Τόσο πολύ αγάπησε ο Θεός τον κόσμο»· και εσύ ο ίδιος λες: «Αυτός που δεν λυπήθηκε ούτε τον δικό Του Υιό, αλλά Τον παρέδωσε», όχι για σένα, αλλά για όλους· και πάλι: «Για να αποκτήσει για τον εαυτό Του λαό περιούσιο».

Το όλον ονομάζεται πλήρωμα. Έπειτα η λέξη «Σωματικώς», τι θέλει να δηλώσει; Ότι κατοικεί όπως σε κεφαλή. Και γιατί λέει πάλι το ίδιο: «Και είστε εν αυτώ πεπληρωμένοι»; Τι σημαίνει λοιπόν αυτό; Σημαίνει ότι δεν έχετε τίποτα λιγότερο από αυτόν· όπως ακριβώς κατοίκησε σε εκείνον, έτσι και σε εσάς. Διότι ο Παύλος διαρκώς αγωνίζεται να μας φέρει κοντά στον Χριστό, όπως όταν λέει: «Μας ανέστησε μαζί του και μας έβαλε να καθίσουμε μαζί του»· και: «Εάν υπομένουμε, θα συμβασιλεύσουμε»· και: «Πώς δεν θα μας χαρίσει τα πάντα μαζί με αυτόν;»· και μας ονομάζει συγκληρονόμους. Έπειτα, ως προς το αξίωμα λέει: «Και αυτός είναι η κεφαλή κάθε αρχής και εξουσίας». Αυτός που είναι ανώτερος από όλα, η αιτία των πάντων, δεν είναι άραγε ομοούσιος; Έπειτα εισήγαγε το ζήτημα της ευεργεσίας με θαυμαστό τρόπο, και μάλιστα πολύ πιο θαυμαστό από ό,τι στην προς Ρωμαίους επιστολή. Διότι εκεί μεν λέει: «Περιτομή καρδιάς εν πνεύματι, όχι εν γράμματι»· εδώ όμως λέει: «Εν τω Χριστώ». «Στον οποίο και περιτμηθήκατε με περιτομή αχειροποίητη, με την αποβολή του σώματος των αμαρτιών της σαρκός, με την περιτομή του Χριστού».

Και χρησιμοποιεί τις λέξεις με υπερβολή και πολλή θέρμη, για να καταδείξει την αγάπη Του. Πώς, λοιπόν, θα μας εγκαταλείψει, για χάρη των οποίων δεν λυπήθηκε τον ίδιο Του τον Υιό, αλλά Τον παρέδωσε για όλους εμάς;

Αναλογίσου, πράγματι, πόσης αγαθότητος δείγμα είναι το να μη φεισθεί ούτε τον ίδιο του τον Υιό, αλλά να τον παραδώσει, και μάλιστα να τον παραδώσει για χάρη όλων, και των ευτελών και των αγνωμόνων και των εχθρών και των βλασφήμων. Πώς, λοιπόν, δεν θα μας χαρίσει τα πάντα μαζί με αυτόν; Αυτό δε που λέει, έχει την εξής έννοια: Εάν χάρισε τον Υιό του, και δεν τον χάρισε απλώς, αλλά τον παρέδωσε και σε σφαγή, γιατί πλέον αμφιβάλλεις για τα υπόλοιπα, εφόσον έλαβες τον Δεσπότη; Γιατί διστάζεις για τα κτήματα, εφόσον έχεις τον Κύριο; Διότι αυτός που έδωσε το μείζον στους εχθρούς του, πώς δεν θα δώσει τα ελάσσονα στους φίλους του; Ποιος θα εγείρει κατηγορία εναντίον των εκλεκτών του Θεού;

Διότι είμαστε πρεσβευτές υπέρ του Χριστού, σαν να παρακαλεί ο Θεός μέσω ημών. Αλλά όμως, μολονότι και ο Θεός παρακαλεί, και άνθρωποι γίνονται πρεσβευτές υπέρ του Χριστού προς τους ανθρώπους, δεν θεωρούμε ότι εξάγεται από αυτά τίποτε το ανάξιο για την αξία Εκείνου, παρά μόνο ένα συμπεραίνουμε από όλα όσα ειπώθηκαν: την ένταση της αγάπης Του. Αυτό ακριβώς ας κάνουμε και εδώ. Εάν, λοιπόν, και το Πνεύμα μεσιτεύει με στεναγμούς αλάλητους, και ο Χριστός πέθανε και μεσιτεύει υπέρ ημών, και ο Πατέρας δεν λυπήθηκε τον ίδιο Του τον Υιό για χάρη σου, και σε εξέλεξε και σε δικαίωσε, τι λοιπόν φοβάσαι; Γιατί τρέμεις, ενώ απολαμβάνεις τόση αγάπη και τόση φροντίδα; Γι' αυτό ακριβώς, αφού κατέδειξε την άφθονη άνωθεν πρόνοια, με παρρησία πλέον προσθέτει τα εξής, και δεν λέει ότι «Οφείλετε και εσείς να Τον αγαπάτε έτσι», αλλά, σαν να κυριεύθηκε από θείο ενθουσιασμό από αυτήν την άφατη πρόνοια, λέει: Ποιος θα μας χωρίσει από την αγάπη του Χριστού; Και δεν είπε: Του Θεού· τόσο αδιάφορο είναι γι' αυτόν το να τον ονομάζει Χριστό ή Θεό. Μήπως η θλίψη, ή η στενοχώρια, ή ο διωγμός, ή η πείνα, ή η γυμνότητα, ή ο κίνδυνος, ή η μάχαιρα; Δες τη σύνεση του μακαρίου Παύλου.

Ποιος κύριος έδωσε τον δικό του γιο για χάρη ενός δούλου; Κανείς· αντίθετα, όλοι θα προτιμούσαν μάλλον να δώσουν τους δούλους για χάρη των παιδιών τους. Εδώ όμως συμβαίνει το αντίθετο: δεν λυπήθηκε τον ίδιο Του τον Υιό, αλλά Τον παρέδωσε για χάρη όλων μας, για χάρη των εχθρών, αυτών που Τον μισούσαν. Οι δούλοι, ακόμη και αν τους ανατεθούν βαριές προσταγές, δεν δυσανασχετούν τόσο, και μάλιστα εάν είναι ευγνώμονες· εμείς όμως δυσφορούμε για αναρίθμητα πράγματα. Στους δούλους ο κύριος δεν υπόσχεται τίποτε τέτοιο, σαν αυτό που υπόσχεται σε εμάς ο Θεός. Αλλά τι; Την ελευθερία σε τούτο τον κόσμο, η οποία πολλές φορές είναι βαρύτερη από τη δουλεία.