Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ 8:34

Για τον λόγο αυτόν, άλλωστε, έχουμε λάβει και την παραγγελία να μην εκδικούμαστε τους εχθρούς, επειδή εξαιτίας των αμαρτιών μας πολλές φορές ο Θεός τους εγείρει εναντίον μας και δεν επιτυγχάνουμε τίποτα πολεμώντας εκείνους τους οποίους ο Θεός ήγειρε εναντίον μας. Θέλεις να δεις την πτώση εκείνων που σε πολεμούν; Μετανόησε για όσα αμάρτησες, και οι εχθροί πέφτουν. Θεό δικαιοσύνης ονόμαζε ο Δαβίδ τον Χριστό, ο οποίος έγινε για εμάς από τον Θεό δικαιοσύνη και αγιασμός και απολύτρωση. Επειδή, λοιπόν, ο Χριστός βρίσκεται στα δεξιά του Θεού και μεσιτεύει για εμάς, μεσίτευσε και για την προσευχή του Δαβίδ. γι' αυτό, το ότι εισακούστηκε, δεν το απέδωσε στον εαυτό του, αλλά στον Χριστό, λέγοντας: «Με εισάκουσε ο Θεός της δικαιοσύνης μου». Γιατί, όμως, την ώρα ακριβώς που επικαλούνταν τον Θεό, εισακούστηκε ο Δαβίδ; Επειδή, ελεγχόμενος από τον Νάθαν, αμέσως κάμφθηκε σε μετάνοια. Επειδή, λοιπόν, υπάκουσε όταν νουθετούνταν, εισακούστηκε όταν προσευχόταν. Δεν χρονοτρίβησε αυτός ως προς τη μετάνοια και δεν βράδυνε ο Θεός ως προς την πρόνοια.

Αυτός δε ήταν ο βασιλεύων λαός, ο οποίος ευφραίνεται τη νοητή ευφροσύνη, την οποία του έχει χαρίσει ο ίδιος ο Θεός. Εγώ, λέγει, που έλαβα από εσένα τη βασιλεία, χαίρομαι με τη δική σου βοήθεια, όχι με τον θάνατο εκείνων. Θα επαινεθεί καθένας που ορκίζεται σε Αυτόν. Έτσι, λέγει, καύχημά τους θα είναι ο Χριστός, αυτών δηλαδή που βασίλευσαν· ώστε δικαίως να επαινούνται θέτοντάς Τον ως όρκο τους. Διότι θα ορκιστούν στον αληθινό Θεό, σύμφωνα με το γεγραμμένο: «Ότι φράχτηκε το στόμα εκείνων που μιλούν άδικα». Και ποιοι είναι αυτοί παρά εκείνοι που τόλμησαν να πουν: «Εξαφάνισε από τη γη έναν τέτοιον· διότι δεν του πρέπει να ζει»; Αυτών λοιπόν φράχτηκε το στόμα, όταν ο Κύριος καταπάτησε τον θάνατο και αναστήθηκε τριήμερος. Και το στόμα των ίδιων των αντικείμενων δυνάμεων φράχτηκε, εφόσον αναιρέθηκε η αμαρτία διά της χάριτος, σύμφωνα με αυτό που έχει ειπωθεί αλλού: «Και κάθε ανομία θα φράξει το στόμα της». Διότι ο Θεός είναι αυτός που δικαιώνει, και ποιος είναι αυτός που θα κατακρίνει;

Δικές του, λέγει, θεώρησε τις αγέλες που συγκεντρώνονταν από όλες τις πατριές. Θα δουν οι ευθείς και θα ευφρανθούν. Και ποιοι είναι οι ευθείς, παρά εκείνοι για τους οποίους έχει ειπωθεί: Μακάριοι είναι οι οφθαλμοί σας, διότι βλέπουν. Και κάθε ανομία θα φράξει το στόμα της. Ο Θεός είναι αυτός που δικαιώνει, ποιος είναι αυτός που κατακρίνει;

Απόκριση: Προσπάθησε με όλη σου τη δύναμη να έχεις πάντοτε αυτή τη μνήμη, του πώς οφείλει να είναι ο διάκονος και του πώς είσαι εσύ, έχοντας κατά νου τον θάνατο και το πώς πρόκειται να παρουσιαστείς στον Θεό. Και κατακρίνοντας αδιάλειπτα τον εαυτό σου, η καρδιά σου κατανύσσεται ώστε να δεχθεί τη μετάνοια. Και Εκείνος που είπε μέσω του προφήτη: «Πες πρώτος τις αμαρτίες σου, για να δικαιωθείς», ο Ίδιος σε δικαιώνει και σε καθιστά αθώο από κάθε κατάκριση, διότι λέει: «Ο Θεός είναι που δικαιώνει, ποιος θα κατακρίνει;». Όπως λοιπόν σου δήλωσα επανειλημμένα, απόκτησε ταπείνωση, υπακοή και υποταγή, και θα σωθείς.

Αλλά, λέει, «και μεσιτεύει υπέρ ημών». Επομένως, όσο υπολείπεται ο ικέτης από τον ευεργέτη, τόσο το Πνεύμα έχει εκπέσει από τον Θεό ως προς την αξία. Εσύ, όμως, δεν άκουσες ποτέ για τον Μονογενή, ότι «βρίσκεται στα δεξιά του Θεού και μεσιτεύει υπέρ ημών»; Μην επιτρέψεις, λοιπόν, επειδή το Πνεύμα είναι μέσα σου —αν βέβαια είναι καθόλου μέσα σου—, ούτε επειδή μας διδάσκει και μας οδηγεί ενώ είμαστε τυφλωμένοι ως προς την επιλογή του συμφέροντός μας, εξαιτίας αυτού να ζημιωθείς την ευσεβή και όσια πίστη γι' αυτό.

Α. Το να πολιτεύεται κανείς και να ζει κατά Θεόν, και να έχει καύχημά του τον Θεό, δεν θα έλεγες, φίλε μου, ότι ταιριάζει απόλυτα στους αγίους; Β. Βεβαιότατα. Α. Εμπρός λοιπόν, πες μου τούτο. Β. Ποιο; Α. Δεν είναι αλήθεια ότι «κάθε καλή δόση και κάθε τέλειο δώρημα έρχεται από άνωθεν, καταβαίνοντας από τον Πατέρα των φώτων», και πως ο λόγος της σοφίας είναι το πιο πολύτιμο από όλα; Β. Συμφωνώ· διότι έτσι λέει η Ιερή Γραφή. Α. Δες λοιπόν ότι ο Υιός είναι ο διανομέας και χορηγός –και μάλιστα εξουσιαστικά– των αγαθών που έρχονται σε εμάς άνωθεν και από τον Πατέρα· διότι ο Παύλος είπε: «Στον καθένα από εμάς δόθηκε η χάρη σύμφωνα με το μέτρο της δωρεάς του Χριστού». Και εξάλλου κάπου αλλού, όταν ο Θεός μιλούσε στον ιερότατο Μωυσή είπε: «Ποιος έδωσε στόμα στον άνθρωπο, και ποιος έκανε τον βαρύκοο και τον κωφό, αυτόν που βλέπει και τον τυφλό; Δεν τα έκανα εγώ, ο Κύριος και Θεός; Και τώρα πήγαινε, και εγώ θα ανοίξω το στόμα σου»· ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός μιλούσε πάλι κάπου στους αγίους αποστόλους λέγοντας: «Βάλτε λοιπόν στις καρδιές σας να μην προμελετάτε τι θα απολογηθείτε· διότι εγώ θα σας δώσω στόμα και σοφία, στην οποία δεν θα μπορέσουν να αντισταθούν ούτε να αντιμιλήσουν όλοι οι αντίπαλοί σας». Και ενώ ο μακάριος Δαβίδ ψάλλει ότι ο Θεός είναι κριτής, έχοντας σταθερή την πεποίθηση ότι σε Αυτόν ανήκει η εξουσία να διανέμει στον καθένα τις αμοιβές για όσα πράττει και να δικαιώνει όσους Εκείνος επιλέγει («Διότι ο Θεός είναι αυτός που δικαιώνει, ποιος είναι αυτός που θα κατακρίνει;»)

Προτρέποντας, λοιπόν, να αποδεχόμαστε την αμνησικακία και διδάσκοντας ότι πρέπει να είμαστε προσκολλημένοι σε αυτήν, λέγει: «Διότι, εάν συγχωρήσετε στους ανθρώπους τα παραπτώματά τους, θα συγχωρήσει και σε εσάς ο Πατέρας σας ο ουράνιος»· και αφού απέδωσε στον Πατέρα το να μπορεί κατ' εξουσίαν να συγχωρεί τις αμαρτίες όποιων τυχόν επιλέξει, ο ίδιος εγγυάται για τον εαυτό Του την ικανότητα αυτού του έργου λέγοντας: «Για να μάθετε όμως ότι ο Υιός του ανθρώπου έχει εξουσία επί της γης να συγχωρεί αμαρτίες (τότε λέγει, αναφέρει, στον παραλυτικό)· Σήκω, πάρε το κρεβάτι σου και πήγαινε στο σπίτι σου». Εκείνο, λοιπόν, που είναι ίσο ως προς την εξουσία και ταυτόσημο ως προς την ενέργεια, πώς θα μπορούσε να είναι κατώτερο και να κατατάσσεται σε δεύτερη μοίρα; Β. Δεν θα μπορούσε· διότι ο λόγος είναι σαφής. Α. Την ακρίβεια των όσων ειπώθηκαν θα μπορούσε να επιμαρτυρήσει και ο θείος Παύλος, αναφωνώντας προς εμάς: «Ποιος θα εγκαλέσει τους εκλεκτούς του Θεού; Ο Θεός είναι αυτός που δικαιώνει· ποιος είναι αυτός που θα κατακρίνει;» Και μεταφέροντας τη μεγαλουργία σε αυτό το θέμα στον Υιό, και αποδίδοντάς Του τη δύναμη να δικαιώνει όσους έχουν πιστέψει, γράφει πάλι ως εξής: «Έχοντας, λοιπόν, δικαιωθεί εκ πίστεως, έχουμε ειρήνη με τον Θεό διά του Κυρίου μας Ιησού Χριστού».

Επομένως, εάν το Άγιο Πνεύμα δεν βρίσκεται σε φύση και δόξα που είναι αληθινά ελεύθερη, αλλά μάλλον διακονεί υπηρετικά τη χάρη που προέρχεται από κάποιον άλλον, πώς έχει χριστεί ως βασιλιάς ο Χριστός, λαμβάνοντας ως χρίσμα το Πνεύμα; Διότι λέγει: «Τον Ιησού από τη Ναζαρέτ, τον έχρισε ο Θεός με Άγιο Πνεύμα». Και ο σοφός Ιωάννης γράφει τα εξής προς εμάς: «Και σε εσάς, το χρίσμα που λάβατε από αυτόν μένει μέσα σας, και δεν έχετε ανάγκη να σας διδάσκει κανείς, αλλά όπως το δικό του χρίσμα σας διδάσκει για όλα». Είναι δυνατόν να πληροφορηθούμε και από τον ίδιο τον Χριστό μέσω της φωνής του Ψαλμωδού, που αναφωνεί τα εξής και ερμηνεύει τη δόξα που προέρχεται από το χρίσμα: «Εγώ εγκαταστάθηκα βασιλιάς από αυτόν». Ένα δουλικό Πνεύμα, πες μου, μπορεί να κάνει κάποιον δεσπότη; Έχει βασιλικό αξίωμα ως προς την ίδια του τη φύση αυτό το οποίο, κατά τη γνώμη τους, δεν είναι ελεύθερο; Μακριά από τέτοια παραφροσύνη. Διότι πλέον δεν αντέχω ερχόμενος αντιμέτωπος με τους εμετούς των αντιπάλων. Διότι έπρεπε, έπρεπε αυτοί, σκεπτόμενοι ορθά, να αναγνωρίσουν το ελεύθερο και βασιλικό αξίωμα του Πνεύματος και μέσα από αυτό. Διότι για όσους δικαιώνονται μέσω της πίστης, ο μέγας Παύλος μας είπε: «Ποιος θα κατηγορήσει τους εκλεκτούς του Θεού; Ο Θεός είναι αυτός που δικαιώνει· ποιος είναι αυτός που κατακρίνει;» Και αφού απέδωσε αποκλειστικά στη θεία και υπέρτατη φύση τη δύναμη να δικαιώνει κάποιους και να τους καθιστά εκλεκτούς, αποδίδει το έργο αυτό στη φύση και τη δόξα του Πνεύματος.

Εξάλλου θα βρούμε και τον ίδιο τον Κύριό μας Ιησού Χριστό να λέει ξεκάθαρα: «Ελάτε σε εμένα όλοι οι κοπιάζοντες και πεφορτισμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω». Ιδού, ήδη καλούσε τους πάντες κοντά του· και κανείς δεν θα στερηθεί τη χάρη τού να έχει κληθεί· διότι με το να πει «όλους», δεν διώχνει απολύτως κανέναν. <Τι θα πούμε λοιπόν ως προς αυτά; Αν ο Θεός είναι μαζί μας, ποιος θα είναι εναντίον μας; Εκείνος που δεν λυπήθηκε τον δικό του Υιό.> Σε αυτούς που έχουν επιλέξει να πράττουν το αγαθό τα πάντα συνεργούν, καθώς ο Θεός τους υπερασπίζεται· διότι εκείνος που δεν λυπήθηκε τον κατά φύση Υιό του, για να σώσει αυτούς που κινδύνευαν και να τους απαλλάξει από τους κινδύνους, πώς δεν θα μας χαρίσει τα πάντα μαζί με αυτόν; <Ποιος θα εγείρει κατηγορία εναντίον των εκλεκτών του Θεού; Ο Θεός είναι που δικαιώνει, ποιος είναι αυτός που κατακρίνει;> Ίσως μάλιστα ο Παύλος, ενεργώντας σύμφωνα με τη θεία οικονομία, δεν αφήνει τον νου αυτών που έχουν κληθεί να περιπέσει σε αμηχανία, αλλά διδάσκει ότι θα ελευθερωθούν από τις παλαιές αμαρτίες, και θα δικαιωθούν, με τη συναίνεση του Θεού.

Επειδή, λοιπόν, βρισκόμασταν σε πολλές αμαρτίες, και για τον λόγο αυτό ήμασταν υπόχρεοι στον θάνατο και τη φθορά, ο Πατέρας έδωσε τον Υιό ως αντίλυτρο για εμάς, έναν υπέρ όλων, επειδή τα πάντα βρίσκονται σε αυτόν, και είναι ανώτερος από όλους· ένας πέθανε υπέρ όλων, ώστε όλοι να ζήσουμε σε αυτόν· διότι ο θάνατος, αφού κατάπιε τον Αμνό που προσφέρθηκε υπέρ όλων, εξέμεσε τους πάντες μέσα σε αυτόν και μαζί με αυτόν. Διότι όλοι ήμασταν μέσα στον Χριστό που πέθανε και αναστήθηκε για εμάς και υπέρ ημών· και αφού καταργήθηκε η αμαρτία, πώς ήταν δυνατόν να μην καταργηθεί οπωσδήποτε και ο θάνατος που προήλθε από αυτήν και εξαιτίας της; Και αφού πέθανε η ρίζα, πώς θα μπορούσε να σωθεί πλέον ο βλαστός που προήλθε από αυτήν; Για ποιον λόγο επρόκειτο να πεθαίνουμε πλέον, αφού η αμαρτία έχει αναιρεθεί; Επομένως, εορτάζοντας λέμε για τη σφαγή του Αμνού του Θεού: «Πού είναι η δίκη σου θάνατε; Πού είναι το κεντρί σου άδη;». Διότι «κάθε ανομία», όπως είπε κάπου ψάλλοντας ο μελωδός, «θα φράξει το στόμα της», μη έχοντας πλέον τη δύναμη να κατηγορεί αυτούς που αμάρτησαν από αδυναμία. «Αφού ο Θεός είναι αυτός που δικαιώνει, ποιος είναι αυτός που θα κατακρίνει;».

Διότι αυτή είναι για εμάς η είσοδος της ελπίδας και η απαρχή της θείας πραότητας προς εμάς, ως θύρα και οδός. Ότι δε και για τους υπερβολικά μολυσμένους, όπως και για όσους έχουν νοσήσει λιγότερο, θα είναι αρκετή για την κάθαρσή τους η χάρη διά της πίστεως, μας πείθει λέγοντας: «Εάν οι αμαρτίες σας είναι σαν το πορφυρό, θα τις λευκάνω σαν το χιόνι· και εάν είναι κόκκινες, θα τις λευκάνω σαν το μαλλί.» Διότι τίποτα δεν είναι δύσκολο να ξεπλυθεί όταν ο Θεός το καθαρίζει. Όπως άλλωστε λέει ο Παύλος, «Όπου επλεόνασε η αμαρτία, υπερεπερίσσευσε η χάρη». Και πάλι: «Ποιος θα εγκαλέσει τους εκλεκτούς του Θεού; Ο Θεός είναι αυτός που δικαιώνει, ποιος είναι αυτός που θα κατακρίνει;» <Και εάν θέλετε, και με εισακούσετε, θα γευτείτε τα αγαθά της γης. Εάν όμως δεν θέλετε, και δεν με εισακούσετε, μάχαιρα θα σας καταφάει. Διότι το στόμα του Κυρίου τα μίλησε αυτά.> Έχει απευθύνει κάπου τον λόγο στους Ισραηλίτες ο Θεός των όλων διά του πανσόφου Μωυσή: «Ιδού, έθεσα ενώπιόν σου την οδό της ζωής και την οδό του θανάτου.» Διότι έχει τεθεί ενώπιόν μας η οδός και προς τις δύο κατευθύνσεις, και είναι καρπός των διαθέσεων, δηλαδή των θελημάτων του καθενός, το να ζήσει κανείς λαμπρά και σύμφωνα με τον νόμο, ή αντίθετα, αξιοκατάκριτα. Αλλά δεν θα αμφέβαλλε κανείς, ότι εκείνοι που ζουν βίο αγαθό και εκλεκτό και ιδιαίτερα αγαπητό στον Θεό, οπωσδήποτε και με κάθε τρόπο καταλήγουν στη ζωή. Ενώ όσοι νικώνται από τις φαύλες ηδονές, έχουν το τέλος τους στον όλεθρο και την απώλεια.

Μοιάζει με αυτό εκείνο που ειπώθηκε σαφώς από τον ίδιο τον Χριστό προς τους Γραμματείς και τους Φαρισαίους: «Ποιος από εσάς μπορεί να με ελέγξει για αμαρτία; Αν λέω την αλήθεια, γιατί εσείς δεν με πιστεύετε;» Διότι, αν και ο μονογενής Λόγος του Θεού έγινε σαν και εμάς και ενδύθηκε την ομοίωση με εμάς σε οτιδήποτε, ακριβώς ως προς αυτό το σημείο και μόνο πιστεύεται ότι βρέθηκε πέρα από τη δική μας φύση. Επειδή κάθε άνθρωπος υπόκειται σε σφάλματα και παραπτώματα, και κανένας απολύτως δεν είχε ολοκληρωτικά άμεμπτη ζωή· μόνος αυτός, ακόμη και όταν έγινε άνθρωπος, διατήρησε για τον εαυτό του το θεοπρεπές αξίωμα. Διότι η φύση του Θεού εύλογα θα νοούνταν ως επέκεινα του σφάλματος. Γι' αυτό και έλεγε ότι: «Έρχεται ο άρχων αυτού του κόσμου, και σε εμένα δεν θα βρει τίποτα.» Διότι αυτός που έγινε όμοιος με εμάς, για να μας απαλλάξει από τους βρόχους της αμαρτίας, πώς θα πιανόταν ο ίδιος μαζί μας, ή πώς βρέθηκε υπό ψόγο και κατηγορία, αυτός που απαλλάσσει από κατηγορία και ψόγο όλους όσους πιστεύουν σε αυτόν; «Διότι ο Θεός είναι αυτός που δικαιώνει, ποιος είναι αυτός που κατακρίνει;» <Ιδού ο Κύριος με βοηθά· ποιος θα με βλάψει; Ιδού, όλοι εσείς θα παλιώσετε σαν ρούχο, και ο σκόρος θα σας καταφάει.> Δύο πράγματα συγχρόνως, χρήσιμα και αναγκαία, θέλει να διδάξει σε εκείνους που νόσησαν από ασεβή και άδικο φθόνο εναντίον του. Πρώτον μεν, ότι εντελώς και οπωσδήποτε θα αποτύγχανε η εναντίον του σκευωρία και το μιαιφόνο εγχείρημα.

Διότι, όπως λέει ο πάνσοφος Παύλος, «ο Θεός είναι αυτός που δικαιώνει· ποιος είναι αυτός που θα κατακρίνει;» Εφόσον δε ο Δεσπότης των πάντων δεν μνησικακεί, ποιος θα μας ονειδίσει για τον ρύπο των σφαλμάτων που πράξαμε εν αγνοία; «Θα ξεχάσεις, λοιπόν», λέει, «την αιώνια (αντί του: τη μακροχρόνια) αισχύνη, και δεν θα θυμηθείς πλέον το όνειδος της χηρείας σου». Και όνειδος της χηρείας είναι το ότι εκείνοι που προέρχονταν από τα έθνη δεν μπόρεσαν ποτέ με κανέναν τρόπο να καρποφορήσουν για τον Θεό, κατά τον καιρό που πλανώνταν. Διότι δεν υπήρχε ανάμεσά τους, όπως είπα, ο εξ ουρανού νυμφίος, ο χορηγός της πνευματικής ευκαρπίας, αυτός που εμφυτεύει τις αφορμές των αγαθών σπερμάτων σε κάθε ψυχή. Γι' αυτό και στις ευαγγελικές παραβολές παρουσιάζει τον εαυτό του σε εμάς με αυτόν τον τρόπο, λέγοντας: «Εξήλθε ο σπορέας για να σπείρει τον σπόρο του». Το με ποιον τρόπο όμως θα εξαφανιστεί το όνειδος της χηρείας της, το διατρανώνει λέγοντας: «Ο Κύριος που σε δημιουργεί, Κύριος Σαβαώθ είναι το όνομά του». Και το «που σε δημιουργεί», λέει, τίθεται αντί του «που σε ανακτίζει, και σε μεταμορφώνει σε έναν διαφορετικό τρόπο πολιτείας, και σε μια ευπρεπή ζωή»· διότι μεταστοιχειωνόμαστε εν Χριστώ σε μια καινότητα άγιας και ευαγγελικής ζωής, ανερχόμενοι στην ωραιότητά του μέσω του Πνεύματος, ώστε στο εξής να φαινόμαστε πλέον ως άλλοι άνθρωποι, διαφορετικοί από πριν. Είπε, άλλωστε, σχετικά με τα έθνη διά της φωνής του Ιεζεκιήλ: «Και θα αποσπάσω τη λίθινη καρδιά τους από τη σάρκα τους, και θα τους δώσω καρδιά σάρκινη, ώστε να με γνωρίσουν, ότι εγώ είμαι ο Κύριος».

Διότι είπε: «Το δε κεντρί του θανάτου είναι η αμαρτία, και η δύναμη της αμαρτίας ο νόμος.» Επομένως, αφού η αμαρτία όλων αναιρέθηκε στον Χριστό, θα λέγαμε εύλογα και εμείς οι ίδιοι: Πού είναι η νίκη σου, θάνατε; Πού είναι το κεντρί σου, άδη; «Διότι ο Θεός είναι αυτός που δικαιώνει, ποιος είναι αυτός που κατακρίνει; Ο Χριστός Ιησούς είναι αυτός που πέθανε» για εμάς, ή μάλλον που «έδωσε τον εαυτό του αντίλυτρο για όλους», ο ένας, που είναι ανώτερος όλων, μέσω του οποίου και στον οποίο πλουτίσαμε με το να ανέλθουμε πάλι στην αφθαρσία. <Μήπως κρύφτηκε η παρηγοριά από τα μάτια μου; Διότι αυτός θα διαχωρίσει ανάμεσα σε αδελφούς.> Θα διαβάσουμε τον πρώτο στίχο του προκειμένου ερωτηματικά και με υποστιγμή, και κάτι τέτοιο θα υποδήλωνε σε εμάς που επιλέγουμε να κατανοούμε ορθά. Αρρώστησε, λέει, η ανθρώπινη φύση ποικιλοτρόπως ως προς την αμαρτία, και έχει ρέπει σε μεγάλο βαθμό προς το σφάλμα· για τον λόγο αυτόν καταδικάστηκε δικαίως σε θάνατο. Έπειτα, ποιος θα είναι ο τρόπος της βοήθειας για όσους το έπαθαν αυτό, ή πώς θα μπορούσαν να αποτρέψουν αυτό που συνέβη, εγώ ο ίδιος θα το σκεφτώ, ή μάλλον το έχω ήδη ορίσει. Ή μήπως υπάρχει κάποιος ανάμεσά σας, που να έχει προχωρήσει τόσο πολύ στην παραφροσύνη, ώστε να νομίζει και να λέει ότι υπάρχει κάποιος τρόπος παρηγοριάς και ανακούφισης, τον οποίο δεν έχει δει ο θεϊκός και αμόλυντος νους; Διότι είμαι τεχνίτης, και απέναντι σε τίποτα δεν είμαι ανίσχυρος, αλλά γνωρίζω καλά τα πάντα, και χωρίς καθυστέρηση κατορθώνω αυτό που αποφασίζω.

«Θα γλείψουν χώμα σαν φίδια που σέρνονται στη γη, θα ταραχθούν μέσα στον εγκλεισμό τους». Ως έθνη αναφέρει σε αυτά τα χωρία τις βδελυρές και ακάθαρτες αγέλες των δαιμόνων, οι οποίες, με κάθε τρόπο, όταν δουν όσους καλούνται εν Χριστώ σε δικαίωση, σε αγιασμό, σε απολύτρωση, σε υιοθεσία, σε αφθαρσία, σε δόξα, σε μια λυτρωμένη και ελεύθερη ζωή, τότε ακριβώς θα καταντροπιαστούν, εκδιωκόμενες από την εξουσία που είχαν πάνω τους και βλέποντας τη δική τους ισχύ να καταρρέει και να ατονεί. Διότι ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός μάς έχει δώσει την εξουσία «να πατάμε επάνω σε φίδια και σκορπιούς και σε όλη τη δύναμη του εχθρού». Θα κείτονται, λοιπόν, κάτω από τα πόδια εκείνων που πίστεψαν, αυτοί που παλαιότερα ήταν οι νικητές, έχοντας πλέον περιπέσει σε αδυναμία και χάσει τη δύναμή τους εξαιτίας του Χριστού. Και θα βάλουν τα χέρια στο στόμα τους, καθώς δεν τους επιτρέπεται πλέον να κατηγορούν αυτούς που έχουν αμαρτήσει. «Διότι, αφού ο Θεός είναι αυτός που δικαιώνει, ποιος είναι αυτός που θα κατακρίνει;» σύμφωνα με τη Γραφή. Όπως είπε κάπου και ο μακάριος Δαβίδ: «Κάθε ανομία θα κλείσει το στόμα της». Επομένως, θα σιωπήσουν, ακόμη και παρά τη θέλησή τους, εκείνοι που ήταν δεινοί στο να προσάπτουν κατηγορίες, και σαν να χτυπήθηκαν από κεραυνό, εξαιτίας βέβαια του θαύματος που έγινε σε εμάς, θα χάσουν την ακοή τους.

Διότι πρόσεξε πώς τον απέδειξε αμέσως θεομάχο και να αντιτάσσεται με ανόσιο τρόπο στις άνωθεν αποφάσεις. Επειδή, ενώ ο Θεός σπλαγχνίζεται και απαλλάσσει πλέον τον Ισραήλ από το παράπτωμα, και έχει αποδεχθεί και καθιστά ήδη κατά κάποιον τρόπο εκλεκτή την Ιερουσαλήμ, αυτός δεν παύει να κατηγορεί και τολμά να κατακρίνει αυτούς που έχουν ελεηθεί. Επομένως, τον ελέγχει ως αχόρταγο στην οργή, λέγοντας: «Δεν είναι αυτός σαν δαυλός που αποσπάστηκε από τη φωτιά;» Είναι σαν να έλεγε: «Ομολογουμένως ο Ισραήλ έχει αμαρτήσει, και φαίνεται παγιδευμένος στην επικριτικότητά σου. Όμως έχει εκτίσει όχι μικρή ποινή, υπέμεινε τις συμφορές και αποσπάστηκε με δυσκολία, σαν μισοκαμένος δαυλός από τη φωτιά· διότι δεν έχει αποτινάξει ακόμη τη βλάβη της αιχμαλωσίας· μόλις τώρα και με δυσκολία διέφυγε τη φλόγα της αγιάτρευτης ταλαιπωρίας. Πάψε, λοιπόν, να κατηγορείς αυτούς που ελεήθηκαν. "Διότι ο Θεός είναι αυτός που δικαιώνει, ποιος είναι αυτός που κατακρίνει;"» <Και ο Ιησούς ήταν ντυμένος με ενδύματα ρυπαρά, και στεκόταν μπροστά στον άγγελο. Και αποκρίθηκε και είπε προς αυτούς που στέκονταν μπροστά του, λέγοντας: «Αφαιρέστε τα ρυπαρά ενδύματα από αυτόν». Και είπε προς αυτόν: «Ιδού, αφαίρεσα τις ανομίες σου. Και ντύστε τον με ποδήρη χιτώνα, και τοποθετήστε καθαρή κίδαρη στο κεφάλι του».>

Πρέπει, λοιπόν, να προσεγγίσουμε τον ιατρό των πνευμάτων, για να χαρίσει σθένος στον νου· διότι κάθε δύναμη προέρχεται από αυτόν. Ίσως δε ο Δαβίδ, έχοντας προγνωρίσει ότι στον κατάλληλο καιρό θα λάμψει στους ανθρώπους της γης ο Χριστός εξαλείφοντας κάθε αμαρτία του κόσμου, δικαιολογημένα ονομάζει μέγα έλεος αυτή την τόσο λαμπρή χάρη. Διότι έχει γραφτεί ότι: «Κάθε αμαρτία θα κλείσει το στόμα της.» Σύμφωνα δε με τον Απόστολο: «Ο Θεός είναι αυτός που δικαιώνει, ποιος είναι αυτός που θα κατακρίνει;» Και το σφάλμα είναι ανόμημα, διότι εμπεριέχει διπλή παράβαση του νόμου. <Πλύνε με περισσότερο από την ανομία μου, κ.τ.λ.> (A f. 287 b, B f. 197 b, I f. 288, K f. 98 b.) Λέγοντας δε το «Πλύνε με περισσότερο», αποβλέπει και πάλι, όπως είναι φυσικό, στο μυστήριο του Χριστού. Διότι και ο νόμος είχε την κάθαρση διά του ύδατος, την οποία και ο πάνσοφος Παύλος υπενθυμίζει λέγοντας: «Διότι εάν το αίμα των ταύρων και των τράγων, και η στάχτη της δαμάλεως που ραντίζει τους μολυσμένους, τους αγιάζει ως προς την καθαρότητα της σάρκας.» Όμως ο τύπος ήταν ανενεργός στο να ξεπλύνει την αμαρτία, και γινόταν μόνο για την καθαρότητα της σάρκας· ενώ η χάρη και η δύναμη διά του Χριστού και διά του αγίου βαπτίσματος, ξεπερνώντας την κάθαρση του νόμου, ξεπλένει περισσότερο· ή μάλλον, επιτελεί τον ολοκληρωτικό καθαρισμό και αυτής της ίδιας της ψυχής. <Σε σένα μόνο αμάρτησα, κ.τ.λ.> (A f. 288, B f. 198, I f. 288 b, K f. 99.) Ασεβής είναι αυτός που λέει στον βασιλιά: Παρανομείς, ανέφερε κάπου η θεία Γραφή.

Διότι ο Θεός τον υπερύψωσε και του χάρισε όνομα που είναι πάνω από κάθε άλλο όνομα. Κλείνει δε το στόμα της αμαρτίας, σύμφωνα με αυτό που υμνείται στους Ψαλμούς: «Και κάθε ανομία θα φράξει το στόμα της» καθώς έχει ειπωθεί εναντίον εκείνων που κατακρίνουν όσους αμάρτησαν από αδυναμία, αλλά έχουν δικαιωθεί μέσω της πίστης. «Διότι, όταν ο Θεός είναι αυτός που δικαιώνει, ποιος είναι αυτός που θα κατακρίνει;» Αφού λοιπόν ο Χριστός έπαθε για εμάς, πώς θα ήταν λογικό να απαιτούνται ακόμη από εμάς ποινές για τα δικά μας αμαρτήματα; ΠΑΛΛΑΔΙΟΣ: Πολύ ορθά μίλησες. Διότι έχουμε δικαιωθεί εν Χριστώ και έχουμε αποκρούσει πολύ καλά την κατακραυγή της αμαρτίας. Θα ήθελα όμως με μεγάλη ευχαρίστηση να μάθω από εσένα, για ποιον λόγο ο Χριστός συμβολίζεται μέσω του μολύβδου, ενώ η ανομία εμφανίζεται στο πρόσωπο μιας γυναίκας. ΚΥΡΙΛΛΟΣ: Και βέβαια, και αυτό είναι εύκολο να το δει κανείς από τις Ιερές Γραφές. Διότι ο Χριστός παρομοιάζεται ήδη και με πολλά άλλα, λόγω της ιδιότητας των πραγμάτων που συμβολίζονται και νοούνται για αυτόν. ΠΑΛΛΑΔΙΟΣ: Όπως για παράδειγμα τι εννοείς; ΚΥΡΙΛΛΟΣ: Έχει γίνει για εμάς κρηπίδα και ασφάλεια, και ακλόνητο βάθρο, και άρρηκτο θεμέλιο. Για τον λόγο αυτό ονομάστηκε λίθος. «Διότι ιδού», λέει, «τοποθετώ στα θεμέλια της Σιών λίθο εκλεκτό, ακρογωνιαίο, πολύτιμο. Και όποιος πιστεύει σε αυτόν, δεν θα ντροπιαστεί». Είναι δε πάλι αυτός το λαμπρό και αξιοθαύμαστο κειμήλιο της Εκκλησίας, ο πνευματικός μας πλούτος. Γι' αυτό ονομάζεται και μαργαρίτης.

Και θα τον εξιλεώσει ο ιερέας ενώπιον του Κυρίου, και θα του συγχωρεθεί κάθε ένα από όλα όσα έπραξε και αμάρτησε εξαιτίας αυτού.» Βλέπεις ότι ο τρόπος του καθαρμού προχωρά εξίσου και ολοκληρώνεται και με τα δύο; Διότι θα αποζημιώσει με επιπλέον προσθήκη και με την προσφορά ενός κριαριού· ο νόμος διέταζε πολύ σωστά ότι πρέπει να αποκρούονται τόσο τα εγκλήματα προς τον Θεό όσο και εκείνα προς τους αδελφούς και ομογενείς. Η δικαίωση όμως εν Χριστώ δεν είναι καθόλου μερική, αλλά μάλλον τέλεια έκπλυση αυτού που συνήθως μολύνει· γι' αυτό και έλεγε: «Αλήθεια, αλήθεια σας λέω, ότι εκείνος που πιστεύει σε εμένα έχει ζωή αιώνια και δεν έρχεται σε κρίση, αλλά έχει μεταβεί από τον θάνατο στη ζωή». Εάν λοιπόν απέφυγε την κρίση εκείνος που έχει οικειοποιηθεί τη δικαίωση μέσω της πίστης διά του Χριστού, υπάρχει απόλυτη ανάγκη να πούμε ότι διέφυγε τα εγκλήματα· και κανένα είδος κατηγοριών δεν θα μπορούσε να ισχύσει εναντίον ενός τέτοιου ανθρώπου, λέω. «Διότι, αφού ο Θεός είναι αυτός που δικαιώνει, ποιος είναι αυτός που θα κατακρίνει;» Επομένως, απολογούμενοι έμπρακτα στους αδελφούς που έχουμε λυπήσει, θα βρούμε τη δικαίωση εν Χριστώ απόλυτα έτοιμη.

Πρέπει δε να υπενθυμίσουμε και λίγες ακόμη μαρτυρίες παρομοίως σχετικά με το ότι ο Υιός κάθεται εκ δεξιών του Πατρός. Διότι, στο κατά Ματθαίον ευαγγέλιο έχει γραφτεί: «όμως σας λέγω, από τώρα θα δείτε τον Υιό του ανθρώπου να κάθεται εκ δεξιών της δυνάμεως», και τα εξής. Ακολούθως προς αυτά και ο απόστολος Πέτρος γράφει τα εξής: «δια της αναστάσεως του Ιησού Χριστού, ο οποίος είναι εκ δεξιών του Θεού, αφού πορεύθηκε στον ουρανό». Ο δε απόστολος Παύλος, γράφοντας προς τους Ρωμαίους λέει: «ο Χριστός που πέθανε, μάλλον δε και αναστήθηκε, ο οποίος και είναι εκ δεξιών του Θεού». Και στέλνοντας επιστολή προς τους Εφεσίους είπε τα εξής: «σύμφωνα με την ενέργεια της κραταιάς ισχύος του, την οποία ενήργησε στον Χριστό, όταν τον ανέστησε από τους νεκρούς και τον κάθισε εκ δεξιών του», και τα εξής. Στους δε χριστιανούς στις Κολοσσές δίδαξε ως εξής: «εάν λοιπόν συναναστηθήκατε με τον Χριστό, να αναζητάτε τα άνω, όπου ο Χριστός είναι καθήμενος εκ δεξιών του Πατρός». Στην δε προς Εβραίους επιστολή λέει: «αφού έκανε τον καθαρισμό των αμαρτιών, κάθισε εκ δεξιών της μεγαλωσύνης στα ύψη». Και πάλι: «σε ποιον δε από τους αγγέλους είπε ποτέ: κάθισε εκ δεξιών μου, έως ότου θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου;». Και πάλι: «αυτός δε, αφού προσέφερε μία θυσία υπέρ όλων στο διηνεκές, κάθισε εκ δεξιών του Θεού, αναμένοντας στο εξής έως ότου τεθούν οι εχθροί του υποπόδιο των ποδιών του».

Ας εγκαταλείψουμε, λοιπόν, τις ακανθοφόρες επιθυμίες με τον σώφρονα λογισμό, ανακόπτοντας τις ορμές των φιλήδονων λογισμών, διότι έχει γραφτεί: να είστε άγιοι, διότι εγώ είμαι άγιος· ώστε, με τη χάρη του Σωτήρα μας Θεού, να επιτύχουμε την άφθαρτη ζωή, καθώς ο Κύριος θα λησμονήσει τις αμαρτίες μας χάρη στους οικτιρμούς Του και στη δική μας επιστροφή και ειλικρινή μετάνοια. Διότι, ακόμη και αν κάποιος από εκείνους που θεωρείται ότι έχουν κοπιάσει περισσότερο γογγύσει για την πολυευσπλαχνία του Δεσπότη, επειδή έγινες γρήγορα δεκτός, υπέρ σου θα απολογηθεί ο ίδιος ο Κύριος όλης της κτίσεως λέγοντας: φίλε, δεν σε αδικώ· δεν συμφώνησες μαζί μου για ένα δηνάριο; Πάρε το δικό σου και πήγαινε. Θέλω δε να δώσω σε αυτόν τον τελευταίο, όπως ακριβώς και σε εσένα. Ο Θεός είναι εκείνος που δικαιώνει, ποιος είναι εκείνος που κατακρίνει; Σε Αυτόν ανήκει η δόξα στους αιώνες. Αμήν.

ή «να θυμάστε τα λόγια του Κυρίου, ότι ο ίδιος είπε, καλό είναι να δίνει κανείς μάλλον παρά να λαμβάνει»· «και τώρα ιδού, εγώ δεδεμένος από το Πνεύμα πορεύομαι», σαν να έλεγε: «Ο Παύλος, δέσμιος του Ιησού Χριστού»· «μόνο που το Πνεύμα μού διαμαρτύρεται από πόλη σε πόλη λέγοντας», το οποίο είναι όμοιο με το να ειπωθεί: «ο Κύριος μαρτυρεί στην ψυχή μου ότι δεν ψεύδομαι»· «εν δυνάμει κατά το Πνεύμα της αγιωσύνης», το οποίο είναι όμοιο με το να ειπωθεί: «Άγιος είναι ο αναπαυόμενος εν αγίοις»· και «περιτομή της καρδιάς εν πνεύματι», το οποίο είναι όμοιο με το να ειπωθεί: «και περιτμηθήκατε με περιτομή αχειροποίητη, με την απέκδυση του σώματος των αμαρτιών, κατά την περιτομή του Χριστού»· «εάν βέβαια το Πνεύμα του Θεού κατοικεί μέσα σας», το οποίο είναι όμοιο με το να ειπωθεί: «όπως ακριβώς παραλάβατε τον Χριστό, μέσα σε αυτόν να περιπατείτε» και «το Πνεύμα του Κυρίου μίλησε μέσα μου και ο λόγος του είναι στο στόμα μου»· και «έχοντας την απαρχή του Πνεύματος», το οποίο είναι όμοιο με το να ειπωθεί: «η απαρχή είναι ο Χριστός»· «αλλά το ίδιο το Πνεύμα υπερεντυγχάνει υπέρ ημών», το οποίο είναι όμοιο με το να ειπωθεί: «ο οποίος είναι στα δεξιά του Θεού, ο οποίος και μεσιτεύει υπέρ ημών»· «για να γίνει η προσφορά των εθνών ευπρόσδεκτη, αγιασμένη εν Αγίω Πνεύματι», το οποίο είναι όμοιο με το να ειπωθεί: «και είθε ο Κύριος να σας αγιάσει, ώστε να είστε ειλικρινείς και απρόσκοπτοι κατά την ημέρα του Χριστού»· «σε εμάς όμως τα αποκάλυψε ο Θεός δια του Πνεύματός του», το οποίο είναι όμοιο με το να ειπωθεί: «όταν ευδόκησε αυτός που με ξεχώρισε από την κοιλιά της μητέρας μου δια της χάριτός του να αποκαλύψει τον Υιό του μέσα μου»· «εμείς όμως δεν λάβαμε το πνεύμα του κόσμου, αλλά το Πνεύμα το εκ του Θεού», το οποίο είναι όμοιο με το να ειπωθεί: «δοκιμάζετε τους εαυτούς σας εάν ο Χριστός είναι μέσα σας»· «είστε ναός του Θεού και το Πνεύμα του Θεού κατοικεί μέσα σας», το οποίο είναι όμοιο με το να ειπωθεί: «θα κατοικήσω ανάμεσά τους και θα περιπατήσω μαζί τους, και θα είμαι Θεός τους και αυτοί θα είναι λαός μου».

«καὶ ὅταν ἦλθαν στὴν Μυσία, δοκίμαζαν νὰ πορευθοῦν πρὸς τὴν Βιθυνία καὶ δὲν τοὺς ἄφησε τὸ Πνεῦμα», ὅπως θὰ ἔλεγε ὁ Χριστὸς «πορευθέντες βαπτίσατε ὅλα τὰ ἔθνη» ἢ «μὴ βαστάζετε σακίδιο, μήτε ράβδο, μήτε ὑποδήματα»· «οἱ ὁποῖοι (λέγει) ἔλεγαν στὸν Παῦλο μέσῳ τοῦ Πνεύματος νὰ μὴν ἀνεβαίνει στὰ Ἱεροσόλυμα», ἢ ὁ Ἄγαβος «αὐτὰ λέγει τὸ Πνεῦμα τὸ Ἅγιο, τὸν ἄνδρα στὸν ὁποῖο ἀνήκει ἡ ζώνη αὐτή», ὅμοιο μὲ αὐτὸ ποὺ εἶπε ὁ Παῦλος «ἐὰν ζητεῖτε ἀπόδειξη τοῦ Χριστοῦ ποὺ λαλεῖ μέσα μου» ἢ «νὰ θυμᾶστε τοὺς λόγους τοῦ Κυρίου, ὅτι ὁ ἴδιος εἶπε πὼς εἶναι καλὸ νὰ δίνει κανεὶς μᾶλλον παρὰ νὰ λαμβάνει»· «καὶ τώρα ἰδού, ἐγὼ δεμένος μὲ τὸ Πνεῦμα πορεύομαι», ὅπως θὰ ἔλεγε «ὁ Παῦλος, δέσμιος τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ»· «ἐκτὸς τοῦ ὅτι τὸ Πνεῦμα διαμαρτύρεται σὲ ἐμένα σὲ κάθε πόλη λέγοντας», ὅμοιο μὲ τὸ νὰ λέει «ὁ Κύριος μαρτυρεῖ στὴν ψυχή μου ὅτι δὲν ψεύδομαι»· «ἐν δυνάμει κατὰ τὸ πνεῦμα τῆς ἁγιωσύνης», ὅμοιο μὲ τὸ νὰ λέει «ἅγιος εἶναι αὐτὸς ποὺ ἀναπαύεται ἐν ἁγίοις»· «καὶ ἡ περιτομὴ τῆς καρδιᾶς ἐν πνεύματι» ὅμοιο μὲ τὸ νὰ λέει «καὶ περιτμηθήκατε μὲ περιτομὴ ἀχειροποίητη, μὲ τὴν ἀπέκδυση τοῦ σώματος τῶν ἁμαρτιῶν διὰ τῆς περιτομῆς τοῦ Χριστοῦ»· «ἐὰν βέβαια τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ κατοικεῖ μέσα σας», ὅμοιο μὲ τὸ νὰ λέει «καθὼς λάβατε τὸν Χριστό, νὰ περιπατεῖτε ἐν αὐτῷ»· καὶ «τὸ Πνεῦμα τοῦ Κυρίου ἐλάλησε μέσα μου καὶ ὁ λόγος του εἶναι στὸ στόμα μου» καὶ «ἔχοντας τὴν ἀπαρχὴ τοῦ Πνεύματος», ὅμοιο μὲ τὸ νὰ λέει «ἀπαρχὴ εἶναι ὁ Χριστός»· «ἀλλὰ τὸ ἴδιο τὸ Πνεῦμα ὑπερμεσιτεύει ὑπὲρ ἡμῶν», ὅμοιο μὲ τὸ νὰ λέει «ὁ ὁποῖος εἶναι στὰ δεξιὰ τοῦ Θεοῦ, ὁ ὁποῖος καὶ μεσιτεύει ὑπὲρ ἡμῶν»· «ὥστε νὰ γίνει ἡ προσφορὰ τῶν ἐθνῶν εὐπρόσδεκτη, ἁγιασμένη ἐν Πνεύματι Ἁγίῳ», ὅμοιο μὲ τὸ νὰ λέει «καὶ ὁ Κύριος νὰ σᾶς ἁγιάσει, ὥστε νὰ εἶστε εἰλικρινεῖς καὶ ἀπρόσκοπτοι κατὰ τὴν ἡμέρα τοῦ Χριστοῦ»· «σὲ ἐμᾶς δὲ τὸ ἀπεκάλυψε ὁ Θεὸς διὰ τοῦ Πνεύματός του», ὅμοιο μὲ τὸ νὰ λέει «ὅταν εὐδόκησε αὐτὸς ποὺ μὲ ξεχώρισε ἀπὸ τὴν κοιλιὰ τῆς μητέρας μου, διὰ τῆς χάριτός του νὰ ἀποκαλύψει τὸν Υἱό του σὲ ἐμένα»· «ἐμεῖς δὲ δὲν λάβαμε τὸ πνεῦμα τοῦ κόσμου, ἀλλὰ τὸ Πνεῦμα τὸ ἐκ τοῦ Θεοῦ», ὅμοιο μὲ τὸ νὰ λέει «δοκιμάζετε τὸν ἑαυτό σας ἂν ὁ Χριστὸς εἶναι μέσα σας»· «ναὸς τοῦ Θεοῦ εἶστε καὶ τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ κατοικεῖ μέσα σας», ὅμοιο μὲ τὸ νὰ λέει «θὰ κατοικήσω ἀνάμεσά τους καὶ θὰ περπατήσω μαζί τους, καὶ θὰ εἶμαι Θεός τους καὶ αὐτοὶ θὰ εἶναι λαός μου». 6.

Διότι, όταν παροργιστεί από εμάς, βλέποντας τη σύνθρονη απαρχή της φύσεώς μας, συμφιλιώνεται· όταν θυμώσει με αυτούς που παρεκτρέπονται κάτω στη γη, βλέποντας την αμώμητη ανθρωπότητα στα δεξιά Του, δυσωπείται· όταν το πονηρευόμενο γένος της γης προκαλέσει την οργή Του, επάνω πραΰνει τον θυμό ο συγγενής του γένους που συγκαθέζεται στον θρόνο. Αυτό αποκαλύπτοντάς σου ο Παύλος λέγει: «Ο Χριστός βρίσκεται εκ δεξιών του Θεού και μεσιτεύει υπέρ ημών», όχι σαν να χρησιμοποιεί τις φωνές κάποιου που δικάζεται. Διότι ο Χριστός ανήλθε στη βασιλεία· ο Παύλος δεν παρουσίασε κάποια ιδιαίτερη παράκληση, αλλά μορφοποίησε την ίδια την ανάληψη της απαρχής της φύσεώς μας ως μεσιτεία, η οποία διεκδικεί τη συμφιλίωση. Ω, τι φρικτό είναι το σημερινό θέαμα για τους δαίμονες! Διότι έβλεπαν ένα θέαμα φρικτό για αυτούς: τη φύση που φαινομενικά ήταν ανθρώπινη, να οδοιπορεί στον αέρα, να ανεβαίνει ψηλότερα από αυτούς και να γίνεται ανώτερη από τον ουρανό. Αλλά εκείνοι μεν στέναζαν, ενώ οι άγγελοι, στεκόμενοι δίπλα στους μαθητές, αναφωνούσαν περιχαρείς: «Αυτός ο Ιησούς, που αναλήφθηκε από εσάς στον ουρανό, θα έρθει έτσι, με τον ίδιο τρόπο που Τον είδατε να πορεύεται στον ουρανό». Έτσι επιβεβαιώνεται το μυστήριο της αναλήψεως. Διότι οι μαθητές παρέμεναν να ατενίζουν εκστατικοί προς τον ουρανό, προσηλωμένοι με το βλέμμα· καθώς δε η σάρκα γινόταν σιγά-σιγά υψηλότερη από τους οφθαλμούς τους, συγκλονίζονταν από λογισμούς απορίας.

Ε'. Κανείς, λοιπόν, ας μην τολμήσει ποτέ να καταδικάσει είτε τον δίκαιο είτε τις θυγατέρες του. Διότι πώς δεν θα ήταν δείγμα έσχατης μανίας και παραφροσύνης το να καταδικάζουμε εμείς, που είμαστε βεβαρημένοι με αναρίθμητα φορτία αμαρτημάτων, εκείνους τους οποίους η Θεία Γραφή απάλλαξε από κάθε κατηγορία, ή μάλλον υπέρ των οποίων συνέταξε τέτοια υπεράσπιση, και να μην ακούμε τον Παύλο που λέει: «Ο Θεός είναι εκείνος που δικαιώνει· ποιος είναι εκείνος που κατακρίνει;»

γ΄. Βλέπεις ότι αυτό το αναφέρει για την κατά σάρκα φύση του; Όταν τον παρουσίασε ως ιερέα, τότε απολύτως δικαιολογημένα κάνει λόγο για μεσιτεία. Ώστε, και όταν ο Παύλος λέει, «Ο οποίος και μεσιτεύει υπέρ ημών», το ίδιο πράγμα υπονοεί, ότι δηλαδή μεσιτεύει όντας αρχιερέας. Διότι, εκείνος που ανασταίνει τους νεκρούς όπως θέλει, και ζωοποιεί με τον ίδιο τρόπο όπως ο Πατέρας, πώς είναι δυνατόν, εκεί που πρέπει να σώσει, να μεσιτεύει; Εκείνος που κατέχει όλη την εξουσία της κρίσεως, πώς μεσιτεύει; Εκείνος που αποστέλλει τους αγγέλους, ώστε άλλους μεν να ρίξουν στο καμίνι, άλλους δε να σώσουν, πώς μεσιτεύει;

Δείχνει πολλή στοργή· όπως ακριβώς έγραφε στη Δεύτερη προς Κορινθίους Επιστολή λέγοντας: «Μας ανέθεσε τη διακονία της καταλλαγής»· και πάλι: «Είμαστε πρεσβευτές υπέρ του Χριστού, σαν να σας παρακαλεί ο Θεός μέσω ημών»· αυτό λέει και εδώ: «Πάσχω υπέρ αυτού», για να τους ελκύσει περισσότερο. Δηλαδή: «Αν και Εκείνος που είχε οφειλή απέναντί σας αναχώρησε, εντούτοις εγώ την αποδίδω». Διότι γι' αυτόν τον λόγο μίλησε και για «υστερήματα», για να δείξει ότι δεν θεωρεί πως έχει υποστεί τα πάντα ακόμη. «Υπέρ υμών», λέει, πάσχει ακόμη και μετά τον θάνατο, εφόσον βέβαια παρέμειναν ακόμη ελλείμματα. Αυτό το πράττει με διαφορετικό τρόπο στην προς Ρωμαίους Επιστολή λέγοντας: «Ο οποίος και μεσιτεύει υπέρ ημών»· δείχνοντας ότι δεν αρκέστηκε μόνο στον θάνατο, αλλά και μετά από αυτόν πράττει αναρίθμητα έργα. Επομένως, δεν τα λέει αυτά για να εξυψώσει τον εαυτό του, αλλά επειδή θέλει να δείξει ότι ο Χριστός ακόμη και τώρα φροντίζει γι' αυτούς. Και καθιστά τον λόγο του αξιόπιστο με το να προσθέσει: «Υπέρ του σώματός του». Διότι το ότι έτσι έχουν τα πράγματα, και δεν υπάρχει τίποτε το παράδοξο, είναι φανερό από το γεγονός ότι αυτά γίνονται υπέρ του σώματός Του. Δες πώς μας ένωσε με τον εαυτό Του. Γιατί, λοιπόν, παρεμβάλλετε στο ενδιάμεσο αγγέλους; «Της οποίας εγώ», λέει, «έγινα διάκονος».

Ο Θεός είναι αυτός που δικαιώνει· ποιος είναι αυτός που κατακρίνει; Δεν είπε, «ο Θεός είναι αυτός που συγχωρεί τα αμαρτήματα», αλλά κάτι που είναι πολύ ανώτερο, «ο Θεός είναι αυτός που δικαιώνει». Διότι, όταν η απόφαση του δικαστή ανακηρύσσει κάποιον δίκαιο, και μάλιστα ενός τέτοιου δικαστή, τι αξία έχει αυτός που κατηγορεί; Επομένως, δεν είναι σωστό ούτε τους πειρασμούς να φοβόμαστε· διότι ο Θεός είναι με το μέρος μας, και το απέδειξε από όσα έπραξε· ούτε και τις ιουδαϊκές φλυαρίες· επειδή και μας εξέλεξε και μας δικαίωσε, και το πιο θαυμαστό από όλα, ότι μας δικαίωσε μέσω της σφαγής του Υιού του. Ποιος λοιπόν θα μας καταδικάσει, όταν ο Θεός μάς στεφανώνει, όταν ο Χριστός σφαγιάστηκε για εμάς, και όχι μόνο σφαγιάστηκε, αλλά και μετά από αυτά μεσιτεύει για εμάς; Διότι, λέει, ο Χριστός είναι αυτός που πέθανε, ή μάλλον που και αναστήθηκε από τους νεκρούς, ο οποίος βρίσκεται στα δεξιά του Θεού, ο οποίος και μεσιτεύει για εμάς. Επειδή, αφού αναδείχθηκε στη δική του δόξα, δεν διέκοψε την πρόνοιά του για εμάς, αλλά μεσιτεύει για εμάς και εξακολουθεί να διατηρεί την ίδια αγάπη. Διότι δεν αρκέστηκε μόνο στη σφαγή· πράγμα που αποτελεί δείγμα της μεγαλύτερης αγάπης, το να μην κάνει δηλαδή μόνο όσα εξαρτώνται από τον ίδιο, αλλά και να παρακαλεί άλλον για αυτό. Διότι μόνο αυτό θέλησε να φανερώσει με τη λέξη «μεσιτεύει», μιλώντας με τρόπο πιο ανθρώπινο και με μεγαλύτερη συγκατάβαση, για να καταδείξει την αγάπη του· επειδή και τη φράση «δεν λυπήθηκε», αν δεν την εκλάβουμε με αυτό το νόημα, θα προκύψουν πολλά άτοπα.

Και για να κατανοήσεις ότι αυτό ακριβώς θέλει να τεκμηριώσει, αφού πρώτα είπε ότι «βρίσκεται στα δεξιά», κατόπιν πρόσθεσε ότι «μεσιτεύει υπέρ ημών», διότι πρώτα απέδειξε την ομοτιμία και την ισότητα, ώστε τελικά η μεσιτεία να μη φανεί ότι αποτελεί γνώρισμα κατωτερότητας, αλλά αποκλειστικά και μόνο αγάπης. Διότι, εφόσον ο Ίδιος είναι ζωή και πηγή όλων των αγαθών, και κατέχει την ίδια εξουσία με τον Πατέρα, και ανασταίνει νεκρούς, και δίνει ζωή, και πράττει όλα τα υπόλοιπα, πώς θα είχε την ανάγκη μεσιτείας για να μας ωφελήσει; Εκείνος που, με τη δική Του εξουσία, απάλλαξε από εκείνη την καταδίκη τους απελπισμένους και καταδικασμένους, και τους κατέστησε δικαίους και υιούς, και τους οδήγησε στις ύψιστες τιμές, και έκανε πράξη αυτά που ποτέ δεν είχαν ελπιστεί, πώς, αφού τα κατόρθωσε όλα αυτά και ανέδειξε τη φύση μας πάνω στον βασιλικό θρόνο, θα είχε ανάγκη από μεσιτεία για τα πιο εύκολα; Βλέπεις πώς από παντού αποδεικνύεται ότι χρησιμοποίησε το «μεσιτεύει» για κανέναν άλλο λόγο παρά μόνο για να φανερώσει το θερμό και ακμαίο της αγάπης Του για εμάς; Επειδή και ο Πατέρας φαίνεται να παρακαλεί τους ανθρώπους να συμφιλιωθούν μαζί Του.

Και δεν σταμάτησε εδώ, αλλά προάγοντας τον λόγο σε κάτι ανώτερο, πράγμα που ήταν πολύ πιο συγκλονιστικό, μας δίδει ως ένδυμα τον ίδιο τον Δεσπότη, τον ίδιο τον βασιλέα. Διότι εκείνος που έχει ντυθεί αυτόν, κατέχει εξ ολοκλήρου όλη την αρετή. Όταν δε λέει, «Ενδυθείτε», μας προστάζει να τον περιβληθούμε από παντού· όπως ακριβώς λέει αλλού: «Εάν δε ο Χριστός είναι μέσα σας»· και πάλι, «Να κατοικήσει ο Χριστός στον εσωτερικό μας άνθρωπο». Διότι θέλει η ψυχή μας να αποτελεί κατοικία του, και να τον φορέσουμε ως ένδυμα, ώστε αυτός να είναι τα πάντα για εμάς, εσωτερικά και εξωτερικά. Διότι αυτός είναι το πλήρωμά μας (καθώς είναι το «Πλήρωμα εκείνου που γεμίζει τα πάντα σε όλα»)· και οδός και σύζυγος και νυμφίος («Διότι σας αρραβώνιασα με έναν άνδρα, ως αγνή παρθένο»)· και ρίζα και πόμα και τροφή και ζωή («Διότι δεν ζω πλέον εγώ», λέει, «αλλά ζει μέσα μου ο Χριστός»)· και απόστολος και αρχιερέας και διδάσκαλος και πατέρας και αδελφός και συγκληρονόμος, και μέτοχος του τάφου και του σταυρού («Διότι συνταφήκαμε μαζί του», λέει, «και γίναμε σύμφυτοι με το ομοίωμα του θανάτου του»)· και ικέτης («Διότι είμαστε πρεσβευτές υπέρ του Χριστού»)· και συνήγορος προς τον Πατέρα («Διότι μεσιτεύει», λέει, «υπέρ ημών»)· και οίκος και ένοικος («Διότι όποιος μένει σε εμένα, κι εγώ μένω σε αυτόν»), και φίλος («Διότι εσείς είστε φίλοι μου»)· και θεμέλιο και ακρογωνιαίος λίθος· και εμείς είμαστε δικά του μέλη και γεώργιο και οικοδομή και κλήματα και συνεργοί.

Διότι ο Θεός είναι αυτός που δικαιώνει· ποιος είναι αυτός που κατακρίνει; Εδώ αφενός δείχνει τον εαυτό του καθαρό από αμαρτία, και αφετέρου υπονοεί την ελευθερία που περιορίζεται μόνο στο όνομα· διότι αυτήν τη δίνουν και οι άνθρωποι, ενώ την άλλη μόνο ο Θεός. Και με αυτό τους πείθει να μην ντρέπονται για αυτή τη δουλεία, αλλά για τη δουλεία της αμαρτίας. Και θέλοντας να δείξει ότι, ακόμα και αν δεν ήταν δούλοι, με το να αποκρούσουν εκείνη την αληθινή ελευθερία έγιναν περισσότερο δούλοι, πρόσθεσε αμέσως: «Πραγματικά ελεύθεροι θα είστε». Με αυτή την προσθήκη δε, υποδηλώνει ότι η δική τους ελευθερία δεν είναι αληθινή. Έπειτα, για να μην πουν ότι δεν έχουν αμαρτία (διότι ήταν φυσικό να πουν κάτι τέτοιο), δες πώς τους υπέβαλε σε αυτή την κατηγορία. Διότι, αφήνοντας κατά μέρος τον έλεγχο ολόκληρου του βίου τους, φέρνει στο προσκήνιο αυτό που βρισκόταν στα χέρια τους, το οποίο επιθυμούσαν να πράξουν, και λέει: «Γνωρίζω ότι είστε σπέρμα του Αβραάμ· αλλά ζητάτε να με σκοτώσετε». Ήρεμα και σιγά-σιγά τους αποκλείει από εκείνη τη συγγένεια, διδάσκοντάς τους να μην υπερηφανεύονται για αυτό. Διότι, όπως ακριβώς η ελευθερία και η δουλεία εξαρτώνται από τα έργα, έτσι συμβαίνει και με τη συγγένεια. Και δεν είπε αμέσως: «Δεν είστε απόγονοι του Αβραάμ, εσείς οι δολοφόνοι του δικαίου», αλλά προς το παρόν συγκαταβαίνει, και λέει: «Γνωρίζω ότι είστε σπέρμα του Αβραάμ»· αλλά δεν είναι αυτό το ζητούμενο, και στη συνέχεια χρησιμοποιεί πιο επιτιμητικό λόγο σε αυτή τη δημηγορία.

Δεν έλαβες την αμοιβή για την οποία εργάστηκες; Δεν έλαβες πλήρη τον μισθό ολόκληρης της ημέρας; Δεν απέλαβες αυτό που επιθυμούσες; Τι άλλο περισσότερο ζητάς λοιπόν; Δεν συμφώνησες μαζί μου για ένα δηνάριο; Υπενθύμισε στον εαυτό σου τις δικές μου υποσχέσεις, με βάση τις οποίες σε μίσθωσα εξ αρχής. Εάν έπραξα κάτι αντίθετο προς τα συμφωνηθέντα, δικαίως αγανακτείς· εάν όμως εκπλήρωσα τις συμφωνίες, μάταια κατηγορείς τον ανέγκλητο. Δεν συμφώνησες μαζί μου για ένα δηνάριο; Μήπως ελάττωσα κάτι από τις δικές σου δωρεές; Μήπως πήρα τα δικά σου και τα έδωσα σε άλλους; Μήπως απέδωσα τη δική σου δόξα σε άλλους; Δεν μοίρασα τη δική μου περιουσία σε όποιους εγώ θέλησα; Γιατί λοιπόν γογγύζεις ωσάν να ζημιώθηκες ως δούλος, ενώ τιμήθηκες ως ελεύθερος; Γιατί λοιπόν γογγύζεις εσύ που ωφελήθηκες τόσο πολύ; Γιατί φθονείς τους αδελφούς σου, εφόσον έχεις αφθόνητο Δεσπότη; Πάρε το δικό σου και πήγαινε. Αρκέσου στα παρόντα· μη θέλεις να βασιλεύεις μόνος, εφόσον έχεις κληθεί μαζί με πολλούς· η βασιλεία των ουρανών αρκεί και για εσένα και για όλους τους άξιους αυτής. Θέλω δε να δώσω σε τούτον τον έσχατο όσα και σε σένα. Στο θέλημά μου ποιος θα αντισταθεί; Ο Θεός είναι αυτός που δικαιώνει, ποιος είναι αυτός που κατακρίνει; Ο Θεός είναι αυτός που χορηγεί, ποιος είναι αυτός που θα ζητήσει λόγο; Ο Θεός είναι αυτός που πλουτίζει, ποιος είναι ικανός να απογυμνώσει; Όταν ο κριτής είναι συνήγορος, ποιος είναι ο κατήγορος; Όταν ο δικαστής είναι συμπαραστάτης, ποιος θα βρεθεί αντίδικος; Θέλω δε να δώσω σε τούτον τον έσχατο όσα και σε σένα.

Έχε θάρρος, θυγατέρα, ο Θεός είναι αυτός που δικαιώνει, ποιος είναι αυτός που κατακρίνει; Εγώ ο κριτής γίνομαι εγγυητής της αφέσεως· ποιος άλλος θα ανατρέψει τη δική μου απόφαση; Εγώ ο δικαστής απαλλάσσω· ποιος άλλος θα καταδικάσει; Έχε θάρρος, θυγατέρα· αναλογίσου πώς υψώθηκες ξαφνικά, πώς ήλθες ως κατάκριτη, και αξιώθηκες να ελευθερωθείς από την κατάκριση και να γίνεις θυγατέρα εμού, του Βασιλέως των ουρανών.

Είδες πώς έλυσε ο Θεός την καταδίκη του προφήτη; Ομολόγησε εσύ πρώτος τις ανομίες σου, για να δικαιωθείς. Αλλά ας αναδράμουμε στην αρχή. Ψαλμός του Δαβίδ, όταν εισήλθε προς αυτόν ο προφήτης Νάθαν. Εδώ φανερώνεται η ευγνωμοσύνη του και η συγχώρησή του. Δες λοιπόν, έμαθες πώς θεραπεύθηκε και ποιο φάρμακο δέχθηκε. Όταν δε ο Θεός δικαιώνει, ποιος κατακρίνει; Διότι δεν είπε, «Εγώ συγχωρώ», αλλά, «ο Κύριος αφαίρεσε το αμάρτημά σου». Έτεμε το έλκος, θεράπευσε το τραύμα.

Για να γνωρίσεις, λοιπόν, ότι δεν είναι απλώς προφήτης, αλλά ο κατεξοχήν προφήτης· εσύ κινείς μέσα σου τον λογισμό, και ο Δεσπότης τον διαβάζει· εσύ αναλογίζεσαι τις σκέψεις, και ο Κύριος τις ανακαλύπτει και τις θεραπεύει· και έτσι παρουσίασε την ιστορία των δύο χρεοφειλετών, αναφέροντας ότι στον έναν χάρισε πεντακόσια και στον άλλον πενήντα, λέγοντας: «Ποιος θα αγαπήσει περισσότερο;». Όταν ο Φαρισαίος αποκρίθηκε: «Εκείνος στον οποίο χάρισε τα περισσότερα», συγκρίνει πλέον τον Φαρισαίο και εκείνη τη γυναίκα που έλαβε τη συγχώρηση πολλών αμαρτημάτων, την οποία δεν επαινώ για τον προηγούμενο βίο της, αλλά τη μακαρίζω για το μετέπειτα τέλος της. Κανείς ας μην την ονειδίζει μαζί με τους Φαρισαίους: «Ήταν πόρνη και ακόλαστη». Ο Παύλος ας ερμηνεύσει, ο Παύλος ας συνηγορήσει υπέρ της γυναίκας: «Ο Θεός είναι αυτός που δικαιώνει. Ποιος είναι αυτός που θα κατακρίνει;». Και ελάτε, ας εξετάσουμε την ιστορία λεπτομερέστερα, για να μην την μακαρίζουμε μόνο, αλλά και να τη μιμηθούμε. Έρχεται προς τον Ιησού προετοιμασμένη, φέρνοντας μύρο μέσα σε αλάβαστρο και δάκρυα στα μάτια· το άψυχο σκεύος του μύρου, η έμψυχη πηγή της μετανοίας· από το σώμα της σαρκός κομίζει μύρο, για να σβήσει τη δυσωδία της ασελγείας· διότι η αμαρτία είναι δυσώδης, όπως ακριβώς μαρτυρεί και ο Δαβίδ: «Βρώμισαν και σάπισαν οι πληγές μου, εξαιτίας της αφροσύνης μου». Όποιος αμαρτάνει προκαλεί δυσωδία· όποιος μετανοεί παρασκευάζει μύρο.

Σήκω, λέγει, σήκω από εκεί· διότι δεν θέλω να κείτεσαι. Διάρρηξε το σύμβολο της αμαρτίας· λούσου με τα δάκρυα, όχι στην κολυμβήθρα, αλλά μέσα στην εκκλησία· διότι ο Θεός έχει τη δύναμη να σου χαρίσει το πρώτο αξίωμα. Μη διδάσκεις τον κεραμέα πώς να διορθώσει το δικό του πλάσμα. Αμάρτησες; Ησύχασε· μην πεις: Και πώς είναι δυνατόν να επανέλθω στο πρώτο αξίωμα; Μην το λες αυτό, ω παρθένε· διότι ο Θεός είναι εκείνος που δικαιώνει, και ποιος είναι αυτός που θα κατακρίνει; Άκουσε τον Δεσπότη πώς ελέγχει την απόγνωση μέσω του προφήτη Ιερεμία, λέγοντας: Μήπως δεν υπάρχει ρητίνη στη Γαλαάδ, ή δεν υπάρχει ιατρός εκεί; Γιατί λοιπόν δεν επήλθε ίαση στη θυγατέρα του λαού μου;

Ορθώς, εξάλλου, δεν είπε: «ποιος θα κατηγορήσει τους δούλους του Θεού;» ούτε «τους πιστούς του Θεού», αλλά «τους εκλεκτούς του Θεού». Διότι η εκλογή αποτελεί σημείο αρετής. «Ο Θεός είναι εκείνος που δικαιώνει· ποιος θα κατακρίνει; Ο Ιησούς Χριστός που πέθανε, ή μάλλον που αναστήθηκε από τους νεκρούς, ο οποίος βρίσκεται στα δεξιά του Θεού;» Δεν είπε, ο Θεός που συγχωρεί τα αμαρτήματα, αλλά αυτό που ήταν πολύ ανώτερο, ο Θεός που δικαιώνει. Διότι, όταν η απόφαση του δικαστή τον ανακηρύσσει δίκαιο, και μάλιστα ενός τέτοιου δικαστή, ποια αξία έχει ο κατήγορος; Επομένως, ας μην φοβόμαστε ούτε τους πειρασμούς· διότι ο Θεός είναι υπέρ ημών.

«Ο οποίος και μεσιτεύει υπέρ ημών. Ποιος θα μας χωρίσει από την αγάπη του Θεού; θλίψη; ή στενοχώρια; ή διωγμός; ή λιμός; ή γυμνότητα; ή κίνδυνος; ή μάχαιρα; καθώς είναι γεγραμμένο». Ομιλεί με τρόπο πιο ανθρώπινο και πιο συγκαταβατικό, για να αποδείξει την αγάπη. Και για να μάθεις ότι έτσι είναι, αφού πρώτα είπε «Στα δεξιά», έπειτα πρόσθεσε το «Ο οποίος μεσιτεύει υπέρ ημών». Διότι με τον τρόπο αυτόν υπέδειξε και την οικειότητα και την ισότητα. «Διότι ένεκα σου θανατωνόμαστε όλη την ημέρα». Για να μη φανεί ότι αυτά που ειπώθηκαν συνιστούν εγκατάλειψη, παραθέτει και τον Προφήτη, ο οποίος προαναγγέλλει τα ίδια από πολύ παλιά. «Λογισθήκαμε ως πρόβατα σφαγής». Διότι όπως, λέει, εκείνα δεν αντιστέκονται όταν σφάζονται, έτσι δεν αντιστεκόμαστε ούτε κι εμείς. «Αλλά σε όλα αυτά υπερνικούμε διά μέσου εκείνου που μας αγάπησε». Διότι αυτό ακριβώς είναι το θαυμαστό, όχι μόνο ότι νικούμε, αλλά ότι νικούμε μέσα από τα ίδια τα μέσα με τα οποία δεχόμαστε την επιβουλή· και δεν νικούμε απλώς, αλλά και υπερνικούμε. «Διότι έχω πεισθεί ότι ούτε θάνατος ούτε ζωή ούτε άγγελοι ούτε Αρχές ούτε παρόντα ούτε μέλλοντα ούτε δυνάμεις ούτε ύψωμα ούτε βάθος ούτε κάποια άλλη κτίση θα μπορέσει να μας χωρίσει από την αγάπη του Θεού που υπάρχει εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών». Τι χρειάζεται, λέει, να αναφέρω τα παρόντα και τα δεινά που είναι συνυφασμένα με τούτο τον βίο;

«Τσακισμένο καλάμι δεν θα συντρίψει, και λινάρι που καπνίζει δεν θα σβήσει, αλλά θα αποδώσει κρίση σύμφωνα με την αλήθεια. Θα λάμψει και δεν θα θραυστεί, έως ότου εγκαθιδρύσει την κρίση στη γη, και στο όνομά του θα ελπίσουν τα έθνη.» «Εγώ θα εκδικάσω την υπόθεσή σου, και εγώ θα λυτρώσω τους υιούς σου· και αυτοί που σε καταθλίβουν θα φάνε τις σάρκες τους, και θα πιουν το αίμα τους σαν νέο κρασί.» «Εγώ είμαι ο Κύριος, που λαλώ δικαιοσύνη και αναγγέλλω αλήθεια.» «Όλες οι κρίσεις σου είναι αλήθεια, και αληθινές κρίσεις εφήρμοσες.» «Εσύ, όντας κύριος της δύναμης, κρίνεις με επιείκεια, και με πολλή φειδώ μας κυβερνάς. Επειδή είσαι δίκαιος, δίκαια κυβερνάς τα πάντα.» «Μεγάλες είναι οι κρίσεις σου και δυσδιήγητες.» «Διότι αυτούς μεν τους νουθέτησες και τους παιδαγώγησες σαν πατέρας· εκείνους όμως τους καταδίκασες και τους τιμώρησες σαν αυστηρός βασιλιάς.» «Ο Κύριος είναι κριτής, και δεν υπάρχει σε αυτόν διάκριση υπέρ της ανθρώπινης δόξας. Δεν θα προσωποληπτήσει.» «Είναι φοβερό να πέσει κανείς στα χέρια του ζωντανού Θεού.» «Ο Θεός δεν προσωποληπτεί τους ανθρώπους.» «Δεν υπάρχει προσωποληψία σε αυτόν.» «Ο Θεός είναι αυτός που δικαιώνει· ποιος είναι αυτός που κατακρίνει;» Ούτε το έλεος του Θεού είναι άκριτο, ούτε η κρίση του ανελέητη· απεναντίας, και όταν ελεεί, μοιράζει τους οικτιρμούς του με διάκριση στους άξιους, και όταν κρίνει, επιφέρει την κρίση αναλογιζόμενος την αδυναμία μας.

Από τα κοσμικά κύματα αγκυροβόλησα σε γαλήνιο λιμάνι και από τη λιποταξία έφτασα στην άριστη στρατολογία· και προπάντων από αυτά, ότι στους διωγμούς να χαίρεστε και να σκιρτάτε· «η λύπη σας θα μετατραπεί σε χαρά», λέει ο Κύριος, και «έχετε θάρρος, εγώ έχω νικήσει τον κόσμο». Ακούτε τι λέει ο Δεσπότης; «Ο Θεός είναι αυτός που δικαιώνει, ποιος είναι αυτός που κατακρίνει;»