Πατερικές αναφορές στο ΣΟΦΙΑ ΣΟΛΟΜΩΝΤΟΣ 1:13

Επιπλέον, το επόμενο και συνδεδεμένο χωρίο αφενός δεν αναγνωρίζει καθόλου ότι κάποιος κατονομάζεται πατέρας του διαβόλου, αφετέρου πάλι υποβάλλει την άποψη ότι ο διάβολος καταγγέλλεται πως είναι και ονομάζεται πατέρας των Ιουδαίων. Διότι λέει: «εκείνος ήταν ανθρωποκτόνος από την αρχή», εννοώντας προφανώς τον διάβολο, και όχι κάποιον άλλον πατέρα του διαβόλου. Σε ποιον άλλον, άλλωστε, θα μπορούσε να ταιριάξει το «ανθρωποκτόνος» και το «από την αρχή» και το «δεν έχει σταθεί καθόλου στην αλήθεια», αν όχι στον ίδιο τον διάβολο, ο οποίος με το ψέμα όξυνε τη γλώσσα εναντίον του Δημιουργού, και, αφού τη γλύκανε με δόλο, την πρότεινε στον πρωτόπλαστο, και αφού τον μάγεψε με απατηλά λόγια, τον εξόρισε από την τρυφή του παραδείσου και την αιώνια ζωή, μετατρέποντας τον τόπο της αθανασίας σε εργαστήριο θανάτου; Διότι «ο Θεός δεν δημιούργησε τον θάνατο», αλλά η παράβαση του πρωτόπλαστου, αφού συνέλαβε τη συμβουλή του φιδιού, γέννησε τον θάνατο. Επομένως, και ο διάβολος είναι «ανθρωποκτόνος από την αρχή» και «δεν στέκεται στην αλήθεια», και αυτοί, ζητώντας να αποκτείνουν τον Κύριο και επιλέγοντας πάντοτε το ψέμα αντί της αλήθειας, διατηρούν αναλλοίωτη τη μορφή εκείνου που τους γέννησε.

Όμως επειδή η πηγή της σοφίας και της αγαθότητας, δεξιούμενη εμάς με φιλάνθρωπες υποσχέσεις, μας έδωσε την παραγγελία «ζητάτε και θα σας δοθεί, χτυπάτε και θα σας ανοιχθεί», έχοντας εμπιστοσύνη σε αυτή την υπόσχεση της ενυπόστατης αλήθειας, αφού χτυπήσαμε και ζητήσαμε —και το αν μας δόθηκε και μας ανοίχθηκε, θα το φανερώσει ο λόγος μας—, λέμε ότι ο Θεός φύτεψε τον παράδεισο, όχι για να διώξει αμέσως από εκεί τον Αδάμ —διότι ούτε επρόκειτο ούτε έθεσε ως σκοπό, πλάθοντας με τα χέρια Του τον Αδάμ και φυτεύοντας τον παράδεισο, να τον κάνει αμέσως εξόριστο από εκεί και από τη μακάρια ζωή που του είχε οριστεί—, αλλά εκείνος, καταλύοντας τον νόμο της εντολής μέσω της αθέτησης, μετέτρεψε την προηγούμενη ευφροσύνη σε λύπη και επέφερε ως συνέπεια την έξωση από τον παράδεισο. Επειδή, όπως ακριβώς «ο Θεός δεν δημιούργησε τον θάνατο», αλλά έπλασε τον άνθρωπο δίνοντάς του τον αρραβώνα της αθανασίας, έτσι δεν τον εξόρισε ούτε από τον ιερό τόπο ούτε από τη μακάρια τρυφή, αλλά ο ίδιος ο πρώτος πολίτης του παραδείσου, έχοντας προτιμήσει την παράβαση της εντολής παρασυρμένος από τη συμβουλή του φιδιού, προκάλεσε στον εαυτό του και τον θάνατο και την έξωση από τον παράδεισο.

Ακόμη δε, όχι μόνο όταν προκύψει κάποια πρωτοφανής περίσταση, παραδίδονται μαζικά και διάφορα γένη ανθρώπων σε έναν κοινό θάνατο, αλλά και η ίδια η ανθρώπινη κατάσταση του βίου καθημερινά αποδεικνύει ότι προβάλλει τέτοια αφηγήματα. Διότι δεν είναι δυνατόν να βρεθεί ημέρα κατά την οποία να μην έχουν περιβληθεί από το ίδιο δίχτυ του θανάτου ταυτόχρονα και γέροντας, και νέος, και παιδί, και γυναίκα, και παρθένος, και φτωχός, και πλούσιος, και αρχόμενος, και άρχοντας. Γιατί λοιπόν, αποφεύγοντας την καθημερινή κατάσταση του βίου, καταφεύγουν στις καταστροφές των ανθρώπων που προκύπτουν από έκτακτες περιστάσεις; Ή είναι προφανές ότι από την πρώτη περίπτωση δεν νομίζουν ότι επιτυγχάνεται ο σκοπός τους, ενώ από τις περιστασιακές βρίσκουν χώρο για το αδιέξοδό τους; Και όμως, και εκεί ταυτόχρονα διάφορα γένη βρίσκονται παρομοίως να παραδίδονται στον ίδιο θάνατο, όπως και εδώ, αλλά από εκεί δεν τόλμησαν να προβάλουν την απορία τους, δείχνοντας μέσω της διδασκαλίας σε εκείνα τα θέματα ότι η υπεροψία τους σε τούτα είναι μάλλον έργο προπετείας και θρασύτητας, χωρίς να παρέχουν απολύτως τίποτα το πειστικό ούτε το αναγκαίο στο επιχείρημά τους. «Ο Θεός δεν δημιούργησε τον θάνατο»· διότι έθεσε ολοφάνερα τη ζωή, και έπειτα τον θάνατο, ο οποίος δεν βρισκόταν μπροστά μας από φυσική ανάγκη, αλλά από την ελεύθερη επιλογή· διότι η αμαρτία, όταν ολοκληρώθηκε, γέννησε τον θάνατο.

Διότι «ο Θεός δεν δημιούργησε τον θάνατο ούτε τέρπεται για την απώλεια των ζώντων»· ποιος άλλος όμως χάλκευσε τον θάνατο μέσω του ψεύδους και οδήγησε τη φθορά στα σπλάχνα του Αδάμ, εάν όχι αυτός που εισέδυσε στο φίδι, και μέσω αυτού κέρασε το θανατηφόρο δηλητήριο της βλασφημίας προς τον Θεό στη γυναίκα, και μέσω αυτής στον Αδάμ;

Το δεύτερο το διευθετεί ως εξής: Είτε θνητός, λέει, είτε αθάνατος πλάστηκε εξαρχής ο Αδάμ, είναι ολοφάνερο ότι ο Θεός δεν δημιούργησε τον θάνατο ούτε χαίρεται με την απώλεια των ζωντανών, αλλά από τον φθόνο του διαβόλου εισήλθε ο θάνατος στον κόσμο. Πρόσταξε δε να παραμείνει ο άνθρωπος στην αφθαρσία υπό κάποιον όρο, δίνοντάς του μια εντολή για να την τηρήσει, την οποία αφού παρέβη, εισήγαγε τη φθορά αντί της αφθαρσίας· διότι ο άνθρωπος, αφού τιμήθηκε με το αυτεξούσιο, επέλεξε το χειρότερο, αποφεύγοντας με τη θέλησή του το καλύτερο.

Γι' αυτό, ευρισκόμενος σε μέγιστη απορία, δανείζομαι τον ύμνο των αγγέλων, και προς τον Θεό που γεννήθηκε με ανθρώπινο τοκετό και ανέτειλε σήμερα από τον τάφο και τους νεκρούς μεγαλόφωνα βοώ και διαπρύσια αναφωνώ: «Δόξα εν υψίστοις Θεώ και επί γης ειρήνη, εν ανθρώποις ευδοκία», διότι ήλθε από τα ύψη προς εμάς τους ταπεινούς για να μας κάνει υψηλούς και θέλοντας να μας αναδείξει ουράνιους μάλλον παρά γήινους, διότι εμάς που πολεμούμασταν στον αόρατο πόλεμο μας έφερε σε ειρήνη και μας συμφιλίωσε με τον δικό Του Πατέρα και αναδείχθηκε «ειρήνη ημών», επιτελώντας εντός Του τη θεοπρεπή συμφιλίωσή μας προς τον Θεό που τον γέννησε, και διότι εμάς, που βρισκόμασταν πολύ μακριά από τη θεία θέα, μας έκανε ευάρεστους στον Θεό και παραχώρησε να μας επιβλέπει με φιλάνθρωπο βλέμμα, αφού κατεδάφισε «το μεσότοιχο του φραγμού» και μας έδωσε το δικαίωμα να αντικρίζουμε «με ανακεκαλυμμένο πρόσωπο» τη λαμπρότητα του Θεού, και διότι εμάς που είχαμε νεκρωθεί από τα δικά μας παραπτώματα και επισύραμε στον εαυτό μας τον θάνατο («διότι ο Θεός δεν δημιούργησε τον θάνατο ούτε ευφραίνεται ο Πανάγαθος με την απώλεια των ζωντανών») μας ζωοποίησε πάλι και μας ανέστησε από τον τάφο και τη φθορά και μας προτρέπει να λέμε: «Πού είναι, Θάνατε, η νίκη σου; Πού είναι, Άδη, το κεντρί σου;» διότι και τα δύο τα αποδυνάμωσε ο Χριστός και τα αμαύρωσε, ερχόμενος προς εμάς τους ταπεινούς, υποβαλλόμενος στη δική μας γέννηση και πεθαίνοντας τον ανθρώπινο θάνατο.

Και αυτή την καταδίκη υπέστη ο άνθρωπος που θέλησε να αδικήσει τον Θεό, παθαίνοντας αυτό από δική του βούληση και πρόθεση, έχοντας χρησιμοποιήσει κακώς το αυτεξούσιο, το οποίο είχε λάβει ως τιμή από τον Δημιουργό του, εξαιτίας της εξαιρετικά ευπρεπούς ομοίωσής του προς Αυτόν και της λαμπρότητας του να είναι κατ' εικόνα Του. «Διότι ο Θεός δεν δημιούργησε τον θάνατο, ούτε ευφραίνεται με την απώλεια των ζώντων.» Και έγινε πράγματι ελεεινός και αξιοθρήνητος αυτός που άλλοτε ήταν μακάριος, τότε που αναδεικνυόταν κύριος του παραδείσου, τότε που είχε τοποθετηθεί ως ο πρώτος κάτοικος του παραδείσου, τότε που ζούσε ζωή χωρίς πόνο και μόχθο, τότε που διέμενε γυμνός και χωρίς ενδύματα, τότε που δεν φοβόταν τις μεταβολές του καιρού, τότε που αγνοούσε την παγωνιά του κρύου, τότε που δεν γνώριζε τη φλόγα του καύσωνα, τότε που περιφερόταν γυμνός και δεν ντρεπόταν· τότε που δεν δεχόταν προσβολές παθών, τότε που δεν αισθανόταν τον πόνο των ασθενειών, τότε που ήταν απαλλαγμένος από την ανθρώπινη δουλεία, τότε που ήταν ελεύθερος από βαρβαρική τυραννία, τότε που δεν άκουγε ενοχλήσεις από φοροσυλλέκτες, τότε που δεν ερχόταν αντιμέτωπος με δανειστές, τότε που δεν έτρεμε τα σπαράγματα των θηρίων, τότε που κατείχε άκρα ευημερία, τότε που τρεφόταν με τους καρπούς του παραδείσου, τότε που απολάμβανε άφθονα όλα τα αγαθά, τότε που δεχόταν τη φωταύγεια του Θεού, τότε που βασίλευε στα γήινα κτίσματα, αν και ο ίδιος ήταν κτιστός, τότε που αποτελούσε την εικόνα του Θεού και φαιδρυνόταν θαυμαστά με την ομοίωση προς τον Θεό.

Γι' αυτό, λοιπόν, χρειαζόμαστε πολλή επιμέλεια, πολλή αγρυπνία, πολλές προσευχές, ώστε να μην πέσουμε σε πλάνο, απατεώνα, ψευδάδελφο και ψευδόχριστο, αλλά να συναντήσουμε δάσκαλο αληθινό και φιλόθεο, που να φέρει τον Χριστό μέσα του, ο οποίος να γνωρίζει ακριβώς και να κατανοεί βαθιά το κήρυγμα των αποστόλων, τους κανόνες και τις διατάξεις τους, τα δόγματα των πατέρων, ή μάλλον τα θελήματα και τα μυστήρια του ίδιου του Δεσπότη και δασκάλου των αποστόλων. Τέτοιον δάσκαλο, λοιπόν, πρέπει να αναζητούμε και να βρίσκουμε, εκείνον που πρώτα άκουσε και διδάχθηκε αυτά μέσω του λόγου, και έπειτα στην πράξη και με την εμπειρία μυσταγωγήθηκε μυστικά εν αληθεία από το ίδιο το Παράκλητο Πνεύμα, ώστε να αξιωθεί και ο ίδιος να ακούσει από Εκείνον που μυσταγώγησε τους αποστόλους: «Το μυστήριό μου ανήκει σε εμένα και στους δικούς μου», και το: «Σε εσάς έχει δοθεί να γνωρίσετε τα μυστήρια της βασιλείας των ουρανών». Διότι οπωσδήποτε, αναζητώντας θα βρούμε, «γιατί ο Θεός δεν είναι άδικος, ούτε χαίρεται για την απώλεια των ζωντανών», αλλά καθώς είναι γραμμένο: «Τόσο πολύ αγάπησε ο Θεός τον κόσμο, ώστε έδωσε τον Υιό του τον μονογενή, για να μην χαθεί καθένας που πιστεύει σε αυτόν, αλλά να έχει ζωή αιώνια».

Κάποιος άλλος λοιπόν ούτε καν την πρεσβεία του έθνους δεν θα δεχόταν, αλλά θα φαινόταν πιο αδιάλλακτος από όσο έπρεπε και θα ύψωνε την υπεροψία του ψηλότερα από ό,τι απαιτούσε η περίσταση, και δεν θα σταματούσε την τιμωρία, προτού χορτάσει το θηρίο του θυμού του με σκυθικό αίμα. Για σένα όμως και αυτό είναι πρωτοφανές, το ότι δεν καταπάτησες τους πεσμένους ούτε έδιωξες τους ικέτες, αλλά, όπως ακριβώς όταν τους είδες να θρασύνονται και να επιδεικνύουν σκληροτράχηλη στάση σαν σιδερένιο νεύρο, έδειξες απέναντί τους το ανυποχώρητο, έτσι, όταν τους βρήκες να συστέλλονται και να αποβάλλουν το θράσος, σπλαχνίστηκες την τύχη τους. Και εφαρμόζοντας το μέτρο στα έργα σου, και θεωρώντας ορθό το απόφθεγμα του σοφού βασιλιά που νομοθέτησε με πολύ ωραίο τρόπο «μη γίνεσαι υπερβολικά δίκαιος», δεν τους επέβαλες όσα έπρεπε εκείνοι να πάθουν, αλλά έδειξες απέναντί τους όσα άρμοζε σε σένα να πράξεις. Διότι δεν είναι ούτε βασιλικό ούτε θεϊκό γνώρισμα να χορταίνει κανείς από την επιβολή τιμωρίας, αλλά είναι χαρακτηριστικό των Ερινύων και των δαιμόνων, και προσιδιάζει σε πονηρές φύσεις και δυνάμεις. Διότι δεν ακούς και από τις Γραφές ότι η θλίψη αποστέλλεται μέσω πονηρών αγγέλων και ότι ο ίδιος ο Θεός δεν θέλει τον θάνατο, ούτε τέρπεται με την απώλεια των ζώντων; Ο Δαβίδ, ο Ιεζεκιήλ και ο Σολομών μού τα μαρτυρούν αυτά.