Πατερικές αναφορές στο ΣΟΦΙΑ ΣΟΛΟΜΩΝΤΟΣ 13:5

Και με πυρ άσβεστο και με σκουλήκι που ποτέ δεν πεθαίνει εντελώς, θα τιμωρηθούν από τον ίδιο τον Ποιητή τους και Δημιουργό αυτού του σύμπαντος, επειδή δεν θέλησαν να Τον ατενίσουν αναλόγως εδώ, μέσα από το μέγεθος και την ομορφιά των κτισμάτων· ούτε επιθύμησαν να δουν και να κατανοήσουν Αυτόν που είναι αόρατος στα μάτια των ανθρώπων, αλλά από την κτίση του κόσμου καθοράται και νοείται μέσω των δημιουργημάτων Του. Αντιθέτως, σκοτίστηκε η ασύνετη καρδιά τους και, ισχυριζόμενοι ότι είναι σοφοί, έγιναν μωροί και λάτρεψαν την κτίση παρά τον Κτίστη. [6] Ο Νεμεσίων όμως, που είναι η αφορμή για αυτή μας την αφήγηση (διότι σε αυτόν θα στρέψω πάλι την πένα μου), αν και συγκαταλεγόταν στους Χριστιανούς, όπως λέγεται, επειδή ακολούθησε ασυλλόγιστα εκείνους που εισάγουν την ειμαρμένη, γεύτηκε από τότε την κόλαση που είχε ετοιμαστεί για αυτούς. Και δικαίως του αφαιρούνται τα μάτια του σώματος, με τα οποία κακώς παρατηρούσε τα ουράνια, και με περιέργεια παρακολουθούσε την κίνηση του χορού των άστρων, έχοντας λησμονήσει το βάπτισμα και όλα όσα είχε εκεί συμφωνήσει με τον Χριστό. Αφού έπαθε την τύφλωση των ματιών, επιβεβαίωσε αμέσως την αλήθεια της Γραφής, καθώς τιμωρήθηκε μέσω αυτών ακριβώς με τα οποία αμάρτανε. Επειδή όμως αγνοούσε την αιτία της τυφλότητάς του και ότι αυτή ήταν μάστιγα και δεσμός που τον τιμωρούσε και τον εμπόδιζε από την αμαρτωλή παρατήρηση, άρχισε να αναζητά ιατρούς, προσελκύοντας τους καλύτερους από αυτούς με την υπόσχεση γενναιόδωρων αμοιβών.

Διότι αυτοί δεν επιθυμούν ούτε δόξα, ούτε τρυφή, ούτε χρήματα, αλλά ούτε καν έχουν επιτρέψει στον νου τους να τον αγγίξει καθόλου ο έρωτας των σωμάτων. Αντιθέτως, όπως ακριβώς ο νυμφίος, βλέποντας την άψυχη εικόνα της νύμφης που κατασκευάστηκε με χρώματα, μένει προσκολλημένος σε αυτήν, την ατενίζει συνεχώς και θέλει να την βλέπει, αναζωπυρώνοντας έτσι τον πόθο και την επιθυμία του για εκείνη, όταν όμως δει την ίδια τη νύμφη να έχει καταφθάσει, έχοντας όχι τη μορφή της εικόνας, αλλά κατέχοντας αψεγάδιαστο το κάλλος της ευπρέπειας με ασύγκριτη και ανέκφραστη ομορφιά, και την ασπαστεί και την αγκαλιάσει, τότε δεν ανέχεται πλέον καθόλου να κοιτάζει την εικόνα της με προσκόλληση. Το ίδιο ακριβώς παθαίνουν σε μεγαλύτερο βαθμό και εκείνοι οι οποίοι, μέσα από το μέγεθος και την ομορφιά των ορατών κτισμάτων, αναλογίζονται τη δύναμη και τη σοφία του Δημιουργού και μέσω αυτών ανάγονται σταδιακά με προκοπή στην αγάπη και την πίστη προς Αυτόν, καθώς και στον αγνό φόβο. Διότι, όταν ενωθούν ουσιωδώς με τον ίδιο τον Θεό και αξιωθούν τη θέα και τη μέθεξή Του, δεν προσκολλώνται πλέον στην εικόνα των δημιουργημάτων, ούτε στη σκιά των ορατών πραγμάτων, με εμπαθή, προσκολλημένο ή εξαρτημένο τρόπο.

Διότι τι άλλο είναι το σώμα παρά χυλός μασημένης τροφής; Εάν δε θελήσει κάποιος να παρατηρήσει και την εξωτερική ομορφιά, γνωρίζει μέσα από τα κτίσματα να θαυμάζει αναλόγως τον Δημιουργό, και όχι να λατρεύει την κτίση αντί του Κτίστη. Διότι έτσι, από το μέγεθος και την ομορφιά των κτισμάτων αναγνωρίζει τον Δημιουργό, και ο νους ανυψώνεται προς τη θεωρία Του και ανάβει στην ψυχή την κατανόηση του Ποιητή, μέσω της οποίας κινείται συγχρόνως σε θείο πόθο και δάκρυα, και βγαίνει εντελώς έξω από τα ορώμενα και αποχωρίζεται από τα κτίσματα.

λγ'. Δεν είναι διαφορετικά δυνατόν να αποκτήσει κάποιος την τέλεια αγάπη προς τον Θεό αναφαίρετη, παρά μόνο κατά το μέτρο της πνευματικής γνώσης. Αυτή δε αυξάνεται σιγά-σιγά στην ψυχή που αγωνίζεται έμπρακτα κάθε μέρα. Γνωρίζοντας άλλωστε αυτό, και ο Απόστολος είπε: «Διότι από το μέγεθος και την ομορφιά των κτισμάτων, αναλόγως θεωρείται ο Δημιουργός».

Αν θέλεις, έλα να μην παρεκκλίνεις από την οδό, αλλά δίδαξε για το βάθος των κριμάτων, για όσα συμβαίνουν σε εμάς, πώς δηλαδή ίσως ευημερούν κάποιοι πονηροί και αγνοούντες τον Θεό, και πώς άλλοι δυστυχούν, οι οποίοι γνωρίζουν τον Θεό και γνωρίζονται μόνο από τον Θεό· άλλοι ίσως πεινούν ευχαριστώντας, και άλλοι φτωχοί υπομένουν με ευγνωμοσύνη· ενώ άλλοι πλουτίζουν κακώς όντας αγνώμονες, και έτεροι που αρπάζουν και αδικούν νομίζουν ότι με αυτά ευαρεστούν τον Θεό, και άλλα πολλά, τα οποία βλέπεις καθημερινά, ότι οι θνητοί πράττουν και παθαίνουν πάλι· και ο Θεός, ο Κτίστης των πάντων, τα ανέχεται, μήπως τυχόν θεωρηθεί άδικος στους ανόμους ή στους ολιγόψυχους σαν κι εμένα· πες, δίδαξε για τη θεία κρίση, για εκείνη την ώρα και την ημέρα, κατά την οποία όλοι θα παρασταθούμε γυμνοί στο βήμα του Θεού μου και Σωτήρα και θα λάβουμε τις αμοιβές σύμφωνα με την αξία των όσων πράξαμε, είπαμε, σκεφθήκαμε και ενθυμηθήκαμε εδώ· λέγε, ποιος θα έχει εκεί παρρησία και ποιος πάλι θα βρεθεί καταντροπιασμένος· έχεις να πεις άπειρα για αυτά, και μετά από αυτά παρατήρησε και την κτίση· διότι άλλη άβυσσο θα βρεις σε αυτήν· δες τον ουρανό, τον ήλιο και τα άστρα, βλέψε στη γη, η οποία με προσταγή έγινε μητέρα και τάφος όλων μας· και φτάνοντας εδώ, μίλησε για τον θάνατο, φιλοσόφησε πολλά και αναγκαία, χρήσιμα σε φίλους και συγγενείς, στους πλούσιους ωσαύτως και στους ένδοξους, και μαζί με όλους σε σένα που τα εξηγείς· μέχρι το τέλος θα σου είναι αρκετό να μιλάς για τέτοια ζητήματα, και αυτά θα σε ωφελήσουν μετά τον θάνατο· έπειτα δες τον περίγειο κόσμο, τα παντοία γένη των ζώων που βρίσκονται μέσα σε αυτόν, καθώς και τις ποικίλες όψεις των πτηνών και τις φωνές των ευτελών σπουργιτιών· θαύμασε τα πλάτη, τα μεγέθη και τα όρια της θάλασσας, εκπλήξου, εξέφρασέ τα με ένταση· ω βάθος πλούτου και θείας γνώσεως· ω σοφία δική Σου, Θεέ μου πανοικτίρμον· έλα και αποτραβήξου από τα εξωτερικά· συγκέντρωσε τον νου, κατανόησε τον εαυτό σου, μάλλον δε φιλοσόφησε τα δικά σου και τον εαυτό σου, και όσα βλέπεις, στα ορώμενα θα βρεις το καθένα να είναι για σένα δάσκαλος της αρετής ή να απεικονίζει κάποιο πάθος της κακίας, ώστε, από το μέγεθος και την ομορφιά των κτισμάτων, να κατανοήσεις την ακατανόητη σοφία του Θεού και τον νοητό πόλεμο, τον οποίο προαπεικόνισε ο Πλάστης των πάντων· και σαν το φίδι οπωσδήποτε να αποκτήσεις φρόνηση, αλλά να ξεράσεις το δηλητήριο της κακίας· σαν το άλογο να τρέξεις στη δίκαιη οδό, αλλά με κανέναν τρόπο να μην χρεμετίσεις προς το θηλυκό· γάτα να γίνεις παραφυλώντας τον νοητό ποντικό, χωρίς καθόλου να αρπάζεις τα αγαθά του πλησίον ούτε να κλέβεις το μερίδιο των αδελφών σου, αλλά να διώξεις όλους τους ποντικούς, τους εχθρούς, από το σπίτι σου· λύκος να μη γίνεις, τους λύκους όμως να τους αποφεύγεις· μάλλον σκύλος του Δεσπότη να γίνεις και να πνεύσεις όλο τον θυμό σου εναντίον εκείνων και να ιχνηλατείς τις οδούς του Δεσπότη σου· έως ότου βρεις, έως ότου πιάσεις το θείο θήραμα, μην στραφείς προς τα πίσω και γίνεις θήραμα των νοητών θηρίων· μιμήσου τον λαγό, αν δεν μπορείς τον σκύλο, και απόκτησε τον βράχο, τον Χριστό, ως καταφύγιό σου και κρύψου, εκεί όπου δεν υπάρχει φόβος, ή σαν ελάφι ανέβα στα βουνά· ξέφυγε από τα χέρια των κυνηγών ή πέταξε σαν καλό σπουργίτι και υπερπήδησε όλες τις παγίδες· ως φτερά να νοείς την αγία αγάπη, χωρίς την οποία δεν πρόκειται να διαβείς πουθενά· μιμήσου το πουλάρι που βαστάζει τον Κτίστη, και γίνε και βόδι που σέρνει το θείο άροτρο και χαράζει τη γλυκιά αυλακιά του λόγου· όλα να τα μιμείσαι, εκτός από τα αντίθετα· κακό πράγμα η αλεπού που ζει με υποκρισία, άλλο ούσα και άλλο δείχνοντας· διότι προσποιείται ότι πεθαίνει για να αρπάξει κάτι· φοβερό η αρκούδα· διότι αν τυχόν χτυπηθεί από ξίφος, δεν σταματά να ξύνει την πληγή της, μέχρι να πεθάνει από αυτό· κακό ο χοίρος που τρώει αχόρταγα· κακό η ασπίδα· διότι βουλώνει τα αυτιά της· κακά είναι τα κακά, τα οποία αν θέλεις να τα ερευνάς και αν σπουδάζεις να τα αποφεύγεις, φίλη ψυχή, θα βρεις όντως την αληθινή σοφία· διότι βαδίζοντας την οδό θα φτάσεις στα καλύτερα, και μαζί με όλα θα κατανοήσεις τον εαυτό σου, και σε εμένα που θα ρωτώ τότε, οπωσδήποτε θα εκφράσεις τον λόγο που λαλείς, και εγώ τον λαμβάνω· υπάρχει και σε σένα, μεταβαίνει και προς εμένα· ή μήπως σε εγκαταλείπει άδειο από τον λόγο;

Διότι έχουν παραχθεί από τον Δημιουργό από το μη ον στο είναι, ώστε να υπηρετούν εμάς, και, καθοδηγούμενος από την ομορφιά τους, ανάγομαι προς αυτόν που τα δημιούργησε. Διότι από το μέγεθος και την καλλονή των κτισμάτων αναλογικώς καθοράται ο Δημιουργός. Και η αιώνια αυτού δύναμη και θειότητα φανερώνεται στα δημιουργήματα από την κτίση του κόσμου. Εάν λοιπόν αυτά είναι τόσο ωραία, πόσο μεγαλύτερο είναι το δικό Του κάλλος; Δεν πρόκειται λοιπόν να τα προσκυνήσω, μη γένοιτο, αλλά εκείνον που τα δημιούργησε και θα Τον προσκυνήσω και θα Τον σεβαστώ με κάθε τρόπο, ο οποίος είναι ο Χριστός, που μαζί με τον Πατέρα και το Πνεύμα λατρεύεται από εμάς. Ο δε Ομβριτάγος, μη υπομένοντας αυτά με πραότητα, αλλά γεμάτος από θυμό (διότι τι άλλο θα έκανε η βάρβαρη και αιμοχαρής ψυχή;), διέταξε να τον χτυπούν ανελέητα. Μην περιφρονείς, έλεγε, τους δικούς μας θεούς, μεγάλο σημάδι της δύναμης των οποίων είναι το ότι ολόκληρη η επικράτεια των Ρωμαίων έχει υποταχθεί σε εμάς, που τους προσκυνούμε. Διότι, εάν ο δικός σου Χριστός ήταν αληθινός Θεός, όπως εσύ ισχυρίζεσαι, εξάπαντος θα συμμαχούσε μαζί σας και θα σας διατηρούσε αδούλωτους, εφόσον αγαπάται και λατρεύεται από εσάς. Λέγοντας αυτά, διατάζει να τον παραδώσουν δεμένο με σίδερα στη φυλακή. Παρέμεινε λοιπόν φυλακισμένος ο δούλος του Χριστού μέχρι τον θάνατο του Ομβριτάγου.