Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΤΙΤΟΝ 3:5

Γι' αυτό κάποιος προσευχόταν λέγοντας: Με τον Θεό μου θα υπερπηδήσω τείχος. Και κάποιος άλλος, εκ προσώπου του Θεού, λέει: Οι αμαρτίες σας δεν είναι αυτές που χωρίζουν εσάς από εμένα; Ας γκρεμίσουμε, φίλοι, το μεσότειχο του φραγμού, το οποίο μέσω της παρακοής κακώς οικοδομήσαμε. Ας λάβουμε από εδώ την εξόφληση του χρέους μας, διότι δεν υπάρχει στον άδη κάποιος που να μπορεί να θεραπεύσει. Ας αφιερωθούμε στην ησυχία, αδελφοί, αφού άλλωστε εγγραφήκαμε ως αφιερωμένοι σε αυτήν. Δεν υπάρχει πτώση, δεν υπάρχει περίσταση, δεν υπάρχει φορτίο που να μπορούμε να επικαλεστούμε ως πρόφαση. Διότι σε όσους δέχτηκαν τον Κύριο διά του λουτρού της παλιγγενεσίας, τους έδωσε την εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού, λέγοντας: Ησυχάστε και γνωρίστε ότι εγώ είμαι ο Θεός, και η απάθεια. Σε Αυτόν ανήκει η δόξα στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Διότι, αφού αναφέρθηκε στα έθνη, πρόσθεσε το «μεταξύ των οποίων είστε και εσείς». «Στους κλητούς αγίους». Πρόσεξε πώς χρησιμοποιεί συνεχώς αυτόν τον όρο: «Κλητός απόστολος»· «μεταξύ των οποίων είστε και εσείς κλητοί»· «σε όλους τους κλητούς που βρίσκονται στη Ρώμη». Και αυτό δεν το κάνει από φλυαρία, αλλά επειδή θέλει να τους υπενθυμίσει την ευεργεσία. Η δε φράση «αγαπητοί του Θεού», αποσκοπεί στον διαχωρισμό αυτών που πίστεψαν από εκείνους που δεν είναι τέτοιοι. Εξάλλου, καλεί έτσι όλους όσους πίστεψαν, καθόσον αγιάσθηκαν διά του λουτρού της παλιγγενεσίας. «Χάρις σε εσάς και ειρήνη από τον Θεό τον Πατέρα μας και τον Κύριο Ιησού Χριστό».

Δες όμως την υπερβολή, λέει, ότι εμείς μεν ζούμε δι' αυτών, αυτός δε πέθανε για εμάς. «Ώστε εμείς από τώρα και στο εξής δεν γνωρίζουμε κανέναν κατά σάρκα». Διότι αναστήθηκαν δια του λουτρού της παλιγγενεσίας και της ανακαινίσεως του Αγίου Πνεύματος. Κανέναν λοιπόν, λέει, από τους πιστούς δεν γνωρίζουμε κατά σάρκα. Διότι, έστω και αν βρίσκονται στη σάρκα, εντούτοις εκείνη η σαρκική ζωή έχει πλέον χαθεί, και αναγεννηθήκαμε άνωθεν δια του Πνεύματος. «Και αν ακόμη έχουμε γνωρίσει τον Χριστό κατά σάρκα, αλλά τώρα πλέον δεν τον γνωρίζουμε έτσι». Πάλι παρουσιάζει τον Χριστό ως τον αρχηγό αυτού ακριβώς του έργου, δηλαδή της αναγεννήσεώς σας. Διότι το δικό μας «κατά σάρκα» σημαίνει το να βρισκόμαστε μέσα στις αμαρτίες· ενώ του Χριστού το «κατά σάρκα» σημαίνει το να υπόκειται στα πάθη της φύσεως.

Ας μην σε περιφρονεί κανείς.» ΚΕΦΑΛΑΙΟ Γʹ. «Να τους υπενθυμίζεις να υποτάσσονται στις αρχές και στις εξουσίες, να πειθαρχούν, να είναι έτοιμοι για κάθε καλό έργο, να μην κακολογούν κανέναν, να είναι φιλειρηνικοί, επιεικείς, δείχνοντας κάθε πραότητα προς όλους τους ανθρώπους. Διότι κάποτε ήμασταν και εμείς ανόητοι, απειθείς, πλανεμένοι, όντας δούλοι σε ποικίλες επιθυμίες και ηδονές, ζώντας μέσα στην κακία και τον φθόνο, απεχθείς, μισώντας ο ένας τον άλλον. Όταν όμως φανερώθηκε η αγαθότητα και η φιλανθρωπία του Σωτήρα μας Θεού, μας έσωσε, όχι εξαιτίας των έργων δικαιοσύνης που πράξαμε εμείς, αλλά σύμφωνα με το δικό Του έλεος, διά του λουτρού της παλιγγενεσίας και της ανακαίνισης του Αγίου Πνεύματος, το οποίο εξέχυσε πλούσια επάνω μας διά του Ιησού Χριστού του Σωτήρα μας, ώστε, αφού δικαιωθούμε με τη δική Του χάρη, να γίνουμε κληρονόμοι σύμφωνα με την ελπίδα της αιώνιας ζωής. Αληθινός είναι αυτός ο λόγος· και θέλω να τα επιβεβαιώνεις με σιγουριά αυτά, ώστε εκείνοι που έχουν πιστέψει στον Θεό να φροντίζουν να πρωτοστατούν σε καλά έργα. Αυτά είναι τα καλά και ωφέλιμα για τους ανθρώπους. Τις ανόητες όμως συζητήσεις, τις γενεαλογίες, τις έριδες και τις νομικές διαμάχες να τις αποφεύγεις. Διότι είναι ανωφελείς και μάταιες. Τον αιρετικό άνθρωπο, μετά από μία και δεύτερη νουθεσία, να τον αποφεύγεις, γνωρίζοντας ότι ο τέτοιος έχει διαστραφεί και αμαρτάνει, όντας αυτοκατάκριτος. Όταν στείλω τον Αρτεμά σε σένα ή τον Τυχικό, φρόντισε να έλθεις σε μένα στη Νικόπολη. Διότι εκεί έχω αποφασίσει να περάσω τον χειμώνα.

Εμείς, λοιπόν, γνωρίζουμε ότι η πρόοδος του Αγίου Πνεύματος είναι διττή και όχι απλή, έχοντας λάβει τις αφορμές άνωθεν με αυτόν τον τρόπο από τις Γραφές του Πνεύματος: διότι η μεν πρώτη είναι όπως ακριβώς ακατάληπτη και άρρητη, έτσι βέβαια και άναρχη, ενώ η δεύτερη γίνεται μέσα στον χρόνο. Διότι λέει ο θείος Ιωήλ, αλλά βεβαίως και ο μακάριος Πέτρος λαμβάνοντας από εκείνον: «στις έσχατες ημέρες θα εκχέω από το Πνεύμα μου σε κάθε σάρκα». Και γνωρίζουμε τη μεν πρώτη ως αναίτια, όπως ακριβώς και τη γέννηση του Υιού, για την οποία λέει ο Γρηγόριος ο Θεολόγος: «Στην αρχή υπήρχε αναιτίως· διότι ποια είναι η αιτία του Θεού;». Και πάλι, για το ίδιο: «από Αυτόν που υπάρχει πάντοτε, υπεράνω αιτίας και λόγου». Τη δε άλλη πρόοδο τη γνωρίζουμε ως έχουσα αιτία. Διότι λέει ο Κύριος στο κατά Ιωάννην Ευαγγέλιο: «όταν έλθει εκείνος, θα σας οδηγήσει σε όλη την αλήθεια». Και η μεν πρώτη, όπως ακριβώς δεν έχει αιτία, έτσι δεν απευθύνεται και σε κάποιους, ενώ η δεύτερη έχει αιτία και απευθύνεται σε κάποιους. Γι' αυτό ο Παύλος, γράφοντας στον Τίτο, λέει: «μας έσωσε δια μέσου λουτρού παλιγγενεσίας και ανακαινίσεως του Αγίου Πνεύματος, το οποίο εξέχεε σε εμάς πλουσίως, δια μέσου του Ιησού Χριστού του Σωτήρος μας». Και η μεν πρώτη είναι έργο της θείας φύσεως και όχι της θελήσεως, πράγμα το οποίο λένε οι θεολόγοι και για τη γέννηση του Υιού· η δε δεύτερη έρχεται σε εμάς επειδή ο Θεός το θέλει από την αγαθότητά Του. Διότι τέτοιο πράγμα είναι το δώρο· και αυτό δεν δίνεται χωρίς τη θέληση αυτού που το δίνει.

Αυτά δε τα είπαμε όχι για να αποκλείσουμε τα μελλοντικά, αλλά ομολογώντας ότι λάβαμε τη δύναμη των εντολών και λυθήκαμε από τα δεσμά του θανάτου. Είμαστε, λοιπόν, πλέον οφειλέτες της εργασίας. Και εάν δεν εργαστούμε τις εντολές, η χάρη που μας δόθηκε δεν αποκαλύπτεται. Διότι πώς εμείς, που είχαμε πεθάνει μέσα στην αμαρτία, θα μπορούσαμε να πράξουμε το καλό από μόνοι μας, εάν ο Ίδιος δεν μας είχε ζωοποιήσει διά του λουτρού της παλιγγενεσίας και δεν μας είχε δωρίσει τη χάρη του Πνεύματος;

κ'. Από την Προς Γαλάτας: Και επειδή είστε υιοί, εξαπέστειλε ο Θεός το Πνεύμα του Υιού του στις καρδιές σας, το οποίο κράζει: Αββά, ο Πατέρας. κα'. Από την Προς Τίτον: Μας έσωσε διά του λουτρού της παλιγγενεσίας και της ανακαινίσεως του Αγίου Πνεύματος, το οποίο εξέχεε σε εμάς πλουσίως διά του Ιησού Χριστού του Σωτήρα μας.

Επομένως, όπως ακριβώς εξαιτίας του Αδάμ, ο οποίος μέσω της παρακοής έθεσε σε ισχύ τον νόμο της γενέσεως μέσω της ηδονής και τον θάνατο της φύσεως που επιβλήθηκε ως καταδίκη εξαιτίας αυτού, όλοι όσοι έλαβαν την ύπαρξη από τον Αδάμ σύμφωνα με τον νόμο της γενέσεως εκ της ηδονής, είχαν αναγκαστικά, έστω και χωρίς να το θέλουν, συνδεδεμένο δυνάμει με τη γένεση και τον καταδικασμένο θάνατο της φύσεως, και ήταν καιρός να καταδικάζεται η φύση από την αμαρτία, εφόσον επικρατούσε στη φύση ο νόμος της γενέσεως εκ της ηδονής· έτσι, εξαιτίας του Χριστού, ο οποίος αφαίρεσε παντελώς από τη φύση τον νόμο της γενέσεως εκ της ηδονής και με τη θέλησή Του αποδέχθηκε τη χρήση του θανάτου της φύσεως –που είχε επιβληθεί ως καταδίκη εξαιτίας του νόμου αυτού– αποκλειστικά για την καταδίκη της αμαρτίας, όλοι όσοι αναγεννήθηκαν από τον Χριστό με τη θέλησή τους κατά πνεύμα μέσω του λουτρού της παλιγγενεσίας, και διά της χάριτος απέβαλαν την προηγούμενη γένεση του Αδάμ από την ηδονή, και διαφύλαξαν αμείωτη και αμόλυντη τη χάρη της αναμαρτησίας του βαπτίσματος και τη δύναμη της εν πνεύματι μυστικής υιοθεσίας μέσω της τήρησης του νόμου των ευαγγελικών εντολών, ευλόγως έχουν ενεργούμενη τη χρήση του θανάτου για την καταδίκη της αμαρτίας. Λαμβάνουν, δηλαδή, τον καιρό για να καταδικάσουν μέσα στη σάρκα την αμαρτία, ο οποίος είναι γενικώς μεν κατά φύσιν διά της χάριτος, λόγω του μεγάλου μυστηρίου της ενανθρωπήσεως, ο ίδιος ο χρόνος από τη σάρκωση του Λόγου, ειδικώς δε κατ' ενέργειαν διά της χάριτος, ο χρόνος αφότου ο καθένας έλαβε μέσω του βαπτίσματος τη χάρη της υιοθεσίας. Σύμφωνα με την οποία (χάρη), καθώς αυτή ενεργείται με τις εντολές γνωμικώς, έχοντας αποκλειστικά την εν πνεύματι γένεση, υπομένουν μέσα από πολλά παθήματα τη χρήση του θανάτου που τους επιφέρεται, προς καταδίκη της αμαρτίας.

Στάση Β'. «Τα χέρια σου με έκαναν και με έπλασαν». Με έκαναν αρχικά από το χώμα, και αφού συνετρίβην εξαιτίας του όφεως, ύστερα πάλι με ανέπλασαν μέσω του λουτρού της παλιγγενεσίας. Γι' αυτό: «Συνέτισέ με και θα μάθω τις εντολές σου». Διότι δεν έχω τη δύναμη να τα μάθω αυτά, εάν εσύ ο ίδιος δεν με συνετίσεις. Και όταν μου γίνει αυτό από εσένα, τότε: «Εκείνοι που σε φοβούνται θα με δουν και θα ευφρανθούν, διότι στους λόγους σου ήλπισα». «Ας γίνει η καρδιά μου άμωμη», δηλαδή υγιής, καθαρή και ακέραιη, «στα δικαιώματά σου, για να μην ντροπιαστώ»· διότι άξιο ντροπής είναι καθετί το μεμπτό. «Διότι έγινα σαν ασκός στην πάχνη, αλλά τα δικαιώματά σου δεν τα ξέχασα».

Διότι ο Θεός είναι δίκαιος και υπερδίκαιος και αποτελεί την άκρα δικαιοσύνη. Αλλά, όπως με τη χάρη του Θεού έχει δοθεί στους ανθρώπους να γίνονται τέκνα Θεού «διά λουτρού παλιγγενεσίας», έτσι και μέσω της ορθής πίστης και των αγαθών έργων τούς έχει δοθεί και το αξίωμα της δικαιοσύνης.

Και εμείς, προσθέτοντας το «αμήν, γένοιτο» στον λόγο, ας τον περατώσουμε, και όσα συγκροτήσαμε σε αυτόν, ας είναι προς δόξαν του Πατρός, επειδή μας δημιούργησε διά του Λόγου του, και του Υιού, επειδή μας έσωσε κατά την ευδοκία του Πατρός του, και του Αγίου Πνεύματος, επειδή μας ανακαίνισε για τον Πατέρα και τον Υιό «διά λουτρού παλιγγενεσίας». Γι' αυτό και δοξάζουμε σε τρεις υποστάσεις μία θεότητα, μία βασιλεία, μία εξουσία και αμέριστη ουσία πάντοτε, νυν και αεί και στους αιώνες των αιώνων· αμήν.

Ας δούμε, όμως, και την αιτία για την οποία η σοφία σας λέει ότι το Άγιο Πνεύμα ονομάζεται Πνεύμα του Χριστού, και ότι αυτή είναι η εκπόρευση, δηλαδή το ότι το Πνεύμα εκπορεύεται από τον Υιό. Ακούστε, λοιπόν. Αν για αυτόν τον λόγο το Άγιο Πνεύμα ονομάζεται Πνεύμα του Χριστού, επειδή εκπορεύεται από Αυτόν, και αν κάθε πνεύμα που είναι κάποιου εκπορεύεται από αυτόν, τότε, σύμφωνα με αυτό το σκεπτικό, τα πνεύματα των προφητών θα λαμβάνουν την ύπαρξή τους από τους ίδιους τους προφήτες. Διότι λέμε και τούτο, ότι το Πνεύμα ονομάζεται Πνεύμα του Υιού όχι μόνο εξαιτίας του ομοουσίου, όπως δίδαξαν οι άγιοι Πατέρες, αλλά και εξαιτίας της χορηγίας των πνευματικών χαρισμάτων, σύμφωνα με την οποία οικονομία ο Μονογενής, αφού έγινε άνθρωπος, εξέχεε σε όλους τους πιστούς το Πνεύμα, όπως ακριβώς λέει ο πρωταπόστολος Πέτρος μιλώντας για τον Χριστό: «Αφού, λοιπόν, υψώθηκε με τη δεξιά του Θεού και έλαβε από τον Πατέρα την υπόσχεση του Αγίου Πνεύματος, εξέχεε τούτο το οποίο εσείς τώρα βλέπετε και ακούτε». Συμφωνεί με αυτό και ο κορυφαίος των αποστόλων Παύλος, γράφοντας προς τον μαθητή του Τίτο: «Μας έσωσε ο Θεός διά λουτρού παλιγγενεσίας και ανακαινίσεως του Αγίου Πνεύματος, το οποίο εξέχεε σε εμάς πλουσίως διά του Ιησού Χριστού του Σωτήρος ημών».

Διότι δεν έχουμε υποταχθεί στον ζυγό της δουλείας του νόμου, αλλά έχουμε τιμηθεί με την ελευθερία, και έχουμε ονομαστεί υιοί του φωτός μέσω του λουτρού της παλιγγενεσίας, και αναγνωρίζουμε ως πατέρα τον Θεό στους ουρανούς. Επιπλέον, διαμορφωνόμαστε, στοιχιζόμαστε και αποδεχόμαστε τους θείους αποστολικούς κανόνες και τα πατερικά δόγματα, μέσω των οποίων στερεώνεται η Εκκλησία, καθώς το σώμα που προσλήφθηκε από τον θείο Λόγο εκ της παναγίας, άμωμης και αειπάρθενου Θεοτόκου, έχει γίνει όμοιο με εμάς σε όλα εκτός από την αμαρτία. Γι' αυτό και απεικονίζεται θεοπρεπώς, και το απεικονιζόμενο τιμάται προσηκόντως ως ιερό, και φυσικά δεν έχει καμία ομοιότητα με τον ήλιο και τη σελήνη και τα άστρα του ουρανού, ούτε με τα πτηνά, τα χερσαία και τα θαλάσσια ζώα. Πώς, λοιπόν, δεν είναι ίδιον των εντελώς ανόητων και όσων έχουν κυριευθεί από το πάθος της παραφροσύνης και της μανίας, το να αποδίδουν τα αίσχη των ειδώλων σε αυτούς που έχουν λυτρωθεί από τα παλαιά είδωλα με τη σωτήρια έλευση του Χριστού στους ανθρώπους, και οι οποίοι ουδέποτε τα φέρνουν στη μνήμη τους, παρά μόνο για να τα καταδικάσουν προκειμένου να ενστερνιστούν τα λόγια του Πνεύματος, και, επειδή περιβάλλουν με σεμνότητα και σέβονται όπως αρμόζει τα σύμβολα της χάριτος, να τους προσάπτουν την κατηγορία της ειδωλολατρίας, επειδή κάποτε είχε απαγορευθεί στους εξ αίματος Ισραηλίτες να κατασκευάζουν ομοίωμα όσων υπήρχαν στην κτίση; Διότι εμείς που αποδεχθήκαμε το θείο κήρυγμα, γνωρίσαμε την αληθινή ομολογία, και έχουμε αναδειχθεί εξ αρχής καθαροί προσκυνητές της Τριάδας και ορθοί και γνήσιοι λάτρεις.

Με δικαιοσύνη δε, όπως και με κρίση και με έλεος. Διότι μας απελευθέρωσε από την εξουσία του σκότους και μας απάλλαξε από τη δουλεία της φθοράς. Διότι ο Θεός, λέγει, μέσω του Χριστού συμφιλίωνε τον κόσμο με τον εαυτό Του, χωρίς να τους καταλογίζει τα παραπτώματά τους. Πότε έγιναν αυτά; Όταν φανερώθηκε η φιλανθρωπία του Θεού, του Σωτήρα μας, μας έσωσε, όχι εξαιτίας των δίκαιων έργων που εμείς πράξαμε, αλλά σύμφωνα με το δικό Του έλεος, μέσω του λουτρού της παλιγγενεσίας και της ανακαινίσεως του Αγίου Πνεύματος, το οποίο εξέχεε επάνω μας πλουσιοπάροχα μέσω του Ιησού Χριστού του Σωτήρα μας, ώστε, αφού δικαιωθούμε με τη δική Του χάρη, να γίνουμε κληρονόμοι της αιώνιας ζωής.

Διότι, με την τριπλή κατάδυση, κατά την οποία γίνεται η επίκληση της υπερθείου Τριάδος, θεολογείται το τρισυπόστατο των υποστάσεων και το ενιαίο της υπερούσιας θεότητας. Συγκαταδύονται, και κατακλυζόμενοι από το καθαρό και άχραντο ύδωρ συνενταφιάζονται, αναχωνευόμενοι με το πυρ του Πνεύματος. Αυτοί παρομοιάζονται σαν θαλάσσια ρεύματα λόγω της αλμύρας της απιστίας που επικρατούσε προηγουμένως· διότι με αυτόν τον τρόπο αποβάλλουν τον παλαιό Αδάμ και ενδύονται τον νέο, που κτίζεται κατά Χριστόν. Ή υποδηλώνει το άπειρο πλήθος εκείνων που υπακούουν το συντομότερο δυνατόν στην κλήση του Ευαγγελίου και συντρέχουν, το οποίο πλήθος ξεπερνά μυστικώς τα μέτρα της θάλασσας, σύμφωνα με εκείνα που άλλοτε είχαν υποσχεθεί και φανερωθεί από τον Θεό στον πατριάρχη Αβραάμ, ότι δηλαδή το σπέρμα που του υποσχέθηκε θα έφτανε σε τέτοια αφθονία, ώστε να εξισωθεί με τα άστρα του ουρανού και την άμμο της γης. Διότι δεν γεμίζει μόνο τη θάλασσα, αλλά πλέον και ολόκληρη την ήπειρο και τα πέρατα της γης και όλη την οικουμένη. Επειδή όλοι, ως διδαγμένοι από τον Θεό και καθαρισμένοι μέσω του λουτρού της παλιγγενεσίας και της ανακαινίσεως του Αγίου Πνεύματος, υπερπληρούνται από τη δόξα και τη γνώση Του, και ποτέ, ούτε καν ως σκιά, δεν πρόκειται να μυηθούν σε ειδωλολατρικό λόγο, ούτε με οποιονδήποτε τρόπο να τον εκστομίσουν. Επομένως, οι αντίπαλοι, όντας γεμάτοι από την ενέργεια του ακαθάρτου πνεύματος και φλυαρώντας μάταια εναντίον της Εκκλησίας του Χριστού, θα καταδικαστούν.

Να θυμάσαι επιπλέον να συμβουλεύεις, Πνευματικέ, τους αμαρτωλούς, να μην επαναπαύονται ούτε να πιστεύουν πως λαμβάνουν από τον Θεό συγχώρεση των αμαρτιών τους μόνο από τον κανόνα και την ικανοποίηση που οι ίδιοι εκτελούν· σε καμία περίπτωση! Επειδή αυτό είναι αιρετικό φρόνημα· διότι, εφόσον η αμαρτία είναι άπειρη, σύμφωνα με τους Θεολόγους, ως ύβρις προς τον άπειρο Θεό, είναι αδύνατον να λυθεί από τα έργα και την ικανοποίηση ενός πεπερασμένου κτίσματος· και μάλιστα ενός ακάθαρτου κτίσματος, όπως είναι ο αμαρτωλός· «Διότι γίναμε», λέει, «όλοι εμείς σαν ακάθαρτοι· σαν ρυπαρό κουρέλι είναι όλη η δικαιοσύνη μας»· αλλά να πιστεύουν ακράδαντα ότι λαμβάνουν συγχώρεση των αμαρτιών τους· πρώτον, λόγω του άπειρου ελέους του Θεού· δεύτερον, λόγω της άπειρης ικανοποίησης, την οποία προσέφερε υπέρ των αμαρτωλών ο Υιός του Θεού, μέσω του θανάτου και του αίματός Του πάνω στον Σταυρό. Όπως για μεν το πρώτο είπε ο Παύλος: «Όχι από έργα δικαιοσύνης τα οποία πράξαμε εμείς, αλλά σύμφωνα με το δικό Του έλεος μας έσωσε»· για δε το δεύτερο είπε ο Ιωάννης: «Και το αίμα του Ιησού Χριστού του Υιού Του μας καθαρίζει από κάθε αμαρτία»· γι' αυτό και ο Μέγας Βασίλειος λέει: «Η άφεση των αμαρτημάτων προσφέρεται μέσω του αίματος του Χριστού».

Και εκτός αυτών, μέσω του Ιωήλ λέει ο Θεός: «θα εκχέω στις έσχατες ημέρες από το Πνεύμα μου σε κάθε σάρκα»· και ο θείος Παύλος προς τον Τίτο: «μας έσωσε διά λουτρού παλιγγενεσίας και ανακαινίσεως του Αγίου Πνεύματος, το οποίο εξέχεε σε εμάς πλουσίως διά του Ιησού Χριστού του Σωτήρος μας.» Και βεβαίως, κανείς δεν θα ισχυριζόταν ότι τέτοιες εκφράσεις χρησιμοποιούνται αντί του «εκπορεύεσθαι», εφόσον επιθυμεί να ευσεβεί.

Επομένως, εκείνο που έβλεπαν ότι είχε περισσότερο ανάγκη διδασκαλίας, αυτό έθεταν ως προτεραιότητα έναντι των άλλων και σύμφωνα με αυτό έκριναν σωστό να μυσταγωγούν το πλήθος όσων προσέρχονταν. Γι' αυτό και, όταν βάπτιζαν, δεν βάπτιζαν στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, αλλά, επικαλούμενοι τον Κύριο Ιησού στο λουτρό της παλιγγενεσίας, καθάριζαν από τους μολυσμούς αυτούς που λούζονταν, ιερουργώντας μεν το δώρο με την επίκληση και την ονομασία του Διδασκάλου, διδάσκοντας δε ότι μέσω αυτού εντάσσονται στην υιοθεσία όσοι αξιώνονται την κάθαρση. Και ότι υιούς του Θεού κατά χάριν μπορούσε να καταστήσει μόνο εκείνος στον οποίο ενυπήρχε εκ φύσεως και εξαιωνίως το αξίωμα της υιότητας και της θεότητας, μέσω του οποίου συνθεωρείται και συναναφαίνεται το ομογενές στον Πατέρα, τον Υιό και το Άγιο Πνεύμα. Όσοι, λοιπόν, πίστεψαν ότι έλαβαν την υιοθεσία μέσω του Υιού, δεν θα έδειχναν δισταγμό στο να παραδεχτούν ότι είναι Θεός αυτός που τη δωρίζει. Έτσι, λοιπόν, σκέφτηκαν κάποιοι να επιλύσουν την απορία.

Η «πρώτη στολή» δεν θα μπορούσε να είναι το ίδιο το βάπτισμα (διότι δεν είναι δυνατόν να λάβει κανείς δεύτερο βάπτισμα), αλλά η πρώτη στολή και η χάρη, την οποία από την αρχή κάθε πιστός ενδύεται μέσω του βαπτίσματος. Διότι, αντί της παλιγγενεσίας μέσω του λουτρού, μας χαρίστηκε από τον Θεό η αναγέννηση μέσω της μετάνοιας, η οποία, πλένοντας τα μολύσματά μας με τα δάκρυα, μας αναδεικνύει και πάλι καθαρούς. Δίνεται δε στον άσωτο μετά τη στολή και δαχτυλίδι, σύμβολο της νοητής σφραγίδας του Πνεύματος. Διότι, όπως ακριβώς στην παλιγγενεσία μέσω του βαπτίσματος υπάρχει και στολή και σφραγίδα της δωρεάς του Αγίου Πνεύματος, το ίδιο συμβαίνει και στην αναγέννηση μέσω της μετάνοιας.

Διότι, όπως ακριβώς εάν κάποιος κυριεύεται για πολύ καιρό από πυρετό και δεν μπορεί να λάβει τον άρτο που στηρίζει το σώμα εξαιτίας της επικράτησης του πυρετού, ο σοφός ιατρός μηχανεύεται έντεχνα τον τρόπο για να θρέψει τον άρρωστο και, διαλύοντας τον άρτο σε νερό, του τον προσφέρει, ώστε (λαμβάνοντας τον διαλυμένο άρτο σαν νερό να τον δεχτεί και) έτσι, καθώς ο πυρετός μειώνεται λίγο-λίγο, του προσφέρει πιο στερεή τροφή, μέχρις ότου, μέσω της πολλής φροντίδας, αφού υγιαίνει, αποκατασταθεί στη φυσική του κατάσταση, και έτσι μεταλαμβάνει και απολαμβάνει τον άρτο και τα διάφορα άλλα εδέσματα με πλήρη ευρωστία — έτσι και η ψυχή, αφού κακοπάθησε από την παράβαση του Αδάμ και έγινε εμπαθής, κυριεύεται κάθε φορά με ποικίλους τρόπους από τον πυρετό των παθών της αμαρτίας· και με τη δική του σοφία ο επουράνιος ιατρός, με τον επουράνιο άρτο (δηλαδή τη δύναμη του Πνεύματος) αοράτως, διά του αγίου μυστηρίου του «λουτρού της παλιγγενεσίας» και του σώματος του Χριστού και διά των Γραφών, του «λόγου της παρακλήσεως», τρέφει και περιθάλπει την ταλαιπωρημένη και εμπαθή ψυχή, η οποία δεν έχει ακόμη καταστεί ικανή να λάβει την ενέργεια του Πνεύματος με δύναμη και πλήρη βεβαιότητα, είτε λόγω της νηπιότητάς της είτε λόγω ολιγοπιστίας ή αμέλειας

ε'. Ότι μαζί με τον πρώτο κόσμο που δημιουργήθηκε στην αρχή, ακολούθησαν άλλοι δύο, από τους οποίους ο τελευταίος αποτελεί τύπο αυτών που πρόκειται να συμβούν στο μέλλον, όντας ενδιάμεσος μεταξύ των αρχαίων και των μεταγενέστερων· και τίνος εικόνα ήταν η γη της επαγγελίας και τα εξής. Αυτός, λοιπόν, ο λαός από το σπέρμα του Αβραάμ, δηλαδή η μερίδα από την πλευρά του Αδάμ, ορίστηκε από τον Θεό ως ένας άλλος, νέος και τρίτος κόσμος, φέροντας την εικόνα του πρώτου εκείνου κόσμου και του παραδείσου, αλλά και αυτού του δεύτερου, δηλαδή εκείνου μέσα στην κιβωτό. Και όχι μόνο αυτό, αλλά κατέστη και τύπος αυτών που έμελλε να γίνουν αργότερα, όντας ενδιάμεσος και προδιαγράφοντας τα μεν αρχαία στους μεταγενέστερους, δείχνοντας δε στους μεταγενέστερους ότι συνδέονται με τα αρχαία. Διότι είχε τη γη της επαγγελίας, αντί για εκείνον τον παράδεισο, ως έναν άλλον, δεύτερο παράδεισο, την κιβωτό της διαθήκης αντί για τη Θεοτόκο, προαναγγέλλοντας σε εμάς μέσω αυτών και απεικονίζοντας την επάνοδο και την κληρονομιά που θα απολάμβαναν οι άγιοι εν αυτώ μέσω της ανακαίνισης του Αγίου Πνεύματος. Είχε τον νόμο, όπως ακριβώς οι προπάτορες είχαν την εντολή· και φανέρωνε μέσω της δουλείας του νόμου την ελευθερία που επρόκειτο να δοθεί υπεράνω του νόμου, μέσα σε πνευματικό νόμο. Είχε τη στάμνα του μάννα αντί του ξύλου της ζωής που βρισκόταν στο μέσο του παραδείσου, από το οποίο εκείνοι δεν αφέθηκαν να φάνε, φέροντας την εικόνα και υποδηλώνοντας τη στάμνα που έμελλε να φέρει μέσα της τον Χριστό.

Διότι ο Θεός μάς καλλώπισε, στην αρχή βέβαια, στον παράδεισο μέσω του αξιώματος του κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσιν. Και αν και σε μεγάλο βαθμό, εξαιτίας της παρακοής, σκοτεινιάσαμε τους εαυτούς μας και τους ταράξαμε, πάλι μας καλλώπισε με τη χάρη μέσω του λουτρού της παλιγγενεσίας και της ανακαίνισης του Αγίου Πνεύματος, το οποίο εξέχεε πάνω μας πλουσιοπάροχα μέσω του Ιησού Χριστού του Σωτήρα μας. Αλλά όμως, επειδή και εκεί αχρειωθήκαμε, για τρίτη φορά μάς καλλώπισε με την υπόσχεση της παρθενίας, χαρίζοντάς μας άφεση για όλα τα παραπτώματα και εξαλείφοντας το εναντίον μας χειρόγραφο με τον σταυροφόρο βίο, εξίσου με το βάπτισμα. Επομένως, ας παραμείνει η ψυχή μας στο δικό της κάλλος, ώστε να αξιωθεί να ακούσει: «Είσαι όλη ωραία, αγαπημένη μου, και δεν υπάρχει κανένα ψεγάδι σε σένα». Εάν όμως συμβεί να αποκτήσει ψεγάδι, επειδή είμαστε υποκείμενοι στην τροπή και κανείς δεν είναι καθαρός από ρύπο, ούτε μπορεί κανείς να καυχηθεί ότι έχει αγνή την καρδιά, ας καθαριζόμαστε με τα δάκρυα. Διότι λέει: «Θα με πλύνεις, και θα γίνω λευκότερος από το χιόνι». Και πάλι:

Και ας σεβαστούμε, αδελφοί, το μυστήριο της εορτής που εορτάσαμε. «Ο Χριστός μάς εξαγόρασε από την κατάρα του νόμου, γινόμενος για εμάς κατάρα», καθώς έχει γραφτεί. Ας μην γίνουμε λοιπόν πλέον επικατάρατοι, ο Χριστός μάς έλουσε με το αίμα του «διά λουτρού παλιγγενεσίας και ανακαινίσεως του Αγίου Πνεύματος». Ας μην επιστρέψουμε πλέον στα έργα της αισχύνης που αποκηρύξαμε· διαφορετικά, ίσως μας πει την ημέρα της αποκαλύψεώς του τα εξής: Σας έκανα σύσσωμους και συμμόρφους με εμένα, εσείς όμως κάνατε τα μέλη μου μέλη πόρνης· σας έλουσα από τις αμαρτίες σας ώστε να μην έχετε «σπίλο ή ρυτίδα ή κάτι» τέτοιο, εσείς όμως επιλέξατε να αναλάβετε πάλι τη δυσωδία των παθών και να μαυρίσετε από τον ρύπο των αμαρτιών· σας γέμισα με μακάριο φως μέσω του Αγίου Πνεύματος στη διάνοια, εσείς όμως αναδείξατε τον νου σας σε κατοικητήριο ληστρικών παθών· σας έκανα συγκληρονόμους των αιωνίων αγαθών, εσείς όμως προτιμήσατε να αποκτήσετε ως συγκληρονόμο τον αντίδικό μου. «Φύγετε λοιπόν από εμένα, οι καταραμένοι, στο πυρ το αιώνιο που έχει ετοιμαστεί για τον διάβολο και τους αγγέλους του». Αλλά μακάρι ποτέ να μην ακούσουμε, ω αδελφοί, αυτή την απευκταία φωνή και την αβάσταχτη οργή.

Κανείς όμως από αυτούς που παρακάθονταν στο δείπνο δεν κατάλαβε γιατί του το είπε αυτό· διότι μερικοί νόμιζαν, επειδή ο Ιούδας κρατούσε το ταμείο, ότι ο Ιησούς του έλεγε: «Αγόρασε εκείνα που μας χρειάζονται για την εορτή», ή για να δώσει κάτι στους φτωχούς.» Βλέπεις ότι ανάμεσά τους υπήρχε μέριμνα και για την εορτή και για τους φτωχούς; Πράγμα το οποίο και εμείς οι ταπεινοί, όπως βλέπετε, προσπαθούμε να κατορθώσουμε. Αλλά ας είναι ευλογημένος ο Θεός, ο οποίος μας αξίωσε να προσληφθούμε σε έναν τέτοιο βίο, «όχι εξαιτίας των έργων δικαιοσύνης που πράξαμε»· διότι δεν πράξαμε κανένα αγαθό πάνω στη γη, αλλά η κλήση μας δόθηκε δωρεάν σύμφωνα με το δικό Του έλεος. Γι' αυτό ο καθένας από εμάς οφείλει με συντετριμμένη καρδιά να λέει πάντοτε: «Ποιος είμαι εγώ, Κύριέ μου, Κύριε, και ποιος είναι ο οίκος του πατέρα μου, ώστε να με αγαπήσεις;» Και η δική μας κατάσταση είναι τέτοια· σπάνια όμως βρίσκονται τέτοια πράγματα στον κόσμο. Διότι η ημέρα διαδέχεται τη νύχτα μέσα στη μέριμνα αυτού του αιώνα, στην απάτη του πλούτου και στις υπόλοιπες φροντίδες, σε βαθμό που ο άνθρωπος να μην μπορεί ούτε να αναπνεύσει. Ο ένας συγκρούεται με τον άλλον, ο άλλος διαπληκτίζεται με άλλον. «Η μοιχεία και η κλοπή και η κατάρα και το ψεύδος έχουν ξεχυθεί πάνω στη γη», για να μιλήσουμε προφητικά, και τόσα άλλα που δεν είναι καν εύκολο να περιγράψει κανείς. Φέρνοντας όλα αυτά στο νου του, ο μακάριος Χρυσόστομος έφτασε στο σημείο να πει: «Μόλις και μετά βίας σώζεται ένα ελάχιστο μέρος του κόσμου.» Και ο λόγος αυτός είναι μεν φοβερός, αλλά αληθινός.

Αν και βεβαίως εξαιτίας της παρακοής σκοτεινιάσαμε τους εαυτούς μας και τους συγχύσαμε, πάλι μας καλλώπισε με τη χάρη «δια του λουτρού της παλιγγενεσίας και της ανακαινίσεως του Αγίου Πνεύματος, το οποίο εξέχυσε σε εμάς πλουσίως δια του Ιησού Χριστού του Σωτήρος μας»· αλλά όμως και εδώ αχρειωθήκαμε. Για τρίτη φορά μας καλλώπισε με την αφιέρωση της παρθενίας, συγχωρώντας μας όλα τα παραπτώματα, «εξαλείφοντας το εναντίον μας χειρόγραφο», με τη σταυροφόρο ζωή εξίσου με το βάπτισμα. Επομένως, ας παραμείνει η ψυχή μας στο δικό της κάλλος, ώστε να αξιωθεί να ακούσει: «Είσαι όλη ωραία, αγαπημένη μου, και δεν υπάρχει ψεγάδι σε εσένα.» Εάν όμως και φτάνει να αποκτά ψεγάδια, επειδή είμαστε υποκείμενοι σε μεταβολή, και κανένας δεν είναι καθαρός από ρύπο, ούτε μπορεί να καυχηθεί κάποιος ότι έχει αγνή την καρδιά του. Όμως, με τα δάκρυα καθαριζόμαστε· «Θα με πλύνεις, λέγει, και θα λευκανθώ περισσότερο από το χιόνι.» Και πάλι: «Λουστείτε, γίνετε καθαροί, αφαιρέστε τις πονηρίες από τις ψυχές σας.»

Έπειτα, κατά την παρουσία του Χριστού, αφού ενδυναμώθηκε «διά λουτρού παλιγγενεσίας και ανακαινώσεως Πνεύματος Αγίου», επέστρεψε στην αρχική της κατάσταση. Αλλά επειδή ασθένησε μία φορά, έμαθε να νοσεί, και έκτοτε από αμέλεια ολισθαίνει προς τη φιληδονία.