Πατερικές αναφορές στο ΣΟΦΙΑ ΣΕΙΡΑΧ 28:25

Σκληρή και απηνής είναι η διάθεση του να μη θέλει κανείς να υποτάσσεται σε όσα θέλει ο Θεός· επειδή τέτοιος ήταν ο Ισραήλ, τον ήλεγξε λέγοντας: «Γνωρίζω εγώ ότι είσαι σκληρός, και ο τράχηλός σου είναι σιδερένιο νεύρο, και το μέτωπό σου χάλκινο». Επομένως, ο ευπειθής, ο υπάκουος και ο υποχωρητικός τρόπος διαγωγής καθιστά ευάρεστη στον Θεό την αργία του Σαββάτου, δηλαδή τον πνευματικό σαββατισμό, τον οποίο όσοι θέλουν να τηρήσουν άμεμπτα, δεν θα κινήσουν το πόδι τους για εργασία, δηλαδή δεν θα στραφούν στα κοσμικά έργα, αλλά μάλλον θα επιτελέσουν την ιερή και επωφελή αργία, εννοώ βέβαια την αποχή από τα πλέον αισχρά, βδελυρά και απεχθή προς τον Θεό πράγματα. Επιθυμεί δε οι άνθρωποι αυτοί να φαίνονται ότι υπερνικούν και την οργή και τον θυμό, και ότι έχουν θέσει θύρα και μοχλό στη γλώσσα τους.

Διότι εκείνος που εκστομίζει αισχρά λόγια δεν ντροπιάζει μόνο τον εαυτό του, αλλά και τους πλησίον του, και γεμίζει με μεγάλη φθορά εκείνους που τον συναναστρέφονται. Και όπως ακριβώς, εάν ανοίξουμε τους τάφους, θα γεμίσουμε τις πόλεις με λοιμό, έτσι και τα αισχρά στόματα, εάν ανοίγουν ασύδοτα, θα γεμίσουν όλους τους συναναστρεφόμενους με βαρύτατη ασθένεια. Γι' αυτόν τον λόγο πρέπει να τοποθετήσουμε θύρα, σύρτη και χαλινάρι στο στόμα. Το ότι λοιπόν υπήρχε τότε μία μόνο γλώσσα, μας έχει αποδειχθεί επαρκώς από τα προηγούμενα· απομένει πλέον ως αναγκαίο να πούμε για ποιον λόγο εισήχθησαν οι πολλές. Αλλά προς το παρόν ας ασκηθούμε περισσότερο στην ηθική διδασκαλία· ας εκπαιδεύσουμε τη γλώσσα μας να φέρει χαλινάρι, και να μην εκφέρει άκριτα όλα όσα προέρχονται από τη διάνοια· να μην κακολογούμε τους αδελφούς μας, να μην δαγκώνουμε και κατασπαράζουμε ο ένας τον άλλον. Διότι χειρότεροι από εκείνους που δαγκώνουν τα σώματα, είναι όσοι το πράττουν αυτό με τα λόγια.

Ας τοποθετήσουμε θύρα και σύρτη, ας κατακρίνουμε αυστηρά τον εαυτό μας, εάν ποτέ ξεφύγει κάποιος βαρύς λόγος από τα δόντια μας· ας παρακαλούμε τον Θεό, ας παρακαλούμε αυτόν που υπέστη την ύβρη, ας μην το θεωρούμε υποτιμητικό· τον εαυτό μας πλήξαμε, όχι εκείνον· ας επιθέσουμε ως φάρμακο την προσευχή και τη συμφιλίωση με αυτόν που εξυβρίστηκε.

Εάν αυτός που είπε την αλήθεια κατακρίθηκε, και μάλιστα ενώ την είπε χωρίς να τον ακούει κανείς· εκείνοι που διαδίδουν παντού ψεύδη και πράγματα για τα οποία δεν είναι καν πεπεισμένοι, σαν φλύαρες γυναίκες, τι το φοβερό δεν θα πάθουν; Και τι δεν θα υποστούν; Ας τοποθετήσουμε, λοιπόν, στο στόμα μας πόρτα και σύρτη· διότι αμέτρητα κακά έχουν προκληθεί από τη φλυαρία· οικογένειες καταστράφηκαν, φιλίες διαλύθηκαν, και άλλα αμέτρητα δεινά έχουν συμβεί. Μην περιεργάζεσαι τα του πλησίον σου, άνθρωπε.

Είδες σύνεση; Είδες φιλοσοφία; Από πού αρχίζει το αίτημά του; Από το μεγαλύτερο από τα κατορθώματα, και το οποίο αποτελεί την αιτία όλων των κακών όταν παραμελείται, όπως ακριβώς και των αγαθών, όταν καλλιεργείται με επιμέλεια. Διότι τα αμέτρητα κακά τα προκαλεί η ευκολία της γλώσσας, όπως ακριβώς τα αγαθά τα διασφαλίζει η προσοχή. Όπως λοιπόν δεν υπάρχει κανένα όφελος από οικία, ούτε από πόλη, ούτε από τείχη, ούτε από πύλες, ούτε από θύρες, αν δεν υπάρχουν φρουροί που να γνωρίζουν πότε πρέπει να κλείνουν και πότε να ανοίγουν· έτσι δεν υπάρχει κανένα όφελος ούτε από τη γλώσσα, ούτε από το στόμα, αν δεν υπάρχει ο λογισμός, στον οποίο να έχει ανατεθεί το κλείσιμο και το άνοιγμα με ακρίβεια και πολλή γνώση, και ο οποίος να γνωρίζει ποια πρέπει να προφέρει και ποια να συγκρατεί μέσα του. Διότι δεν έπεσαν, λέει, τόσοι από μαχαίρι, όσοι από τη γλώσσα. Και πάλι ο Χριστός λέει: Δεν μολύνουν τον άνθρωπο αυτά που εισέρχονται στο στόμα, αλλά εκείνα που εκπορεύονται από το στόμα. Και πάλι κάποιος άλλος λέει: Κατασκεύασε για το στόμα σου θύρα και σύρτη. Αυτός όμως, επειδή γνωρίζει ότι το πράγμα είναι εξαιρετικά δύσκολο, προσθέτει και προσευχές, και καλεί τον Θεό σε αυτήν τη συμμαχία.

Μάλλον δε και εκείνος αυτό ακριβώς υπονοεί, όπως όταν λέει: «Ποιος θα τοποθετήσει στα χείλη μου επιδέξια σφραγίδα;». Διότι πρέπει να συνεισφέρουμε και εμείς το δικό μας μέρος· γι' αυτό ακριβώς το έθεσε υπό τύπον προστάγματος, λέγοντας: «Κατασκεύασε θύρα και σύρτη». Πρέπει όμως να επικαλούμαστε και τη συμμαχία του Θεού, έτσι ώστε και η δική μας προθυμία να γίνει πράξη. Ας περιφρουρούμε, λοιπόν, το στόμα μας διαρκώς, τοποθετώντας σε αυτό ως κλειδί τον λογισμό, όχι για να παραμένει διαρκώς κλειστό, αλλά για να ανοίγει στον κατάλληλο καιρό.

Διότι υπάρχουν φορές που η σιωπή ωφέλησε περισσότερο από την ομιλία, όπως και η ομιλία περισσότερο από τη σιωπή. Γι' αυτό ακριβώς και εκείνος ο σοφότατος έλεγε: «Υπάρχει καιρός για σιωπή και καιρός για ομιλία». Διότι, εάν έπρεπε (το στόμα) να είναι πάντοτε ανοιχτό, δεν θα υπήρχαν θύρες· εάν πάλι έπρεπε να είναι πάντοτε κλειστό, δεν θα χρειαζόταν φύλαξη. Εξάλλου, αυτό που είναι κλειστό, γιατί να το φυλάξει κανείς; Αλλά γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο υπάρχει θύρα και φύλαξη, ώστε στον κατάλληλο καιρό να πράττουμε το καθένα. Ένας άλλος πάλι λέει: «Βάλε ζυγό και σταθμά στη γλώσσα σου», απαιτώντας μεγαλύτερη ακρίβεια, ώστε όχι μόνο να εκφέρουμε τα λόγια που πρέπει, αλλά, όπως θα έλεγε κανείς, να τα ζυγίζουμε και να τα διερευνούμε με την πρέπουσα ακρίβεια. Διότι, εάν αυτό το κάνουμε για τον χρυσό, που είναι φθαρτή ύλη, πολύ περισσότερο οφείλουμε να το πράττουμε στα λόγια, ώστε τίποτε να μην υπολείπεται ούτε να περισσεύει.

Δεν αναφέρει όμως μόνο τις πτώσεις, αλλά και προτρέπει να δείχνουμε μεγάλη πρόνοια, ώστε να μην υποσκελιστούμε, λέγοντας τα εξής: «Φτιάξε στο στόμα σου πόρτα και αμπάρες»· όχι για να κατασκευάσουμε πραγματικές πόρτες και αμπάρες, αλλά για να αποκλείσουμε τη γλώσσα με πολλή ασφάλεια απέναντι στα άτοπα λόγια. Και πάλι, αλλού, δείχνοντας ότι μαζί με τη δική μας προσπάθεια, αλλά και πριν από τη δική μας, έχουμε ανάγκη από την άνωθεν βοήθεια, ώστε να συγκρατήσουμε αυτό το θηρίο μέσα μας, ο προφήτης, υψώνοντας τα χέρια προς τον Θεό, έλεγε: «Η έπαρση των χεριών μου ας είναι θυσία εσπερινή. Θέσε, Κύριε, φυλακή στο στόμα μου, και πόρτα ασφαλείας στα χείλη μου». Εκείνος δε που απηύθυνε την προηγούμενη προτροπή, πάλι και ο ίδιος λέει: «Ποιος θα βάλει φρουρά στο στόμα μου, και στα χείλη μου αποτελεσματική σφραγίδα;». Βλέπεις ότι ο καθένας φοβάται αυτές τις πτώσεις, και θρηνεί και συμβουλεύει, και προσεύχεται να έχει η γλώσσα μεγάλη φύλαξη; Και για ποιο λόγο, θα πει κανείς, αφού αυτό το όργανο μας φέρνει τόσο μεγάλο όλεθρο, μας το έδωσε εξ αρχής ο Θεός; Διότι προσφέρει και μεγάλη ωφέλεια· και αν επιδεικνύουμε την πρέπουσα φροντίδα, αποφέρει μόνο ωφέλεια και κανέναν απολύτως όλεθρο. Άκουσε λοιπόν τι λέει εκείνος που είπε τα προηγούμενα: «Στην εξουσία της γλώσσας βρίσκεται η ζωή και ο θάνατος». Αλλά και ο Χριστός τα ίδια δηλώνει λέγοντας: «Από τα λόγια σου θα κατακριθείς, και από τα λόγια σου θα δικαιωθείς».

«Εξαιτίας της αμαρτίας των χειλιών του πέφτει σε παγίδα ο αμαρτωλός.» «Από την πολυλογία δεν θα αποφύγεις την αμαρτία. —Αφαίρεσε από τον εαυτό σου το διεστραμμένο στόμα, και απομάκρυνε από εσένα τα άδικα χείλη. —Οι απαίδευτοι είναι ακράτητοι στη γλώσσα. Εάν ανασύρεις λόγια, θα προέλθει κρίση και μάχη.» «Όποιος απαντά σε κάτι πριν το ακούσει, τούτο είναι γι' αυτόν αφροσύνη και ντροπή.» «Μη βιάζεσαι να ανοίξεις το στόμα σου, και η καρδιά σου ας μη βιαστεί να προφέρει λόγο ενώπιον του Θεού.» «Ο άφρων πληθαίνει τα λόγια. —Μην επιμείνεις σε πονηρό λόγο.» «Τέντωσαν τη γλώσσα τους σαν τόξο.» «Εκείνος που φλυαρεί θα γίνει βδελυρός.» «Όπως το βέλος που έχει καρφωθεί σε σάρκινο μηρό, έτσι είναι ο λόγος στα σπλάχνα του ανόητου. —Ανελεήμων είναι εκείνος που δεν προσέχει τα λόγια του.» «Μη φιλονικείς με άνθρωπο φλύαρο, και μη σωρεύεις ξύλα στη φωτιά του. —Φοβερός μέσα στην πόλη είναι ο φλύαρος άνθρωπος.» «Γλίστρημα από το έδαφος, μάλλον παρά από τη γλώσσα.» Το χτύπημα του μαστιγίου προκαλεί μώλωπα, αλλά το χτύπημα της γλώσσας τσακίζει οστά. —Δέσε καλά το ασήμι και το χρυσάφι σου, και φτιάξε για τα λόγια σου ζυγαριά και σταθμά, και στο στόμα σου φτιάξε πόρτα και σύρτη· πρόσεχε μήπως τυχόν γλιστρήσεις εξαιτίας του, —Πολλοί έπεσαν από την κόψη του μαχαιριού, αλλά όχι τόσοι όσοι έπεσαν εξαιτίας της γλώσσας.» «Εάν κάποιος δεν σφάλλει στα λόγια, αυτός είναι τέλειος άνδρας, ικανός να χαλιναγωγήσει και ολόκληρο το σώμα.»