Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ 8:39

Σου λέγω κάτι τολμηρό με τη συγκατάβαση του Θεού προς εμένα: Σου λέει, μέσω εμού του ελαχίστου, ο μέγας μεσίτης Ιησούς, ο Υιός του Ευλογημένου Πατρός, ο χορηγός του Αγίου και ζωοποιού Πνεύματος: «Σου συγχωρούνται οι πολλές σου αμαρτίες», και μάλιστα από τη γέννησή σου μέχρι τώρα. Λαμβάνοντας, λοιπόν, αυτή τη μεγάλη και ανεκλάλητη χαρά, αγάπησέ τον με όλη σου τη δύναμη. Δείχνοντας καρπό άξιο της μετανοίας, ανακράζοντας μαζί με τον άγιο Παύλο εκείνα τα μελωδικά λόγια: «Ποιος θα μας χωρίσει από την αγάπη του Χριστού; Θλίψη ή στενοχώρια ή πείνα ή διωγμός ή γυμνότητα ή κίνδυνος ή μάχαιρα;» Λέγοντάς του ότι «Για χάρη σου θανατωνόμαστε όλη την ημέρα, θεωρηθήκαμε ως πρόβατα για σφαγή. Αλλά σε όλα αυτά υπερνικούμε μέσω εκείνου που μας αγάπησε. Διότι έχω πεισθεί ότι ούτε θάνατος ούτε ζωή ούτε άγγελοι ούτε αρχές ούτε εξουσίες ούτε τα παρόντα ούτε τα μέλλοντα ούτε δυνάμεις ούτε ύψωμα ούτε βάθος ούτε κάποια άλλη κτίση θα μπορέσει να μας χωρίσει από την αγάπη του Θεού, η οποία υπάρχει στον Χριστό Ιησού τον Κύριό μας.» Αυτά να μην δείξεις ότι τα μελετάς μόνο με το στόμα, αλλά με τα έργα. Διότι λέει: «Με την υπομονή σας θα αποκτήσετε τις ψυχές σας.» Έλαβες μεγάλο αξίωμα, δείξε μεγάλα και άξια έργα υπομονής και ευχαριστίας, δια των οποίων αναμένεται η τελειότητα, της οποίας είθε να γίνουμε άξιοι, στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος.

ΕΡΩΤΗΣΗ ΣϞΘ΄. Πώς θα πειστεί η ψυχή να απομακρυνθεί από τη φιλοδοξία; ΑΠΟΚΡΙΣΗ. Όταν υπακούσει στον Κύριο που λέει: «Έτσι ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους, για να δουν τα καλά σας έργα και να δοξάσουν τον Πατέρα σας που είναι στους ουρανούς»· και στον Απόστολο που παραγγέλλει: «Είτε τρώτε, είτε πίνετε, είτε κάνετε οτιδήποτε, όλα να τα κάνετε προς δόξαν Θεού»· ώστε ο θεοσεβής, μην επιδιώκοντας ούτε την τωρινή ούτε τη μελλοντική δόξα, αλλά προτιμώντας πάνω από όλα την αγάπη προς τον Θεό, να έχει την παρρησία να πει μαζί με τα προαναφερθέντα το εξής: «Ούτε τα παρόντα ούτε τα μέλλοντα θα μπορέσουν να μας χωρίσουν από την αγάπη του Θεού, η οποία υπάρχει στον Ιησού Χριστό, τον Κύριό μας». Διότι και ο ίδιος ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός είπε: «Εγώ δεν ζητώ τη δόξα μου»· και ότι: «Εκείνος που μιλάει από τον εαυτό του ζητάει τη δική του δόξα· ενώ εκείνος που ζητάει τη δόξα εκείνου που τον έστειλε, αυτός είναι αληθινός».

Διότι, όταν σκεφθεί το: «Ιδού ο Κύριος και ο μισθός του, για να αποδώσει στον καθένα σύμφωνα με το έργο του», και αναλογιστεί τα δικά του πονηρά έργα, από τη μία πλευρά φοβάται την κόλαση και τρέμει ενώπιον των απειλών· από την άλλη όμως, για να μην καταποθεί από τη λύπη, τρέφει αγαθή ελπίδα αποβλέποντας στους οικτιρμούς και στη φιλανθρωπία του Θεού. Ελπίζει, δηλαδή, ότι η ψυχή του θα λυτρωθεί από τον θάνατο και ότι θα διατραφεί από Αυτόν σε καιρό λιμού. Η δε ψυχή μας προσμένει τον Κύριο, διότι είναι βοηθός και υπερασπιστής μας. Ο λόγος αυτός παρέχει προτροπή και παρηγοριά για υπομονή· έτσι ώστε, ακόμη και αν κάποτε καταληφθούμε από κάτι που μας θλίβει, να μη χωριστούμε από την αγάπη του Θεού, η οποία είναι εν Χριστώ Ιησού, αλλά με όλη μας την ψυχή να υπομένουμε τα επίπονα, αναμένοντας τη βοήθεια από τον Θεό. Διότι σε Αυτόν θα ευφρανθεί η καρδιά μας, και στο άγιο όνομά Του ελπίσαμε. Αυτό συμφωνεί με όσα αναφέρονται στην αρχή του ψαλμού: «Αγαλλιάσθε, δίκαιοι, εν Κυρίω»· και, «Σε Αυτόν θα ευφρανθεί η καρδιά μας». Και μου φαίνεται ότι σύμφωνα με αυτά έχει πει ο Απόστολος το: «Σε όλα αυτά υπερνικούμε μέσω Εκείνου που μας αγάπησε»· καθώς και το: «Και όχι μόνο αυτό, αλλά και καυχόμαστε για τις θλίψεις».

Διότι για τους νέους είναι ωφέλιμο το να συσταυρώνονται με τον Ιησού Χριστό. 〈Ποιος θα χωρίσει〉 εκείνους που Τον αγαπούν 〈από την αγάπη του Χριστού;〉 Ούτε 〈θλίψη,〉 ούτε 〈στενοχώρια,〉 ούτε δικαστές, ούτε ρήτορες, ούτε ξίφος, 〈ούτε κανένα άλλο κτίσμα θα μπορέσει να χωρίσει από την αγάπη του Χριστού.〉 Αλλά ακόμη κι αν μείνεις έρημος από γονείς, εντούτοις δεν μένεις έρημος από τον Θεό.

Διότι είμαι πεπεισμένος ότι ούτε θάνατος, ούτε ζωή, ούτε άγγελοι, ούτε αρχές, ούτε εξουσίες, ούτε δυνάμεις, ούτε παρόντα, ούτε μέλλοντα, ούτε ύψωμα, ούτε βάθος, ούτε καμία άλλη κτίση θα μπορέσει να μας χωρίσει από την αγάπη του Θεού, η οποία είναι εν Χριστώ Ιησού»· της αγάπης εν Χριστώ η οποία προϋποθέτει κατ' ανάγκην και απαρέγκλιτα την τήρηση των εντολών, καθώς ο ίδιος ο Κύριος είπε: «Εκείνος που με αγαπά θα τηρήσει τις εντολές μου· ενώ εκείνος που δεν τηρεί τους λόγους μου, αυτός δεν με αγαπά»· και, «Εσείς είστε φίλοι μου, εάν πράττετε όσα εγώ σας προστάζω». Νέα δε και δική του εντολή είναι το να αγαπάμε ο ένας τον άλλον, την οποία εκπληρώνοντας ο Απόστολος λέει: «Τρέφοντας τέτοιον πόθο για εσάς, ευδοκούμε να σας μεταδώσουμε όχι μόνο το Ευαγγέλιο του Χριστού, αλλά και τις ίδιες μας τις ψυχές, διότι μας έχετε γίνει αγαπητοί». Αποβλέποντας, λοιπόν, στον Χριστό, ας εντείνουμε την προθυμία μας με την ένδοξη μίμησή του· και παρατηρώντας προσεκτικά τους αγίους, ας διδασκόμαστε το εφικτό, ώστε, γινόμενοι μέσω αυτών πιο πρόθυμοι και φυλάσσοντας άσπιλη και άμωμη μέχρι θανάτου κάθε εντολή του Κυρίου, να εισέλθουμε στην αιώνια ζωή και να κληρονομήσουμε τη βασιλεία των ουρανών, όπως υποσχέθηκε ο αψευδής Κύριος και Θεός μας Ιησούς Χριστός, ο μονογενής Υιός του ζώντος Θεού.

Διότι, αφού δέχθηκε τον λόγο, σαν το ψάρι το αγκίστρι, ανασύρθηκε από τον βυθό. Τυφλώθηκε επωφελώς· και αφού απαλλάχθηκε από τη λαμπρότητα του βίου και τα ιουδαϊκά έθιμα, έκτοτε ακολουθούσε τον Χριστό. Και αφού εμβαπτίστηκε στην κολυμβήθρα των γλυκών ναμάτων, ανέβλεψε με την επίκληση του Χριστού. Και αφού μετονομάστηκε σε Παύλο, πρόσφερε άνεση στους μαθητές του Χριστού. Και αφού έγινε ασφαλής κήρυκας και εδραίος στύλος της πίστεως, αποδείκνυε πάντοτε ότι αυτός είναι ο Χριστός, και λίγο αργότερα από υπερβολική αγάπη παρέδωσε και τη δική του ψυχή. Διότι τόσο πολύ τον πόθησε ολόψυχα, ώστε να παραδώσει ολόκληρο τον εαυτό του στους κινδύνους. Και θέλοντας να φανερώσει τον έρωτα του πόθου που είχε προς αυτόν, έτσι έγραφε σε όλους: Ποιος μπορεί να μας χωρίσει από την αγάπη του Χριστού; Θλίψη, ή στενοχώρια, ή διωγμός, ή πείνα, ή γυμνότητα σώματος, ή κίνδυνος, ή μάχαιρα; Και απαρίθμησε, λέγοντας: Ούτε άγγελοι, ούτε αρχές, ούτε δυνάμεις, ούτε ύψωμα, ούτε βάθος, ούτε καμία άλλη κτίση θα μπορέσει να μας χωρίσει από την αγάπη του Θεού, η οποία υπάρχει στον Χριστό Ιησού τον Κύριό μας.

Αλλά σε όλα αυτά υπερνικούμε μέσω εκείνου που μας αγάπησε. Επειδή είμαι πεπεισμένος ότι ούτε θάνατος, ούτε ζωή, ούτε αρχές, ούτε εξουσίες, ούτε παρόντα, ούτε μέλλοντα, ούτε δυνάμεις, ούτε άγγελοι, ούτε ύψωμα, ούτε βάθος, ούτε καμία άλλη κτίση θα μπορέσει να μας χωρίσει από την αγάπη του Θεού, η οποία υπάρχει στον Χριστό Ιησού τον Κύριό μας. Σε όλα δε τα πάθη ακολουθεί το πνεύμα της πορνείας. Να αποφεύγεις τα αισχρά λόγια και έτσι θα αποφύγεις τους ρυπαρούς λογισμούς.

Μακάριος είναι ο άνθρωπος που σε αγάπησε με όλη του την ψυχή, μίσησε τον κόσμο και όλα όσα υπάρχουν σε αυτόν, για να έχει μόνο εσένα, τον πανάγιο Δεσπότη, το καλό μαργαριτάρι, τον θησαυρό της ζωής. Όποιος αγαπά έτσι τον Θεό ειλικρινά, η διάνοιά του δεν βρίσκεται ποτέ στη γη, αλλά πάντοτε ψηλά, σε αυτό που αγάπησε και διψά να επιτύχει. Από εκεί γλυκαίνεται, από εκεί φωτίζεται, από εκεί χορταίνει πάντοτε από τη γλυκύτητα και την αγάπη του Θεού. Για τη γλυκύτητα της αγάπης του Θεού, ποιος άραγε θα μπορέσει να μιλήσει επάξια; Ο Απόστολος Παύλος, που την γεύτηκε και χόρτασε από αυτήν, ο ίδιος φωνάζει δυνατά και λέει: ούτε ύψωμα, ούτε βάθος, ούτε ζωή, ούτε θάνατος, ούτε άγγελοι, ούτε αρχές και εξουσίες, ούτε άλλη κτίση, όλα αυτά μαζί, δεν μπορούν να χωρίσουν από την αγάπη του Θεού την ψυχή που γεύτηκε τη γλυκύτητά Του. Αθάνατο πυρ είναι η αγάπη του Θεού· υψώνεται από τη γη και μισεί τα γήινα. Και αυτό μας το διδάσκουν οι άγιοι Μάρτυρες που την γεύτηκαν και χόρτασαν από αυτήν. Απαλός δεσμός είναι η αγάπη του Θεού και δεν μπορεί δίκοπο σπαθί να την κόψει. Έκοβαν οι τύραννοι τα μέλη των Αγίων, την αγάπη τους όμως δεν μπορούσαν να την κόψουν. Ω του απαλού δεσμού της αγάπης του Θεού! Ξίφος δεν την έκοψε, πυρ δεν την έσβησε· βυθός και άλλα δεσμά, ούτε και αυτά τα βασανιστήρια δεν την βύθισαν.

«Διότι ποιος», λέγει, «θα μας χωρίσει από την αγάπη του Χριστού» (ο οποίος ερμηνεύεται ως χέρι και Λόγος του Πατρός); «Θλίψη ή στενοχώρια ή διωγμός ή λιμός ή γυμνότητα ή κίνδυνος ή μάχαιρα; Καθώς είναι γραμμένο: ένεκά σου θανατωνόμαστε όλη την ημέρα, θεωρηθήκαμε σαν πρόβατα προορισμένα για σφαγή· αλλά σε όλα αυτά υπερνικούμε διά μέσου εκείνου που μας αγάπησε». Πολύ αληθινά· για να εκπληρωθεί, όπως είπα, το «εγώ θα θανατώσω και θα δώσω ζωή, θα χτυπήσω και εγώ θα θεραπεύσω, και δεν υπάρχει κανείς που να αποσπάσει» «εμάς από την αγάπη του Θεού την εν Χριστώ» προς την απώλεια. Γι' αυτό και «θεωρηθήκαμε σαν πρόβατα προορισμένα για σφαγή», ώστε «αφού πεθάνουμε ως προς την αμαρτία, να ζήσουμε για τον Θεό». Και αυτά μεν ας έχουν εξεταστεί μέχρις εδώ· τα δε συνεχόμενα με αυτά πρέπει πάλι να τα παραθέσουμε ως εξής. 39.

Προσευχήθηκαν να αγωνιστούν, και έδωσαν αυτήν την υπόσχεση, το να αθλήσουν μέχρι θανάτου υπέρ της ευσέβειας. Έχοντας, λοιπόν, κατορθώσει αυτά που έταξαν, λέγουν: «Θα σου εκπληρώσω τις ευχές μου, τις οποίες πρόφεραν τα χείλη μου και τις οποίες μίλησε το στόμα μου μέσα στη θλίψη μου.» Διότι, κατά τη διάρκεια αυτών ακριβώς των θλίψεων, για τις οποίες έλεγαν προηγουμένως: «Έθεσες θλίψεις στις πλάτες μας», επιδεικνύοντας τέλεια και ολοκληρωμένη την αγάπη προς τον Θεό, έκαναν τάματα και έδιναν υποσχέσεις ότι θα παραμείνουν σταθεροί μέχρι θανάτου, λέγοντας σχεδόν τα ίδια με τον Παύλο: «Ποιος θα μας χωρίσει από την αγάπη του Θεού; Μήπως η θλίψη, ή η στενοχώρια, ή ο διωγμός, ή η πείνα, ή η γυμνότητα, ή ο κίνδυνος;» και: «Διότι είμαι πεπεισμένος, ότι ούτε θάνατος, ούτε ζωή, ούτε τα παρόντα, ούτε τα μέλλοντα, θα μπορέσουν να μας χωρίσουν από την αγάπη του Θεού, η οποία υπάρχει στον Χριστό Ιησού.» Αυτές λοιπόν τις υποσχέσεις λέγει ότι εκπλήρωσαν στον Θεό, τις οποίες πρόφεραν τα χείλη τους, και τις οποίες μίλησε το στόμα τους μέσα στη θλίψη τους. Και τέτοιου είδους ήταν «τα ολοκαυτώματά» τους, αληθινά «μεμυαλωμένα».

Ας εξετάσουμε, λοιπόν, ποιος θα μπορούσε να είναι τέτοιος, ώστε να μπορούν να εφαρμοστούν σε αυτόν τα λόγια αυτά, και εναντίον του οποίου, μολονότι ένα πλήθος εχθρών εκστρατεύει κατά μυριάδες στα δεξιά του και κατά χιλιάδες στην άλλη πλευρά, αυτοί δεν τολμούν να τον αγγίξουν, αλλά καταπίπτουν μπροστά του. Λέω, λοιπόν, ότι αυτά αναφέρονται με έναν τρόπο στον τέλειο εν Χριστώ άνθρωπο· τέτοιος ήταν ο Παύλος όταν έλεγε: «Γνωρίζω έναν άνθρωπο εν Χριστώ»· και στον καθένα που μπορεί να πει παρόμοια με εκείνον: «Ποιος θα μας χωρίσει από την αγάπη του Θεού; Θλίψη, ή στενοχώρια, ή διωγμός, ή πείνα, ή γυμνότητα, ή κίνδυνος, ή μάχαιρα;» και πάλι: «Διότι είμαι πεπεισμένος ότι ούτε θάνατος ούτε ζωή ούτε παρόντα ούτε μέλλοντα ούτε δυνάμεις ούτε ύψωμα ούτε βάθος ούτε καμία άλλη κτίση θα μπορέσει να μας χωρίσει από την αγάπη του Θεού, την εν Χριστώ Ιησού». Εκείνος δε που, εκτός από αυτά, είναι σε θέση να λέει: «Αλλά σε όλα αυτά υπερνικούμε», θα ήταν άξιος να ειπωθούν και για αυτόν τα προαναφερθέντα λόγια. Διότι ένας τέτοιος άνθρωπος, καθώς κατοικεί με τη βοήθεια του Υψίστου και αναπαύεται υπό τη σκέπη του Θεού, θα πει στον Κύριο: «Είσαι ο υπερασπιστής μου και το καταφύγιό μου, ο Θεός, και σε Αυτόν θα ελπίζω».

Αιώνια θα είναι η μνήμη του δικαίου, δεν θα φοβηθεί από κακή είδηση. Ούτε θα πάθει κανένα κακό από ψευδή λόγια, τα οποία υπόσχονται μεν την αλήθεια, αλλά επαίρονται ενάντια στη γνώση του Θεού, εφόσον είναι θεμελιωμένος πάνω στην πέτρα και τίποτα δεν τον χωρίζει από την αγάπη του Θεού, την εν Χριστώ Ιησού. Η καρδιά του είναι έτοιμη να ελπίζει στον Κύριο, η καρδιά του είναι στηριγμένη· δεν πρόκειται να φοβηθεί, έως ότου δει την κατάληξη των εχθρών του. Για τον λόγο αυτό, λέει, δεν θα κλονιστεί, ούτε πρόκειται να φοβηθεί από κακή είδηση, επειδή η καρδιά του είναι έτοιμη να ελπίζει στον Κύριο. Αντί αυτού, ο Σύμμαχος απέδωσε: «Σταθερή είναι η καρδιά του, αμέριμνη στον Κύριο».

Για όσους όμως έχουν αναπτυχθεί πνευματικά στη διάνοια μέσω της πρέπουσας επιμέλειας και έχουν ήδη εγκαταλείψει τη νηπιότητα, διδασκόμαστε από τον Λόγο μια διπλή διαφορά· διότι και αυτές και εκείνες οι ψυχές γίνονται σύσσωμες με τον Λόγο, αλλά οι μεν προσκολλώνται σε αυτόν με κάποια ερωτική διάθεση (τέτοια ήταν η ψυχή του Δαβίδ και του Παύλου, εκ των οποίων η μεν έλεγε «Για μένα το να προσκολλώμαι στον Θεό είναι αγαθό», ενώ η άλλη έλεγε «Κανείς δεν θα μας χωρίσει από την αγάπη του Θεού, την εν Χριστώ Ιησού· ούτε ζωή, ούτε θάνατος, ούτε το παρόν, ούτε το μέλλον, ούτε κανένα άλλο από τα όντα»), ενώ οι δε αποφεύγουν τους μοιχικούς πειρασμούς από τον φόβο της κολάσεως. Διότι παραμένουν και αυτές στην αφθαρσία και τον αγιασμό, αλλά επειδή παιδαγωγούνται μάλλον με τον φόβο παρά μόνο με τον πόθο, δεν αποδέχονται το κακό. Επομένως, οι μεν, έχοντας ενωθεί πλήρως με την καθαρότητα του Θεού από πόθο για την αφθαρσία χάρη στην τελειότερη διάθεσή τους, ονομάζονται βασίλισσες εξαιτίας της συμμετοχής τους στη βασιλεία, ενώ εκείνες που κατεργάζονται την αρετή από τον φόβο της απειλής, ο λόγος τις ονομάζει παλλακίδες. Διότι καμία από αυτές δεν έχει ακόμη τη δύναμη να γίνει μητέρα βασιλιά και συμμέτοχη του αξιώματος. Πώς άλλωστε θα μπορούσε, όταν δεν έχει ακόμη αναλάβει μέσα της το ελεύθερο και κυρίαρχο του ενάρετου φρονήματος, αλλά απομακρύνεται από την κοινωνία των κακών από δουλικό φόβο;

Ούτε, εάν αποσυρόταν μόνος του στην εσχατιά, ήταν δυνατόν να αποστερηθεί εκείνους που τον συναναστρέφονταν για την πνευματική τους ωφέλεια· ώστε και στη δική του περίπτωση, καθ' ομοιότητα του Βαπτιστή, η έρημος να μεταβληθεί σε πόλη, ασφυκτιώντας από τα πλήθη που συνέρρεαν. Το γεγονός δε ότι δεν ήταν κάλαμος που να γέρνει με ευκολία προς τις αντίθετες αντιλήψεις, το αποδεικνύει το αμετάπτωτο σε όλα όσα είχε αποφασίσει κατά τη διάρκεια του βίου του. Αγάπησε εξαρχής την ακτημοσύνη· η απόφασή του αυτή έγινε άσειστος βράχος. Επιθυμούσε διά της καθαρότητας να προσεγγίσει τον Θεό· η επιθυμία του αυτή ήταν όρος, και όχι κάλαμος, διότι ουδέποτε λύγιζε μπροστά στους αντίθετους ανέμους των πειρασμών. Τη σταθερότητα εξάλλου της αγάπης του προς τον Θεό μόνο ο Απόστολος θα μπορούσε να την αναδείξει διά των δικών του λόγων, λέγοντας ότι ούτε η ζωή, ούτε ο θάνατος, ούτε τα παρόντα, ούτε τα μέλλοντα, ούτε καμία άλλη κτίση θα μπορούσε να απομακρύνει την καρδιά του από την αγάπη προς τον Θεό.

Διότι όποιος αγαπά την αδικία μισεί την ίδια του την ψυχή, και αυτό που θεωρείται από τους ανθρώπους αξιομακάριστο στη ζωή τους είναι πιο ελεεινό από κάθε δυστυχία. Πόσοι δε πάλι, αντίθετα, ενώ εμφορούνται από τα άνω αγαθά και αφιερώνονται στη θεωρία των όντως όντων, θεωρούνται ότι είναι κάπως τυφλοί και ανόητοι ως προς τα υλικά πράγματα, όπως ακριβώς καυχάται ότι είναι και ο Παύλος, αποκαλώντας τον εαυτό του μωρό για τον Χριστό· διότι η φρόνηση και η σοφία του δεν ασχολούνταν με κανένα από τα πράγματα που επιδιώκονται με ζήλο εδώ κάτω. Γι' αυτό λέει: «Εμείς είμαστε μωροί για τον Χριστό», σαν να έλεγε: «Εμείς είμαστε τυφλοί ως προς τον επίγειο βίο, εξαιτίας του ότι βλέπουμε τα άνω και έχουμε τα μάτια μας στην κεφαλή». Για τον λόγο αυτό ήταν άστεγος και χωρίς τροφή, πένης, περιπλανώμενος, γυμνός, καταπονούμενος από την πείνα και τη δίψα. Αλλά σκέψου, αυτός που ήταν έτσι στα κάτω, πώς ήταν στα άνω. Διότι, αφού υψώθηκε έως τον τρίτο ουρανό, όπου βρισκόταν η κεφαλή του, εκεί είχε στραμμένα τα μάτια του, αγαλλιώντας με τα απόρρητα μυστήρια του παραδείσου, βλέποντας τα αθέατα και εντρυφώντας σε εκείνα που ξεπερνούν κάθε αίσθηση και διάνοια. Ποιος δεν θα τον θεωρούσε ελεεινό, βλέποντάς τον δέσμιο να βασανίζεται με χτυπήματα, και έπειτα από ναυάγιο να παρασύρεται στα βάθη του πελάγους από τα κύματα μαζί με τα δεσμά του; Αλλά όμως, αν και η κατάστασή του ανάμεσα στους ανθρώπους ήταν τέτοια, εντούτοις δεν αποτράπηκε από το να έχει διαρκώς τα μάτια του στην κεφαλή, λέγοντας: «Ποιος θα μας χωρίσει από την αγάπη του Θεού, η οποία είναι εν Χριστώ Ιησού;».

Αλλά τέτοιος μεν ήταν ο Πέτρος, όπως μπορεί κανείς να γνωρίσει από αυτά τα λίγα. Τι να πει κανείς όμως για τον Παύλο, και ποια γλώσσα, ή μάλλον ποιες και πόσες, θα μπορέσουν να παρουσιάσουν έστω και μετρίως τη δική του μέχρι θανάτου καρτερία για τον Χριστό; Αυτός που καθημερινά πέθαινε, ή μάλλον διατελούσε διαρκώς νεκρός, χωρίς να ζει πλέον ο ίδιος, όπως λέει ο ίδιος, αλλά έχοντας ζωντανό μέσα του τον Χριστό. Και για την αγάπη του Χριστού όχι μόνο θεώρησε όλα τα παρόντα ως σκύβαλα, αλλά και τα μέλλοντα τα βάζει σε δεύτερη μοίρα συγκρίνοντάς τα με Αυτόν· διότι, «είμαι πεπεισμένος», λέει, «ότι ούτε θάνατος ούτε ζωή, ούτε τα παρόντα ούτε τα μέλλοντα, ούτε ύψωμα ούτε βάθος θα μπορέσει να μας χωρίσει από την αγάπη του Θεού, την εν Χριστώ Ιησού».

Έτσι ο Παύλος λέει ότι «κάθεται ο Χριστός υπεράνω κάθε ονόματος», όχι μόνο αυτού που «ονομάζεται», δηλαδή είναι γνωστό στον παρόντα αιώνα, αλλά και αυτού που θα γίνει γνωστό στον μέλλοντα, εξυψώνοντας τη μεγαλοσύνη του Θεού και μέσα από τα άγνωστα σε αυτόν πράγματα. Έτσι, κάπου αλλού στις επιστολές του, αφού είπε «ποιος θα μας χωρίσει από την αγάπη του Χριστού;» και αφού απαρίθμησε όλα τα αισθητά και τα νοητά, «τα παρόντα και τα μέλλοντα», πρόσθεσε «ούτε καμία άλλη κτίση θα μπορέσει να μας χωρίσει από την αγάπη του Θεού», διαβλέποντας μέσα από τα όντα και τα μη όντα και αποφαίνοντας για αυτά σαν να ήταν όντα. Εμείς λοιπόν, που από το ένα κατανοούμε τα μύρια και από το πεπερασμένο την άπειρη δύναμη, πώς δεν θα γνωρίσουμε τα πάντα από τα λιγοστά που τον αφορούν, όπως λένε ότι γνωρίζουν από τα νύχια τον λέοντα και από την άκρη το ύφασμα; Και έτσι θα αναγνωρίσουμε τον Θεό ως αίτιο των πάντων και από όλα αυτά θα τον αφαιρέσουμε, και μέσω της πίστεως θα προσθέσουμε αυτό που υπερβαίνει τη θεογνωσία που προέρχεται από τα όντα, ότι δηλαδή τα πάντα παρήχθησαν εκ του μη όντος μόνο με τον λόγο Του.

Σε παρακαλώ, λοιπόν, εάν αισθανθείς στην ψυχή σου ότι έχεις φθάσει στη χώρα της αγάπης, να τηρείς τις εντολές της νέας, εξαιτίας του πόθου για Εκείνον που τις εθέσπισε, και όχι από φόβο. Όπως ακριβώς και ο μακάριος Παύλος, όταν φλεγόταν από τη θεία αγάπη, είπε: «Ποιος θα με χωρίσει από την αγάπη του Χριστού; Θλίψη ή φυλακή ή διωγμός;» και τα εξής. Και πάλι προσθέτει: «Διότι είμαι πεπεισμένος ότι ούτε θάνατος ούτε ζωή ούτε παρόντα ούτε μέλλοντα μπορούν να με χωρίσουν από την αγάπη του Θεού, η οποία είναι στον Χριστό Ιησού, τον Κύριό μας». Και για να μη θεωρηθεί ότι επιθυμεί τη μεγάλη αμοιβή ή την τιμή ή την υπερβάλλουσα δωρεά των πνευματικών αγαθών, όπως επιθυμεί η δική σου αγιοσύνη, είπε: «Θα ευχόμουν να είμαι ανάθεμα, αποχωρισμένος από τον Χριστό, ώστε οι αποξενωμένοι να γίνουν οικείοι Του».

Σε παρακαλώ, λοιπόν, εάν αισθανθείς στην ψυχή σου ότι έφτασες στη χώρα της αγάπης, τήρησε τις νέες εντολές από πόθο για Εκείνον που τις έθεσε, και όχι από φόβο. Όπως ακριβώς και ο μακάριος Παύλος, όταν φλεγόταν μέσα στη θεία αγάπη, είπε: «Ποιος θα με χωρίσει από την αγάπη του Χριστού; Θλίψεις, ή φυλακές, ή διωγμοί, και τα εξής;». Και πάλι προσθέτει: «Διότι είμαι πεπεισμένος ότι ούτε θάνατος ούτε ζωή, ούτε τα παρόντα ούτε τα μέλλοντα μπορούν να με χωρίσουν από την αγάπη του Θεού, η οποία είναι εν Χριστώ Ιησού, τον Κύριό μας». Και για να μη νομιστεί ότι επιθυμεί τον μεγάλο μισθό ή την τιμή ή την υπερβάλλουσα δωρεά των πνευματικών χαρισμάτων, όπως τα επιθυμεί η αγιοσύνη σου, είπε: «Διότι θα ευχόμουν να είμαι εγώ ανάθεμα, χωρισμένος από τον Χριστό, και αν ήταν δυνατόν μέσω αυτού, να οικειωθούν οι ξένοι τον Χριστό».

Διότι σε αυτά τολμά κανείς να πει, έχοντας λάβει θάρρος από τη μαρτυρία της συνειδήσεώς του, εκείνο που είπε ο μακάριος Παύλος: «Είμαι πεπεισμένος ότι ούτε θάνατος ούτε ζωή ούτε παρόντα ούτε μέλλοντα» και τα λοιπά, «μπορούν να με χωρίσουν από την αγάπη του Χριστού»· διότι ούτε οι θλίψεις του σώματος και μαζί με αυτές της ψυχής, είτε διωγμός είτε πείνα είτε γυμνότητα είτε απομόνωση είτε εγκλεισμός είτε κίνδυνος είτε μάχαιρα, αλλά ούτε οι άγγελοι του σατανά ούτε οι δυνάμεις του μέσω των κακών τρόπων των μηχανουργιών τους, ούτε η δόξα που καταργείται μέσω της προσβολής που του επιτίθεται, ούτε οι συκοφαντίες και οι μομφές που γίνονται μάταια και αναίτια σαν ραπίσματα.

Απόκτησε τη γνώση της διαφοράς αυτής της κλήσεως και της διηγήσεως, όταν ακούσεις. Το να τα γευθεί γρήγορα αυτά η ψυχή, το κατορθώνει η αδιάκοπη ησυχία με την αδιάλειπτη και διαρκή εργασία της. Διότι αυτά χάνονται πάλι, μετά την εύρεσή τους, εξαιτίας της αμέλειας εκείνων που τα δέχονται, και έπειτα δεν βρίσκονται ξανά για μεγάλο χρονικό διάστημα. Με αυτά λοιπόν τολμά κανείς να πει, παίρνοντας θάρρος από τη μαρτυρία της συνειδήσεώς του, εκείνο που είπε ο μακάριος Παύλος δηλώνοντας: «Έχω πεισθεί ότι ούτε θάνατος ούτε ζωή, ούτε τα παρόντα ούτε τα μέλλοντα, ούτε κανένα άλλο δεν μπορούν να με χωρίσουν από την αγάπη του Χριστού»· διότι ούτε οι θλίψεις του σώματος και μαζί με αυτές της ψυχής, ούτε πείνα, ούτε διωγμός, ούτε γυμνότητα, ούτε απομόνωση, ούτε εγκλεισμός, ούτε κίνδυνος, ούτε μάχαιρα, αλλά ούτε οι άγγελοι του Σατανά, ούτε οι δυνάμεις του με τους κακούς τρόπους των μηχανεύσεών τους, ούτε η πρόσκαιρη δόξα κατά την προσβολή της που στρέφεται εναντίον του, ούτε οι συκοφαντίες και οι μομφές με τα ραπίσματα, έστω κι αν γίνονται άδικα και μάταια.

ΤΟΓ΄. ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΥΠΟΔΙΑΚΟΝΟ ΠΑΛΛΑΔΙΟ. Περί του να υπομένουμε γενναία κάθε πειρασμό. Αν οι πύλες του άδη, οι οποίες είναι όλα τα πεπυρωμένα βέλη του Πονηρού, δεν κατισχύουν της αμώμου και ορθής πίστεως, και ο κίνδυνος, η γυμνότητα και ο θάνατος δεν μπορούν να μας χωρίσουν από τον Χριστό· για ποιο λόγο, θαυμάσιε, δυσφορείς να υπομένεις τις μικρές προσβολές που υφίστασαι για τον Χριστό; Στάσου, λοιπόν, εδραίος, και οι μεν πειρασμοί που έχουν ήδη έλθει θα σβήσουν, ενώ αυτοί που σχεδιάζονται θα εξαφανιστούν πριν καν εκδηλωθούν.

Έχουμε, λοιπόν, πολλές φορές γνήσια τέκνα· και αν, έστω και άθελά μας, τους προξενήσουμε κάποιο κακό, τιμωρούμε και βασανίζουμε τον ίδιο μας τον εαυτό. Το ίδιο πράττουμε και στην περίπτωση των φίλων. Εάν, όμως, προκειμένου για τους φίλους και τα τέκνα μας, θεωρούμε ότι το να τους λυπήσουμε είναι πολύ πιο οδυνηρό από το να τιμωρηθούμε εμείς οι ίδιοι, πολύ περισσότερο οφείλουμε να διακείμεθα κατ' αυτόν τον τρόπο απέναντι στον Θεό, και να θεωρούμε βαρύτερο από κάθε γέεννα το να πράξουμε κάτι από όσα δεν Του είναι αρεστά. Τέτοιος ήταν ο μακάριος Παύλος· για αυτό έλεγε: «Είμαι πεπεισμένος ότι ούτε άγγελοι, ούτε αρχές, ούτε δυνάμεις, ούτε τα παρόντα, ούτε τα μέλλοντα, ούτε ύψωμα, ούτε βάθος, ούτε καμία άλλη κτίση θα μπορέσει να μας χωρίσει από την αγάπη του Θεού, την εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών». Και εμείς, εξάλλου, όταν μακαρίζουμε τους αγίους μάρτυρες, πρώτα τους μακαρίζουμε για τα τραύματά τους και έπειτα για τα βραβεία· πρώτα για τις πληγές, και έπειτα για τους στεφάνους που τους επιφυλάσσονται. Διότι τα βραβεία λαμβάνουν την αρχή και την προϋπόθεσή τους από τα τραύματα, και όχι τα τραύματα από τα βραβεία.

Γιατί όμως αυτό συνέβη μέσα στη νύχτα και με σεισμό; Κάντε μου μια μικρή παραχώρηση και επιτρέψτε μου, αφήνοντας κατά μέρος τα αποστολικά ρητά και εντρυφώντας στα αποστολικά γεγονότα, να ευφρανθώ πνευματικά με την αλυσίδα του Παύλου· δώστε μου την ευκαιρία να ενδιατρίψω περισσότερο σε αυτήν. Πιάστηκα από τον δεσμό, και κανείς δεν με απομακρύνει. Πιο γερά είμαι εγώ δεμένος τώρα από τον πόθο, παρά εκείνος τότε στο ξύλο. Αυτόν τον δεσμό κανείς δεν τον λύνει· διότι προέρχεται από τον πόθο για τον Χριστό· αυτόν ούτε οι άγγελοι ούτε η βασιλεία των ουρανών έχουν τη δύναμη να τον λύσουν· διότι μπορεί να ακούσει κανείς τον ίδιο τον Παύλο να λέει: «Ούτε άγγελοι, ούτε αρχές, ούτε δυνάμεις, ούτε παρόντα ούτε μέλλοντα, ούτε ύψωμα ούτε βάθος θα μπορέσουν να μας χωρίσουν από την αγάπη του Χριστού».

Εννοώ τον Παύλο και τους συν αυτώ, οι οποίοι, ενώ βρίσκονταν στη γη, διέτριβαν στον ουρανό. Και τι λέω στον ουρανό; Ήταν ψηλότεροι και από τον ουρανό, και από τον άλλο ουρανό, και ανήλθαν προς τον ίδιο τον Θεό. Διότι, «ποιος θα μας χωρίσει», λέει, «από την αγάπη του Χριστού; Θλίψη ή στενοχώρια ή πείνα ή διωγμός ή γυμνότητα ή κίνδυνος ή μάχαιρα;» Και πάλι: «Εφόσον εμείς δεν προσηλώνουμε το βλέμμα μας στα ορατά, αλλά στα αόρατα». Βλέπεις ότι δεν έστρεφε καν την προσοχή του στα επίγεια; Και για να σου αποδείξω ότι ήταν ανώτερος από τους ουρανούς, άκουσέ τον να λέει: «Διότι είμαι πεπεισμένος ότι ούτε θάνατος ούτε ζωή, ούτε τα παρόντα ούτε τα μέλλοντα, ούτε ύψωμα ούτε βάθος, ούτε καμία άλλη κτίση θα μπορέσει να μας χωρίσει από την αγάπη του Χριστού».

Αλλά αυτός δεν έπραξε έτσι· αντιθέτως, όπως ο ιατρός, όπως ο διδάσκαλος, όπως ο πατέρας, εκ των οποίων ο μεν συγκαταβαίνει στον ασθενή, ο δεύτερος στον μαθητή και ο τρίτος στο παιδί με σκοπό τη διόρθωση και όχι τη βλάβη, έτσι έκανε και αυτός. Δ΄. Διότι, για να καταλάβεις ότι τα όσα ειπώθηκαν δεν ήταν υποκρισία, όταν πλέον δεν αναγκάζεται να πράξει ή να πει τίποτα τέτοιο, αλλά επιθυμεί να φανερώσει την εσωτερική του διάθεση και την παρρησία του, άκουσέ τον να λέει: «Ούτε ζωή ούτε θάνατος, ούτε άγγελοι ούτε αρχές ούτε δυνάμεις, ούτε παρόντα ούτε μέλλοντα, ούτε ύψωμα ούτε βάθος, ούτε καμία άλλη κτίση θα μπορέσει να μας χωρίσει από την αγάπη του Θεού, την εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών». Είδες αγάπη θερμότερη από τη φωτιά;

Ε΄. Αλλ' όμως, ο Παύλος είπε ότι αυτό το θαυμαστό επίτευγμα δεν ωφελεί σε τίποτα ουσιαστικό χωρίς την αγάπη, ακόμη και αν είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με την ακτημοσύνη. Για ποιον λόγο, λοιπόν, μίλησε έτσι; Αυτό θα προσπαθήσω να αποδείξω τώρα, αφού πρώτα διερευνήσω το εξής: πώς είναι δυνατόν αυτός που μοιράζει όλα του τα υπάρχοντα για να θρέψει τους φτωχούς να μην έχει αγάπη; Διότι για εκείνον που είναι έτοιμος να καεί και κατέχει τα χαρίσματα, ενδέχεται ίσως και να μην έχει αγάπη· αυτός όμως που όχι μόνο έδωσε τα υπάρχοντά του, αλλά και τα μοίρασε τροφή, πώς είναι δυνατόν να μην αγαπά; Τι μπορούμε, λοιπόν, να πούμε; Ή ότι υπέθεσε το μη υπαρκτό ως υπαρκτό, πράγμα που συνηθίζει πάντοτε να κάνει όταν θέλει να εκφράσει μια υπερβολή· όπως όταν γράφει στους Γαλάτες και λέει: «Εάν εμείς ή κάποιος άγγελος από τον ουρανό σας κηρύξει ευαγγέλιο διαφορετικό από αυτό που παραλάβατε, ας είναι ανάθεμα». Καίτοι ούτε ο ίδιος ούτε κάποιος άγγελος επρόκειτο να κάνει κάτι τέτοιο· αλλά για να δείξει την υπερβολή του πράγματος, διατύπωσε ακόμη και αυτό που δεν πρόκειται καθόλου να συμβεί. Και πάλι όταν στέλνει επιστολή στους Ρωμαίους και λέει: «Ούτε άγγελοι, ούτε αρχές, ούτε δυνάμεις θα μπορέσουν να μας χωρίσουν από την αγάπη του Θεού»· διότι ούτε αυτό επρόκειτο να το κάνουν οι άγγελοι, αλλά και εδώ υποθέτει το μη υπαρκτό, όπως ακριβώς και με αυτό που λέει στη συνέχεια: «Ούτε καμιά άλλη κτίση».

εʹ. Είναι μεγάλα αυτά που ειπώθηκαν· αλλά εμείς δεν τα κατανοούμε πλήρως, επειδή δεν διαθέτουμε τόσο μεγάλη αγάπη. Όμως, αν και είναι μεγάλα, θέλοντας να δείξει ότι δεν αποτελούν τίποτα μπροστά στην αγάπη με την οποία αγαπήθηκε από τον Θεό, τοποθετεί τη δική του αγάπη μετά από εκείνη, για να μη φανεί ότι λέει μεγάλα λόγια για τον εαυτό του. Αυτό που λέει, λοιπόν, είναι το εξής: Τι ανάγκη υπάρχει, λέει, να μιλάμε για τα παρόντα και για τα δεινά που είναι συνυφασμένα με αυτόν τον βίο; Διότι, ακόμη και αν αναφέρει κανείς τα μελλοντικά πράγματα ή τις δυνάμεις, πράγματα δηλαδή όπως ο θάνατος και η ζωή, και δυνάμεις όπως οι άγγελοι και οι αρχάγγελοι, και ολόκληρη η άνω κτίση, και αυτά είναι για εμένα μικρά μπροστά στην αγάπη του Χριστού. Διότι, ούτε αν κάποιος με απειλούσε με τον μελλοντικό και ατέρμονο θάνατο, ώστε να με χωρίσει από τον Χριστό, ούτε αν μου υποσχόταν την άπειρη ζωή, θα το δεχόμουν. Τι ανάγκη υπάρχει να μιλάμε για τους επίγειους βασιλείς και τους υπάτους; Για τον τάδε και τον τάδε; Διότι, κι αν μου πεις για αγγέλους, κι αν μου πεις για όλες τις άνω δυνάμεις, κι αν μου πεις για όλα τα παρόντα, κι αν μου πεις για όλα τα μελλοντικά, όλα είναι για εμένα μικρά, και τα επίγεια, και τα επουράνια, και τα καταχθόνια, και όσα βρίσκονται πάνω από τους ουρανούς, μπροστά σε εκείνη τη σφοδρή αγάπη. Έπειτα, επειδή αυτά δεν αρκούσαν για να παραστήσουν τον πόθο που ένιωθε, υποθέτοντας την ύπαρξη άλλων τόσων πραγμάτων λέει: Ούτε καμία άλλη κτίση. Και αυτό που λέει σημαίνει το εξής: Ακόμη κι αν υπήρχε άλλη τόση κτίση, όση είναι η ορατή και όση η νοητή, τίποτα δεν θα με απομάκρυνε από εκείνη την αγάπη.

Αυτή τους οδήγησε δεμένους, αυτή εξάγνισε την οικουμένη, αυτή θεράπευσε τις ασθένειες, εξέβαλε την κακία, επανέφερε την αλήθεια, αυτή είχε τον Χριστό εγκαθήμενο μέσα της, και μαζί Του προχωρούσε παντού, και ό,τι ακριβώς ήταν τα Χερουβείμ, αυτό ήταν και η φωνή του Παύλου. Διότι, όπως ακριβώς αναπαυόταν πάνω σε εκείνες τις δυνάμεις, έτσι αναπαυόταν και πάνω στη γλώσσα του Παύλου. Και έγινε βέβαια άξια να δεχθεί τον Χριστό, καθώς πρόφερε μόνο εκείνα που ήταν αρεστά στον Χριστό, και πετούσε σε ύψος άφατο όπως ακριβώς τα Σεραφείμ. Διότι τι υπάρχει υψηλότερο από εκείνη τη φωνή που λέει ότι: Είμαι πεπεισμένος ότι ούτε άγγελοι ούτε αρχές ούτε δυνάμεις ούτε παρόντα ούτε μέλλοντα ούτε ύψωμα ούτε βάθος ούτε καμία άλλη κτίση θα μπορέσει να μας χωρίσει από την αγάπη του Θεού, η οποία υπάρχει στον Χριστό Ιησού; Πόσες φτερούγες νομίζεις ότι έχει αυτή η φωνή; Πόσα μάτια; Γι' αυτό έλεγε: «Διότι δεν αγνοούμε τα σχέδιά του»· γι' αυτό έφευγαν οι δαίμονες, όχι μόνο όταν τον άκουγαν να μιλά, αλλά και όταν έβλεπαν το ρούχο του ενώ εκείνος βρισκόταν μακριά. Αυτού του στόματος θα ήθελα να δω τη σκόνη, μέσω του οποίου ο Χριστός μίλησε για τα μεγάλα και τα απόρρητα, και μάλιστα μεγαλύτερα από όσα είπε δι' Εαυτού. Διότι, όπως ακριβώς επιτέλεσε μεγαλύτερα έργα μέσω των μαθητών Του, έτσι και μίλησε (μέσω αυτών)· και μέσω αυτού (του στόματος), το Πνεύμα έδωσε στην οικουμένη εκείνους τους θαυμαστούς χρησμούς.

Άρα, η καρδιά του Παύλου ήταν η καρδιά Εκείνου, και πλάκα του Αγίου Πνεύματος, και βιβλίο της χάριτος· αυτή που έτρεμε μεν για τα αμαρτήματα των άλλων («Διότι φοβάμαι», λέει, «μήπως τυχόν κοπίασα μάταια για εσάς», «Μήπως, όπως το φίδι απάτησε την Εύα», «Μήπως τυχόν, όταν έλθω, δεν σας βρω όπως σας θέλω»)· ενώ για τον εαυτό της και φοβόταν και θαρρούσε («Διότι φοβάμαι», λέει, «μήπως, αφού κήρυξα σε άλλους, γίνω ο ίδιος αδόκιμος»· και, «Επειδή είμαι πεπεισμένος ότι ούτε άγγελοι ούτε αρχές θα μπορέσουν να μας χωρίσουν»), αυτή που αξιώθηκε να αγαπήσει τον Χριστό όπως κανείς άλλος δεν τον αγάπησε, αυτή που περιφρόνησε τον θάνατο και την γέεννα, και που συντριβόταν από τα αδελφικά δάκρυα («Τι κάνετε», λέει, «που κλαίτε και μου συντρίβετε την καρδιά;»), την πλέον καρτερική, που όμως δεν άντεξε ούτε για λίγη ώρα να αποχωριστεί τους Θεσσαλονικείς.

Δεν ανέφερε χρήματα, ή πλούτο, ή ομορφιά (διότι αυτά είναι πάρα πολύ ευτελή και καταγέλαστα)· αλλά έθεσε αυτά που θεωρούνται ότι είναι επαχθή: λιμούς, διωγμούς, θανάτους. Έπειτα, εκείνος μεν τα περιφρόνησε κι αυτά σαν να μην ήταν τίποτα· εμείς όμως, εξαιτίας των χρημάτων, χωριζόμαστε από τη ζωή μας και αποκοπτόμαστε από το φως. Και ο Παύλος βέβαια, ούτε τον θάνατο, ούτε τη ζωή, ούτε τα παρόντα, ούτε τα μέλλοντα, ούτε καμία άλλη κτίση δεν προτιμά από την αγάπη προς Αυτόν· εμείς όμως, αν δούμε λίγο χρυσάφι, φλεγόμαστε και καταπατούμε τους νόμους Του. Αν όμως δεν είναι ανεκτό να λέγονται αυτά, πολύ περισσότερο είναι μη ανεκτό να πράττονται. Διότι το φοβερό είναι τούτο: ότι, όταν τα ακούμε, φρίττουμε, όταν όμως τα πράττουμε, δεν φρίττουμε, αλλά και ορκιζόμαστε εύκολα, και επιορκούμε, και αρπάζουμε, και απαιτούμε τόκους, και παραμελούμε τη σωφροσύνη, και έχουμε απομακρυνθεί από την ακριβέστατη προσευχή, και παραβαίνουμε τα περισσότερα από τα προστάγματα, και εξαιτίας των χρημάτων δεν υπολογίζουμε καθόλου τα ίδια μας τα μέλη.

Όλοι βέβαια θαυμάζουν τον Αβραάμ, διότι μόλις άκουσε το «Έξελθε από τη γη σου και από τη συγγένειά σου», εγκατέλειψε πατρίδα, και οικία, και φίλους και συγγενείς, και το παν γι' αυτόν ήταν η προσταγή του Θεού. Πράγματι, και εμείς το θαυμάζουμε αυτό. Αλλά τι θα μπορούσε να σταθεί ίσο με τον Παύλο; Ο οποίος δεν εγκατέλειψε απλώς πατρίδα και οικία και συγγενείς, αλλά τον ίδιο τον κόσμο για χάρη του Ιησού, ή μάλλον τον ίδιο τον ουρανό· ακόμη και τον ουρανό του ουρανού παρέβλεψε, και ένα μόνο επιζητούσε, την αγάπη του Ιησού. Και άκουσέ τον να το φανερώνει αυτό και να λέει: «Ούτε τα παρόντα, ούτε τα μέλλοντα, ούτε ύψωμα, ούτε βάθος θα μπορέσει να μας χωρίσει από την αγάπη του Θεού». Αλλά μήπως εκείνος, ρίχνοντας τον εαυτό του σε κινδύνους, διέσωσε τον ανιψιό του από τους βαρβάρους; Αυτός όμως δεν διέσωσε τον ανιψιό του, ούτε τρεις και πέντε πόλεις, αλλά ολόκληρη την οικουμένη, και μάλιστα όχι από βαρβάρους, αλλά από τα ίδια τα χέρια των δαιμόνων, υπομένοντας καθημερινά αμέτρητους κινδύνους, και με τους δικούς του θανάτους εξασφαλίζοντας μεγάλη ασφάλεια στους άλλους.

Είδες πόσης αρετής είναι δεκτική η φύση μας; Πώς τίποτα δεν είναι πολυτιμότερο από τον άνθρωπο, κι ας παραμένει θνητός; Διότι, τι μεγαλύτερο έχεις να μου πεις από αυτό; Τι δε ίσο; Με πόσους αγγέλους και αρχαγγέλους δεν είναι ισάξιος αυτός που είπε αυτόν τον λόγο; Διότι αυτός, ενώ βρισκόταν σε σώμα θνητό και φθαρτό, εγκατέλειψε τα πάντα χάριν του Χριστού, και αυτά των οποίων ήταν κύριος, ή μάλλον και εκείνα των οποίων δεν ήταν —αφού απαρνήθηκε και τα παρόντα και τα μέλλοντα, και ύψωμα και βάθος και κάθε άλλη κτίση—, αυτός λοιπόν, αν διέθετε ασώματη φύση, τι δεν θα είχε πει; Και τι δεν θα είχε πράξει; Διότι και τους αγγέλους γι' αυτό τους θαυμάζω, επειδή αξιώθηκαν τέτοια τιμή, όχι επειδή έτυχε να είναι ασώματοι· αφού και ο διάβολος ασώματος είναι και αόρατος, αλλά παρ' όλα αυτά είναι ο πιο άθλιος από όλους, επειδή εναντιώθηκε στον Θεό που τον δημιούργησε. Γι' αυτόν τον λόγο λέμε πως και οι άνθρωποι είναι άθλιοι, όχι όταν τους βλέπουμε να περιβάλλονται από σάρκα, αλλά όταν δεν τη χρησιμοποιούν όπως πρέπει· αφού και ο Παύλος σάρκα περιβαλλόταν. Πώς, λοιπόν, αναδείχθηκε τέτοιος; Και από τη δική του προαίρεση, και από τον Θεό, και έλαβε τη χάρη από τον Θεό ακριβώς επειδή διέθετε την ορθή προαίρεση· διότι ο Θεός δεν είναι προσωπολήπτης. Εάν όμως πεις: «Και πώς είναι δυνατόν να μιμηθούμε εκείνους;», άκουσε τι λέει: Γίνεσθε μιμητές μου, καθώς κι εγώ είμαι του Χριστού. Εκείνος έγινε μιμητής του Χριστού, κι εσύ δεν μπορείς να μιμηθείς ούτε τον σύνδουλό σου; Εκείνος ακολούθησε με ζήλο τον Δεσπότη, κι εσύ ούτε τον ομόδουλο; Και ποια απολογία θα έχεις;

Για ποιον λόγο, λοιπόν, μίλησε έτσι, αυτό θα προσπαθήσω τώρα να το αποδείξω, αφού πρώτα εξετάσω το εξής: πώς είναι δυνατόν αυτός που μοιράζει ως τροφή όλα τα υπάρχοντά του να μην έχει αγάπη; Διότι, για εκείνον μεν που είναι έτοιμος να παραδοθεί στη φωτιά και κατέχει τα πνευματικά χαρίσματα, είναι ίσως ενδεχόμενο να μην αγαπά. Εκείνος όμως που όχι μόνο δίνει τα υπάρχοντά του, αλλά τα μοιράζει κιόλας στους φτωχούς, πώς είναι δυνατόν να μην αγαπά; Τι μπορούμε, λοιπόν, να πούμε; Ότι, δηλαδή, υπέθεσε το ανύπαρκτο ως υπαρκτό, πράγμα που συνηθίζει πάντοτε να κάνει όταν θέλει να παρουσιάσει κάτι με υπερβολή. Όπως όταν γράφει στους Γαλάτες και λέει: «Εάν εμείς ή άγγελος από τον ουρανό σας κηρύξει Ευαγγέλιο διαφορετικό από αυτό που παραλάβατε, ας είναι ανάθεμα»· καίτοι ούτε ο ίδιος ούτε κάποιος άγγελος επρόκειτο να το κάνει αυτό. Αλλά, για να δείξει την υπερβολή του πράγματος, συμπεριέλαβε και εκείνο που δεν επρόκειτο καθόλου να συμβεί. Και πάλι, όταν στέλνει επιστολή στους Ρωμαίους και λέει: «Ούτε άγγελοι, ούτε αρχές, ούτε δυνάμεις θα μπορέσουν να μας χωρίσουν από την αγάπη του Χριστού»· διότι ούτε αυτό επρόκειτο να το κάνουν οι άγγελοι, αλλά και εδώ υποθέτει το ανύπαρκτο. Όπως ακριβώς λέει και στη συνέχεια: «Ούτε κάποια άλλη κτίση»· καίτοι δεν υπάρχει άλλη κτίση, διότι τη συμπεριέλαβε ολόκληρη, αναφέροντας όλα τα επουράνια και τα επίγεια. Όμως, παρόλα αυτά, και εδώ θέτει υποθετικά το ανύπαρκτο, ώστε να καταδείξει τον υπερβολικό του πόθο. Αυτό ακριβώς κάνει και εδώ, λέγοντας, ότι: «Ακόμη κι αν κάποιος δώσει τα πάντα, αλλά δεν έχει αγάπη, σε τίποτα δεν ωφελείται».

Αν όμως ποτέ, με την παραχώρηση του Θεού, επιτύχουν κάποια θεραπεία, όπως συμβαίνει στους ανθρώπους, η παραχώρηση αυτή γίνεται για τη δική σου δοκιμασία, όχι επειδή ο Θεός το αγνοεί, αλλά για να παιδαγωγηθείς, ώστε να μην ανέχεσαι τους δαίμονες ούτε και όταν σε θεραπεύουν. Και τι λέω για θεραπεία του σώματος; Αν κάποιος σε απειλήσει με τη γέεννα, για να αρνηθείς τον Χριστό, μην το αποδεχθείς· αν κάποιος σου υποσχεθεί τη βασιλεία, για να αποστατήσεις από τον μονογενή Υιό του Θεού, αποστρέψου τον και μίσησέ τον, και γίνε μαθητής του Παύλου, και μιμήσου εκείνα τα λόγια, που αναφώνησε εκείνη η μακάρια και γενναία ψυχή. «Διότι είμαι πεπεισμένος», λέει, «ότι ούτε θάνατος, ούτε ζωή, ούτε άγγελοι, ούτε αρχές, ούτε δυνάμεις, ούτε παρόντα, ούτε μέλλοντα, ούτε ύψωμα, ούτε βάθος, ούτε καμία άλλη κτίση θα μπορέσει να μας χωρίσει από την αγάπη του Θεού την εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών». Εκείνον δεν τον χωρίζουν ούτε άγγελοι, ούτε δυνάμεις, ούτε παρόντα, ούτε μέλλοντα, ούτε καμία άλλη κτίση από την αγάπη του Χριστού· και εσένα σε απομακρύνει η θεραπεία του σώματος; Και ποιας συγγνώμης θα μπορούσαμε να τύχουμε; Διότι πρέπει να θεωρούμε τον Χριστό πιο φοβερό από τη γέεννα και πιο ποθεινό από τη βασιλεία· και αν αρρωστήσουμε, είναι προτιμότερο να παραμείνουμε στις αρρώστιες, παρά για να απαλλαγούμε από την ασθένεια να καταπέσουμε στην ασέβεια· διότι, ακόμη κι αν σε θεραπεύσει κάποιος δαίμονας, η βλάβη που προκάλεσε είναι μεγαλύτερη από την ωφέλεια.

Και γιατί πρέπει να μιλάμε για τα μικρά, αποσιωπώντας τα μεγάλα; Από αγάπη κατήλθε προς εμάς ο αγαπητός Υιός του Θεού, και έγινε ομόσκηνος και ομοδίαιτος με τους ανθρώπους, ώστε, αφού καταλύσει την πολυθεϊκή πλάνη και κηρύξει την αληθινή θεογνωσία, να διδάξει στους ανθρώπους την μεταξύ τους αγάπη, καθώς μαρτυρεί ο Ιωάννης λέγοντας: «Τόσο πολύ αγάπησε ο Θεός τον κόσμο, ώστε έδωσε τον Υιό του τον μονογενή, για να μη χαθεί καθένας που πιστεύει σε αυτόν, αλλά να έχει ζωή αιώνια». Φλεγόμενος από αυτήν, ο Παύλος ύψωσε την ουράνια εκείνη φωνή: «Ποιος θα μας χωρίσει από την αγάπη του Χριστού;» λέγοντας: «Μήπως θλίψη, ή στενοχώρια, ή διωγμός, ή πείνα, ή γυμνότητα, ή κίνδυνος, ή μάχαιρα;». Αφού δε τα περιφρόνησε αυτά ως ευτελή, παρέθεσε και άλλα πολύ μεγαλύτερα από αυτά· διότι λέει: «Ούτε θάνατος, ούτε ζωή, ούτε παρόντα, ούτε μέλλοντα, ούτε ύψωμα, ούτε βάθος, ούτε καμία άλλη κτίση θα μπορέσει να μας χωρίσει από την αγάπη του Θεού που υπάρχει στον Χριστό Ιησού τον Κύριό μας». Επομένως, τίποτα δεν μπορούσε να χωρίσει εκείνον τον μακάριο, ο οποίος πυρπολούνταν από την αγάπη· ούτε ουρανός, ούτε γη, ούτε θάλασσα, ούτε τα βασίλεια των ουρανών, ούτε τα κολαστήρια του άδη· διότι τα παραθεωρούσε όλα για χάρη του Χριστού. Εάν δε εξετάσουμε και τους άλλους αγίους, θα διαπιστώσουμε ότι όλοι ευαρέστησαν στον Θεό δια της αγάπης.

Άκουσε. Αφού μίλησε για τα δεινά αυτού του κόσμου και είπε: «Ποιος θα μας χωρίσει από την αγάπη του Χριστού; Θλίψη ή στενοχώρια ή διωγμός ή πείνα ή γυμνότητα ή κίνδυνος ή μάχαιρα;» και αφού διήλθε όλα τα επίγεια, ανέρχεται στον ουρανό, και θέλοντας να δείξει ότι δεν είναι σπουδαίο πράγμα το να περιφρονεί κανείς τις επίγειες τιμωρίες για τον Χριστό, πρόσθεσε ότι: «Ούτε άγγελοι, ούτε αρχές, ούτε δυνάμεις, ούτε παρόντα, ούτε μέλλοντα, ούτε ύψωμα, ούτε βάθος, ούτε καμία άλλη κτίση θα μπορέσει να μας χωρίσει από την αγάπη του Θεού, η οποία είναι εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών». Αυτό που λέει, έχει την εξής έννοια: Όχι μόνο άνθρωποι δεν θα μπορέσουν να με αποσπάσουν από αυτήν τη φιλία, αλλά ούτε άγγελοι· και ακόμη κι αν συγκεντρώνονταν όλες μαζί οι ουράνιες δυνάμεις, δεν θα κατάφερναν κάτι τέτοιο. Τι λέω; Ακόμη κι αν χρειαστεί να εκπέσω από τη βασιλεία, ακόμη κι αν χρειαστεί να πέσω στη γέεννα για τον Χριστό, ούτε αυτό είναι φοβερό για μένα. Διότι το ύψωμα και το βάθος, καθώς και η ζωή και ο θάνατος, δεν φανερώνουν τίποτε άλλο παρά αυτό. Και τα έλεγε αυτά, όχι επειδή οι άγγελοι θα επιχειρούσαν να τον χωρίσουν από τον Χριστό, αλλά υποθέτει στον λόγο του ακόμη και πράγματα που δεν πρόκειται απολύτως ποτέ να συμβούν, προκειμένου να μπορέσει να παραστήσει και να κάνει ολοφάνερο σε όλους τον μεγάλο πόθο που είχε.

Διότι τέτοια είναι η συνήθεια όσων αγαπούν: δεν αντέχουν να συγκρατούν με τη σιωπή τον έρωτά τους, αλλά φανερώνουν τη φλόγα σε όλους τους οικείους, αναπαύοντας την ψυχή τους με το να διηγούνται συνεχώς την υπερβολή του πόθου τους. Αυτό ακριβώς έπραξε τότε και εκείνος ο μακάριος. Και αφού περιέλαβε τα πάντα στον λόγο του, τα παρόντα, τα μέλλοντα, αυτά που συνέβησαν, αυτά που δεν πρόκειται ποτέ να συμβούν, τα ορατά και τα αόρατα, και κάθε κόλαση και κάθε ανάπαυση, ωσάν να μην του αρκούσαν αυτά για την έκφραση του πάθους του, υποστασιοποίησε και έθεσε με τον λόγο του άλλα τόσα που δεν έχουν πραγματική υπόσταση (διότι η φράση «άλλη κτίση» ανήκει στα μη υπαρκτά), και κατέληξε ως εξής, δηλώνοντας ότι κανένα από όλα όσα αναφέρθηκαν δεν θα μπορέσει να μας χωρίσει από την αγάπη του Θεού, την εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών.

Γνωρίζοντας το αυτό, ο μεγάλος εκείνος Απόστολος έγραφε στον Τιμόθεο: Στάσου από πάνω τους, επίμεινε, επίπληξέ τους ευκαίρως ακαίρως. Και ενώ εγώ έφερα αντιρρήσεις προς εκείνον τον αληθινό οδηγό, και προέβαλλα την αδυναμία της δικής μας γενιάς, και ότι πολλοί ίσως εξαιτίας της άσκοπης, ίσως όμως και της όχι άσκοπης, επίπληξης αποκόπτονται από το ποίμνιο, πάλι εκείνος ο οίκος της σοφίας έλεγε: Ψυχή που έχει δεθεί για χάρη του Χριστού με την αγάπη και την πίστη προς τον ποιμένα, δεν απομακρύνεται μέχρι θανάτου, ιδίως εάν τυγχάνει να έχει ευεργετηθεί από αυτόν θεραπεύοντας τις πληγές της, ενθυμούμενη εκείνον που λέει: Ούτε Άγγελοι, ούτε Αρχές, ούτε Δυνάμεις, ούτε καμία άλλη κτίση μπόρεσε να μας χωρίσει από την αγάπη του Χριστού. Η ψυχή όμως που δεν έχει δεθεί και στερεωθεί και προσκολληθεί με αυτόν τον τρόπο, απορώ εάν δεν περνά άσκοπα τη διαμονή της στον τόπο, συνδεδεμένη με μια υποταγή πλαστή και απατηλή. Και δεν διαψεύσθηκε αληθινά ο μεγάλος εκείνος άνδρας, αλλά και συγκράτησε και καθοδήγησε και οδήγησε στην τελειότητα και προσέφερε στον Χριστό άμωμα θύματα.

«Ο οποίος και μεσιτεύει υπέρ ημών. Ποιος θα μας χωρίσει από την αγάπη του Θεού; θλίψη; ή στενοχώρια; ή διωγμός; ή λιμός; ή γυμνότητα; ή κίνδυνος; ή μάχαιρα; καθώς είναι γεγραμμένο». Ομιλεί με τρόπο πιο ανθρώπινο και πιο συγκαταβατικό, για να αποδείξει την αγάπη. Και για να μάθεις ότι έτσι είναι, αφού πρώτα είπε «Στα δεξιά», έπειτα πρόσθεσε το «Ο οποίος μεσιτεύει υπέρ ημών». Διότι με τον τρόπο αυτόν υπέδειξε και την οικειότητα και την ισότητα. «Διότι ένεκα σου θανατωνόμαστε όλη την ημέρα». Για να μη φανεί ότι αυτά που ειπώθηκαν συνιστούν εγκατάλειψη, παραθέτει και τον Προφήτη, ο οποίος προαναγγέλλει τα ίδια από πολύ παλιά. «Λογισθήκαμε ως πρόβατα σφαγής». Διότι όπως, λέει, εκείνα δεν αντιστέκονται όταν σφάζονται, έτσι δεν αντιστεκόμαστε ούτε κι εμείς. «Αλλά σε όλα αυτά υπερνικούμε διά μέσου εκείνου που μας αγάπησε». Διότι αυτό ακριβώς είναι το θαυμαστό, όχι μόνο ότι νικούμε, αλλά ότι νικούμε μέσα από τα ίδια τα μέσα με τα οποία δεχόμαστε την επιβουλή· και δεν νικούμε απλώς, αλλά και υπερνικούμε. «Διότι έχω πεισθεί ότι ούτε θάνατος ούτε ζωή ούτε άγγελοι ούτε Αρχές ούτε παρόντα ούτε μέλλοντα ούτε δυνάμεις ούτε ύψωμα ούτε βάθος ούτε κάποια άλλη κτίση θα μπορέσει να μας χωρίσει από την αγάπη του Θεού που υπάρχει εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών». Τι χρειάζεται, λέει, να αναφέρω τα παρόντα και τα δεινά που είναι συνυφασμένα με τούτο τον βίο;