Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ 8:32

Στους Ιουδαίους, λοιπόν, ο Θεός συνέδεσε την ετήσια υπενθύμιση των ευεργεσιών Του με τις γιορτές· σε εσένα, όμως, σχεδόν κάθε μέρα, μέσω αυτών των μυστηρίων. Μην ντρέπεσαι, λοιπόν, τον σταυρό· διότι αυτά είναι τα ιερά μας σεβάσματα, αυτά είναι τα μυστήριά μας. Με αυτό το δώρο κοσμούμαστε, με αυτό καλλωπιζόμαστε. Και αν πω ότι εξέτεινε τον ουρανό, ότι άπλωσε τη γη και τη θάλασσα, ότι έστειλε προφήτες και αγγέλους, δεν θα αναφέρω τίποτα ισάξιο. Διότι το αποκορύφωμα των αγαθών είναι τούτο: ότι δεν λυπήθηκε ούτε τον ίδιο Του τον Υιό, προκειμένου να σώσει τους αποξενωμένους δούλους Του. Κανένας Ιούδας, λοιπόν, ας μην προσέρχεται σε αυτήν την τράπεζα, κανένας Σίμων· διότι και οι δύο αυτοί καταστράφηκαν εξαιτίας της φιλαργυρίας. Ας αποφύγουμε, λοιπόν, αυτό το βάραθρο, και ας μην νομίζουμε ότι αρκεί για τη σωτηρία μας το να προσφέρουμε ένα χρυσό και λιθοκόλλητο ποτήριο στην τράπεζα, αφού προηγουμένως έχουμε απογυμνώσει χήρες και ορφανά.

ΙΣΤ΄. Κατανοήστε αυτό που λέγεται, μην το χάσετε· γι' αυτό κοπιάζω, για να το κατανοήσετε. Σε δύο μέρη λοιπόν ήταν χωρισμένη η προίκα της: στα παρόντα και στα μέλλοντα· στα ορατά και στα ακουόμενα· στα δεδομένα και στα πιστευόμενα· σε όσα βιώνονται εμπειρικά και σε όσα πρόκειται να απολαύσουμε· σε όσα ανήκουν στην παρούσα ζωή και σε όσα θα γίνουν μετά την ανάσταση. Αυτά τα βλέπεις, εκείνα τα ακούς. Δες λοιπόν τι της λέει, για να μη νομίσει ότι έλαβε μόνο αυτά· αν και ήταν μεγάλα και άρρητα και ξεπερνούσαν κάθε διάνοια. Άκουσε, θυγατέρα, και δες· άκουσε εκείνα και δες αυτά· για να μη λες: Πάλι στην ελπίδα; πάλι στην πίστη; πάλι στο μέλλον; Και δες· άλλα τα δίνω και άλλα τα υπόσχομαι· εκείνα λοιπόν εναπόκεινται στην ελπίδα, αυτά όμως λάβε τα ως ενέχυρα, αυτά λάβε τα ως αρραβώνα, αυτά λάβε τα ως απόδειξη. Σου υπόσχομαι βασιλεία· πίστεψε εξαιτίας των παρόντων, πίστεψέ με. Βασιλεία μού υπόσχεσαι; Ναι. Το μεγαλύτερο σου έδωσα, τον Δεσπότη της βασιλείας, ο Οποίος δεν λυπήθηκε τον ίδιο Του τον Υιό, αλλά Τον παρέδωσε για χάρη όλων μας· πώς λοιπόν δεν θα μας χαρίσει τα πάντα μαζί με Αυτόν; Ανάσταση σωμάτων δίνεις; Ναι.

Διότι δεν μαθήτευσε στον Χριστό που λέει: «Εκείνος που αγαπά πατέρα ή μητέρα, ή υιό ή θυγατέρα περισσότερο από εμένα, δεν είναι άξιός μου». Μιμούνταν όμως τον Πατέρα για τον οποίο έχει ειπωθεί: «Αυτός που δεν λυπήθηκε ούτε τον δικό του Υιό, αλλά τον παρέδωσε για χάρη όλων μας». «Πού είναι το πρόβατο;» ρωτά με σύνεση το παιδί. Τι απαντά λοιπόν ο πατέρας; «Ο Θεός θα φροντίσει να βρει για τον εαυτό του πρόβατο για ολοκαύτωμα, παιδί μου»· όχι δούλο, αλλά Υιό. Εκείνος ήταν μονογενής, και ο Θεός μονογενής· εκείνος έφερε στους ώμους του τα ξύλα, και ο Χριστός στους ώμους του τον σταυρό· εκείνος, χωρίς να έχει αμαρτήσει σε τίποτα, επρόκειτο να σφαγιαστεί, και ο Υιός του Θεού, χωρίς να έχει αμαρτήσει σε τίποτα, σταυρώθηκε· εκείνος και σφαγιάστηκε και δεν σφαγιάστηκε, και ο μονογενής Υιός του Θεού και σφαγιάστηκε και δεν σφαγιάστηκε, και πέθανε και δεν πέθανε· διότι, όσον αφορά την προαίρεση, εκείνος πέθανε, όσον αφορά όμως την έκβαση των πραγμάτων, δεν πέθανε· ο δε Υιός του Θεού πέθανε κατά τη σάρκα, αλλά η θεότητα παρέμεινε απαθής.

Εδώ όμως συμβαίνει το αντίθετο: δεν λυπήθηκε τον ίδιο Του τον Υιό, αλλά Τον παρέδωσε για όλους εμάς, για όλους τους εχθρούς που Τον μισούσαν. Οι υπηρέτες, έστω και αν προστάζονται να κάνουν βαριές εργασίες, δεν δυσανασχετούν τόσο, και μάλιστα αν είναι ευγνώμονες· εμείς όμως δυσφορούμε για χίλια δυο πράγματα. Στους υπηρέτες κανείς δεν υπόσχεται κάτι τέτοιο σαν αυτό που μας υπόσχεται ο Θεός. Αλλά τι; Την ελευθερία, λέει, την επίγεια, η οποία είναι πολλές φορές χειρότερη από τη δουλεία. Διότι πολλές φορές ενέσκηψε πείνα, και έγινε αυτή η ελευθερία πιο πικρή από τη δουλεία· και μάλιστα αυτό θεωρείται το μεγαλύτερο δώρο. Στον Θεό όμως τίποτα δεν είναι πρόσκαιρο, τίποτα δεν είναι φθαρτό. Αλλά τι; «Δεν σας αποκαλώ δούλους», λέει· «εσείς είστε φίλοι μου». Ας ντραπούμε, αγαπητοί, ας φοβηθούμε. Έστω και όπως οι υπηρέτες υπηρετούν εμάς, ας υπηρετήσουμε κι εμείς τον Δεσπότη· ή μάλλον, ούτε κατά ένα ελάχιστο ποσοστό δεν επιδεικνύουμε εμείς παρόμοια αφοσίωση. Εκείνοι, εξαιτίας της ανάγκης τους, επιδεικνύουν καρτερία, έχοντας μόνο τα απολύτως αναγκαία σκεπάσματα και τροφή· εμείς όμως, μέσα στην τρυφηλότητα, εκτρεπόμαστε σε αλαζονεία. Αν από πουθενά αλλού, ας διδαχθούμε τουλάχιστον από αυτούς τους κανόνες της καρτερίας.

Ο Ισαάκ ήταν ταυτόχρονα και τέκνο και θύμα. Παρομοίως και ο Χριστός είναι Υιός του Θεού, και ο αμνός που αίρει την αμαρτία του κόσμου. Ο πατέρας δεν φείδεται τον Ισαάκ, αλλά ούτε και ο Θεός τον Χριστό. Διότι δεν εφείσθη τον ίδιο Του τον Υιό, αλλά τον παρέδωσε για χάρη όλων μας. Την τρίτη ημέρα μετά τη θυσία, η μητέρα βλέπει ζωντανό τον Ισαάκ· την τρίτη ημέρα και η Εκκλησία βλέπει άφθαρτο τον Σωτήρα. Και αυτά μεν τα αναφέρουμε εν παρόδω σχετικά με τους τύπους.

Διότι αυτό σημαίνει το «Κατά Θεόν». «Γνωρίζουμε δε ότι σε αυτούς που αγαπούν τον Θεό, τα πάντα συνεργούν στο αγαθό». Και αυτά που φαίνεται να είναι λυπηρά, λέει, εάν τα υποστούμε για τον Θεό, θα καταλήξουν για εμάς σε αγαθό τέλος. Αυτό έκανε και στην περίπτωση της καμίνου της Βαβυλώνας, και στην περίπτωση των αποστόλων. «Σε εκείνους που είναι κλητοί σύμφωνα με την πρόθεση». Αναφέρει εδώ την «πρόθεση», για να μην αποδώσεις τα πάντα στην κλήση, επειδή τότε θα προέκυπτε η αντίρρηση: και γιατί δεν σώθηκαν όλοι; «Επειδή εκείνους που προγνώρισε, αυτούς και προόρισε να γίνουν σύμμορφοι με την εικόνα του Υιού του, ώστε να είναι αυτός πρωτότοκος ανάμεσα σε πολλούς αδελφούς. Και εκείνους που προόρισε, αυτούς και κάλεσε». Έδειξε την αξία τους, το πώς δηλαδή ο Θεός από την αρχή ήταν διατεθειμένος απέναντί τους. «Και αυτούς που κάλεσε, αυτούς και δικαίωσε». Μέσω του λουτρού της παλιγγενεσίας. «Και αυτούς που δικαίωσε, αυτούς και δόξασε». Μέσω των χαρισμάτων, μέσω της υιοθεσίας. «Τι λοιπόν θα πούμε για αυτά; Αν ο Θεός είναι μαζί μας, ποιος μπορεί να είναι εναντίον μας; Αυτός που δεν λυπήθηκε ούτε τον ίδιο του τον Υιό, αλλά τον παρέδωσε για όλους εμάς, πώς δεν θα μας χαρίσει τα πάντα μαζί με αυτόν;» Ακόμη και αν κάποιοι δυσπιστούν για τα μελλοντικά, λέει, εντούτοις απέναντι στα αγαθά που έχουν ήδη πραγματοποιηθεί δεν θα είχαν να πουν απολύτως τίποτα.

Αν καταδέχθηκε τη βοήθεια των αγγέλων —διότι λέει: «Και ιδού, άγγελος τον ενίσχυσε», το οποίο αποτελεί νόμο της ανθρώπινης φύσης— δεν ανέλαβε το θέλημα; Διότι λέει ότι «στους αγγέλους του θα δώσει εντολή για σένα, και θα σε σηκώσουν στα χέρια». Αν καταδέχθηκε την εγκατάλειψη, δεν ανέλαβε το θέλημα; Διότι λέει: «Ελωΐ, ελωΐ, λιμάς αβαχθανή; δηλαδή: Θεέ μου, Θεέ μου, γιατί με εγκατέλειψες;». Διότι ο Θεός και Πατέρας παρέδωσε τον μονογενή του Υιό, που έγινε άνθρωπος, σε θάνατο για χάρη μας· διότι, ενώ η μεν σάρκα του ούτε εγκαταλείφθηκε ούτε χωρίστηκε από τη θεότητά του ούτε γνώρισε φθορά, ούτε η ψυχή του εγκαταλείφθηκε στον Άδη, ωστόσο ο Θεός και Πατέρας δεν λυπήθηκε τον ίδιο του τον Υιό, αλλά για χάρη μας τον παρέδωσε σε ύβρεις και ατιμώσεις και σε αδιάβλητα και αναμάρτητα πάθη και στον θάνατο. Γι' αυτό, αφού έγινε υπήκοος κατά την πατρική ευδοκία μέχρι θανάτου και περιφρόνησε την αισχύνη, στεφάνωσε τη φύση μας με δόξα και με την τιμή της αφθαρσίας.

Όμως ας παραθέσουμε προς το παρόν πρώτα με τη σειρά το κείμενο, και, αφού διορθώσουμε και διακρίνουμε με τη βοήθεια του Θεού, κατά τις δυνατότητές μας, τα σφάλματα και τις συγχύσεις που υπάρχουν σε αυτό, να υποδείξουμε ευκρινώς ποια είναι τα λόγια της άμεμπτης νύμφης και ποια του άμωμου νυμφίου. Τότε ίσως, εάν η χάρη του Αγίου Πνεύματος μας χορηγήσει γνώση και λόγο, θα αποτολμήσουμε και κάποια συνοπτική ερμηνεία. Συνοπτική, διότι δεν πρέπει να αναλύουμε εξονυχιστικά και να εξερευνούμε τις λέξεις του, επειδή το Άσμα διεξάγει ολόκληρη τη συνομιλία του με τρόπο ερωτικό. Διότι, αν και τα νοήματά του είναι πνευματικά, εντούτοις οι εκφράσεις του είναι αισθητές· και όσες ακριβώς εκδηλώσεις έχει ο εμπαθής και αισθητός έρωτας, τόσους και περισσότερους τρόπους ευδόκησε η χάρη του Πνεύματος, μέσω αυτού του Άσματος, να έχει και ο θείος έρωτας. Και έλαβε δύο πρόσωπα, του εραστή και της ερωμένης, δηλαδή του νυμφίου και της νύμφης, και όλα τα τεχνάσματα και τα λόγια που διαδραματίζονται μεταξύ τους, ώστε από αυτό να μυηθούμε εμείς στο πόσο έρωτα έτρεφαν οι ψυχές των αγίων προς τον Θεό, και ο Θεός προς αυτές. Διότι Εκείνος μεν «δεν εφείσθη του ιδίου Του του Υιού, αλλά υπέρ αυτών Τον παρέδωσε στον θάνατο», ενώ αυτές, μέχρι την έσχατη αναπνοή του σώματος, δεν έπαψαν να ομολογούν τον λόγο της πίστεως ενώπιον βασιλέων και τυράννων.

Ρωμ 8,28 <Σε εκείνους που είναι κλητοί κατά την πρόθεσή Του,> δηλαδή σε εκείνους που κατά τη γνώμη ή την προαίρεσή τους αξιώθηκαν την κλήση. Ρωμ 8,30-33 <Τι θα πούμε λοιπόν σε αυτά;> Σε ποια; Στο ότι <προόρισε,> ότι <κάλεσε,> ότι <δικαίωσε,> ότι <δόξασε.> Απέναντι σε τόση αφθονία ευεργεσιών τι θα πούμε; Μήπως δεν υστερούμε, λέει, ακόμη και σε λόγια ευχαριστίας, πόσο μάλλον σε έργα ανταπόδοσης; Τόσο άφατη είναι η χάρη Του προς εμάς. Έπειτα, εξάγοντας από αυτό ένα συμπέρασμα, λέει: Αν ο <Θεός είναι υπέρ ημών, ποιος θα είναι εναντίον μας;> Κανείς. Διότι, ακόμη κι αν κάποιοι επιχειρήσουν να μας βλάψουν, δεν θα βλάψουν αλλά θα ωφελήσουν. Από πού είναι φανερό ότι ο Θεός είναι υπέρ ημών; Και από τα προαναφερθέντα, και από το μέγιστο, το οποίο εκπλήσσει κάθε διάνοια: ότι για χάρη μας <δεν λυπήθηκε τον ίδιο Του τον Υιό.> Αν λοιπόν ο Θεός είναι υπέρ ημών, προφανώς θα μεταστρέψει τα πάντα προς το συμφέρον μας, και όσα φαίνονται λυπηρά θα τα καταστήσει πρόξενα χαράς, όπως ακριβώς και στην περίπτωση των ίδιων των αποστόλων και των μαρτύρων, όπου έκανε τις θλίψεις, τους διωγμούς και τους θανάτους αιτία για στεφάνια και βραβεία, και πρόξενα της βασιλείας των ουρανών. Έτσι, λοιπόν, αρκεί μόνο να μην αποκάμουμε εμείς, και κανείς δεν θα ισχύσει εναντίον μας.

Έχει θέσει το «αυτός που δεν λυπήθηκε ούτε τον ίδιο του τον Υιό» και τα εξής, για να αναδείξει, όπως είπαμε, την άφατη πρόνοια του Θεού για εμάς, και συγχρόνως να μας προτρέψει μέσω του παραδείγματος, εάν υποφέρουμε κάτι δυσάρεστο από κάποιους, να κάνουμε υπομονή και να καρτερούμε· και όχι μόνο αυτό, αλλά και για να μας αναπτερώσει και να μας παρηγορήσει. Διότι εάν ο Υιός έπαθε τόσα πολλά για χάρη σου, τι πρέπει να πάθεις εσύ για Εκείνον; Και εάν Εκείνος, παρότι έπαθε τόσα, δεν δέχθηκε καμία απολύτως μείωση της πατρικής δόξας και θεότητας, ούτε εσύ να ολιγωρείς όταν τα πάσχεις αυτά· διότι θα αξιωθείς όλα όσα έχουν υποσχεθεί και μετά τα πάθη και μετά τον θάνατο. Όσο για το «πώς δεν θα μας χαρίσει τα πάντα μαζί με αυτόν;», θέλοντας να παρουσιάσει το αναμφισβήτητο και αναπόδραστο της δωρεάς, λέει ότι μαζί με αυτόν θα μας τα χαρίσει όλα. Θα πεις, λέει, μήπως τυχόν μας ξεχάσει; Άρα θα ξεχάσει και τον Υιό· διότι «μαζί με αυτόν μας χαρίζει τα πάντα»· ώστε οπωσδήποτε και χωρίς καμία αμφιβολία θα επιτύχουμε αυτά που μας έχουν υποσχεθεί. Αφού δε μίλησε για τους πειρασμούς των θλίψεων και των βασάνων λέγοντας το «ποιος θα είναι εναντίον μας;», τώρα αναφέρει ένα άλλο είδος πειρασμών: τους ονειδισμούς, τις επικρίσεις, τις λοιδορίες, τις διαβολές που εκτόξευαν οι άπιστοι εναντίον των πιστών. Και αυτό το φανερώνει λέγοντας: «ποιος θα κατηγορήσει τους εκλεκτούς του Θεού;» Και αποδεικνύει και εδώ, όπως και στα προηγούμενα, ότι εφόσον ο Θεός δικαιώνει, μάταια φλυαρούν όσοι κατηγορούν και κατακρίνουν.

Στο δε ένατο, σχετικά με το «Η δε πέτρα ήταν ο Χριστός», και σχετικά με το «Θα δείτε τη ζωή σας κρεμασμένη μπροστά στα μάτια σας», και σχετικά με το «Η πύλη αυτή θα είναι κλειστή», όλα αυτά ερμηνεύονται με ασέβεια. Στο δε δέκατο, σχετικά με το «Σε εσάς εστάλη ο λόγος της σωτηρίας», και σχετικά με το «Αυτός που δεν λυπήθηκε τον ίδιο Του τον Υιό», και σχετικά με το «Τα χέρια μας ψηλάφησαν, περί του Λόγου της ζωής», και σχετικά με το «Τόσο αγάπησε ο Θεός τον κόσμο, ώστε τον Υιό Του τον μονογενή» και τα εξής.

Ο Θεός λοιπόν και οι άγγελοι ήλθαν για τη δική σου σωτηρία. Διότι ο Βασιλεύς, ο Υιός του Βασιλέως, έκανε συμβούλιο με τον Πατέρα του, και απεστάλη ο Λόγος και, αφού ενδύθηκε σάρκα και απέκρυψε τη δική του θεότητα, ώστε μέσω του ομοίου να σώσει το όμοιο, παρέδωσε τη ζωή του επάνω στον σταυρό. Τόσο μεγάλη είναι η αγάπη του Θεού προς τον άνθρωπο· επέλεξε ο αθάνατος να σταυρωθεί για εσένα. Βλέπε λοιπόν πώς «ο Θεός αγάπησε τον κόσμο, ώστε έδωσε τον μονογενή του Υιό υπέρ αυτών»· «πώς δεν θα μας χαρίσει τα πάντα μαζί με αυτόν;» Και πάλι αλλού λέγει: «αλήθεια σας λέγω, θα τον καταστήσει κύριο επί πάντων των υπαρχόντων του». Δείχνει δε και αλλού ότι οι άγγελοι είναι λειτουργοί των αγίων. Διότι και ο Ηλίας, όταν ήταν στο όρος και ήλθαν εναντίον του οι αλλόφυλοι, ο υπηρέτης έλεγε: «πολλοί έρχονται εναντίον μας και εμείς είμαστε μόνοι»· τότε αποκρίνεται ο Ηλίας: «δεν βλέπεις στρατόπεδα και πλήθη αγγέλων μαζί μας ολόγυρα να μας βοηθούν;» Βλέπεις ότι ο Δεσπότης και τα πλήθη των αγγέλων συμπαρίστανται στους δούλους του. Πόση αξία λοιπόν έχει η ψυχή και πώς έχει τιμηθεί από τον Θεό, αφού ο Θεός και οι άγγελοι την επιζητούν για τη δική τους κοινωνία και για τη βασιλεία. Ο δε σατανάς και οι δυνάμεις του την επιζητούν για το δικό τους μέρος.

Ο Θεός λοιπόν και οι άγγελοι ήλθαν για τη δική σου λύτρωση και σωτηρία. Ο Βασιλιάς, ο Υιός του Βασιλιά, έκανε συμβούλιο και, αφού ήλθε, παρέδωσε την ψυχή Του πάνω στον σταυρό. Και τόσο μεγάλη είναι η αγάπη του Θεού προς τον άνθρωπο, ώστε ο Αθάνατος σταυρώνεται για εσένα. «Διότι τόσο αγάπησε ο Θεός τον κόσμο, ώστε έδωσε τον μονογενή Του Υιό» υπέρ αυτού· «Πώς δεν θα μας χαρίσει τα πάντα μαζί με Αυτόν;» Και αλλού πάλι λέει: «Αλήθεια, αλήθεια σας λέω ότι θα τον καταστήσει κύριο σε όλα τα υπάρχοντά του». Διότι και ο Ελισσαίος, όταν βρισκόταν στο όρος και ήλθαν εναντίον του οι αλλόφυλοι, ο υπηρέτης του έλεγε: «Πολλοί έρχονται εναντίον μας, και εμείς είμαστε μόνοι». Ο Ελισσαίος απάντησε: «Δεν βλέπεις τα στρατόπεδα και τα πλήθη των αγγέλων γύρω μας που μας βοηθούν;» Βλέπεις ότι τα πάντα και πλήθη αγγέλων συμπαρίστανται στους δούλους του Θεού. Πόσο σπουδαία είναι, λοιπόν, η ψυχή, ώστε ο Θεός και οι άγγελοι να την επιζητούν για τη δική τους κοινωνία και για τη βασιλεία, και ο σατανάς και οι δυνάμεις του να την επιζητούν για το δικό τους μέρος.

Ο Ισαάκ ήταν ταυτόχρονα και τέκνο και θύμα, παρομοίως και ο Χριστός είναι Υιός του Θεού και αμνός που αίρει την αμαρτία του κόσμου. Δεν λυπάται τον Ισαάκ ο πατέρας, αλλά ούτε και ο Θεός τον Χριστό, «διότι αυτός που δεν λυπήθηκε τον ίδιο του τον Υιό, αλλά τον παρέδωσε για χάρη όλων μας». Τρεις ημέρες μετά τη θυσία η μητέρα βλέπει ζωντανό τον γιο της, τρεις ημέρες μετά η Εκκλησία βλέπει άφθαρτο τον Σωτήρα. Αυτά λοιπόν ας ειπωθούν παρεμπιπτόντως σχετικά με τους τύπους. Ο Αβραάμ έχει ήδη φτάσει στον τόπο της ιερουργίας, έχοντας πλέον εισέλθει στον αγώνα, κατά τον οποίο μάχονται η φύση και η προαίρεση. Στεφανώνεται όμως η γνώμη νικώντας τη φύση και ο δίκαιος αποφέρει τα νικητήρια της φιλοθεΐας έναντι της φιλοτεκνίας. Ήλθε ο πατέρας με το τέκνο, μόνος ο ιερέας με μόνο το θύμα, και ο παίδας ήταν τα πάντα για τον πατέρα: και διάκονος για την υπηρέτηση και θύμα για την ιερουργία. Εγώ όμως θαυμάζω και τη σύνεση του νέου. Ω, με πόσο σεβασμό πλησιάζει τον πατέρα του! «Πατέρα», λέει, «ιδού η φωτιά και τα ξύλα. Το πρόβατο πού είναι;». Δεν περιγελά τη λήθη του πατέρα του, διότι είδε τους Χαναναίους να γίνονται δούλοι εξαιτίας του γέλιου του Χαμ, αλλά ρωτά «πού;», διορθώνοντας το σφάλμα της λήθης με το σχήμα της ερώτησης. «Πατέρα», λέει, «ιδού τα ξύλα και η φωτιά. Το πρόβατο πού είναι;». Ποιος λόγος θα είναι αρκετός για να παραστήσει τη μεγαλοψυχία του ανδρός;

Πρόσεχε, λοιπόν, πώς καθοδηγείς τους αδελφούς σου και τέκνα μου, αδελφέ και τέκνο μου Λουκιανέ, όπως σε πρόσταξα, όπως πρέπει και αρμόζει, όντας απαλλαγμένος από πάθη, κενοδοξία, εμπαθή προσκόλληση και κάθε πονηρή πράξη, ώστε, λαμβάνοντας από εσένα το πρότυπο, να διαμορφώσουν όμορφα τον βίο τους. Ομοίως και εσύ, τέκνο μου Δομετιανέ, να βρίσκεσαι στην ίδια κατάσταση, πράττοντας τα ίδια με τον αδελφό σου για την φροντίδα της αδελφότητας. Στους δύο ας αναγνωρίζεται μία ψυχή, ή μάλλον σε όλους. Κανείς ας μην έχει αντίθετο θέλημα, κανείς ας μην ιδιογνωμεί, κανείς ας μην αδρανεί, κανείς ας μη γογγύζει, κανείς ας μη νοθεύεται. Όλοι να είστε πρόθυμοι, όλοι ευχάριστοι, δραστήριοι, με κατάνυξη, πρόθυμοι στο κάλεσμα, ευπρόσιτοι, να χαίρεστε και να αγαπάτε ο ένας τον άλλον, χωρίς φθόνο και χωρίς ζήλια, ώστε με αυτόν τον τρόπο να αναγνωρίζεται ότι ο Κύριος βρίσκεται ανάμεσά σας. Διότι, εάν «όπου είναι δύο ή τρεις συγκεντρωμένοι», σύμφωνα με την επιδιωκόμενη κατάσταση, εκεί βρίσκεται Εκείνος, πώς δεν θα είναι ανάμεσα σε εσάς που είστε περισσότεροι; Εάν βεβαίως και προσπαθείτε καθημερινά να τηρείτε τις εντολές του και ο Θεός είναι μέσα σας, τι είναι αυτό που σας λυπεί, ή σας στενοχωρεί, ή σας αποπνίγει; Τίποτα απολύτως, αλλά όλα είναι υποφερτά, έστω κι αν είναι επίπονα, είτε για την ψυχή είτε για το σώμα. Και «αν ο Θεός είναι μαζί μας, ποιος μπορεί να είναι εναντίον μας; Εκείνος, ο οποίος τον ίδιο τον Υιό του», λέει, «δεν λυπήθηκε, αλλά τον παρέδωσε για όλους μας». Και αν με αυτόν τον τρόπο φροντίσουμε να ζούμε ενάρετα, πώς δεν θα γίνουμε μαζί με Αυτόν κληρονόμοι της βασιλείας των ουρανών;

Και είναι πρέπον, όπως εγώ μεριμνώ για τα δικά σας, έτσι και εσείς για τα δικά μου· διότι εγώ βρίσκομαι μέσα σε εσάς, και εσείς σε εμένα, σύμφωνα με τον τρόπο της αγάπης· και έτσι έχει θεσπιστεί το σύστημα της αληθινής αδελφότητας. Διαφυλάξτε μου την καλή σας υποταγή ανόθευτη και ακαπήλευτη, μέσα στην οποία γεννηθήκατε και αυξηθήκατε και τελειωθήκατε και φτάσατε με τη χάρη του Θεού στο μέτρο της ομολογίας Του, τόσο στα παλαιότερα όσο και στα μεταγενέστερα. Δεν φοβηθήκατε βασιλιάδες, δεν πτοηθήκατε μπροστά σε άρχοντες, αποδυθήκατε σε αγώνες, σε χτυπήματα, σε εξορίες, σε φυλακίσεις, σε θανάτους· γίνατε ονομαστοί, πράγμα που είναι γνωστό σε όλους. Μην προδώσετε λοιπόν την αρετή σας, αδελφοί, ούτε να ντροπιάσετε το καύχημά σας, ούτε το καλό σας όνομα να αντικατασταθεί από μια κακή προσωνυμία· αλλά πάνω σε όσα προηγήθηκαν να εποικοδομήσετε τα επόμενα με αξιέπαινο τρόπο, προφυλασσόμενοι από παντού, φρουρούμενοι εσωτερικά και εξωτερικά από τις θείες εντολές, υπερβαίνοντας κάθε πειρασμό, ξεπερνώντας κάθε θλίψη, γνωρίζοντας και τούτο, ότι βρισκόμαστε ακόμη σε αγώνα και διωγμό, και δεν γνωρίζουμε τι θα φέρει η επόμενη ημέρα. Όμως, «Εάν ο Θεός είναι μαζί μας, ποιος μπορεί να είναι εναντίον μας; Αυτός που δεν λυπήθηκε τον δικό Του Υιό, αλλά Τον παρέδωσε για χάρη όλων μας, πώς δεν θα μας χαρίσει τα πάντα μαζί με Αυτόν;»

Σε εμάς όμως χαρίστηκε, σαν ένα πλούσιο τραπέζι, η διδασκαλία των αγίων· από τη μια μεριά κάποιου που νοστιμίζει τον λόγο σαν ένα είδος καρυκεύματος, από την άλλη κάποιου άλλου που επεξεργάζεται σαν χρυσάφι τα θεία ρήματα, και διαφόρων άλλων από εδώ και από εκεί που τον γλυκαίνουν με τις αποφθεγματικές ρήσεις τους. Είναι λοιπόν κατάλληλη η ευκαιρία να πούμε πλέον μαζί με τον Απόστολο: «Αν ο Θεός είναι μαζί μας, ποιος θα είναι εναντίον μας; Αυτός που δεν λυπήθηκε τον ίδιο του τον Υιό, αλλά τον παρέδωσε για χάρη όλων μας, πώς δεν θα μας χαρίσει τα πάντα μαζί με αυτόν; Ποιος θα κατηγορήσει τους εκλεκτούς του Θεού; Ο Θεός είναι εκείνος που δικαιώνει· ποιος είναι εκείνος που θα κατακρίνει; Ο Χριστός είναι αυτός που πέθανε, μάλλον δε και αναστήθηκε από τους νεκρούς, ο οποίος και βρίσκεται στα δεξιά του Θεού, ο οποίος και μεσιτεύει για εμάς», προφανώς προς τον Θεό και Πατέρα, ο οποίος και θα μας χαρίσει την αιώνια βασιλεία του, διότι σε αυτόν ανήκει η δόξα και το κράτος, μαζί με τον Πατέρα και το άγιο Πνεύμα, τώρα και πάντοτε και στους αιώνες των αιώνων.

Εκείνος μας τάραξε; Αλλά Εκείνος που είπε στη θάλασσα: «Σιώπα, πεφίμωσο», κατεύνασε και τους λογισμούς που μας κλυδωνίζουν. Και, ω της ευεργεσίας! Δεν προλαβαίνουμε να τον επικαλεστούμε, και ο αγαθός Κύριος μας προφταίνει με έλεος και οικτιρμούς, και δίνει προσευχή σε εκείνον που προσεύχεται, και διασκορπίζει το σύννεφο της λύπης, και μέσω των αγαθών λογισμών ρίχνει φως στην καρδιά. Και τι δεν κάνει άλλωστε; Διότι, αν παρέδωσε τον εαυτό του για εμάς μέχρι θανάτου, και μάλιστα θανάτου σταυρικού, «Πώς δεν θα μας χαρίσει μαζί με αυτόν τα πάντα;». Γι' αυτό ας επιμείνουμε, αδελφοί, δουλεύοντάς τον με θάρρος, ανακαλώντας τους εαυτούς μας από τις πτώσεις, τρέχοντας με ζήλο στον δρόμο της ασκήσεως, γνωρίζοντας ότι στο τέλος των αγώνων φυλάσσονται τα στεφάνια. Επομένως, ας χρησιμοποιούμε περισσότερο την εξαγόρευση των λογισμών, διότι η εξαγόρευση είναι χαλινάρι ενάντια στην αμαρτία. Ας χρησιμοποιούμε την ταπεινοφροσύνη, διότι με αυτήν συντρίβονται «τα πεπυρωμένα βέλη του πονηρού». Ας χρησιμοποιούμε την πίστη, διότι «χωρίς πίστη είναι αδύνατον να ευαρεστήσει κανείς» τον Θεό. Ίσως απορούμε και βρισκόμαστε σε αδιέξοδο για το πώς, αν και αγωνιζόμαστε, αιχμαλωτιζόμαστε από τους άτοπους λογισμούς. Αλλά αυτό το παθαίνουμε εξαιτίας της παράβασης του Αδάμ. «Διότι βασίλευσε», λέει, «ο θάνατος από τον Αδάμ μέχρι τον Μωυσή, ακόμη και σε εκείνους που δεν αμάρτησαν με παρόμοιο τρόπο με την παράβαση του Αδάμ», και η φύση μας έχει νοσήσει υπερβολικά από τη φιληδονία.