Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ 9:5

Εορτάζουμε όμως σήμερα στην εκκλησία τους προπάτορες, εκ των οποίων οι περισσότεροι ήταν Εβραίοι στο γένος, για ποιον λόγο; Για να μάθουν όλοι ότι όχι άδικα, ούτε παράλογα, ούτε ανάξια του Θεού που τα ενεργεί και τα μεταβάλλει αυτά, οι μεν Ιουδαίοι αποκηρύχθηκαν, τα δε έθνη υιοθετήθηκαν, αλλά, όπως ακριβώς ανάμεσα στα προσκεκλημένα έθνη μόνο όσοι υπακούουν συγκαταλέγονται στη θεία συγγένεια, έτσι και το γένος του Ισραήλ και όσοι προέρχονται από τον Αδάμ μέχρι αυτό το γένος, είναι μεν μεγάλο πλήθος, όμως όσοι ανάμεσά τους έζησαν σύμφωνα με το θέλημα του Θεού, αυτοί μόνο είναι αληθινοί Ισραηλίτες, των οποίων είναι οι προφητείες και μέσω των οποίων έγιναν οι προτυπώσεις και προς τους οποίους δόθηκαν οι επαγγελίες· και αυτοί μόνο είναι αληθινοί πατέρες και προπάτορες, πρώτα μεν εκείνης που γέννησε εν παρθενία κατά σάρκα τον Χριστό, τον Θεό επί πάντων, και έπειτα και δικοί μας μέσω αυτού. Αυτοί οι πατέρες και προπάτορες δεν αποβλήθηκαν από την Εκκλησία του Χριστού· διότι εορτάζονται φανερά από εμάς σήμερα, καθώς αποτελούν μέρος του πληρώματος των αγίων. «

2. Δεν αποκρύφτηκε από τα τέκνα τους σε άλλη γενεά. Και «άλλη γενεά» ονομάζει τα έθνη, για την οποία και αλλού λέει: Θα αναγγελθεί στον Κύριο η ερχόμενη γενεά. Και οι ίδιοι ονομάζονται τέκνα του αληθινού Ισραήλ, καθώς κληρονόμησαν από αυτούς την ευσέβεια προς τον Θεό. Γι' αυτό και ο Παύλος έλεγε: Στους οποίους ανήκει η υιοθεσία, και η λατρεία, και η διαθήκη, και η νομοθεσία, και των οποίων είναι οι πατέρες. Αυτοί, λοιπόν, ανήγγειλαν τις αινέσεις του Κυρίου σε εμάς ως υιούς Του. Διότι δεν θα γνωρίζαμε με ποιον τρόπο πρέπει να αινούμε τον Θεό, εάν οι προφήτες δεν είχαν προλάβει να μας διδάξουν λέγοντας: Ευλογείτε, όλα τα έργα του Κυρίου, τον Κύριο· και πάλι: Αινείτε τον Κύριο εκ των ουρανών· και επίσης: Άγιος, άγιος, άγιος Κύριος Σαβαώθ, και όλα τα παρόμοια με αυτά. Από αυτούς έχουμε μάθει τα δυνατά έργα του Θεού και τα θαυμάσια που έκανε· δυνατά έργα μεν, αυτά που έδειξε τυχόν εναντίον του Φαραώ, ή και του Ναβουχοδονόσορα, ή και των γιγάντων, και άλλων παρόμοιων· θαυμάσια δε, αυτά που έκανε με τον Ιώβ, με τον Δαβίδ, με τον Δανιήλ, με τους τρεις παίδες, και με τους άλλους που στεφανώθηκαν μέσα στους πειρασμούς. Και έστησε μαρτύριο στον Ιακώβ. Ποιο, ή πότε; Όταν ο Θεός πάλευε μαζί του στον χείμαρρο του Ιακώβ.

Ευλογητός ο Κύριος εις τον αιώνα, γένοιτο, γένοιτο. Καλή σφραγίδα έθεσε στα λόγια του ο προφήτης. Διότι διπλασιάζει την ευλογία προς τον Χριστό, ευλογώντας τον με τα ίδια ακριβώς λόγια με τα οποία τον ευλόγησε και ο Παύλος λέγοντας: Από τους οποίους προέρχεται ο Χριστός κατά σάρκα, ο οποίος είναι ο επί πάντων Θεός, ευλογητός στους αιώνες, αμήν. Γι' αυτό και οι άλλοι ερμηνευτές, αντί του «Γένοιτο, γένοιτο», το απέδωσαν ως «Αμήν, αμήν». Και για ποιο λόγο διπλασίασε την ευλογία; Επειδή, όταν ήλθε ο επί πάντων Θεός, έθεσε τέλος στον ονειδισμό και των προφητών και της Εκκλησίας. Εσύ όμως μην αγνοείς ότι το τρίτο βιβλίο των ερμηνευτών λαμβάνει εδώ το τέλος του και σφραγίζεται.

Βλέπεις, λέει, πώς οι Γραφές κηρύσσουν έναν Θεό, αφού αυτό αποδεικνύεται ξεκάθαρα. Εφόσον αυτά μαρτυρούνται κατ' αυτόν τον τρόπο, λέει, αναγκάζομαι, αφού ένας ομολογείται, αυτόν να θεωρήσω ότι υποβάλλεται σε πάθος. Διότι ο Χριστός ήταν Θεός και έπασχε για εμάς, όντας ο ίδιος ο Πατέρας, ώστε να μπορέσει και να μας σώσει. Και κάτι άλλο, λέει, δεν μπορούμε να πούμε. Διότι και ο απόστολος ομολογεί έναν Θεό, λέγοντας: «Των οποίων είναι οι πατέρες, και από τους οποίους προήλθε ο Χριστός κατά σάρκα, ο οποίος είναι ο επί πάντων Θεός, ευλογητός στους αιώνες». Και αυτά θέλουν να τα ερμηνεύουν έτσι αποσπασματικά, ενεργώντας με τον ίδιο τρόπο που μίλησε ο Θεόδοτος, όταν ήθελε να παρουσιάσει τον Χριστό ως απλό άνθρωπο. Αλλά ούτε εκείνοι κατανόησαν κάτι αληθινό ούτε τούτοι, καθώς οι ίδιες οι Γραφές ελέγχουν την αμάθειά τους, μαρτυρώντας την αλήθεια. Βλέπετε, αδελφοί, πώς εισήγαγαν αναιδώς ένα επιπόλαιο και τολμηρό δόγμα, λέγοντας: «Ο ίδιος ο Χριστός είναι ο Πατέρας, ο ίδιος ο Υιός, ο ίδιος γεννήθηκε, ο ίδιος έπαθε, ο ίδιος ανέστησε τον εαυτό του». Αλλά τα πράγματα δεν έχουν έτσι. Οι μεν Γραφές μιλούν ορθά, έστω και αν ο Νοητός τα κατανοεί διαφορετικά. Αλλά δεν σημαίνει ότι επειδή ο Νοητός δεν κατανοεί, εξαιτίας αυτού πρέπει να απορριφθούν οι Γραφές. Διότι, ποιος δεν θα πει ότι υπάρχει ένας Θεός; Αλλά δεν θα αναιρέσει τη θεία οικονομία. Όντως λοιπόν, εξαιτίας αυτών, πρέπει πρώτα να ανατραπούν τα βασικά τους επιχειρήματα σύμφωνα με τη δική τους λογική, και έπειτα να καταδειχθούν σύμφωνα με την αλήθεια.

Ποιος άλλος είναι ο Ισραήλ παρά ο άνθρωπος που βλέπει τον Θεό; Κανείς όμως δεν βλέπει τον Θεό, παρά μόνο ο Παίς και τέλειος άνθρωπος, και ο μόνος που φανέρωσε τη βουλή του Πατρός. Διότι λέει και ο Ιωάννης: «Κανείς δεν έχει δει ποτέ τον Θεό. Ο μονογενής Υιός, που βρίσκεται στον κόλπο του Πατρός, εκείνος τον φανέρωσε». Και πάλι: «Εκείνος που κατέβηκε από τον ουρανό μαρτυρεί ό,τι άκουσε και είδε». Αυτός, λοιπόν, είναι εκείνος στον οποίο ο Πατέρας έδωσε κάθε γνώση, ο οποίος εμφανίστηκε στη γη και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους. Αυτό δε που λέει ο απόστολος, «Στους οποίους ανήκουν οι πατέρες, και από τους οποίους προέρχεται ο Χριστός κατά σάρκα, ο οποίος είναι πάνω από όλους Θεός ευλογητός στους αιώνες», ορθά το εκθέτει, και λαμπρό είναι το μυστήριο της αλήθειας. Αυτός, όντας πάνω από όλους, είναι Θεός. Διότι λέει έτσι με παρρησία: «Τα πάντα μου έχουν παραδοθεί από τον Πατέρα». Ο ευλογητός Θεός που είναι πάνω από όλους έχει γεννηθεί, και, μολονότι έγινε άνθρωπος, είναι Θεός στους αιώνες. Διότι έτσι είπε και ο Ιωάννης: «Ο ων και ο ην και ο ερχόμενος, ο Θεός ο Παντοκράτωρ». Ορθά ονόμασε τον Χριστό παντοκράτορα. Διότι αυτό είπε, το οποίο θα του μαρτυρήσει και ο Χριστός. Διότι ο Χριστός μαρτυρώντας είπε: «Τα πάντα μου έχουν παραδοθεί από τον Πατέρα». Και τα πάντα εξουσιάζει· ο Χριστός κατέστη παντοκράτορας από τον Πατέρα.

Διότι η Γραφή γνωρίζει να τα εναλλάσσει αυτά πολλές φορές, όπως όταν λέει: «Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου»· και πάλι: «Γι' αυτό σε έχρισε ο Θεός, ο Θεός σου»· και: «Από τους οποίους προέρχεται ο Χριστός κατά σάρκα, ο οποίος είναι Θεός πάνω από όλα». Και σε πολλά σημεία μπορεί να δει κανείς αυτά τα ονόματα να μεταφέρονται. Εάν όμως είχαν αποδοθεί αποκλειστικά σε κάθε φύση χωριστά, και ο Υιός δεν ήταν Θεός, και μάλιστα Θεός όπως ο Πατέρας, παραμένοντας Υιός· τότε, λέγοντας «Αλλά για εμάς υπάρχει ένας Θεός», θα πρόσθετε περιττώς τη λέξη «ο Πατέρας», θέλοντας να καταστήσει γνωστό τον αγέννητο· διότι θα αρκούσε η λέξη «Θεός», εάν βέβαια αυτή αποτελούσε γνώρισμα μόνο εκείνου, για να το φανερώσει αυτό. Όχι μόνο αυτό, αλλά μπορεί να λεχθεί και κάτι άλλο. Διότι, εάν ισχυρίζεσαι ότι, επειδή έχει ειπωθεί «ένας Θεός», δεν αρμόζει στον Υιό το όνομα «Θεός», δες ότι το ίδιο ακριβώς κείται και για τον Υιό. Επειδή και ο Υιός ονομάζεται «ένας Κύριος», και όμως δεν ισχυριζόμαστε ότι γι' αυτόν τον λόγο η λέξη «Κύριος» αρμόζει αποκλειστικά σε αυτόν. Επομένως, όποια ισχύ έχει η λέξη «Ένας» για τον Υιό, την ίδια έχει και για τον Πατέρα· και όπως ακριβώς δεν αποκλείει τον Πατέρα από το να είναι Κύριος, με τον ίδιο τρόπο που ο Υιός είναι Κύριος, εξαιτίας του ότι ο Υιός ονομάζεται ένας Κύριος· έτσι δεν αποκλείει και τον Υιό από το να είναι Θεός, όπως είναι Θεός ο Πατέρας, εξαιτίας του ότι ο Πατέρας ονομάζεται ένας Θεός. Εάν πάλι κάποιοι ρωτήσουν: «Για ποιον λόγο δεν μνημόνευσε το Πνεύμα;», θα λέγαμε το εξής, ότι δηλαδή ο λόγος του απευθυνόταν σε ειδωλολάτρες, και η πολεμική του στρεφόταν απέναντι στους πολλούς θεούς και στους πολλούς κυρίους.

Για να μη συμβεί λοιπόν αυτό, σε όλες τις παρόμοιες περιπτώσεις, αφού συνεκτιμήσουμε και την αιτία και την πρόθεση και τον καιρό και όλα όσα δικαιολογούν τα πεπραγμένα, έτσι να εξετάζουμε τα πράγματα· αυτό ακριβώς πρέπει να πράξουμε και τώρα για την μακάρια αυτή ψυχή. Ποια είναι λοιπόν η αιτία; Πάλι ο ίδιος ο ποθούμενος Ιησούς. Και όμως, θα πει κανείς, δεν (μιλάει) για χάρη Του· διότι «ευχόμουν», λέει, «να είμαι εγώ ανάθεμα (χωρισμένος) από Αυτόν, για χάρη των αδελφών μου». Αλλά και αυτό προέρχεται από την ταπεινοφροσύνη του· διότι δεν θέλει να φανεί ότι λέει κάτι σπουδαίο και ότι το προσφέρει αυτό ως χάρη στον Χριστό. Γι' αυτό και είπε, «των συγγενών», για να κρύψει το κατόρθωμα· επειδή, για να πειστείς ότι τα ήθελε όλα για τον Χριστό, άκουσε τα ακόλουθα: αφού δηλαδή είπε, «των συγγενών», πρόσθεσε: «στους οποίους ανήκει η υιοθεσία και η δόξα και οι διαθήκες και η νομοθεσία και η λατρεία και οι επαγγελίες, των οποίων είναι οι πατέρες, και από τους οποίους προήλθε ο Χριστός κατά σάρκα, ο οποίος είναι Θεός πάνω από όλους, ευλογητός στους αιώνες. Αμήν».

Και πράγματι, αν είχε ευχηθεί μόνο για τους εθνικούς, δεν θα γινόταν αυτό εξίσου φανερό. Επειδή όμως το κάνει μόνο για τους Ιουδαίους, αποδεικνύεται καθαρά ότι το επιδιώκει αυτό για τη δόξα του Χριστού. Και γνωρίζω βέβαια ότι σας φαίνεται παράδοξο αυτό που λέγεται. Ωστόσο, αν δεν θορυβηθείτε, θα προσπαθήσω να το κάνω γρήγορα σαφές. Διότι δεν είπε τυχαία όσα είπε, αλλά, επειδή όλοι έλεγαν και κατηγορούσαν τον Θεό ότι (οι Ιουδαίοι), ενώ καταξιώθηκαν να ονομαστούν υιοί Θεού, και έλαβαν τον νόμο, και πριν από όλους Τον γνώρισαν, και απόλαυσαν τόση δόξα, και Τον λάτρευσαν πριν από την υπόλοιπη οικουμένη, και έλαβαν τις επαγγελίες, και είναι οι πατέρες των ίδιων των φυλών, και το σπουδαιότερο από όλα, έγιναν προπάτορες του ίδιου του Χριστού (διότι αυτό σημαίνει το «από τους οποίους προέρχεται ο Χριστός κατά σάρκα»), εντούτοις εκδιώχθηκαν και ατιμάστηκαν, ενώ στη θέση τους εισήχθησαν άνθρωποι που ποτέ δεν Τον είχαν γνωρίσει, δηλαδή αυτοί που προέρχονταν από τα έθνη. Επειδή, λοιπόν, λέγοντας αυτά βλασφημούσαν τον Θεό, ο Παύλος, ακούγοντάς τα και νιώθοντας βαθύ πόνο, και θλιβόμενος για τη δόξα του Θεού, ευχήθηκε να γίνει ο ίδιος ανάθεμα, αν βέβαια ήταν δυνατόν, ώστε να σωθούν εκείνοι και να καταλυθεί αυτή η βλασφημία, και να μη φανεί ότι ο Θεός εξαπάτησε τους απογόνους εκείνων στους οποίους είχε υποσχεθεί τις δωρεές.

Και πριν προχωρήσει στη σαφή απολογία για αυτά, ρίχνει από πριν τους σπόρους της. Διότι, όταν λέει: «Των οποίων είναι η υιοθεσία και η δόξα και η νομοθεσία και η λατρεία και οι επαγγελίες», δεν λέει τίποτε άλλο παρά ότι ο Θεός ήθελε βέβαια να σωθούν αυτοί (και αυτό το έδειξε με όσα έπραξε προηγουμένως, και με το γεγονός ότι ο Χριστός γεννήθηκε από αυτούς, και με όσα υποσχέθηκε στους πατέρες)· αυτοί όμως, από δική τους αγνωμοσύνη, απέρριψαν την ευεργεσία. Γι' αυτό και παραθέτει εκείνα τα οποία είναι ενδεικτικά μόνο της δωρεάς του Θεού, και όχι επαίνους για εκείνους· διότι και η υιοθεσία προήλθε από τη δική Του χάρη, όπως και η δόξα και οι επαγγελίες και ο νόμος. Αφού τα συλλογίστηκε όλα αυτά και αναλογίστηκε πόση προσπάθεια κατέβαλε ο Θεός μαζί με τον Υιό για να τους σώσει, αναφώνησε δυνατά και είπε: «Ο οποίος είναι ευλογητός στους αιώνες. Αμήν», προσφέροντας ο ίδιος την ευχαριστία υπέρ πάντων στον Μονογενή Υιό του Θεού. Διότι τι σημασία έχει, λέει, αν άλλοι βλασφημούν; Εμείς όμως, που γνωρίζουμε τα μυστήριά Του, και την άφατη σοφία Του, και την απέραντη πρόνοιά Του, ξέρουμε ξεκάθαρα ότι δεν είναι άξιος να βλασφημείται, αλλά να δοξάζεται. Μην αρκούμενος όμως στη δική του συνείδηση, προσπαθεί στη συνέχεια να διατυπώσει πλέον και συλλογισμό, και να χρησιμοποιήσει πιο σφοδρό λόγο εναντίον τους· και δεν απευθύνεται σε αυτούς, παρά μόνο αφού πρώτα εξαλείψει τη δική τους υπόνοια.

Έπειτα, επειδή εξεπλάγη, αναπέμπει ευχαριστία λέγοντας: Σε αυτόν ανήκει η δόξα στους αιώνες. Αμήν. Διότι, όταν αναφέρει κάτι τέτοιο, τόσο μεγάλο και απόρρητο, γεμάτος θαυμασμό καταλήγει σε δοξολογία. Αυτό πράττει και στην περίπτωση του Υιού· διότι και εκεί, αφού θαύμασε, πρόσθεσε ακριβώς το ίδιο που πρόσθεσε και εδώ: Από τους οποίους προέρχεται ο Χριστός κατά σάρκα, ο οποίος είναι Θεός υπεράνω όλων, ευλογητός στους αιώνες. Αμήν.

Πρόσεξες, πες μου, το «Εν αρχή» και το «ήταν»· το «Ο Λόγος ήταν» δεν το κατανοείς; Τι συμβαίνει δε, όταν ο Προφήτης λέει για τον Πατέρα: «Από τον αιώνα και έως τον αιώνα συ είσαι»; Άραγε το λέει αυτό θέτοντάς του όρια; Σε καμία περίπτωση, αλλά για να δηλώσει το αΐδιο. Έτσι λοιπόν να το κατανοείς και εδώ. Διότι δεν το είπε αυτό θέτοντας όρια. Ούτε βέβαια είπε ότι είχε αρχή, αλλά «Εν αρχή ήταν», παραπέμποντάς σε, διά του «ήταν», στο να κατανοήσεις τον Υιό ως άναρχο. Αλλά, λέει, ιδού ο Πατέρας αναφέρεται με την προσθήκη του άρθρου, ενώ ο Υιός χωρίς αυτήν. Τι συμβαίνει λοιπόν όταν ο Απόστολος λέει: «Του μεγάλου Θεού και Σωτήρος ημών Ιησού Χριστού»· και πάλι: «Ο ων επί πάντων Θεός»; Διότι ιδού, εδώ μνημόνευσε τον Υιό χωρίς το άρθρο. Το ίδιο δε κάνει και για τον Πατέρα. Γράφοντας στους Φιλιππησίους, για παράδειγμα, λέει τα εξής: «Ο οποίος, υπάρχοντας εν μορφή Θεού, δεν θεώρησε αρπαγή το να είναι ίσος με τον Θεό»· και στους Ρωμαίους πάλι: «Χάρις σε εσάς και ειρήνη από Θεού Πατρός ημών και Κυρίου Ιησού Χριστού».

Επειδή, λοιπόν, την απομάκρυνε προς το παρόν από τέτοιους λογισμούς λέγοντας, «Πίστεψέ με, γύναι» και τα εξής, προσθέτει: «Διότι η σωτηρία προέρχεται από τους Ιουδαίους». Αυτό που λέγει σημαίνει το εξής: είτε ότι τα αγαθά στην οικουμένη προήλθαν από εκεί (διότι η επίγνωση του Θεού και η καταδίκη των ειδώλων από εκεί έλαβαν την αρχή τους· καθώς και όλα τα άλλα δόγματα, αλλά ακόμη και σε εσάς η ίδια η πράξη της προσκυνήσεως, έστω και αν δεν γίνεται ορθά, πάντως από τους Ιουδαίους έλαβε την αρχή της)· ονομάζει, λοιπόν, σωτηρία είτε αυτά είτε τη δική του παρουσία. Μάλλον δε δεν θα έσφαλλε κανείς εάν ονόμαζε σωτηρία και τα δύο αυτά, για τα οποία είπε ότι προέρχονται από τους Ιουδαίους. Αυτό ακριβώς υπονοούσε και ο Παύλος όταν έλεγε: «Από τους οποίους προέρχεται ο Χριστός κατά σάρκα, ο οποίος είναι Θεός υπεράνω όλων». Βλέπεις πώς επικυρώνει την Παλαιά Διαθήκη, πώς την αναδεικνύει ως ρίζα των αγαθών, και αποδεικνύει με κάθε τρόπο ότι δεν είναι αντίθετος προς τον Νόμο, εφόσον βεβαιώνει ότι η υπόθεση όλων των αγαθών προέρχεται από τους Ιουδαίους;

Έγινε· και δεν είπε το «ήταν» αλλά το «έγινε»· τα πάντα δι' αυτού έγιναν και χωρίς αυτόν δεν έγινε ούτε ένα. Πάλι το «έγινε»· όπου γίνεται λόγος για τον Θεό τίθεται το «ήταν», όπου για τα κτίσματα το «έγινε». Εν αρχή ήταν ο Λόγος· από εκεί γνωριζόταν και ο Πατέρας κατά την Παλαιά Διαθήκη. Διότι, όταν του είπε ο Μωυσής: «Εάν μου πουν οι γιοι του Ισραήλ, ποιος σε απέστειλε σε εμάς, τι θα τους πω;», ο Θεός απάντησε: «Εγώ είμαι ο Ων»· «ο Ων» με απέστειλε σε εσάς. Ο Πατέρας είναι «ο Ων», ο Υιός «εν αρχή ήταν». Εάν όμως κάποιος φιλονικεί λέγοντας ότι δεν ισχύει το ίδιο για τον Πατέρα και για τον Χριστό, διότι για τον Πατέρα λέγεται το «εγώ είμαι ο Ων» ενώ για τον Υιό το «εν αρχή ήταν», και ότι δεν είναι το ίδιο το «ο Ων» με το «ήταν», αποδεικνύω ότι υπάρχει η ίδια προσωνυμία και για τον Μονογενή. Άκουσε τον ευαγγελιστή που λέει: «Ο μονογενής Υιός, ο ων εις τον κόλπον του Πατρός». Ιδού, υπάρχει μια ρήση του ευαγγελίου για το «ο Ων». Και πάλι ο απόστολος αναφέρει: «Των οποίων είναι οι πατέρες και από τους οποίους προήλθε ο Χριστός κατά σάρκα, ο ων επί πάντων Θεός ευλογητός». Είδες πώς σε κατοχυρώνει ο Ιωάννης, έχοντας τοποθετήσει το «ήταν» για τον Θεό, ενώ το «έγινε» για τα κτίσματα; Διότι ούτε στον Θεό αρμόζει το «έγινε», ούτε στην κτίση το «ήταν».

Αυτό ακριβώς κάνει παντού και ο Παύλος· και μάλιστα στα προοίμια των Επιστολών, όπως όταν λέει στις Εκκλησίες της Γαλατίας: Χάρη σε σας και ειρήνη από τον Θεό Πατέρα μας και τον Κύριο Ιησού Χριστό, ο οποίος έδωσε τον εαυτό του υπέρ των αμαρτιών μας, σύμφωνα με το θέλημα του Θεού και Πατέρα μας, στον οποίο ανήκει η δόξα στους αιώνες των αιώνων. Αμήν. Και στην προς Ρωμαίους: Στους οποίους ανήκει η υιοθεσία, και η δόξα, και η λατρεία, και η επαγγελία, των οποίων είναι οι πατέρες, και από τους οποίους προέρχεται ο Χριστός κατά σάρκα, ο οποίος είναι Θεός πάνω από όλα, ευλογητός στους αιώνες. Αμήν.

Αμήν.» Μήπως, λοιπόν, αυτό το κάνει μόνο για τον Πατέρα, ενώ για τον Υιό όχι; Άκουσε πώς έπραξε ακριβώς το ίδιο και για τον Μονογενή· διότι, αφού είπε ότι «Θα ευχόμουν να είμαι εγώ ανάθεμα από τον Χριστό υπέρ των αδελφών μου, των συγγενών μου κατά σάρκα», πρόσθεσε: «Στους οποίους ανήκει η υιοθεσία και οι διαθήκες και η νομοθεσία και οι λατρείες και οι επαγγελίες· από τους οποίους προέρχεται ο Χριστός κατά σάρκα, ο οποίος είναι Θεός πάνω από όλους, ευλογητός στους αιώνες.

Και πάλι, ένας άλλος προφήτης λέει γι' αυτόν κάπως έτσι: «Αυτός είναι ο Θεός μας, κανένας άλλος δεν θα συγκριθεί με αυτόν». Και για ποιον το λέει αυτό; Μήπως για τον Πατέρα; Οπωσδήποτε όχι· διότι άκουσε πώς και αυτός αναφέρθηκε στη θεία οικονομία. Διότι αφού είπε: «Αυτός είναι ο Θεός μας, κανένας άλλος δεν θα συγκριθεί με αυτόν», πρόσθεσε: «Βρήκε κάθε οδό γνώσης και την έδωσε στον Ιακώβ τον δούλο του και στον Ισραήλ τον αγαπημένο του. Μετά από αυτά, εμφανίστηκε στη γη και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους». Ο δε Παύλος λέει: «Από τους οποίους προέρχεται ο Χριστός, κατά σάρκα, ο οποίος είναι Θεός πάνω από όλους, ευλογητός στους αιώνες, αμήν», και πάλι: «Κανένας πόρνος ή πλεονέκτης δεν έχει κληρονομιά στη βασιλεία του Χριστού και Θεού», και πάλι: «Κατά την επιφάνεια του μεγάλου Θεού και Σωτήρα μας Ιησού Χριστού». Και ο Ιωάννης, επίσης, έτσι τον ονομάζει, λέγοντας: «Στην αρχή ήταν ο Λόγος και ο Λόγος ήταν προς τον Θεό και Θεός ήταν ο Λόγος». Ναι, λέει, αλλά δείξε μου εκείνο: πού η Γραφή, συντάσσοντάς τον μαζί με τον Πατέρα, ονομάζει τον Πατέρα Κύριο.

Διότι, εάν ο Υιός είναι μικρός Θεός, ψεύδεται ο Παύλος λέγοντας: «Προσδεχόμενοι τη μακάρια ελπίδα της δόξας του μεγάλου Θεού και Σωτήρος μας Ιησού Χριστού». Εκείνον, λοιπόν, που ο Παύλος ονομάζει μέγα Θεό, εσύ μην τον αποκαλείς μικρό· διότι στον Θεό τα πάντα είναι τέλεια. Και πάλι: «Από τους οποίους προήλθε ο Χριστός κατά σάρκα, ο οποίος είναι ο επί πάντων Θεός, ευλογητός στους αιώνες». Ούτε να τον ονομάσεις ποτέ κτιστό Θεό· διότι είναι ασεβής εκείνος που προσκυνά κτίσμα.

Διότι και αυτό αποδεικνύει την αγάπη που είχε για τον Χριστό. Και πώς; Άκουσε την αιτία. Επειδή όλοι έλεγαν κατηγορώντας τον Θεό, ότι, παρόλο που αξιώθηκαν να ονομαστούν υιοί του Θεού, και έλαβαν τον νόμο, και τον γνώρισαν πριν από όλους, και απόλαυσαν τόσο μεγάλη δόξα, και τον λάτρευσαν πριν από την υπόλοιπη οικουμένη, και έλαβαν τις υποσχέσεις, και κατάγονται από πατέρες που ήταν φίλοι Του, και το μεγαλύτερο από όλα, ότι έγιναν και προπάτορες του ίδιου του Χριστού κατά σάρκα —διότι αυτό σημαίνει το «από τους οποίους προήλθε ο Χριστός κατά σάρκα»— παρόλα αυτά αποβλήθηκαν και ατιμάστηκαν· και εισήχθησαν στη θέση τους οι άνθρωποι από τα έθνη, οι οποίοι ποτέ δεν τον είχαν γνωρίσει. Επειδή λοιπόν λέγοντας αυτά, βλασφημούσαν τον Θεό, εκείνος, ακούγοντας αυτά, νιώθοντας οδύνη και πονώντας για τη δόξα του Θεού, ευχήθηκε να γίνει ανάθεμα και να εκπέσει από εκείνη τη δόξα που λαμβάνουν όσοι πίστεψαν στον Χριστό, καθώς και από τη χορεία των αποστόλων (όχι βέβαια από την αγάπη του Χριστού), προκειμένου να σταματήσει η βλασφημία κατά του Θεού. «Των οποίων είναι η υιοθεσία και η δόξα, και οι διαθήκες, και η νομοθεσία, και η λατρεία, και οι υποσχέσεις». Είναι σαν να λέει: Ο Θεός βέβαια ήθελε να σωθούν, και αυτό το φανέρωσε μέσα από όσα έκανε προηγουμένως, και από το γεγονός ότι από αυτούς γεννήθηκε ο Χριστός κατά σάρκα· αυτοί όμως, από δική τους αγνωμοσύνη, απέκρουσαν την ευεργεσία. «

«Στους οποίους ανήκουν οι πατέρες, και από τους οποίους προέρχεται ο Χριστός κατά σάρκα, ο οποίος είναι ο επί πάντων Θεός, ευλογημένος στους αιώνες. Αμήν.» Ακόμη και αν άλλοι βλασφημούν, λέει, εμείς όμως που γνωρίζουμε τα απόρρητά του ξέρουμε σαφώς ότι δεν είναι άξιος να βλασφημείται, αλλά να δοξάζεται. Συγχρόνως δε, μας διδάσκει και ένα άλλο θείο μυστήριο, ότι ο Χριστός που γεννήθηκε κατά σάρκα, αυτός είναι ο επί πάντων Θεός. «Όχι βέβαια ότι έχει εκπέσει ο λόγος του Θεού.»

Διότι είναι πλούσιος, και δεν έχει ανάγκη να λάβει από άλλον. Και είναι σοφός, και δεν έχει ανάγκη συμβούλου. Και τι λέω συμβούλου; Ούτε να γνωρίσει κανείς μπορεί τα δικά Του, παρά μόνον ο ίδιος· αυτός ο πλούσιος και σοφός. «Σε αυτόν ανήκει η δόξα στους αιώνες. Αμήν». Όταν λέει κάτι μεγάλο και καινό και παράδοξο, εκφράζοντας τον θαυμασμό του καταλήγει σε δοξολογία· αυτό έπραξε και στην περίπτωση του Υιού· διότι και εκεί, γεμάτος θαυμασμό, πρόσθεσε ακριβώς αυτό που πρόσθεσε και εδώ: «Από τους οποίους προέρχεται ο Χριστός κατά σάρκα, ο υπεράνω όλων Θεός, ευλογητός στους αιώνες. Αμήν».

Διότι από Αυτόν δημιουργηθήκαμε μέσω του Χριστού. Ούτε βέβαια διαχώρισε τα ονόματα ως αποκλειστικά γνωρίσματα, απονέμοντας στον μεν Υιό το «Κύριος», στον δε Πατέρα το «Θεός». Διότι η Γραφή γνωρίζει να τα εναλλάσσει συχνά, όπως όταν λέει: «Είπε ο Κύριος προς τον Κύριό μου». Και πάλι: «Γι' αυτό σε έχρισε ο Θεός, ο Θεός σου». Και: «Από τους οποίους προέρχεται ο Χριστός κατά σάρκα, ο οποίος είναι Θεός πάνω σε όλα». Και σε πολλά σημεία μπορεί κανείς να δει τα ονόματα αυτά να εναλλάσσονται. Εάν όμως έλεγαν κάποιοι: «Για ποιο λόγο δεν μνημόνευσε το Πνεύμα;», θα απαντούσαμε το εξής: ότι ο λόγος του απευθυνόταν σε ειδωλολάτρες, και ο αγώνας αφορούσε πολλούς θεούς και πολλούς κυρίους· γι' αυτό και, αφού ονόμασε Θεό τον Πατέρα, αποκάλεσε Κύριο τον Υιό. Εάν λοιπόν δεν τόλμησε να αποκαλέσει τώρα Κύριο τον Πατέρα μαζί με τον Υιό, για να μην υποπτευθούν εκείνοι ότι μιλάει για δύο κυρίους, ούτε Θεό τον Υιό μαζί με τον Πατέρα, για να μη θεωρηθεί ότι μιλάει για δύο θεούς, γιατί απορείς που δεν μνημόνευσε το Πνεύμα; Διότι ο αγώνας του εκείνη τη στιγμή ήταν απέναντι σε αυτούς, και σκοπός του ήταν να δείξει ότι δεν υπάρχει πολυθεΐα σε εμάς. Γι' αυτό διαρκώς επιμένει στο «ένας», λέγοντας: «Κανένας Θεός δεν υπάρχει παρά μόνο ένας». Και πάλι: «Για εμάς υπάρχει ένας Θεός, και ένας Κύριος».

Διότι ως Θεός δεν το λαμβάνει· επειδή το κατέχει προαιωνίως. Εάν «ο Χριστός» προέρχεται από τους Ιουδαίους «κατά σάρκα», συνάγεται ότι και από κάπου αλλού και κατά κάτι άλλο πρέπει να νοείται και να είναι και να ονομάζεται· διότι με το να πει «κατά σάρκα» έκανε τον προσδιορισμό, υποδηλώνοντας ότι προέρχεται από αλλού κατά κάτι άλλο· και από ποιον ή κατά τι άλλο, εάν όχι από τον Θεό, καθόσον είναι Θεός; Διότι αποκαλώντας τον «όντα» και «Θεό» και «ευλογητό» και «επί πάντων», αυτά εννοεί. Ότι δηλαδή «αυτός που είναι Θεός ευλογητός επί πάντων» προέρχεται προαιωνίως από τον Πατέρα. Διότι είναι φανερό ότι ο Θεός εκ Θεού προήλθε από τους Ιουδαίους «κατά σάρκα», όταν έγινε άνθρωπος.

Είναι ανάγκη, επομένως, είτε να ονομάζουμε τον Χριστό και τον Θεό Λόγο δύο υιούς, είτε μία υπόσταση και έναν υιό. Πώς, εξάλλου, λέγετε ότι ο Χριστός είναι δύο φύσεων, εάν άλλος είναι ο Χριστός και άλλος ο Θεός Λόγος; Διότι, σύμφωνα με εσάς, ο Θεός Λόγος θα είναι μίας φύσεως και μίας υποστάσεως, και ο Χριστός θα είναι μίας φύσεως και μίας υποστάσεως. Εάν όμως γίνει αποδεκτό αυτό, τότε θα είναι παντελώς ψευδείς οι Γραφές που διακηρύσσουν ότι ο εν αρχή Λόγος και Θεός έγινε σάρκα, και ότι, όπως υπάρχει ένας Θεός Πατέρας, έτσι υπάρχει και ένας Κύριος Ιησούς Χριστός, και ότι ο ίδιος ο μονογενής Υιός του Θεού δόθηκε από τον Πατέρα υπέρ του κόσμου και έπαθε, και ότι ο Χριστός, που κατάγεται από τους Ισραηλίτες κατά σάρκα, είναι ο επί πάντων Θεός, ευλογητός εις τους αιώνας, και δύναμη Θεού και σοφία Θεού, και κληρονόμος των πάντων και δημιουργός των αιώνων, και απαύγασμα της δόξας του Πατρός και χαρακτήρας της υποστάσεώς Του, και μέγας Θεός, και ότι, ενώ υπήρχε σε μορφή Θεού, έλαβε μορφή δούλου, καθώς και όσα είναι συγγενή με αυτά. Διότι αυτά και τα παρόμοια λέγονται για έναν και τον αυτό Χριστό, και όχι για διαφορετικά πρόσωπα, ούτε για διαφορετικές υποστάσεις, δηλαδή για άλλον υιό και άλλον Χριστό.

Στοιχειώδης εισαγωγή δογμάτων διά στόματος του ταπεινού μοναχού Ιωάννη προς τον οσιώτατο επίσκοπο Λαοδικείας Ιωάννη. 〈Προοίμιο〉 Εις το όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, της μίας, τρισυπόστατης και προσκυνητής Θεότητας, της ομοούσιας και ζωαρχικής Τριάδας, του ενός Θεού, από τον οποίο κάθε αγαθή παροχή και κάθε τέλειο δώρημα κατέρχεται άνωθεν σε εμάς, ανοίγω τα μογιλάλα και βραδύγλωσσα χείλη μου εγώ ο αμαρτωλός και ταλαίπωρος, έχοντας την πεποίθηση σε Αυτόν ότι, χάριν της ταπεινώσεως εκείνων που ζήτησαν αυτόν τον λόγο και για την ωφέλεια αυτών που θα τον ακούσουν, θα μου δώσει πνεύμα σοφίας και λόγο κατά το άνοιγμα του στόματός μου, ο Κύριος της χάριτος και ταμίας όλων των αγαθών, ο επί πάντων Θεός, ο οποίος είναι ευλογητός στους αιώνες. Αμήν.

Όσα λοιπόν λέγει η Θεία Γραφή, ότι δηλαδή ο Λόγος, αφού σαρκώθηκε, έπαθε ή ενέργησε απαθώς, ας τα πιστεύουμε. Το πώς όμως, επειδή δεν μας το είπε, ας μην το περιεργαζόμαστε. Είναι γραμμένο ότι «Ευδόκησε να κατοικήσει σε αυτόν όλο το πλήρωμα της θεότητας σωματικώς». Αν λοιπόν ο ίδιος ευδόκησε έτσι, εμείς γιατί αναζητούμε το πώς ή γιατί επιχειρούμε να τον μερίσουμε πραγματικά; Και από τη μια μεριά να τοποθετούμε το σώμα του και από την άλλη εκείνον που κατοίκησε σε αυτό, σαν άλλοτε να κατοικεί και άλλοτε να μην κατοικεί, σύμφωνα με τη δική σας διάκριση; Πάλι είναι γραμμένο: «Από τους οποίους προέρχεται ο Χριστός κατά σάρκα, ο οποίος είναι Θεός πάνω από όλους». Βλέπεις πώς παντού ομολογεί τον Υιό του Θεού ένσαρκο και αχώριστο;

Ρωμ. 9,1-5 Εκείνον που τίποτα δεν δύναται να τον χωρίσει από την αγάπη του Θεού, ούτε ο θάνατος ως απειλή, ούτε η ζωή ως προσφορά, ούτε απλώς τα μελλοντικά ούτε τα παρόντα, ούτε ό,τι κι αν επινοήσει κανείς —διότι γι' αυτό μνημόνευσε και αγγέλους και δυνάμεις και βάθος και ύψος—, αυτόν, λοιπόν, που τίποτα δεν δύναται να τον χωρίσει, πώς ο ίδιος εκουσίως απομακρύνεται, και μάλιστα 〈υπέρ των κατά σάρκα συγγενών;〉 Και όχι μόνο χωρίζεται εκουσίως, αλλά και επιθυμεί και αποζητά και εύχεται να χωριστεί από την αγάπη του Χριστού· 〈διότι ευχόμουν,〉 λέγει, 〈να είμαι εγώ ο ίδιος ανάθεμα από τον Χριστό.〉 Τι σημαίνει λοιπόν αυτό; Πώς θα συμβιβαστούν τα ασυμβίβαστα; Πρώτον μεν, λέμε, ότι αυτά δεν είναι αντίθετα· διότι δεν είναι αντίθετο το να αγαπά κανείς τον Χριστό τόσο ώστε ούτε εξαιτίας κολάσεως ούτε εξαιτίας οποιασδήποτε υποσχέσεως να απομακρύνεται από την αγάπη Του, και το να αγαπά τον πλησίον τόσο ώστε να θεωρεί τη σωτηρία τους ίση και ανώτερη της δικής του σωτηρίας.

Αυτό, λέει, θα ευχόμουν, το να μην έχω προσέλθει εγώ ο ίδιος ακόμη στον Χριστό, αλλά να είμαι ακόμη χωρισμένος από αυτόν, εάν αυτό συντελούσε στη δική σας είσοδο και πίστη σε αυτόν. Διότι μην νομίσετε, λέει, ότι επειδή εγώ προσήλθα στον Χριστό, για τον λόγο αυτόν προσκαλώ και εσάς· αντίθετα, θα ήθελα εσείς να προστρέξετε σε αυτόν πριν από εμένα. Έπειτα, στη συνέχεια, αναφέρει και τις αιτίες. «Να είμαι ανάθεμα εγώ ο ίδιος. Εγώ ο ίδιος»· δεν προτιμώ, λέει, άλλους αντί για εσάς στο να προσέλθουν στον Χριστό, αλλά ούτε καν τον ίδιο μου τον εαυτό· διότι θα προτιμούσα να μην έχω προσέλθει ακόμη σε αυτόν, εάν μέσω αυτού επρόκειτο να προσέλθετε εσείς. «Υπέρ των αδελφών μου.» Θέλοντας να δείξει την άφατη στοργή του και τη μέριμνά του για τους Ιουδαίους, αμέσως μετά την αναφορά του ότι τίποτε δεν μπορεί να τον «χωρίσει από την αγάπη του Θεού», προσθέτει: όμως «υπέρ των αδελφών μου», εάν αυτό συντελούσε στην ωφέλειά τους, θα ευχόμουν να χωριστώ· διότι αυτό ακριβώς υποδηλώνει η λέξη «ανάθεμα». «Ο ων επί πάντων Θεός.» Εδώ ο απόστολος ονομάζει με τον πιο λαμπρό τρόπο τον Χριστό Θεό.

Μεταξύ αυτών πάλι, γράφοντας προς τους Εβραίους αναφέρει: «Ο οποίος, κατά τις ημέρες της σάρκας του, αφού προσέφερε δεήσεις και ικεσίες προς εκείνον που μπορούσε να τον σώσει από τον θάνατο», και τα εξής. Άραγε ο συκοφάντης, που καθιστά τον εαυτό του κριτή των δικών του κλοπών και αποσπασματικών περικοπών, δεν θα καταδίκαζε τους κήρυκες της θεότητάς Του, θεωρώντας ότι μιλούν για τον Κύριό μας Ιησού Χριστό ως απλό άνθρωπο; Όμως, ο φίλος της αλήθειας δεν ενεργεί έτσι, αλλά, συνδέοντας με τα προλεχθέντα όσα έχουν θεολογηθεί σε άλλο σημείο για τον Σωτήρα από τους κήρυκες της ευσέβειας, θα αναδείξει τους διδασκάλους της ευσέβειας ανώτερους από κάθε ύβρη. Όπως, για παράδειγμα, θα συνδέσει με τα προαναφερθέντα το εξής: «Στους οποίους ανήκουν οι πατέρες, και από τους οποίους προέρχεται ο Χριστός κατά τη σάρκα, ο οποίος είναι ο επί πάντων Θεός, ευλογητός στους αιώνες, αμήν».

Ο σοφός βέβαια Κύριλλος, επικαλούμενος ως μάρτυρα τον δάσκαλο της οικουμένης Παύλο εναντίον εκείνων που δεν θέλουν να ομολογούν την αγία Παρθένο ως Θεοτόκο (διότι έτσι επιγράφει και τον λόγο), δες τι λέει: «Τώρα βέβαια δεν εξέφερε τη λέξη, δηλαδή το Θεοτόκος, αλλά διακήρυξε τον Χριστό ως Θεό επί πάντων». Και πάλι: «Αν δεν γνώριζε τον Χριστό ταυτόχρονα ως Θεό και άνθρωπο, δεν θα πρόσθετε το "κατά σάρκα". Διότι αυτό λέγεται φανερά για εκείνον που δεν είναι μόνο άνθρωπος, αλλά είναι και κάτι άλλο ως προς την ουσία». Ο ίδιος δε θεοφόρος άνδρας και στον δεύτερο αναθεματισμό τα ίδια διακηρύσσει: «Εάν κάποιος δεν ομολογεί ότι ο Λόγος που προέρχεται από τον Θεό Πατέρα ενώθηκε με τη σάρκα καθ' υπόστασιν, και ότι ο Χριστός είναι ένας μαζί με τη δική του σάρκα, ότι ο ίδιος δηλαδή είναι Θεός και άνθρωπος, ας είναι ανάθεμα». Και στον προσφωνητικό του λόγο προς τις βασίλισσες ομοίως αναφέρει: «Και ότι ένας Χριστός φανερώθηκε έτσι σε εμάς, όντας ταυτόχρονα ο ίδιος Θεός και άνθρωπος». Και αναρίθμητα άλλα. Είναι ολοφάνερο λοιπόν ότι είναι πολλή και άπειρη η διαφορά ανάμεσα στο μυστήριο του Χριστού και στο παράδειγμα του ανθρώπου· διότι ο μεν άνθρωπος δεν ονομάζεται αυτά από τα οποία αποτελείται, ενώ ο δε Χριστός ονομάζεται περίτρανα αυτά από τα οποία προήλθε.

Εάν δε θέλεις να γνωρίσεις τη μακροθυμία του Θεού και την πολλή Του χρηστότητα, ας διδαχθούμε από τις θεόπνευστες Γραφές. Στρέψε το βλέμμα σου στον Ισραήλ, από τον οποίο προέρχονται οι πατέρες, στους οποίους ορίστηκαν οι υποσχέσεις, «από τους οποίους προήλθε ο Χριστός κατά σάρκα», στους οποίους ανήκουν οι λατρείες και η διαθήκη. Πόσο αμάρτησαν, πόσες φορές παρεξέκλιναν, και όμως Αυτός δεν τους εγκατέλειψε οριστικά, αλλά για προσωρινό διάστημα τους παρέδιδε σε παιδαγωγίες για το συμφέρον τους, και θέλοντας να μαλακώσει τη σκληρότητα της καρδιάς τους μέσω της θλίψης, τους επανέφερε, τους παρακαλούσε, έστελνε προφήτες. Και πόσα χρόνια έδειχνε μακροθυμία όταν αυτοί αμάρταναν και προσέκρουαν, και όταν επέστρεφαν τους δεχόταν με χαρά, και όταν πάλι παρεκτρέπονταν Αυτός δεν απομακρυνόταν, αλλά μέσω των προφητών τους προσκαλούσε σε επιστροφή. Και παρόλο που πλειστάκις παρεξέκλιναν και επέστρεφαν, με ευαρέσκεια τους στήριζε και με φιλανθρωπία τους δεχόταν, μέχρι που αργότερα βρέθηκαν στο μεγάλο παράπτωμα, απλώνοντας τα χέρια τους πάνω στον ίδιο τους τον Δεσπότη, τον οποίο προσδοκούσαν μέσω των παραδόσεων των πατέρων και των αγίων προφητών ως λυτρωτή και σωτήρα και βασιλιά και προφήτη. Διότι, όταν ήλθε, δεν τον αποδέχτηκαν, αλλά αντίθετα, αφού του συμπεριφέρθηκαν με πολλούς τρόπους άξιους ατιμίας, στο τέλος τον τιμώρησαν με θάνατο στον σταυρό, και με αυτό το μεγάλο πρόσκομμα και το υπερβολικό παράπτωμα οι αμαρτίες τους υπερπληθύνθηκαν και έφτασαν στο πλήρωμά τους.

Αν θέλεις να γνωρίσεις τη μεγάλη μακροθυμία και χρηστότητα του Θεού, άντλησε τη γνώση από τις θεόπνευστες Γραφές. Στρέψε το βλέμμα σου στον Ισραήλ, από τον οποίο προέρχονται οι πατέρες, στους οποίους δόθηκαν οι επαγγελίες, «και από τους οποίους προήλθε κατά σάρκα ο Χριστός», στους οποίους ανήκουν η λατρεία και η διαθήκη. Δες πόσα αμάρτησαν και πόσες φορές παρεξέκλιναν· και όμως ο Θεός δεν τους εγκατέλειψε μέχρι τέλους. Διότι, μολονότι για κάποιο χρονικό διάστημα, προς το συμφέρον τους, τους παρέδιδε σε παιδαγωγικές δοκιμασίες, θέλοντας να μαλακώσει τη σκληρότητα της καρδιάς τους, πάλι τους σπλαχνιζόταν, επέστρεφε κοντά τους, τους παρηγορούσε και τους έστελνε προφήτες. Και για πόσον καιρό μακροθυμούσε, ενώ εκείνοι αμάρταναν και σκόνταφταν· όταν όμως επέστρεφαν, τους δεχόταν με χαρά. Και όταν πάλι παρεξέκλιναν, εκείνος δεν απομακρυνόταν από αυτούς, αλλά μέσω των αγίων προφητών τούς καλούσε σε επιστροφή· και όσες φορές κι αν παρεξέκλιναν και επέστρεφαν, τους δεχόταν με ευμένεια. Έως ότου, τελικά, περιέπεσαν στο μεγάλο παράπτωμα, απλώνοντας τα χέρια τους εναντίον του ίδιου τους του Δεσπότη, τον οποίο προσδοκούσαν, σύμφωνα με τις παραδόσεις των πατέρων και των προφητών, ως Λυτρωτή, Βασιλέα και Προφήτη. Όταν όμως εκείνος ήλθε, δεν τον δέχθηκαν· αντίθετα, τον υπέβαλαν σε ύβρεις και λοιδορίες, του συμπεριφέρθηκαν όπως σε άνθρωπο άτιμο και, τέλος, τον καταδίκασαν στον θάνατο του σταυρού.