Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ 8:9

Εάν δε κάποιος δεν έχει Πνεύμα Χριστού, αυτός δεν είναι δικός Του· και ήδη το άκουσες. Αυτά σε προτρέπει και ο Ιούδας, ο αδελφός του Ιακώβου, λέγοντας: αισθάνθηκα την ανάγκη να σας γράψω προτρέποντάς σας να αγωνίζεστε για την πίστη που παραδόθηκε μία για πάντα.

Από το πρακτικό της πρώτης Συνόδου. Να αποδέχεσαι μία Θεότητα του Πατρός, ο οποίος γέννησε τον Υιό ανεκφράστως· και του Υιού, ο οποίος έχει γεννηθεί από αυτόν· και του Αγίου Πνεύματος, το οποίο εκπορεύεται από τον ίδιο τον Πατέρα· όντας δε ίδιον του Υιού, όπως λέει ο απόστολος Παύλος: «αν κάποιος δεν έχει το Πνεύμα του Χριστού, αυτός δεν του ανήκει».

ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ Ή ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΠΝΕΥΜΑΤΟΣ, ΛΟΓΟΣ ΤΡΙΤΟΣ Επιπλέον, και από τις αποφάσεις των αγίων και οικουμενικών συνόδων θα μπορούσε να γίνει σε εμάς καταφανές το ζητούμενο. Λένε λοιπόν οι θείοι πατέρες που συγκεντρώθηκαν στην πρώτη σύνοδο της Νίκαιας, σε ένα κεφάλαιο των πρακτικών [...] προς τον φιλόσοφο που απορούσε, τα εξής: «Αλλά επειδή θέλουμε να βλέπεις προς την αλήθεια και αυτό ευχόμαστε, προτρέπουμε τη σύνεσή σου, να αρχίσεις να κατανοείς με πίστη εκείνη την άκτιστη και άτρεπτη φύση και να μην αποτολμάς να περιεργάζεσαι τα υπέρλογα με ανθρώπινους λογισμούς, όπως πολλές φορές έχουμε πει, ούτε να συμφύρεσαι με τις κακόδοξες και ασεβείς αντιλήψεις του Αρείου στο μέγιστο βαθμό που ανέχεσαι, όντας φιλόσοφος όπως λες φιλόσοφε, αλλά δέξου με πίστη, όπως μόλις είπαμε, τόσο αυτά που σου ειπώθηκαν τώρα, όσο και αυτά που πρόκειται να ειπωθούν. Δέξου μία θεότητα του Πατρός που γέννησε τον Υιό ανεκφράστως, και του Υιού που έχει γεννηθεί από αυτόν, και του Αγίου Πνεύματος που εκπορεύεται από αυτόν τον Πατέρα, και το οποίο είναι ίδιον του Υιού, όπως λέει ο θείος απόστολος: “αν κάποιος δεν έχει Πνεύμα Χριστού, αυτός δεν είναι δικός Του”.» Είναι δε άξιο προσοχής!

Το ότι η λέξη «ίδιον» φανερώνει φυσική οικειότητα του Πνεύματος προς τον Υιό, και αποδεικνύει ότι το Πνεύμα είναι δικό Του, χωρίς ωστόσο να εκπορεύεται από Αυτόν, οι ίδιοι θα το μαρτυρήσουν ως απόδειξη του ότι το Πνεύμα είναι ίδιον του Υιού, προβάλλοντας τον μακάριο Παύλο που λέει: «Αν κάποιος δεν έχει το Πνεύμα του Χριστού, αυτός δεν είναι δικός Του.» Και ο Μέγας Βασίλειος, με τον εξής τρόπο εξήγησε το να ονομάζεται το Πνεύμα, Πνεύμα Χριστού· διότι λέει στο δέκατο όγδοο κεφάλαιο προς τον Αμφιλόχιο: «αλλά λέγεται και Πνεύμα Χριστού, επειδή έχει φυσική οικειότητα με Αυτόν». Αλλά και ο θείος Χρυσόστομος στον λόγο του περί του Αγίου Πνεύματος, δείχνοντας σαφώς ότι άλλο είναι να λέμε ότι το Πνεύμα είναι του Θεού, και άλλο το να λέμε ότι το Πνεύμα είναι εκ του Θεού, λέει τα εξής περί του Αγίου Πνεύματος: «Πνεύμα Θεού και Πνεύμα εκ του Θεού· και για να μην τύχει ακούγοντας εμείς το Πνεύμα Θεού να νομίσουμε ότι λέγεται Πνεύμα Θεού μόνο λόγω οικειότητας, εισάγει η Γραφή το Άγιο Πνεύμα και προσθέτει στο "του Θεού" το "εκ του Θεού"· διότι άλλο είναι το "του Θεού" και άλλο το "εκ του Θεού".» Το άκουσες; Επομένως, εάν άλλο είναι να είναι το Πνεύμα του Θεού, και άλλο να είναι εκ του Θεού, κατ' ανάγκην άλλο είναι να λέμε ότι το Πνεύμα είναι του Υιού, και άλλο να είναι εκ του Υιού. Αλλά περί αυτών θα μιλήσουμε με μεγαλύτερη ακρίβεια λίγο αργότερα, εφόσον το ίδιο το Άγιο Πνεύμα μας δώσει τον λόγο· ας συνεχίσει όμως η ανάπτυξή μας ακολουθώντας τη σειρά της.

Διότι βεβαίως θυμόμαστε ότι είπε σαφώς περί του Αγίου Πνεύματος: «Εκείνος θα με δοξάσει»· γνωρίζουμε επιπλέον ότι με την ενέργεια του Αγίου Πνεύματος συντρίβει τις πονηρές και ακάθαρτες δυνάμεις· αλλά δεν λέμε γι' αυτόν, όπως ακριβώς και για τον καθένα από τους αγίους, ότι χρησιμοποιεί τη δύναμη του Αγίου Πνεύματος ως ξένη προς αυτόν δύναμη· διότι το Πνεύμα ήταν και είναι δικό του, όπως ακριβώς και του Πατέρα· και αυτό θα μας το διασαφηνίσει πολύ καλά ο θεσπέσιος Παύλος, γράφοντας: «όσοι δε είναι στη σάρκα δεν μπορούν να αρέσουν στον Θεό, εσείς όμως δεν είστε στη σάρκα, αλλά στο Πνεύμα, εφόσον το Πνεύμα του Θεού κατοικεί μέσα σας· εάν δε κάποιος δεν έχει το Πνεύμα του Χριστού, αυτός δεν ανήκει σε αυτόν»· διότι το Άγιο Πνεύμα εκπορεύεται από τον Θεό και Πατέρα κατά τα λόγια του Σωτήρα, αλλά δεν είναι ξένο προς τον Υιό, διότι έχει τα πάντα από κοινού με τον Πατέρα.» Αυτά μεν λέει ο θείος Κύριλλος· το εάν δε αυτά συμφωνούν με τα λεγόμενα του μακάριου Θεοδώρητου, ή μάλλον συμβαίνει το αντίθετο, θα μπορούσε να γίνει γνωστό από το εξής: Ο Θεοδώρητος, εκθέτοντας δύο τρόπους με τους οποίους το Πνεύμα θα μπορούσε να είναι ίδιον του Υιού, τον έναν, εάν προέρχεται εκ του Υιού, και τον δεύτερο, λόγω της οικειότητας και της ομοουσιότητας, τον μεν πρώτο, δηλαδή αυτόν της αιτίας, τον ονομάζει βλάσφημο και ασεβή, ενώ τον δεύτερο τον αποδέχεται ως ευσεβή.

Ρωμ. 8,9-10 Δες πώς λέει: «εφόσον Πνεύμα Θεού κατοικεί μέσα σας», και πάλι: «εάν δε ο Χριστός είναι μέσα σας». Διότι όπου κατοικήσει ένα από τα πρόσωπα της Αγίας Τριάδας, εκεί είναι παρούσα η Τριάδα. Έπειτα λέει: επειδή ο Χριστός είναι μέσα σας, προφανώς «το μεν σώμα είναι νεκρό» ως προς την αμαρτία· διότι αυτό δηλώνει η φράση «εξαιτίας της αμαρτίας». Επειδή δεν θα κατοικούσε μέσα σας ο Χριστός, εάν το σώμα δεν είχε νεκρωθεί ως προς την αμαρτία. Νεκρό λοιπόν είναι το σώμα ως προς την αμαρτία.

«Διότι δεν είστε εσείς που μιλάτε», λέει πάλι η ίδια η πηγή της αληθείας, «αλλά το Πνεύμα του Πατέρα σας που μιλά μέσα σας». Και, ως Πνεύμα του Θεού, ο Ησαΐας αναφωνεί: «Και θα αναπαυθεί επάνω του το Πνεύμα του Θεού». — Πνεύμα που προέρχεται από τον Θεό: ο Παύλος, ο μεγαλόφωνος κήρυκας των ορθών δογμάτων, λέει: «Εσείς όμως δεν λάβατε το πνεύμα του κόσμου, αλλά το Πνεύμα που προέρχεται από τον Θεό»· και, «Εάν όμως καθοδηγείστε από το Πνεύμα του Θεού, δεν ζείτε κατά σάρκα». — Πνεύμα Κυρίου, ο Ησαΐας αναφωνεί: «Πνεύμα Κυρίου είναι επάνω μου, διότι με έχρισε». Πάλι ονομάζεται Πνεύμα του Υιού, Πνεύμα Χριστού, Πνεύμα εκείνου που ανέστησε τον Ιησού Χριστό, καθώς ο Παύλος πάλι μυσταγωγεί: «Εξαπέστειλε ο Θεός το Πνεύμα του Υιού του στις καρδιές σας, το οποίο κράζει: Αββά, ο Πατέρας»· και, «Το Πνεύμα εκείνου που ανέστησε τον Ιησού Χριστό κατοικεί μέσα σας»· και, «Εσείς δεν ζείτε κατά σάρκα, εάν βέβαια το Πνεύμα του Χριστού κατοικεί μέσα σας»· και, «Εάν κάποιος δεν έχει το Πνεύμα του Χριστού, αυτός δεν ανήκει σε αυτόν». Πρόσεξες πάντως ότι το Πνεύμα ονομάζεται του Θεού, και από τον Θεό και Πατέρα, και του Κυρίου, και εκείνου που ανέστησε τον Χριστό από τους νεκρούς, και Πνεύμα του Πατέρα. Άραγε λοιπόν, όταν λέει Πνεύμα Θεού ή Πατέρα ή Κυρίου ή εκείνου που ανέστησε τον Ιησού Χριστό, ή Πνεύμα που προέρχεται από τον Θεό, αυτές οι φράσεις δηλώνουν ακριβώς το ίδιο πράγμα που σήμαινε η έκφραση που λέει ότι εκπορεύεται από τον Πατέρα;

ΟΜΙΛΙΑ Κ'. Εάν κάποιος είναι γυμνός από το θεϊκό και επουράνιο ένδυμα, το οποίο είναι η δύναμη του Πνεύματος (όπως έχει ειπωθεί: «αν κάποιος δεν έχει το Πνεύμα του Χριστού, αυτός δεν είναι δικός Του»), ας κλαίει και ας παρακαλεί τον Κύριο, για να λάβει το εξ ουρανού πνευματικό ένδυμα, ώστε να ντυθεί την ψυχή του που είναι γυμνωμένη από τη θεία ενέργεια, διότι μεγάλη ντροπή από την ατιμία των παθών περιβάλλεται εκείνος που δεν είναι ενδεδυμένος το ένδυμα του Πνεύματος. Διότι, όπως ακριβώς στα ορατά πράγματα εάν κάποιος είναι γυμνός, βρίσκεται σε πολλή ντροπή και ατιμία, και οι φίλοι αποστρέφονται τους γυμνούς φίλους τους και οι οικείοι τους δικούς τους, και τα παιδιά βλέποντας τον πατέρα τους γυμνωμένο έστρεψαν αλλού τα πρόσωπά τους για να μην ατενίσουν το γυμνό σώμα του πατέρα, και βαδίζοντας προς τα πίσω τον σκέπασαν και έτσι γύρισαν τα πρόσωπά τους, — έτσι και ο Θεός αποστρέφεται τις ψυχές που δεν είναι ενδεδυμένες το ένδυμα του Πνεύματος με βεβαιότητα (εν πληροφορία), όσους δεν έχουν ενδυθεί τον Κύριο Ιησού Χριστό εν δυνάμει και αληθεία.

Αλλά, για να μην πει κανείς ότι «σε αυτούς δόθηκε το Πνεύμα επειδή ήταν απόστολοι, ενώ για εμάς είναι εκ φύσεως αχώρητο», αυτό αλλού, προσευχόμενος, λέει: «να σας δώσει ο Θεός δύναμη να κραταιωθείτε στον εσωτερικό άνθρωπο, ώστε να κατοικήσει ο Χριστός στις καρδιές σας», και πάλι: «Ο δε Κύριος είναι το Πνεύμα· και όπου υπάρχει το Πνεύμα του Κυρίου, εκεί υπάρχει ελευθερία», και πάλι: «Αν όμως κάποιος δεν έχει το Πνεύμα του Χριστού, αυτός δεν ανήκει σε Αυτόν».

Ας αποκτήσουμε μέσα μας «πνεύμα Χριστού», για να είμαστε δικοί Του· διότι λέγει: «εάν κάποιος δεν έχει πνεύμα Χριστού, αυτός δεν ανήκει σε Αυτόν». Ας εξολοθρεύσουμε τα έθνη που βρίσκονται μέσα μας· ας πούμε στον Θεό «διασκόρπισε τα έθνη που θέλουν τους πολέμους», «άστραψε αστραπή και θα τους σκορπίσεις», διότι τους εαυτούς μας κατηγορούμε, όχι τους Ισραηλίτες, λέγοντας: «δεν εξολόθρευσαν τα έθνη, για τα οποία τους είχε πει ο Κύριος». Τους εαυτούς μας κατηγορούμε, όχι τα είδωλα· διότι «αφτιά» έχουμε και δεν ακούμε, «μάτια» έχουμε και δεν βλέπουμε, επειδή ούτε πνεύμα υπάρχει μέσα μας.

ΛΟΓΟΣ ΙΒ'. Εάν κάποιος είναι γυμνός από το θεϊκό και επουράνιο ένδυμα, το οποίο είναι η χάρη του Πνεύματος —καθώς έχει λεχθεί: «εάν κάποιος δεν έχει το Πνεύμα του Χριστού, αυτός δεν είναι δικός Του»— ας κλαίει και ας παρακαλεί τον Κύριο, για να λάβει το πνευματικό ένδυμα από τον ουρανό, ώστε να ντύσει την ψυχή που έχει απογυμνωθεί από τη θεία ενέργεια, διότι έχει περιβληθεί με πολλή αισχύνη από την ατιμία των παθών όποιος δεν έχει ενδυθεί το ένδυμα του Πνεύματος. Διότι, όπως ακριβώς στα ορατά, εάν κάποιος είναι γυμνός, βρίσκεται σε πολλή αισχύνη και ατιμία, και οι φίλοι αποστρέφονται τους γυμνούς φίλους και οι οικείοι τους δικούς τους, όπως τα παιδιά που, όταν είδαν τον πατέρα τους απογυμνωμένο, έστρεψαν αλλού τα πρόσωπά τους για να μην ατενίσουν το γυμνό σώμα του πατέρα και, προχωρώντας προς τα πίσω, τον σκέπασαν και έπειτα έστρεψαν ξανά τα βλέμματά τους —έτσι και ο Θεός αποστρέφεται εκείνους που δεν έχουν ενδυθεί το ένδυμα του Πνεύματός Του με πλήρη βεβαιότητα, εκείνους που δεν έχουν ενδυθεί «τον Κύριο Ιησού Χριστό» εν αληθεία. Ο ίδιος ο πρώτος άνθρωπος, μόλις είδε τον εαυτό του γυμνό, ντράπηκε· τόση μεγάλη ατιμία προσδίδει η γυμνότητα.

Αλλά εγώ θα ρωτήσω αυτό το θαυμαστό: αν «δεν ανέβηκε σε καρδιά ανθρώπου», εσείς πώς τα γνωρίζετε αυτά, αφού μάλιστα στις Πράξεις ομολογήσατε ότι είστε άνθρωποι «ομοιοπαθείς» με εμάς; Αλλά άκου τι αποκρίνεται σε αυτά ο μακάριος απόστολος: «Σε εμάς όμως», λέει, «τα αποκάλυψε μέσω του Πνεύματός του. Διότι το Πνεύμα τα ερευνά όλα, ακόμη και τα βάθη του Θεού». Αλλά για να μην πει κάποιος ότι σε εκείνους δόθηκε το Άγιο Πνεύμα ως αποστόλους, ενώ για εμάς εκ φύσεως αυτό είναι αχώρητο, για τον λόγο αυτό λέει προσευχόμενος: «Ο Θεός να σας δώσει να κραταιωθείτε με δύναμη στον εσωτερικό άνθρωπο, ώστε να κατοικήσει ο Χριστός στις καρδιές σας», «και ο Κύριος είναι το Πνεύμα. και όπου υπάρχει το Πνεύμα του Κυρίου, εκεί υπάρχει ελευθερία», και πάλι λέει: «αν όμως κάποιος δεν έχει το Πνεύμα του Χριστού, αυτός δεν ανήκει σε Αυτόν».

Γι' αυτό, λοιπόν, ας αγωνιστούμε για να επιτύχουμε το θείο Πνεύμα όσο βρισκόμαστε ακόμη σε τούτη τη ζωή, γνωρίζοντας ότι «εάν κάποιος δεν έχει το Πνεύμα του Χριστού, αυτός δεν ανήκει σε Αυτόν». Έτσι ας το επιδιώξουμε για να το κατακτήσουμε, έτσι ας τρέξουμε «όχι στα αβέβαια», αλλά έχοντας πειστεί σε Εκείνον που είπε ότι «η βασιλεία είναι μέσα σας». Και ποια είναι αυτή η βασιλεία, εάν όχι το πλήρωμα του θείου Πνεύματος μέσα στις ψυχές; Αυτού του πράγματος πρέπει από τώρα κιόλας να αξιωθούν οι αθλητές του Χριστού, ώστε να μην τους υπολείπεται τίποτα άλλο παρά μόνο η απολύτρωση των σωμάτων κατά την ανάσταση, για την οποία ο απόστολος έλεγε: «συμμορφούμενος με τον θάνατό Του, μήπως και φθάσουμε στην ανάσταση από τους νεκρούς». Διότι σε τίποτα δεν υστερούσε εκείνος που είχε τον Χριστό να λαλεί μέσα του και που είχε έλθει για να αναπληρώσει τα υστερήματά Του, παρά μόνο, όπως προείπα, στην εκ νεκρών ανάσταση του σώματος, για την οποία έλεγε: «όχι ότι το έλαβα ήδη ή ότι έχω ήδη τελειωθεί». Διότι δεν τα έλεγε αυτά ως ατελής, καθώς λέει: «όσοι είμαστε τέλειοι, αυτό ας φρονούμε». Εμείς, λοιπόν, ας απαρνηθούμε «τον έτερο νόμο που βρίσκεται στα μέλη μας, ο οποίος αντιστρατεύεται τον νόμο του νου μας και μας αιχμαλωτίζει στον νόμο της αμαρτίας που υπάρχει στα μέλη μας» και ας δεχτούμε τον πνευματικό νόμο του Θεού μέσα μας, ώστε να μην κλονίζονται τα βήματα της ψυχής μας, σύμφωνα με αυτόν που λέει: «ο νόμος του Θεού βρίσκεται στις καρδιές τους, και δεν θα κλονιστούν τα βήματά τους».

Ο δε «σαρκικός και ψυχικός άνθρωπος δεν» χωράει ούτε «δέχεται τα του Πνεύματος, διότι είναι μωρία για αυτόν». Και αυτός που δεν δέχεται τα του Πνεύματος, προφανώς δεν έχει ούτε το Πνεύμα μέσα του. Αυτός δε που δεν έχει το Άγιο Πνεύμα, δεν είναι δούλος του Χριστού, διότι ο Παύλος το διαβεβαιώνει αυτό: «Αν κάποιος δεν έχει το Πνεύμα του Χριστού, αυτός», λέει, «δεν ανήκει σε Αυτόν». Άκουσες ποιοι είναι του Χριστού και ποιοι του αντίχριστου; Πάντως κατάλαβες από αυτό ότι για όσους είναι προσεκτικοί, είναι ευδιάκριτοι και οι αγαθοί και οι πονηροί. Διότι όσοι δεν προσέχουν, δεν αγνοούν μόνο τους άλλους ανθρώπους, αλλά και τον ίδιο τους τον εαυτό. Επειδή, πες μου, όταν κάποιος μεριμνά και φροντίζει σαν να ήταν αθάνατος, και ασχολείται νύχτα και μέρα μόνο με τις βιοτικές υποθέσεις, και επινοεί τρόπους για έσοδα, και χτίζει λαμπρά σπίτια, και συσσωρεύει πλήθος από άλογα, ημιόνους και δούλους, αποκτώντας ασημένια σκεύη, πολύτιμα ενδύματα και στρωμνές, και εξασφαλίζοντας για τον εαυτό του κάθε άλλη σωματική περιποίηση και σαρκική απόλαυση, ένας τέτοιος άνθρωπος δεν αγνοεί τον ίδιο του τον εαυτό;

Επομένως, αυτός που, προτού να λάβει μέσα του τον Παράκλητο, «το Πνεύμα της αληθείας, το οποίο ο κόσμος δεν μπορεί να λάβει, επειδή δεν το βλέπει ούτε το γνωρίζει», όντας ακόμη «εκ του κόσμου» και «μέσα στον κόσμο», τολμά και επιχειρεί να αναλάβει τάξη διδασκάλου και να μεσιτεύει για άλλους προς τον Θεό, να τους προσάγει και να τους συμφιλιώνει με τον Θεό, δεν είναι άραγε άξιος για μύριους κεραυνούς και τιμωρίες; Και για να μάθεις ότι δεν λέμε τίποτα έξω από τις θείες Γραφές, άκουσε τον Παύλο που λέει: «Αν κάποιος δεν έχει το Πνεύμα του Χριστού, αυτός δεν ανήκει σε Αυτόν». Βλέπεις πώς, όχι μόνο εμποδίζεται να διδάσκει, αλλά ούτε καν να ανήκει στον Χριστό δεν μπορεί αυτός που δεν έχει μέσα του το Άγιο Πνεύμα; Διότι «αν κάποιος», λέει, «δεν έχει το Πνεύμα του Χριστού, αυτός δεν ανήκει σε Αυτόν». Επειδή την ενότητα με τον Χριστό την κατεργάζεται η χάρη του Αγίου Πνεύματος, και δεν είναι δυνατόν, εκείνος που δεν έχει το Άγιο Πνεύμα να κατοικεί συνειδητά μέσα του, να έχει κοινωνία με τον Χριστό ή να καθορά συνειδητά τη δόξα Του, αλλά ούτε μπορεί να καθορά νοερά τα θεία μυστήρια ως τον ίδιο τον Χριστό και Θεό, παρά μόνο τα όσα βλέπονται αισθητά και βρίσκονται μπροστά του.

Όποιος λοιπόν παραμένει άκαρπος, αυτός δεν ανήκει στον Χριστό. Διότι λέει ο απόστολος: Εάν κάποιος δεν έχει το Πνεύμα του Χριστού, αυτός δεν ανήκει στον Χριστό. Ας φροντίσει όμως να γίνει του Χριστού, για να μην πιστεύει μάταια στον Χριστό, και ο Χριστός δεν θα τον ωφελήσει σε τίποτα.

43. Αν υπάρχει μέσα σου το Άγιο Πνεύμα, οπωσδήποτε από τις ενέργειές του που γίνονται μέσα σου θα γνωρίσεις αυτά που λέει γι' αυτό ο Απόστολος, διότι λέει: «Όπου υπάρχει το πνεύμα του Κυρίου, εκεί υπάρχει ελευθερία» και ότι: «Το μεν σώμα είναι νεκρό εξαιτίας της αμαρτίας, το δε πνεύμα είναι ζωή εξαιτίας της δικαιοσύνης» και ότι: «Εκείνοι που ανήκουν στον Χριστό σταύρωσαν τη σάρκα μαζί με τα πάθη και τις επιθυμίες». Διότι όσοι βαπτίστηκαν στο Άγιο Πνεύμα έχουν ντυθεί ολόκληρο τον Χριστό και είναι υιοί φωτός και περπατούν σε φως ανέσπερο και βλέποντας τον κόσμο δεν τον βλέπουν και ακούγοντας τα πράγματα του κόσμου δεν τα ακούν. Διότι όπως είναι γραμμένο για τους σαρκικούς ανθρώπους ότι βλέποντας δεν βλέπουν και ακούγοντας για θεία πράγματα δεν καταλαβαίνουν ούτε μπορούν να χωρέσουν τα του Πνεύματος, διότι γι' αυτούς είναι μωρία, έτσι να σκεφτείς και για εκείνους που έχουν το Άγιο Πνεύμα μέσα τους· φορούν σώμα αλλά δεν είναι στη σάρκα· «Διότι εσείς», λέει, «δεν είστε στη σάρκα αλλά στο Πνεύμα, εάν βέβαια το Πνεύμα του Θεού κατοικεί μέσα σας»· είναι νεκροί για τον κόσμο και ο κόσμος γι' αυτούς· «Διότι για εμένα», λέει, «ο κόσμος έχει σταυρωθεί και εγώ για τον κόσμο».

Διότι, εάν αναλογιζόμασταν ότι έρχεται ο Κύριος και ότι βρίσκεται προ των πυλών το τέλος και η συντέλεια της ζωής μας, θα αμαρτάναμε λιγότερο. Αλλά δες και την τιμωρία. Θα τον διχοτομήσει, λέει, δηλαδή θα τον στερήσει από το διδακτικό χάρισμα. Για να μην νομίσει κανείς ότι το χάρισμα θα τον βοηθήσει, ώστε να μην κολαστεί σφοδρότερα, πώς, λέει, θα τον βοηθήσει το χάρισμα, εφόσον εκείνη την ώρα βρίσκεται γυμνός από αυτό; Διότι το να διχοτομηθεί σημαίνει ακριβώς αυτό: το να στερηθεί τη χάρη. Επειδή εκείνη την ώρα ο ελεεινός βρίσκεται να είναι σάρκα και όχι πνεύμα· αφού τότε είμαστε εν πνεύματι, σύμφωνα με τον Απόστολο, όταν το Πνεύμα του Θεού κατοικεί μέσα μας. Εκείνος όμως που δεν συμπορεύτηκε με το πνεύμα, αλλά είναι στη σάρκα και βρέθηκε άμοιρος πνευματικής πολιτείας, κατατάσσεται με τους απίστους, κατακρινόμενος μαζί με τον άπιστο κόσμο, καθώς δεν ωφελήθηκε καθόλου από τη φαινομενική του πίστη. Διότι η αληθινή πίστη δεν υπήρχε μέσα του· αν, δηλαδή, υπήρχε μέσα του η αληθινή πίστη, θα ήταν πιστός οικονόμος. Τώρα όμως, επειδή έπινε και μεθούσε και διέφθειρε τα πράγματα του Κυρίου του, δεν είχε την αληθινή πίστη, την οποία απαιτείται να έχουν οι οικονόμοι. Πολύ σωστά λοιπόν η θέση του ορίζεται μαζί με τους απίστους· διότι, έχοντας στερηθεί το χάρισμα και έχοντας απογυμνωθεί, βρίσκεται κολοβωμένος και όχι ολόκληρος. «

Ακούγοντας δε ότι απεστάλη, να νοήσεις ότι έχει αποσταλεί όπως η ακτίνα από τον ήλιο, τον Πατέρα. Ή δεν λέμε έτσι, ότι ο ήλιος απέστειλε τις ακτίνες του; Και ότι ο ήλιος έριξε το φως του, αντί του ότι το έστειλε στη γη; Και πουθενά δεν λέμε ότι η ακτίνα είναι διαφορετικής ουσίας ή μεταγενέστερη του ήλιου. Έτσι λοιπόν και ο Υιός απεστάλη στον κόσμο από τον νοητό ήλιο, τον Πατέρα, ως απαύγασμα και ακτίνα και φως, και όπως αλλιώς θα ήθελες, στο μέτρο που επιτρέπεται, να τον ονομάσεις. Δεν είναι άκαιρο δε να πούμε, εφόσον ο λόγος έφτασε εδώ, πώς ο Υιός έχει το Πνεύμα και πώς το Πνεύμα ονομάζεται του Υιού. Διότι λέει και ο Απόστολος: «Το Πνεύμα του Υιού του απέστειλε στις καρδιές σας, το οποίο κράζει: Αββά, ο Πατήρ» και πάλι, «Αν όμως κάποιος δεν έχει το Πνεύμα του Χριστού, αυτός δεν είναι δικός του». Διότι οι Λατίνοι, εκλαμβάνοντας αυτά λανθασμένα και παρερμηνεύοντάς τα, ισχυρίζονται ότι το Πνεύμα εκπορεύεται εκ του Υιού. Εμείς όμως, πρώτον μεν, τους λέμε το εξής, ότι άλλο είναι το να προέρχεται κανείς από κάποιον και άλλο το να είναι κάποιου. Για παράδειγμα, το ότι το Πνεύμα είναι μεν Πνεύμα του Υιού, είναι αναμφίβολο και βεβαιώνεται από ολόκληρη τη Γραφή. Ότι όμως προέρχεται εκ του Υιού, καμία Γραφή δεν το μαρτυρεί, ώστε να μην εισαγάγουμε δύο αίτια του Πνεύματος, δηλαδή και τον Πατέρα και τον Υιό. Ναι, λένε, αλλά φύσηξε στους μαθητές και είπε: «Λάβετε Πνεύμα άγιον». Ω, τι παραφροσύνη!

Μερικοί δε το «στο όνομά μου», το κατανοούν ως εξής: Όνομα του Χριστού είναι το Παράκλητος. Διότι, λέει, έχουμε Παράκλητο τον Ιησού Χριστό. Επειδή λοιπόν και το Πνεύμα, όταν ήλθε στους μαθητές, έγινε Παράκλητος, παρηγορώντας τις λύπες τους, ήλθε στο όνομα του Χριστού· διότι και αυτό είναι Παράκλητος, όπως και ο Χριστός. Αλλά και το Πνεύμα ο Παύλος το ονόμασε Χριστό, στα χωρία όπου λέει: «Εσείς όμως δεν είστε υποταγμένοι στη σάρκα, αλλά στο Πνεύμα, εφόσον το Πνεύμα του Θεού κατοικεί μέσα σας. Αν όμως κάποιος δεν έχει το Πνεύμα του Χριστού, αυτός δεν ανήκει σε αυτόν.» Έπειτα προσθέτει: «Αν όμως ο Χριστός είναι μέσα σας.» Βλέπεις πώς, ενώ είπε πιο πάνω ότι το Πνεύμα του Θεού κατοικεί μέσα τους, έπειτα πρόσθεσε, «ο Χριστός είναι μέσα σας»; Διότι προφανώς ονόμασε το Πνεύμα Χριστό.