Πατερικές αναφορές στο ΖΑΧΑΡΙΑΣ 14:4

Και ο Δαβίδ λέγει: «Έδωσε τη φωνή του ο Ύψιστος, και σαλεύθηκε η γη». Να λοιπόν που και αυτοί ονομάζουν Κύριο Ύψιστο τον Εσταυρωμένο. Και ο προφήτης Ζαχαρίας λέγει: «Και θα έρθει Κύριος ο Θεός, και μαζί του όλοι οι άγιοι· και κατά την ημέρα εκείνη δεν θα υπάρχει φως, και δεν θα είναι ημέρα ούτε νύχτα, και προς το εσπέρας θα γίνει φως, και η ημέρα εκείνη είναι γνωστή στον Κύριο». Διότι από την έκτη ώρα έως την εννάτη ώρα έγινε σκοτάδι πάνω σε ολόκληρη τη γη. Να λοιπόν που και ο Ζαχαρίας ονόμασε Κύριο και Θεό τον Σταυρωμένο. Και αν βέβαια πείτε ότι αυτά τα λέγουν για εκείνον που εσείς περιμένετε, ιδού πλέον ότι και εσείς ελπίζετε σε άνθρωπο που πρόκειται να σταυρωθεί ως κατάδικος. Αλλά άλλος δεν υπάρχει που να προφητεύθηκε, παρά μόνο ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, ο Υιός του Θεού, που κατέβηκε από τους ουρανούς και σαρκώθηκε από το Άγιο Πνεύμα και από την αειπάρθενο Μαρία, και που υπέμεινε αυτά τα πάθη για τη σωτηρία του κόσμου, καθώς προανήγγειλαν γι’ αυτόν οι προφήτες, όπως ήδη, παραθέτοντας τις μαρτυρίες και τις προφητείες τους για τον Χριστό, δείξαμε. Και για το ότι επρόκειτο να αναληφθεί στους ουρανούς και να καθίσει στα δεξιά του Θεού, είπε και πάλι μέσω του Ζαχαρία: «Κατά την ημέρα εκείνη θα σταθούν τα πόδια του Κυρίου πάνω στο όρος των Ελαιών, που βρίσκεται απέναντι από την Ιερουσαλήμ, προς ανατολάς». Και ο Ψαλμωδός λέγει: «Ανέβηκε πάνω στα Χερουβίμ και πέταξε πάνω στις πτέρυγες των ανέμων· και ανέβη ο Θεός με αλαλαγμό», και: «Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου· Κάθου στα δεξιά μου», και τα εξής. Και το «ανέβη» τι άλλο σημαίνει, παρά ότι προηγουμένως κατέβηκε;

Ερώτηση 37η. Για ποιο λόγο εμείς οι Χριστιανοί προσκυνούμε προς ανατολάς, και γιατί άραγε οι Ιουδαίοι προς νότον; Απόκριση. Η απόδειξη και η απάντηση για το ζήτημα αυτό δεν είναι μία και όμοια για όλους. Διότι με διαφορετικό τρόπο πρέπει να απολογηθούμε στους Ιουδαίους, με διαφορετικό να το ερμηνεύσουμε στους Έλληνες, και αλλιώς πάλι πρέπει να το αποσαφηνίσουμε στους Χριστιανούς. Στους Ιουδαίους λοιπόν λέμε ότι εμείς οι πιστοί προσκυνούμε προς ανατολάς για τον εξής λόγο, επειδή το Άγιο Πνεύμα νομοθέτησε σε εμάς μέσω του προφήτη Δαβίδ, ο οποίος είπε: «Ας προσκυνήσουμε στον τόπο όπου στάθηκαν τα πόδια του Κυρίου». Και εάν ο Ιουδαίος ρωτήσει, πού στάθηκαν τα πόδια του Κυρίου; Ο προφήτης Ζαχαρίας τούς διδάσκει λέγοντας: «Και θα σταθούν τα πόδια του Κυρίου στο όρος των Ελαιών προς ανατολάς, απέναντι από την Ιερουσαλήμ». Γι' αυτό και οι ίδιοι οι Ιουδαίοι, όταν προσεύχονται στην Ιερουσαλήμ προς ανατολάς, προσεύχονται προς το όρος των Ελαιών. Και αυτή μεν είναι η σύντομη απολογία προς τους Ιουδαίους. Προς δε τους Έλληνες λέμε το εξής, ότι δεν προσκυνούμε προς ανατολάς με την έννοια ότι ο Θεός περιορίζεται στην ανατολή. Αλλά επειδή ο Θεός είναι και ονομάζεται αληθινό φως, γι' αυτό τον λόγο, αποβλέποντας προς το κτιστό φως, δεν προσκυνούμε το ίδιο το φως, αλλά τον Δημιουργό του, τιμώντας μέσα από το λαμπρότερο στοιχείο τον υπέρλαμπρο Θεό, ο Οποίος υπάρχει πριν από όλα τα στοιχεία και τους αιώνες.

Έχει γραφεί δε και στο βιβλίο του Ιώβ ως εξής: «Ανοίγουν για σένα με φόβο οι πύλες του θανάτου· και οι πυλωροί του άδη μόλις είδαν, έφριξαν·» είναι δε ολοφάνερο, ότι εννοεί τις αντίπαλες δυνάμεις των δαιμόνων. Ομοίως δε και στον 67ο ψαλμό: «Αυτός που εξάγει τους δεσμώτες με ανδρεία, καθώς και εκείνους που τον παροργίζουν, οι οποίοι κατοικούν στους τάφους.» Το ότι δε ο Χριστός δεν επρόκειτο να παραμείνει στον άδη, αλλά να αναστηθεί τριήμερος, ας το ακούσουμε από τον 15ο ψαλμό: «Διότι δεν θα εγκαταλείψεις την ψυχή μου στον άδη, ούτε θα επιτρέψεις στον όσιό σου να δει φθορά·» και πάλι από τον 56ο ψαλμό: «Θα εγερθώ την αυγή.» Και ο προφήτης Ωσηέ είπε τα εξής: «Ας πορευθούμε και ας επιστρέψουμε προς τον Κύριο τον Θεό μας, διότι αυτός μας έπλασε, και θα μας ιατρέψει· θα μας θεραπεύσει μετά από δύο ημέρες, την τρίτη ημέρα θα αναστηθούμε και θα ζήσουμε.» Σχετικά δε με τις μυροφόρες γυναίκες, ο προφήτης Ησαΐας είπε: «Γυναίκες που έρχεστε από το θέαμα, ελάτε· διότι δεν είναι λαός που έχει σύνεση.» Σχετικά δε με την ανάληψη του Χριστού έχει γραφεί στον 17ο ψαλμό: «Και ανέβηκε πάνω σε χερουβίμ, και πέταξε· πέταξε πάνω σε φτερά ανέμων.» Και πάλι στον 46ο ψαλμό: «Ανέβηκε ο Θεός με αλαλαγμό, ο Κύριος με φωνή σάλπιγγας·» και στον προφήτη Ζαχαρία: «Την ημέρα εκείνη θα σταθούν τα πόδια του Κυρίου στο όρος των Ελαιών, το οποίο βρίσκεται απέναντι από την Ιερουσαλήμ, στα ανατολικά.»

Διότι, εάν η Εκκλησία είναι ακλόνητη, «και πύλες άδου δεν θα υπερισχύσουν εναντίον της», σύμφωνα με τα λόγια του Σωτήρα· διότι έχει Αυτόν ως θεμέλιο· είναι απόλυτη ανάγκη, λοιπόν, και εκείνοι που την κατοικούν να αποδεικνύονται ανώτεροι από τον όλεθρο, και να συγκαταλέγονται στον λαό του Θεού, ενταγμένοι μαζί με τους γνήσιους πιστούς. <Και θα εξέλθει ο Κύριος και θα παραταχθεί εναντίον εκείνων των εθνών, όπως την ημέρα της παρατάξεώς του σε ημέρα πολέμου. Και θα σταθούν τα πόδια του κατά την ημέρα εκείνη στο όρος των Ελαιών, που βρίσκεται απέναντι από την Ιερουσαλήμ προς ανατολάς· και θα σχιστεί το όρος των Ελαιών, το μισό του προς ανατολάς και το μισό του προς τη θάλασσα (δύση), δημιουργώντας ένα τεράστιο χάσμα· και θα κλίνει το μισό του όρους προς βορρά, και το άλλο μισό του προς νότο· και θα φραχτεί η φάραγκα των ορέων μου, και θα ενωθεί η φάραγκα των ορέων έως την Ασαήλ, όπως φράχτηκε στις ημέρες του σεισμού, στις ημέρες του Οζίου, βασιλιά του Ιούδα.> Ο λόγος αυτός έχει διατυπωθεί σαν να πρόκειται για κάποιον από τους γενναιότατους στρατηγούς, ο οποίος παροτρύνει σε μάχη τους συμπολεμιστές του και ξεσηκώνει το μάχιμο στράτευμα εναντίον των εχθρικών φαλαγγών· ωστόσο, νοείται ότι αφορά τον Θεό, ο οποίος σχεδόν είναι παρών και συμπαρατάσσεται με τα έθνη που λεηλατούν την Ιουδαία και έχουν πορθήσει και αυτήν την ίδια την Ιερουσαλήμ.

Θυμόμαστε δε, ότι και στις ευαγγελικές παραβολές λέει κάτι τέτοιο. Διότι ο μεν βασιλιάς, ο οποίος τελούσε τους γάμους του γιου του, έστειλε τους υπηρέτες για να συγκεντρώσουν τους καλεσμένους. Αυτοί όμως, αφού καθύβρισαν ανόσια και σκότωσαν αυτούς που τους καλούσαν στη γιορτή, στο τέλος μετά από αυτούς θανάτωσαν τον γιο. Έπειτα τι λέει ο λόγος της παραβολής; «Ο δε βασιλιάς οργίστηκε, και στέλνοντας τα στρατεύματά του κατέστρεψε τους φονιάδες εκείνους, και την πόλη τους πυρπόλησε». Θα συμπεριφερθεί λοιπόν εξίσου, λέει, με εκείνους που σε ημέρα μάχης αντιπαρατάσσονται γενναία και εξολοθρεύουν τους εχθρούς. Και αυτό είναι απόδειξη της έσχατης οργής και των ύψιστων ενεργειών, και ότι επιβάλλει ισάξια τιμωρία σε αυτούς που συμπεριφέρθηκαν ασεβώς απέναντί του. Διότι σκότωσαν, όπως είπα, τον Αρχηγό της ζωής. Επειδή δε τα υπεράνω λόγου και θαύματος ταιριάζει να μπορεί να τα κατορθώνει αποκλειστικά και μόνο η κυρίαρχη φύση των συμπάντων, για τον λόγο αυτό λέει ότι θα σταθούν τα πόδια του, προφανώς του Χριστού, εκείνη την ημέρα πάνω στο όρος των Ελαιών· αυτό δε θα υποστεί τέσσερις ρήξεις, δύο μεν, προς την ανατολή και προς τη δύση, δηλαδή προς τη θάλασσα· διότι έτσι συνηθίζει η θεόπνευστη Γραφή να αποκαλεί τον τόπο της δύσης· οι δε άλλες δύο θα κλίνουν κατά κάποιον τρόπο, η μεν προς τον βορρά, η δε προς τη νότια περιοχή.

Αλλά ήταν βέβαια δυνατό να καθίσει και πάνω σε πουλάρι. Δώσε μας όμως καλύτερα ένα σημείο για το πού θα σταθεί ο βασιλιάς που εισέρχεται. Και μην ορίσεις το σημείο αυτό μακριά από την πόλη, για να μην το αγνοήσουμε. Αλλά δώσε μας το σημείο κοντά και ολοφάνερο, ώστε, ακόμα και όταν βρισκόμαστε μέσα στην πόλη, να βλέπουμε τον τόπο. Και ο προφήτης αποκρίνεται πάλι λέγοντας: Και θα σταθούν τα πόδια του την ημέρα εκείνη στο Όρος των Ελαιών, που βρίσκεται απέναντι από την Ιερουσαλήμ προς τα ανατολικά. Άραγε, κάποιος που στέκεται μέσα στην πόλη δεν βλέπει αυτόν τον τόπο;

Πολύ λογικά, λοιπόν, εφόσον ο Κύριος απαρνήθηκε τη μητέρα, η παρούσα προφητεία ευαγγελίζεται στη θυγατέρα την παρουσία του ίδιου του Κυρίου. Και αυτή θα πρέπει να είναι η εξ εθνών Εκκλησία, η οποία λογίζεται, μέσω των αποστόλων του Σωτήρα μας, ότι καταλαμβάνει τη θέση της θυγατέρας τής προηγούμενης. 〈Από τον ίδιο〉. «Ιδού, έρχονται ημέρες του Κυρίου, και θα μοιραστούν τα λάφυρά σου μέσα σε σένα· και θα συγκεντρώσω όλα τα έθνη στην Ιερουσαλήμ για πόλεμο, και θα αλωθεί η πόλη και θα λεηλατηθούν τα σπίτια, και οι γυναίκες θα μολυνθούν, και το μισό της πόλης θα οδηγηθεί στην αιχμαλωσία, ενώ οι υπόλοιποι από τον λαό μου δεν θα εξολοθρευτούν. Και θα εξέλθει ο Κύριος και θα παραταχθεί εναντίον εκείνων των εθνών, όπως την ημέρα της παρατάξεώς του σε ημέρα πολέμου. Και θα σταθούν τα πόδια του την ημέρα εκείνη πάνω στο Όρος των Ελαιών, το οποίο βρίσκεται απέναντι από την Ιερουσαλήμ, στα ανατολικά· και θα σχιστεί το Όρος των Ελαιών, το μισό του προς τα ανατολικά και το μισό του προς τη θάλασσα, δημιουργώντας ένα πάρα πολύ μεγάλο χάσμα· και θα κλίνει το μισό του όρους προς τον βορρά, και το άλλο μισό του προς τον νότο· και θα φραχθεί η κοιλάδα των ορέων μου, και θα ενωθεί η φάραγγα των ορέων μέχρι την Ασαήλ, και θα φραχθεί με τον ίδιο τρόπο που φράχθηκε εξαιτίας του σεισμού στις ημέρες του Οζίου, βασιλιά του Ιούδα· και θα έρθει ο Κύριος ο Θεός μου, και όλοι οι άγιοι μαζί του».

Αν όμως ισχυριστεί κάποιος ότι αυτά εκπληρώθηκαν την εποχή του Αντίοχου του Επιφανούς, ας σκεφτεί αν είναι σε θέση να εφαρμόσει και τα υπόλοιπα της προφητείας στους χρόνους του Αντίοχου· όπως, για παράδειγμα, το ότι ο λαός υπέστη αιχμαλωσία, και το ότι τα πόδια του Κυρίου στάθηκαν στο όρος των Ελαιών, και αν «ο Κύριος έγινε βασιλιάς σε όλη τη γη εκείνη την ημέρα», και αν το «όνομα» του Κυρίου «περικύκλωσε όλη τη γη και την έρημο», όταν ο Αντίοχος κυβερνούσε τη Συρία. Και τα υπόλοιπα της προφητείας τι τέλος είχαν κατά τη βασιλεία του Αντίοχου, πώς θα τα ερμηνεύσει κανείς; Σύμφωνα με εμάς, όμως, αυτά έχουν εκπληρωθεί και κατά λέξη, αλλά και σύμφωνα με μία άλλη, πνευματική έννοια. Διότι, μετά την παρουσία του Σωτήρα μας Ιησού Χριστού, η πόλη τους, η ίδια η Ιερουσαλήμ, και ολόκληρο το σύστημα και το πολίτευμα της θρησκείας σύμφωνα με τον νόμο του Μωυσή καταστράφηκε· και αμέσως υπέστησαν τη νοητή αιχμαλωσία παράλληλα με τη σωματική, επειδή δεν αποδέχθηκαν τον Σωτήρα και Λυτρωτή των ανθρώπινων ψυχών, ο οποίος ήρθε «για να κηρύξει» σε όσους ήταν «αιχμάλωτοι» των πονηρών δαιμόνων «άφεση, και στους» τυφλούς κατά τη διάνοια «ανάβλεψη».

Μετά από αυτά, προσθέτει στη συνέχεια: «και θα εξέλθει ο Κύριος και θα παραταχθεί ανάμεσα σε εκείνα τα έθνη, όπως ακριβώς την ημέρα της παράταξής του σε ημέρα πολέμου». Σε ποια έθνη, όμως, θα παραταχθεί ο Κύριος παρά σε εκείνα που πρόκειται να πολιορκήσουν την Ιερουσαλήμ; Ο λόγος δηλώνει ότι ο ίδιος ο Κύριος θα συμμαχήσει με εκείνους που πολιορκούν, καθώς θα βρίσκεται ανάμεσά τους και θα παρατάσσεται μαζί τους, σαν να είναι κάποιος στρατηγός και υπερασπιστής τους εναντίον της Ιερουσαλήμ την οποία πολεμούν. Διότι το κείμενο δεν αναφέρει ότι ο Κύριος θα παραταχθεί εναντίον των εθνών. Υπέρ ποιών, λοιπόν, και εναντίον ποιών θα παραταχθεί παρά εναντίον της Ιερουσαλήμ και των κατοίκων της, για τους οποίους γινόταν ο λόγος; Το χωρίο όμως «και θα σταθούν τα πόδια του κατά την ημέρα εκείνη πάνω στο όρος των ελαιών, που βρίσκεται απέναντι από την Ιερουσαλήμ προς ανατολάς», τι άλλο φανερώνει παρά τη στάση και την εδραίωση του Κυρίου του Θεού, δηλαδή του ίδιου του Θεού Λόγου, επάνω στην Εκκλησία του, την οποία στο παρόν ονομάζει όρος ελαιών με αλληγορικό τρόπο; Διότι, όπως «ένας αμπελώνας δημιουργήθηκε για τον ηγαπημένο» και «αμπελώνας του Κυρίου Σαβαώθ» ήταν αλληγορικά «ο οίκος του Ισραήλ, και η άμπελος του Ιούδα το αγαπημένο του νεόφυτο», έτσι ακριβώς, σύμφωνα με την ίδια θεώρηση, θα μπορούσε να πει κανείς ότι έγινε ελαιώνας για τον Δεσπότη η Εκκλησία του που προέρχεται από τα έθνη, την οποία, ενώ προηγουμένως ήταν «αγριελιά», τη φύτεψε, «εγκεντρίζοντάς» (εμβολιάζοντάς) την πάνω στις αποστολικές ρίζες της «καλλιέλαιας» μετά την αποκοπή των προηγούμενων κλαδιών, όπως ακριβώς διδάσκει ο απόστολος.

Και την φύτεψε ο ίδιος ο Κύριος για τον εαυτό του, λέγοντας σχεδόν μέσω της προφητείας: «ελιά ωραία και σκιερή κάλεσε το όνομά σου ο Κύριος». Επειδή, λοιπόν, ο πρώτος αμπελώνας, ενώ έπρεπε «να παραγάγει σταφύλια, παρήγαγε αγκάθια», και «όχι δικαιοσύνη αλλά κραυγή», εύλογα, λόγω της ακαρπίας του, ο Θεός «αφού κατέρριψε τον φράκτη του» και «το τείχος του», και τον παρέδωσε στους εχθρούς «προς διαρπαγή και καταπάτηση», σύμφωνα με την προφητεία του Ησαΐα, συγκρότησε για τον εαυτό του έναν άλλο αγρό, που επί του παρόντος ονομάζεται «ελαιώνας», διότι έτυχε του ελέους του Θεού και καταφυτεύτηκε από τον Χριστό με αειθαλή φυτά, δηλαδή με ψυχές άγιες και ικανές να συντηρούν το φως, οι οποίες μπορούν να λένε: «εγώ δε σαν κατάκαρπη ελιά μέσα στον οίκο του Θεού». Αναφέρεται δε ότι αυτό το όρος των Ελαιών βρίσκεται απέναντι από την Ιερουσαλήμ, ακριβώς επειδή συγκροτήθηκε για τον Θεό σε αντικατάσταση της παλαιάς, επίγειας Ιερουσαλήμ και της λατρείας που υπήρχε σε αυτήν, μετά την καθαίρεση της Ιερουσαλήμ. Αφού, λοιπόν, ο λόγος ανέφερε πιο πάνω για την Ιερουσαλήμ ότι «θα αλωθεί η πόλη» και τα εχθρικά και πολέμια έθνη θα συγκεντρωθούν εναντίον της, «και θα διαμοιραστούν τα λάφυρά» της, εύλογα αναφέρει ότι «τα πόδια» του Κυρίου δεν «θα σταθούν» πάνω στην Ιερουσαλήμ. Διότι πώς θα ήταν δυνατόν κάτι τέτοιο, από τη στιγμή που αυτή είχε πια καθαιρεθεί; Αντιθέτως, μεταβαίνοντας από αυτήν προς το όρος που βρίσκεται απέναντι από την Ιερουσαλήμ, το ονομαζόμενο των Ελαιών, μας διδάσκει ότι εκεί θα σταθούν.

Αυτό δε και ο προφήτης Ιεζεκιήλ, προλαμβάνοντας τα γεγονότα με τον φωτισμό του Αγίου Πνεύματος, το βλέπει· λέει, λοιπόν: «και ανυψώθηκαν τα Χερουβίμ, και οι τροχοί ήταν δίπλα τους, και η δόξα του Θεού του Ισραήλ ήταν πάνω από αυτά. Και ανέβηκε η δόξα του Κυρίου από το μέσο της πόλης, και στάθηκε πάνω στο όρος που ήταν απέναντι από την πόλη», πράγμα το οποίο μπορεί κανείς να δει να εκπληρώνεται κατά λέξη ακόμη και σήμερα, καθώς όλοι όσοι έχουν πιστέψει στον Χριστό συρρέουν από τα πέρατα της γης, όχι, όπως παλιά, για τη λαμπρότητα της Ιερουσαλήμ, ούτε για να προσκυνήσουν στο αγιαστήριο που υπήρχε άλλοτε στην Ιερουσαλήμ, αλλά για να διαμείνουν εκεί προκειμένου να διαπιστώσουν ιστορικά συγχρόνως την άλωση και την ερήμωση της Ιερουσαλήμ σύμφωνα με την προφητεία, και για να προσκυνήσουν «στο όρος των Ελαιών, που βρίσκεται απέναντι από την Ιερουσαλήμ», όπου μεταφέρθηκε η δόξα του Κυρίου, αφού εγκατέλειψε την προηγούμενη πόλη. «

«Στάθηκαν», λοιπόν, αληθινά και σύμφωνα με την άμεση και ρητή διήγηση «τα πόδια» του Κυρίου και Σωτήρος ημών, του ίδιου του Θεού Λόγου, μέσω του ανθρώπινου σκηνώματος που ανέλαβε, πάνω στο όρος των Ελαιών, κοντά στο σπήλαιο που υποδεικνύεται εκεί, αφού προσευχήθηκε και παρέδωσε στους μαθητές του, στην κορυφή του όρους των Ελαιών, τα μυστήρια σχετικά με τη συντέλεια, και από εκεί πραγματοποίησε την άνοδό του στους ουρανούς, όπως διδάσκει ο Λουκάς στις Πράξεις των Αποστόλων, αναφέροντας ότι, ενώ βρισκόταν στο όρος των Ελαιών και ήταν παρόντες μαζί του οι απόστολοι, «ενώ αυτοί έβλεπαν αναλήφθηκε, και μια νεφέλη τον έκρυψε από τα μάτια τους, και καθώς είχαν προσηλωμένο το βλέμμα τους στον ουρανό ενώ αυτός πορευόταν, ιδού, δύο άνδρες στάθηκαν δίπλα τους με λευκά ενδύματα, οι οποίοι και είπαν: άνδρες Γαλιλαίοι, γιατί στέκεστε κοιτάζοντας προς τον ουρανό; Αυτός ο Ιησούς που αναλήφθηκε από εσάς στον ουρανό έτσι ακριβώς θα έλθει, με τον ίδιο τρόπο που τον είδατε να πορεύεται στον ουρανό». Σε αυτά προσθέτει λέγοντας: «Τότε επέστρεψαν στην Ιερουσαλήμ από το όρος που ονομάζεται Ελαιών, το οποίο βρίσκεται απέναντι από την Ιερουσαλήμ». Είναι, λοιπόν, και κατά λέξη «απέναντι από την Ιερουσαλήμ» και «ανατολικά» της το εν λόγω όρος των Ελαιών.

Όμως, κατά την πνευματική της έννοια, η αγία Εκκλησία του Χριστού (και το όρος στο οποίο έχει θεμελιωθεί, για το οποίο διδάσκει ο Σωτήρας λέγοντας: «δεν μπορεί να κρυφτεί πόλη που βρίσκεται πάνω σε όρος»), η οποία ανεγέρθηκε αντί της Ιερουσαλήμ, που έπεσε και δεν εγέρθηκε ξανά, και η οποία αξιώθηκε να δεχθεί τα πόδια του Κυρίου, δεν βρίσκεται μόνο «απέναντι από την Ιερουσαλήμ», αλλά και «στα ανατολικά» της, προσλαμβάνοντας τις ακτίνες του φωτός της θεοσέβειας και έχοντας βρεθεί πολύ πιο μπροστά από την Ιερουσαλήμ, καθώς πλησίασε τον ίδιο τον ήλιο της δικαιοσύνης, για τον οποίο έχει ειπωθεί: «σε εκείνους όμως που με φοβούνται, θα ανατείλει ο ήλιος της δικαιοσύνης».

Εάν πάλι αναφέρει στη συνέχεια ότι «θα σχιστεί το όρος των ελαιών, το μισό του προς ανατολάς και προς τη θάλασσα, δημιουργώντας πάρα πολύ μεγάλο χάσμα, και θα κλίνει το μισό του προς τον βορρά, και το μισό του προς τον νότο», τούτο μπορεί μεν να σημαίνει την εξάπλωση της Εκκλησίας σε ολόκληρη την ανθρώπινη οικουμένη, επειδή προς την ανατολή του ηλίου έχει γεμίσει τα ίδια τα ανατολικά έθνη, εκτείνεται δε και προς τη δυτική θάλασσα και τα νησιά της, αλλά έχει φθάσει και προς τον νότο, και προς τον βορρά. Διότι παντού και σε κάθε τόπο έχει καταφυτευθεί ο μεταφορικά υποδηλούμενος ελαιώνας του Κυρίου, δηλαδή η Εκκλησία Του. Μπορεί όμως, κατά το βαθύτερο πνευματικό νόημα, το σχίσιμο του όρους να υπονοεί τα σχίσματα και τις αιρέσεις που έχουν συμβεί και εξακολουθούν ακόμη και τώρα να συμβαίνουν στην Εκκλησία του Χριστού, καθώς και τις ηθικές εκπτώσεις του βίου. Διότι αναφέρει ότι το όρος θα χωριστεί: «το μισό του προς ανατολάς, και το μισό του προς τη θάλασσα, δημιουργώντας πάρα πολύ μεγάλο χάσμα, και θα κλίνει το μισό του όρους προς τον βορρά, και το μισό του προς τον νότο», σαν να διαιρείται σε τέσσερα μέρη, εκ των οποίων τα δύο είναι τα σεμνότερα και ανώτερα, και τα άλλα δύο τα αντίθετά τους.

Και πρόσεξε μήπως δι' αυτών, από τη μία το «προς ανατολάς» και το «προς νότον» σημαίνουν δύο τάγματα εκείνων που έχουν επιτύχει την κατά Θεόν προκοπή, το ένα εκ των οποίων αποτελείται από όσους τελειώνονται μέσω της γνώσης και του λόγου και των λοιπών χαρισμάτων του Θείου Πνεύματος, και το άλλο από όσους κατορθώνουν την αρετή μέσω του βίου τους, χωρίς ωστόσο να ενδιατρίβουν σε λεπτομερείς θεωρητικές αναζητήσεις. Τα δε υπόλοιπα δύο μέρη θα πρέπει να είναι διαχωρισμένα από τα προηγούμενα, δηλαδή το προς τη θάλασσα (τη δύση) και το προς τον βορρά, τα οποία αμφότερα υποδηλώνουν την κακία. Διότι λέγει: «από προσώπου του βορρά θα εκκαυθούν τα κακά επί πάντας τους κατοικούντας την γην», και ο δράκοντας λέγεται ότι έχει τη διαμονή του στη θάλασσα, ώστε ευλόγως και εδώ να φανερώνονται πάλι δύο κατηγορίες εκείνων που εκπίπτουν από την Εκκλησία: αφενός εκείνος που αμαρτάνει ως προς το ήθος, και αφετέρου εκείνος που ολισθαίνει μακριά από την υγιή και ορθόδοξη γνώση, ώστε να είναι αυτές οι διαστάσεις του αναφερόμενου όρους των Ελαιών που υπονοούνται από την προφητεία.

Ποτέ άλλοτε λοιπόν, παρά μόνο μετά την παρουσία του Σωτήρος μας και μέχρι την εποχή μας, δεν έπαθαν όλες οι φυλές του ιουδαϊκού έθνους δεινά άξια θρήνων και κοπετών εξαιτίας της πληγής που τους βρήκε από τον Θεό, εξαιτίας της οποίας παραδόθηκε η μητρόπολή τους σε αλλόφυλα έθνη και κατασκάφηκε ο Ναός, ενώ οι ίδιοι εκδιώχθηκαν από τη χώρα τους, υπηρετώντας ως δούλοι τους εχθρούς σε εχθρική γη. Εξαιτίας αυτών των γεγονότων, όλος ο οίκος τους και κάθε ψυχή τους ακόμη και σήμερα υπόκειται σε θρήνους. Γι' αυτό λέει η προφητεία: «και θα θρηνήσει» η κάθε φυλή ξεχωριστά, «η φυλή του οίκου Δαβίδ χωριστά, και οι γυναίκες τους χωριστά», και όσα ακολουθούν αυτά. Αλλά ποιες ημέρες υπήρξαν μετά τους χρόνους του Ζαχαρία, κατά τις οποίες διαμοιράστηκαν τα λάφυρα της Ιερουσαλήμ και συγκεντρώθηκαν όλα τα έθνη εναντίον της για πόλεμο, και αλώθηκε η πόλη, λεηλατήθηκαν τα σπίτια, ατιμάστηκαν οι γυναίκες και οδηγήθηκαν στην αιχμαλωσία, ενώ συγχρόνως και ταυτόχρονα ο Κύριος, συμμαχώντας με τα έθνη που πολεμούσαν την Ιερουσαλήμ, παρατάχθηκε μαζί τους; Ή πότε στάθηκαν «τα πόδια του» «στο όρος των Ελαιών»; Ή πότε έγινε «ο Κύριος βασιλιάς σε όλη τη γη», ο Ίδιος ως ο ένας και μοναδικός Κύριος σε όλους τους ανθρώπους, «και το όνομά του ένα, περιβάλλοντας όλη τη γη και την έρημο»;

Όταν και ο Κύριός μας Ιησούς, ο Χριστός του Θεού, διέμενε στο όρος των Ελαιών, που βρίσκεται απέναντι από την Ιερουσαλήμ, εκπληρώνοντας τον λόγο που λέει: «και θα σταθούν τα πόδια του πάνω στο όρος των Ελαιών, που βρίσκεται απέναντι από την Ιερουσαλήμ», δηλαδή αφού ανοικοδομήθηκε το θεοσεβές πολίτευμα σε ολόκληρη την ανθρώπινη οικουμένη, όλα τα έθνη, σύμφωνα με την προφητεία, πανηγυρίζουν «την εορτή της Σκηνοπηγίας» σε κάθε τόπο προς τιμήν του Θεού των προφητών. Και οι Αιγύπτιοι από τότε, έχοντας γνωρίσει τον Θεό των όλων, έστησαν τις σκηνές τους σε κάθε πόλη και χώρα· αυτές θα μπορούσαν να είναι οι κατά τόπους εκκλησίες του Χριστού. Διότι η δύναμη του Σωτήρα μας Ιησού Χριστού συγκρότησε αυτές τις σκηνές, οι οποίες είναι πολύ ανώτερες από εκείνες της εποχής του Μωυσή, σε ολόκληρη την ανθρώπινη οικουμένη, ώστε κάθε γένος ανθρώπων και όλα τα έθνη να επιτελούν την εορτή της Σκηνοπηγίας προς τιμήν του Θεού που είναι πάνω από όλα.

Βʹ. Του ιδίου, άλλα περί της ενσάρκου παρουσίας του Κυρίου. «Αυτός είναι ο Θεός μας· κανένας άλλος δεν θα συγκριθεί μαζί του. Βρήκε κάθε οδό της γνώσεως και την έδωσε στον Ιακώβ τον δούλο του, και στον Ισραήλ τον αγαπημένο του. Και μετά από αυτά εμφανίστηκε πάνω στη γη και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους.» —«Ο Θεός θα έλθει φανερά, ο Θεός μας, και δεν θα σιωπήσει.» Και πάλι: «Θα εμφανιστεί ο Θεός των θεών στη Σιών.» Και πάλι: «Θεός είναι ο Κύριος και φανερώθηκε σε εμάς.» «Ξαφνικά θα έλθει στον ναό του ο Κύριος, τον οποίο εσείς ζητείτε, και ο Άγγελος της διαθήκης, τον οποίο εσείς επιθυμείτε.» «Χαίρε πάρα πολύ, θυγατέρα της Σιών· κήρυττε, θυγατέρα της Ιερουσαλήμ. Ιδού, ο Βασιλιάς σου έρχεται σε εσένα πράος, επιβιβασμένος πάνω σε υποζύγιο και σε πώλο όνου.» Ποιος άραγε από τους βασιλείς εισήλθε ποτέ στην Ιερουσαλήμ καθισμένος πάνω σε όνο; Και πάλι: «Τέρπου και ευφραίνου, θυγατέρα της Σιών, διότι εγώ έρχομαι και θα κατασκηνώσω ανάμεσά σου, λέγει ο Κύριος. Και θα καταφύγουν πολλά έθνη στον Κύριο εκείνη την ημέρα, και θα γίνουν δικός του λαός.» Και πάλι: «Ιδού, εγώ αποστέλλω τον άγγελό μου προ του προσώπου σου, ο οποίος θα ετοιμάσει την οδό σου εμπρός από εσένα.» Και πάλι: «Θα σταθούν τα πόδια του εκείνη την ημέρα πάνω στο όρος των Ελαιών, που βρίσκεται απέναντι από την Ιερουσαλήμ προς τα ανατολικά.»

Γι' αυτό έλεγε στους μαθητές του ο Κύριος ότι «έρχομαι προς εσάς, και θα σας παραλάβω, ώστε όπου είμαι εγώ να είστε και εσείς, και την οδό προς τα εκεί όπου εγώ πηγαίνω τη γνωρίζετε»· αυτή λοιπόν είναι η παραγγελία του, ότι θα έλθει και θα τους παραλάβει, και όχι μόνο αυτούς, αλλά και όσους πίστεψαν σε αυτόν μέσω του λόγου τους και φύλαξαν τις εντολές του, όπως ακριβώς έλεγε και ο Παύλος γράφοντας στους Θεσσαλονικείς, ότι «ο ίδιος ο Κύριος με πρόσταγμα, με φωνή αρχαγγέλου και με σάλπιγγα Θεού θα κατέλθει από τον ουρανό, και οι νεκροί εν Χριστώ θα αναστηθούν πρώτοι, έπειτα εμείς οι ζωντανοί που απομένουμε, θα αρπαγούμε μαζί με αυτούς μέσα σε νεφέλες για να προϋπαντήσουμε τον Κύριο στον αέρα, και έτσι πάντοτε θα είμαστε μαζί με τον Κύριο»· αυτή λοιπόν είναι η επαγγελία του μεγάλου Βασιλέως που λέει ότι «έρχομαι προς εσάς»· εννοεί τον εαυτό του, και πάλι λέει προς αυτούς, «για να τρώτε», αναφέρει, «και να πίνετε μαζί μου στο τραπέζι μου»· αυτή λοιπόν είναι η επαγγελία της αθανάτου τραπέζης, το να αρπαγούν δηλαδή μέσα σε νεφέλες και να είναι πάντοτε μαζί με τον Θεό. «Τότε επέστρεψαν», λέει, «οι απόστολοι από το όρος που ονομάζεται των Ελαιών, το οποίο είναι κοντά στην Ιερουσαλήμ». Διότι από παλαιά αναφέρει ο προφήτης: «και θα σταθούν τα πόδια του πάνω στο όρος των Ελαιών προς ανατολάς, απέναντι από την Ιερουσαλήμ».

Σε αυτή τη δόξα επιθύμησαν να εγκύψουν και οι άγγελοι, διότι «δεν επιλαμβάνεται αγγέλων», όπως έχει θεολογηθεί και από τον Παύλο, «αλλά επιλαμβάνεται του σπέρματος του Αβραάμ». Αυτό με έκπληξη έλεγε και ο Δαβίδ: «Τι θα ανταποδώσουμε στον Κύριο για όλα όσα μας έχει ανταποδώσει;». Και προφητεύοντας την άρρητη κατάβασή του έψαλλε: «Έκλινε», λέει, «τους ουρανούς και κατέβηκε, και γνόφος υπήρχε κάτω από τα πόδια του», δηλαδή πάνω στη γη. Διότι ο γνόφος είναι η αδηλότητα, ώστε να μην γίνει αμέσως και ολοφάνερα γνωστό σε όλους το μυστήριο και, πριν την κατάλληλη ώρα, οι περίεργοι να περιεργαστούν όσα αφορούν τον καιρό εκείνο. Και για αυτόν τον λόγο ο γνόφος είναι η αδηλότητα, ώστε πάνω από όλα η σύλληψη να γίνει ακατάληπτα, ήσυχα και ατάραχα, σαν «βροχή πάνω σε πόκο», πράγμα που και έγινε. Την δε ανάληψή του και την παρουσία του Αγίου Πνεύματος, προαναγγέλλοντας πάλι ο Ζαχαρίας, έλεγε: «Ιδού, έρχεται ημέρα Κυρίου και θα σταθούν τα πόδια του κατά την ημέρα εκείνη πάνω στο όρος των Ελαιών, το οποίο βρίσκεται απέναντι από την Ιερουσαλήμ ανατολικά του ηλίου, και κατά την ημέρα εκείνη θα εξέλθει ζωντανό νερό από την Ιερουσαλήμ, το μισό προς την πρώτη θάλασσα και το μισό προς την έσχατη θάλασσα· έτσι θα συμβαίνει και το καλοκαίρι και την άνοιξη».