Πατερικές αναφορές στο ΖΑΧΑΡΙΑΣ 14:7

Και ο Δαβίδ λέγει: «Έδωσε τη φωνή του ο Ύψιστος, και σαλεύθηκε η γη». Να λοιπόν που και αυτοί ονομάζουν Κύριο Ύψιστο τον Εσταυρωμένο. Και ο προφήτης Ζαχαρίας λέγει: «Και θα έρθει Κύριος ο Θεός, και μαζί του όλοι οι άγιοι· και κατά την ημέρα εκείνη δεν θα υπάρχει φως, και δεν θα είναι ημέρα ούτε νύχτα, και προς το εσπέρας θα γίνει φως, και η ημέρα εκείνη είναι γνωστή στον Κύριο». Διότι από την έκτη ώρα έως την εννάτη ώρα έγινε σκοτάδι πάνω σε ολόκληρη τη γη. Να λοιπόν που και ο Ζαχαρίας ονόμασε Κύριο και Θεό τον Σταυρωμένο. Και αν βέβαια πείτε ότι αυτά τα λέγουν για εκείνον που εσείς περιμένετε, ιδού πλέον ότι και εσείς ελπίζετε σε άνθρωπο που πρόκειται να σταυρωθεί ως κατάδικος. Αλλά άλλος δεν υπάρχει που να προφητεύθηκε, παρά μόνο ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, ο Υιός του Θεού, που κατέβηκε από τους ουρανούς και σαρκώθηκε από το Άγιο Πνεύμα και από την αειπάρθενο Μαρία, και που υπέμεινε αυτά τα πάθη για τη σωτηρία του κόσμου, καθώς προανήγγειλαν γι’ αυτόν οι προφήτες, όπως ήδη, παραθέτοντας τις μαρτυρίες και τις προφητείες τους για τον Χριστό, δείξαμε. Και για το ότι επρόκειτο να αναληφθεί στους ουρανούς και να καθίσει στα δεξιά του Θεού, είπε και πάλι μέσω του Ζαχαρία: «Κατά την ημέρα εκείνη θα σταθούν τα πόδια του Κυρίου πάνω στο όρος των Ελαιών, που βρίσκεται απέναντι από την Ιερουσαλήμ, προς ανατολάς». Και ο Ψαλμωδός λέγει: «Ανέβηκε πάνω στα Χερουβίμ και πέταξε πάνω στις πτέρυγες των ανέμων· και ανέβη ο Θεός με αλαλαγμό», και: «Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου· Κάθου στα δεξιά μου», και τα εξής. Και το «ανέβη» τι άλλο σημαίνει, παρά ότι προηγουμένως κατέβηκε;

Και βέβαια δεν λέμε ότι προτρέπει την υφήλιο να συγκλονιστεί σωματικά και αισθητά· διότι αυτό είναι ανόητο πράγμα, και δεν μας προσφέρει καμία ωφέλεια. Μάλλον εκείνο αξίωνε ο πνευματοφόρος, δηλαδή να μετατοπιστεί η γη από τη λατρεία των ειδώλων στο να γνωρίσει πλέον τον κατά φύση και αληθινό Θεό, από το να φρονεί τα της σάρκας στο να επιθυμεί να ζει πνευματικά, και με μια λέξη από τα επίγεια στα επουράνια. Αν μάλιστα λέει ότι άνοιξαν και τα ίδια τα μνήματα των κεκοιμημένων, λέμε ότι έπρεπε και ο ίδιος ο θάνατος να φανεί νικημένος, εφόσον ο Χριστός πέθανε κατά σάρκα για εμάς στο πλαίσιο της θείας οικονομίας, «ώστε να κυριεύσει και νεκρών και ζώντων». <Και θα έρθει ο Κύριος ο Θεός μου, και όλοι οι άγιοι μαζί του. Εκείνη την ημέρα δεν θα υπάρχει φως, και θα υπάρχει ψύχος και πάγος για μια ημέρα, και η ημέρα εκείνη είναι γνωστή στον Κύριο, και δεν θα είναι ούτε ημέρα ούτε νύχτα, και προς το βράδυ θα υπάρξει φως.> Αφού ανέφερε συνοπτικά τα ανοσιουργήματα των Ιουδαίων εναντίον του Σωτήρα όλων μας Χριστού, καθώς και την άλωση της Ιουδαίας και των ίδιων των Ιεροσολύμων, έρχεται λοιπόν στο ίδιο το τέλος του παρόντος αιώνος, και αφηγείται επωφελώς την από τον ουρανό κάθοδο του Εμμανουήλ.

Ότι δε κατά τον καιρό της συντέλειας θα υπάρξει κάποια άλλη κατάσταση της ορατής κτίσης, και ότι θα μεταβεί και αυτή προς το καλύτερο ανανεούμενη μέσω του Χριστού, το επιβεβαιώνει ο Προφήτης λέγοντας: Σε εκείνη την ημέρα δεν θα υπάρχει φως και ψύχος και πάγος· θα είναι μία ημέρα, και η ημέρα εκείνη είναι γνωστή στον Κύριο. Διότι τώρα μεν η ημέρα και η νύχτα είναι διαχωρισμένες, και μοιράστηκαν τους καιρούς με τα νεύματα του Δημιουργού, και ανατέλλει μεν το φως της ημέρας, και έπειτα τη διαδέχεται η νύχτα. Όταν όμως έλθει ο Κριτής, ο οποίος μεταμορφώνει τα πάντα κατά το θέλημά Του, η κτίση, όπως είπα, θα δεχθεί άλλη διάταξη· διότι δεν θα υπάρχει πλέον φως και ψύχος και πάγος μέσα σε μία ημέρα. Και με το φως υποδηλώνει την ημέρα, ενώ με τον πάγο και το ψύχος τη νύχτα, διότι το ημερονύκτιο έχει υπολογιστεί ως μία ημέρα.

Ερμηνεύοντας σε εμάς ο Προφήτης και κάνοντας σαφέστερο αυτό που είπε, προσθέτει σε αυτά: Και δεν θα είναι ημέρα ούτε θα είναι νύχτα, αλλά προς το βράδυ θα υπάρχει φως, δηλαδή, σε καιρό νύχτας θα υπάρξει πάλι το φως δια του Χριστού και θα καταυγάσει τα πάντα κάτω από τον ουρανό, καθώς το σκοτάδι θα έχει καταργηθεί εντελώς και δεν θα επικαλύπτει πλέον τα μάτια των αγίων. Είναι λοιπόν λογικό να θεωρούμε ότι και η ίδια η κτίση θα μεταπλαστεί προς το καλύτερο και είναι αξιόπιστος ο μαθητής του Σωτήρα, όταν λέει ότι η ημέρα του Κυρίου θα έρθει σαν κλέφτης, κατά την οποία οι ουρανοί θα παρέλθουν με πάταγο, τα στοιχεία της φύσεως θα λιώσουν από τη φωτιά, και η γη και όλα τα έργα που βρίσκονται σε αυτήν θα κατακαούν, ενώ εμείς προσδοκούμε καινούργιους ουρανούς και καινούργια γη σύμφωνα με τις επαγγελίες Του. Εξάλλου και με βάση αναγκαίους συλλογισμούς οδηγούμαστε σε αυτό. Διότι, αν η κατάστασή μας θα βρίσκεται οπωσδήποτε σε καινότητα ζωής, ήταν απαραίτητη για εμάς και μία καινούργια κτίση. Όπως γράφει ο θεσπέσιος Παύλος, «θα ελευθερωθεί και αυτή η ίδια η κτίση στον κατάλληλο καιρό από τη δουλεία της φθοράς, για να συμμετάσχει στην ελευθερία της δόξας των τέκνων του Θεού». <Κατά την ημέρα εκείνη θα βγει ζωντανό νερό από την Ιερουσαλήμ, το μισό από αυτό προς την πρώτη θάλασσα και το άλλο μισό προς την έσχατη θάλασσα, και αυτό θα συμβαίνει τόσο το καλοκαίρι όσο και την άνοιξη.

Ο Χριστός λοιπόν σταυρώθηκε για εμάς, αυτός που δικάστηκε μέσα στη νύχτα ενώ έκανε ψύχος και για τον λόγο αυτό υπήρχε δίπλα αναμμένη ανθρακιά. Σταυρώθηκε την τρίτη ώρα, ενώ από την έκτη ώρα έπεσε σκοτάδι έως την ένατη, και από την ένατη ώρα υπήρξε πάλι φως. Άραγε έχουν γραφτεί και αυτά; Ας το ερευνήσουμε. Λέει λοιπόν ο Ζαχαρίας: «Και θα συμβεί εκείνη την ημέρα, δεν θα υπάρχει φως, και θα κάνει ψύχος και παγωνιά για μία ημέρα»· το ψύχος για το οποίο θερμαινόταν ο Πέτρος· «και η ημέρα εκείνη είναι γνωστή στον Κύριο». Τι σημαίνει αυτό; Τις άλλες δεν τις γνωρίζει; Πολλές είναι οι ημέρες, αλλά αυτή είναι η ημέρα της υπομονής του Κυρίου, την οποία έκανε ο Κύριος. Και η ημέρα εκείνη είναι γνωστή στον Κύριο, «και δεν είναι ούτε ημέρα ούτε νύχτα». Τι σημαίνει το αίνιγμα που λέει ο προφήτης; Η ημέρα εκείνη δεν είναι ούτε ημέρα ούτε νύχτα. Πώς λοιπόν θα την ονομάσουμε; Το ερμηνεύει το Ευαγγέλιο εξιστορώντας το γεγονός. Δεν ήταν ημέρα. Διότι ο ήλιος δεν έλαμψε ομοιόμορφα από την ανατολή μέχρι τη δύση, αλλά από την έκτη ώρα μέχρι την ένατη ώρα έπεσε σκοτάδι καταμεσήμερο. Το σκοτάδι λοιπόν παρενεβλήθη στο μέσον, και ο Θεός ονόμασε το σκοτάδι νύχτα. Γι' αυτό δεν ήταν ούτε ημέρα ούτε νύχτα. Διότι ούτε ολόκληρη ήταν φως, ώστε να ονομαστεί ημέρα, ούτε ολόκληρη σκοτάδι, ώστε να ονομαστεί νύχτα, αλλά μετά την ένατη ώρα έλαμψε ο ήλιος. Και αυτό το προλέγει ο προφήτης. Διότι, αφού είπε: «και δεν θα είναι ούτε ημέρα ούτε νύχτα», πρόσθεσε: «και προς το εσπέρας θα υπάρξει φως». Βλέπεις την ακρίβεια των προφητών; Βλέπεις την αλήθεια αυτών που έχουν προγραφεί;

Επειδή εσύ ανταποδίδεις τον θάνατο υπέρ ημών· θέλοντας να αναγάγει τη θεολογία σε εκείνον, για τον οποίο ιδού τέτοια διακήρυξε ο Σοφονίας: να ευλαβείστε το πρόσωπο του Κυρίου του Θεού ημών, διότι είναι εγγύς η ημέρα του Κυρίου, διότι ετοίμασε ο Κύριος ο Θεός τη θυσία του· θέλοντας να αναγάγει τη θεολογία σε εκείνον, τον οποίο ούτε ο προφήτης Μαλαχίας αγνόησε· και αυτός λέει τα εξής: τη γυναίκα της νεότητός σου μην την εγκαταλείψεις· αλλά εάν τη μισήσεις και την αποδιώξεις, λέει ο Κύριος ο Θεός του Ισραήλ, ασέβεια θα καλύψει τα διανοήματά σου, λέει ο Κύριος ο Παντοκράτωρ· θέλοντας να αναγάγει τη θεολογία σε εκείνον, για τον οποίο ένας άλλος προφήτης, ο Αγγαίος, εξέθεσε τα εξής: και άκουσε ο Ζοροβάβελ του Σαλαθιήλ από τη φυλή του Ιούδα, και ο Ιησούς του Ιωσεδέκ, ο μέγας ιερέας, και όλοι οι εναπομείναντες του λαού τη φωνή του Κυρίου του Θεού τους· θέλοντας να αναγάγει τη θεολογία σε εκείνον, για τον οποίο ο Ζαχαρίας με λόγια, ιδού, και το πάθος κήρυξε και την αξία του φανέρωσε: και θα έλθει ο Κύριος ο Θεός, και όλοι οι άγιοι μαζί του· και θα συμβεί εκείνη την ημέρα, δεν θα υπάρχει φως, ούτε ημέρα, ούτε νύχτα, αλλά προς το εσπέρας θα υπάρξει φως· διότι η πορεία γινόταν μεν κατά τη διάρκεια της ημέρας, αλλά δεν ήταν ημέρα· διότι η νύχτα, λαμβάνοντας προσταγή, επεσκίασε την ημέρα, αλλά προς το εσπέρας έγινε φως· διότι η ημέρα έλαβε και πάλι το δικό της φως· θέλοντας να αναγάγει τη θεολογία σε εκείνον, τον οποίο ο μέγιστος Ησαΐας διασάλπισε με τέτοιο τρόπο: Ο Κύριος ο Θεός των δυνάμεων θα εξέλθει και θα συντρίψει τον πόλεμο, και θα διεγείρει ζήλο.

Είπε και η θεία Γραφή ότι τους τόπους των Αγίων ούτε μάτι τους είδε, ούτε αυτί τους άκουσε, ούτε η καρδιά τους φαντάστηκε. Ποια είναι λοιπόν πλέον η ανάγκη για τα πρόσκαιρα πράγματα στην αιώνια κατάσταση; Ποιος θα είναι ο αριθμός των ετών, όταν θα έχει έλθει ο αιώνιος χρόνος; Και πώς θα υπάρξουν έτη, εφόσον δεν θα υπάρχουν νύχτες, ή αριθμός εβδομάδων, αφού δεν θα υπάρχουν μήνες; Διότι ο μέλλων αιώνας έχει μόνο μία ημέρα. Είπε και ο Προφήτης: δεν θα υπάρχει νύχτα ούτε ημέρα, αλλά προς το βράδυ θα υπάρχει φως. Γι' αυτό και ο Ησαΐας είπε ότι το φως του ήλιου θα είναι επταπλάσιο, και της σελήνης θα είναι όπως του ήλιου· διότι δεν θα υπάρχει έκλειψη. Ούτε πάλι θα υπάρχει ημισέληνος και πανσέληνος, εφόσον δεν θα υπάρχει ανάγκη για την κυκλική πορεία των μηνών προς καθορισμό των εποχών. Ο ήλιος δεν θα αλλάζει πλέον τις πορείες του ούτε θα παραλλάσσει τις ανατολές του· διότι δεν θα υπάρχει ανάγκη ούτε για χειμώνα ούτε για καλοκαίρι κατά την ανάσταση· επειδή ολόκληρος ο μέλλων αιώνας θα είναι μία ημέρα, και τίποτα εκεί δεν θα κινηθεί προς μεταβολή και αλλοίωση. Είπε και ο Απόστολος ότι ακόμη μία φορά θα σειστεί όχι μόνο η γη, αλλά και ο ουρανός, δηλαδή θα αλλοιωθούν κατά τη συντέλεια, ώστε να παραμείνουν τα μη σαλευόμενα.

Και ο Σειράχ λέει: Με χτυπούσαν, και δεν πόνεσα. Και ο Δαβίδ στον 〈63ο〉 ψαλμό λέει: Βέλος νηπίων έγιναν οι πληγές τους. 〈59〉 Ότι τη νύχτα, ενώ είχε ψύχος και υπήρχε αναμμένη ανθρακιά, θα έπασχε ο Χριστός— ο Ζαχαρίας λέει: Και εκείνη την ημέρα θα υπάρχει ψύχος, και παγωνιά θα υπάρξει για μία ημέρα. 〈60〉 Ότι θα δύσει ο ήλιος— ο Ζαχαρίας πρώτος λέει: Και εκείνη την ημέρα δεν θα υπάρχει φως· και η ημέρα εκείνη είναι γνωστή στον Κύριο, και δεν θα είναι ούτε ημέρα ούτε νύχτα, και προς το βράδυ θα υπάρξει φως.

Με αυτό συμφωνεί και ο Ζαχαρίας, λέγοντας: «Ιδού ένας άνδρας, Ανατολή είναι το όνομά του, και κάτω από αυτόν θα ανατείλει», και υποδηλώνοντας τον χρόνο ο ίδιος προσθέτει: «προς το βράδυ θα υπάρξει φως» ... «εάν καθυστερήσει, περίμενέ τον», αντί του οποίου ο Ακύλας μετέφρασε: «εάν [όμως] αργοπορήσει, να τον προσδοκάς, διότι ερχόμενος θα φθάσει και δεν θα βραδύνει». Αυτό το μνημονεύει και η προς Εβραίους επιστολή λέγοντας τα εξής: «Μην αποβάλλετε λοιπόν την παρρησία σας, η οποία έχει μεγάλη μισθαποδοσία. Διότι έχετε ανάγκη από υπομονή, ώστε, αφού κάνετε το θέλημα του Θεού, να λάβετε την επαγγελία. Διότι ακόμη λίγο, πάρα πολύ λίγο, εκείνος που έρχεται θα φθάσει και δεν θα χρονοτριβήσει· και ο δίκαιος θα ζήσει από την πίστη του σε εμένα, και εάν δειλιάσει, δεν ευαρεστείται η ψυχή μου σε αυτόν». Και πρόσεξε πώς, μέσω αυτών, το προφητικό κείμενο που ήταν ασαφές, επειδή είχε διατυπωθεί με υπερβατό σχήμα, η επιστολή το διευκρίνισε με μεγαλύτερη σαφήνεια. Διότι η διατύπωση της προφητείας λέει: «ερχόμενος», λέει, «θα φθάσει και δεν θα χρονοτριβήσει», και προσθέτει: «εάν δειλιάσει, δεν ευαρεστείται η ψυχή μου σε αυτόν», πράγμα το οποίο, αν συνδεθεί, θα έδινε την εντύπωση ότι αναφέρεται σε εκείνον που έρχεται και δεν χρονοτριβεί, το οποίο είναι άτοπο. Πώς, δηλαδή, θα ταίριαζε να λεχθεί για Εκείνον ότι ο Θεός δεν ευαρεστείται σε Αυτόν; Όμως η παράθεση της επιστολής, αφού άλλαξε τη σύνταξη του λόγου, διέσωσε το νόημα.

Μετά από αυτά, επαναλαμβάνοντας ο λόγος, ανακηρύσσει σαφέστερα την παρουσία του Κυρίου, λέγοντας: «και θα παραστεί ο Κύριος ο Θεός μου, και όλοι οι άγιοι μαζί του», ονομάζοντας «αγίους» του είτε τους αποστόλους και τους μαθητές του, είτε κάποιες αόρατες δυνάμεις και λειτουργικά πνεύματα, για τα οποία έχει ειπωθεί: «και προσήλθαν άγγελοι, και τον διακονούσαν». Έπειτα, κατά την παρουσία του Κυρίου «θα υπάρξει», λέει, «μια ημέρα», και «δεν θα υπάρχει φως, και ψύχος και πάγος θα υπάρχει για μια ημέρα», αντί του οποίου ο Σύμμαχος ερμήνευσε: «και κατά την ημέρα εκείνη δεν θα υπάρχει φως, αλλά ψύχος και πάγος θα υπάρχει για μια ημέρα, η οποία είναι γνωστή στον Κύριο, ούτε ημέρα ούτε νύχτα, αλλά προς το εσπέρας θα υπάρχει φως». Και πρόσεξε μήπως μέσω αυτών δηλώνει ολοκάθαρα την ημέρα του πάθους του Σωτήρα μας, κατά την οποία ημέρα το μεν «δεν θα υπάρχει φως» εκπληρωνόταν, όταν «από την έκτη ώρα έπεσε σκοτάδι σε όλη τη γη έως την ενάτη ώρα», το δε «αλλά ψύχος και πάγος», όταν σύμφωνα με τον Λουκά: αφού παρέλαβαν τον Ιησού, «τον οδήγησαν στην οικία του αρχιερέα, ενώ ο Πέτρος ακολουθούσε από μακριά, και όταν άναψαν φωτιά στο μέσο της αυλής, καθόταν» σύμφωνα με τον Μάρκο, μαζί με τους υπολοίπους «ζεσταινόμενος». Ο δε Ιωάννης ρητά μνημόνευσε και το ψύχος λέγοντας: «στέκονταν οι δούλοι και οι υπηρέτες έχοντας ανάψει ανθρακιά, διότι είχε ψύχος, και ζεσταίνονταν».

Γνωστή δε, λέγει, ήταν αυτή η ημέρα στον Κύριο, και δεν ήταν ημέρα, ούτε ήταν νύχτα· δεν ήταν ημέρα αφενός, επειδή είχε προειπωθεί «δεν θα υπάρχει φως», πράγμα που εκπληρώθηκε όταν «από την έκτη ώρα έπεσε σκοτάδι σε όλη τη γη έως την ενάτη ώρα»· δεν ήταν όμως ούτε νύχτα αφετέρου, επειδή προστίθεται στη συνέχεια «προς το βράδυ θα υπάρξει φως», πράγμα που επίσης έβρισκε την εκπλήρωσή του όταν, μετά την ενάτη ώρα, η ημέρα ανακτούσε και πάλι το συνηθισμένο της φως. Και με πνευματική δε έννοια αυτά εκπληρώνονταν καθολικά στο έθνος των Ιουδαίων, καθώς, μετά το τόλμημά τους εναντίον του Χριστού, επικράτησε σκοτάδι και πάγος και ψύχος, επειδή σκοτίστηκε η διάνοιά τους «για να μην λάμψει ο φωτισμός του Ευαγγελίου» στις καρδιές τους, και επειδή ψυχράνθηκε η αγάπη τους προς τον Θεό. Αντιθέτως, προς το βράδυ ανέτειλε το φως της γνώσεως του Χριστού, ώστε εκείνοι που παλαιότερα κάθονταν «στο σκοτάδι» και «στη σκιά του θανάτου» να δουν μέγα φως, σύμφωνα με τους λόγους του Ησαΐα.

«εκείνη την ημέρα δεν θα υπάρχει φως, αλλά ψύχος και πάγος θα υπάρξουν για μία ημέρα. Και η ημέρα εκείνη θα είναι γνωστή στον Κύριο, και δεν θα είναι ούτε ημέρα ούτε νύχτα, και προς το εσπέρας θα υπάρξει φως. Και εκείνη την ημέρα θα εξέλθει ζωντανό νερό από την Ιερουσαλήμ, το μισό από αυτό προς την πρώτη θάλασσα, και το μισό προς την έσχατη θάλασσα, κατά το θέρος και κατά την άνοιξη θα γίνεται έτσι. Και θα είναι ο Κύριος βασιλιάς σε όλη τη γη· εκείνη την ημέρα θα υπάρχει ένας Κύριος, και το όνομά του ένα, το οποίο θα περικυκλώνει όλη τη γη και την έρημο.» Και αυτά εκπληρώνονταν κατά την παρουσία του Σωτήρα μας, την οποία πραγματοποίησε, είτε μαζί με τους ιερούς αποστόλους και μαθητές του, είτε μαζί με τους αγίους του, κάποιες θείες δυνάμεις και ασώματα πνεύματα, τους αγγέλους και τους λειτουργούς του, για τους οποίους έχει γραφτεί στα ιερά ευαγγέλια ότι «προσήλθαν σε αυτόν άγγελοι και τον διακονούσαν». Κατά την ημέρα εκείνη (διότι έτσι συνηθίζει να ονομάζει η Αγία Γραφή όλο τον χρόνο της παραμονής του ανάμεσα στους ανθρώπους) εκπληρώνονταν, μαζί με τις άλλες προφητείες, και όσα είχαν προφητευθεί στο προκείμενο χωρίο, όταν κατά τον καιρό του πάθους του «από την έκτη ώρα σκοτάδι έπεσε σε όλη τη γη μέχρι την ένατη ώρα». Γι' αυτό λέει η προφητεία: «εκείνη την ημέρα δεν θα υπάρχει φως», και πάλι: «και δεν θα είναι ημέρα ούτε νύχτα, και προς το εσπέρας θα υπάρξει φως». Μέσα από αυτά, θεωρώ καταφανέστατα...

Την κατάσταση του καιρού, κατά την οποία, όταν ο Σωτήρας υψώθηκε στον σταυρό και ενώ ήταν ημέρα, «νύχτα από την έκτη ώρα» κάλυψε το περιβάλλον «μέχρι την ενάτη», μετά την οποία, όταν το σκοτάδι υποχώρησε και πάλι, έγινε ημέρα και φως, και μετά από αυτά επικράτησε και πάλι η νύχτα, όπως συνήθως. Αυτά ακριβώς υπονοούσε ο προφητικός λόγος λέγοντας: «και η ημέρα εκείνη είναι γνωστή στον Κύριο, και δεν θα είναι ούτε ημέρα ούτε νύχτα, και προς το βράδυ θα υπάρξει φως». Διότι δεν ήταν ημέρα, εξαιτίας του μεσημβρινού σκοταδιού, και πάλι δεν ήταν νύχτα, εξαιτίας της ημέρας που επανήλθε, την οποία παρουσίασε επισημαίνοντας με τη φράση «προς το βράδυ θα υπάρξει φως». Ποιος, δε, δεν θα θαύμαζε και τη μνεία στη χειμερινή ώρα, την οποία επίσης προανήγγειλε ο λόγος λέγοντας: «και ψύχος και πάγος θα υπάρξει»; Πράγμα το οποίο επιβεβαιώνει και η μαρτυρία του Ευαγγελίου, όταν ο Πέτρος, ακολουθώντας τον Ιησού, αφού κάποιοι άναψαν φωτιά στην αυλή του Καϊάφα, ζεσταινόταν μαζί με τους άλλους· ο Ιωάννης, μάλιστα, ρητώς μνημόνευσε και το ψύχος λέγοντας: «στέκονταν οι δούλοι και οι υπηρέτες έχοντας ανάψει ανθρακιά, επειδή είχε ψύχος, και ζεσταίνονταν».

Αυτήν την αρχή της μεταβολής προς το αγαθό βλέπει και ο μέγας Ζαχαρίας, και απορεί ως προς την ονομασία, πώς δηλαδή πρέπει κυρίως να ονομάσει την παρούσα χάρη· διότι, αφού περιέγραψε αναλυτικά τα άλλα θαύματα τα σχετικά με το πάθος, λέει και τούτο για τον καιρό αυτόν, ότι «Δεν είναι ημέρα και δεν είναι νύχτα», με το οποίο υποδεικνύει ότι δεν μπορεί να ονομαστεί ημέρα αφού δεν υπάρχει ήλιος, ούτε είναι νύχτα επειδή δεν υπάρχει σκοτάδι· διότι το σκοτάδι το ονόμασε ο Θεός νύχτα, καθώς λέει ο Μωυσής. Επειδή, λοιπόν, ως προς τον χρόνο είναι νύχτα, ενώ ως προς το φως είναι ημέρα, για τον λόγο αυτόν λέει ο προφήτης: «Και δεν είναι ημέρα και δεν είναι νύχτα». Αν λοιπόν αυτός ο καιρός δεν είναι μήτε ημέρα μήτε νύχτα, σύμφωνα με τον λόγο του προφήτη, η παρούσα χάρις είναι και ονομάζεται οπωσδήποτε κάτι άλλο πέρα από αυτά. Θέλετε να σας πω αυτό που έχω σκεφθεί; «Αυτή είναι η ημέρα την οποία εποίησε ο Κύριος», διαφορετική από τις ημέρες που δημιουργήθηκαν στην αρχή της κτίσεως, με τις οποίες καταμετράται ο χρόνος· αυτή είναι η αρχή μιας άλλης κτίσεως· διότι κατ' αυτήν την ημέρα ο Θεός δημιουργεί καινό ουρανό και καινή γη, καθώς λέει ο προφήτης. Ποιον ουρανό; Το στερέωμα της πίστεως στον Χριστό. Ποια γη; Την αγαθή καρδιά εννοώ, όπως είπε ο Κύριος, τη γη που πίνει τη βροχή η οποία πέφτει επάνω της και κάνει να ωριμάσει ο καρποφόρος στάχυς.

Ζ΄. Περί του σταυρού και του σκότους που επήλθε. «Θα δείτε τη ζωή σας κρεμασμένη απέναντι από τα μάτια σας, και δεν θα πιστέψετε, εάν κάποιος σας το διηγηθεί. Το πρωί θα πεις: Πώς έγινε εσπέρα; και το εσπέρας: Πώς έγινε πρωί;» Ο Αμώς: «Και εκείνη την ημέρα, λέγει ο Κύριος ο Θεός, θα δύσει ο ήλιος το μεσημέρι, και θα σκοτεινιάσει το φως μέσα στην ημέρα.» Ο Ιερεμίας: «Έδυσε ο ήλιος ενώ ήταν ακόμη το μέσον της ημέρας.» Ο Ησαΐας: «Όλη την ημέρα άπλωσα τα χέρια μου προς λαό που αντιλέγει και απειθεί.» Και πάλι: «Σηκώστε λάβαρο στα έθνη.» Και πάλι: «Και τότε αυτά θα συντελεστούν, λέγει ο Κύριος, όταν ξύλο σε ξύλο κλιθεί και αναστηθεί, και όταν από ξύλο στάξει αίμα.» Ο Ζαχαρίας: «Και θα συμβεί, εκείνη την ημέρα δεν θα υπάρχει φως· και η ημέρα εκείνη είναι γνωστή στον Κύριο· και δεν θα είναι ούτε ημέρα, ούτε νύχτα· προς την εσπέρα θα υπάρξει φως.» Ο Δαβίδ: «Και περίμενα κάποιον να με συλλυπηθεί, και δεν υπήρξε, και κάποιον να με παρηγορήσει, και δεν βρήκα· και έβαλαν στην τροφή μου χολή, και στη δίψα μου με πότισαν όξος.» Από τα οποία κανένα δεν μπορούν να δείξουν ότι συνέβη στον Δαβίδ. Και πάλι: «Με έβαλαν στον κατώτατο λάκκο.» Ο Ζαχαρίας: «Ρομφαία, εξεγέρσου εναντίον του ποιμένα, και εναντίον του άνδρα του λαού μου· πάταξε τον ποιμένα μου, και θα διασκορπιστούν τα πρόβατα του ποιμνίου.» Και πάλι: «Και εκείνη την ημέρα, ό,τι βρίσκεται πάνω στον χαλινό του ίππου θα είναι άγιο στον Κύριο.»

ΨΑΛΜΟΣ ΛΕʹ. «Λέγει ο παράνομος να αμαρτάνει». Ο ψαλμός δεν εννοεί απλώς τον παράνομο, αλλά τον υποκριτή και δόλιο, αυτόν που έχει πολύ βούρκο παρανομίας στην ψυχή του, και γι' αυτό λέγει μέσα του έχοντας σκοπό να αμαρτάνει. Και γιατί λέει «μέσα του»; Επειδή συλλογίζεται αυτά που φοβάται ή ντρέπεται να πει φανερά. «Θα μεθύσουν από την παχύτητα του οίκου». Οίκος του Θεού είναι το σώμα Του, παχύτητα το αίμα και το νερό που χύθηκε από την πλευρά Του, από τα οποία όλοι εμείς οι πιστοί μεθύσαμε με σωτήρια μέθη. Διότι χείμαρρος τρυφής είναι τα πάθη του Χριστού. Χείμαρρος βέβαια, επειδή συνέβησαν στην ακμή του χειμώνα της δικής μας αμαρτίας, όταν κάθε αρετή, και μάλιστα η αγάπη προς τον Θεό, είχε ψυχρανθεί και νεκρωθεί. Ώστε ο προφήτης Ζαχαρίας να λέει για την ημέρα του σταυρού: Εκείνη την ημέρα δεν θα υπάρχει φως· ψύχος και παγετός θα υπάρχει· ημέρα μεγάλη είναι.

Έτσι, λοιπόν, λέει: «Και εκείνη την ημέρα, δεν θα υπάρχει φως· αλλά θα υπάρχει ψύχος και πάγος. Ημέρα μεγάλη είναι, θα γίνει γνωστή στον Κύριο. Ούτε ημέρα ούτε νύχτα· και προς το βράδυ θα υπάρξει φως. Και θα βγει εκείνη την ημέρα ζωντανό νερό από την Ιερουσαλήμ· το μισό του προς την πρώτη θάλασσα, και το μισό του προς την έσχατη θάλασσα». Αυτά συνέβαιναν και αισθητά και νοητά. «Εκείνη την ημέρα δεν θα υπάρχει φως»· διότι ο ήλιος έδυσε στη μέση της ημέρας· και σκοτάδι και άγνοια είχε χυθεί στις καρδιές των Ιουδαίων. «Ψύχος και πάγος θα υπάρχει.» Μαρτυρεί δε ο Πέτρος, ο οποίος θερμαινόταν δίπλα στη θράκα εξαιτίας της δριμύτητας της ώρας του χειμώνα. Αλλά επιπλέον υπήρχε ψύχος και πάγος, επειδή είχε ψυχρανθεί τότε περισσότερο από ποτέ η αγάπη των Ιουδαίων προς τον Θεό· διότι αλλιώς δεν θα σταύρωναν τον Σωτήρα και Λυτρωτή που ήρθε από Αυτόν. «Ημέρα μεγάλη είναι.» Διότι πώς να μην είναι μεγάλη, κατά την οποία ο Αδάμ αναπλάστηκε, η αμαρτία καταργήθηκε, ο θάνατος καταλύθηκε, ο κεραμέας ανέλαβε το σκεύος, ο ποιμένας το πρόβατο, ο έμπορος το μαργαριτάρι; «Θα γίνει γνωστή στον Θεό.» Διότι πώς Αυτός που γνωρίζει τα πάντα δεν θα αναγνωρίσει ιδιαίτερα εκείνη την ημέρα, κατά την οποία παρέδωσε τον μονογενή Του Υιό σε θυσία; «Ούτε ημέρα ούτε νύχτα», επειδή ήταν πορεία ημέρας και όχι νύχτας. «Προς το βράδυ θα υπάρξει φως»· όταν μετά την ένατη ώρα το σκοτάδι σταμάτησε.

«Έναν δήμιο είχα, τον θάνατο· αλλά πολλά σώματα των κεκοιμημένων αγίων αναστήθηκαν. Αυτός σταυρώνεται, και ο θάνατος καταργείται· Αυτός θανατώνεται, και εκείνος λιώνει· εναντίον του εαυτού μου έστρεψα το ξίφος.» Επειδή λοιπόν είδε τον θάνατο να καταλύεται, του λέει: «Κατέβα από τον σταυρό», όχι επειδή λυπόταν τον Χριστό, αλλά επειδή φθονούσε την οικουμένη. «Δεν κατεβαίνω, αλλά σε διαπομπεύω.» Ενώ δε Αυτός βρισκόταν στον σταυρό, πολλά σώματα των κεκοιμημένων αγίων αναστήθηκαν. «Κατέβα από τον σταυρό.» «Στον σταυρό μάθε ότι είμαι Θεός· στον σταυρό μάθε τη δύναμή μου. Δεν σε έπεισε η θάλασσα που χαλιναγωγήθηκε, ο νεκρός που αναστήθηκε μετά από τέσσερις ημέρες, ο παράλυτος που στερεώθηκε, ο τυφλός που ανέβλεψε, οι άρτοι που πήγασαν, τα αμαρτήματα που συγχωρήθηκαν, τα παιδιά που έψαλλαν στην έρημο; Είμαι Θεός· αλλά μήπως ακόμη απιστείς; Ρώτησε τον ήλιο που κρύβεται και κάνει νύχτα μέσα στην ημέρα· ρώτησε τον προφήτη Ζαχαρία που προλέγει: "Και δεν θα είναι κατά την ώρα εκείνη ούτε νύχτα ούτε ημέρα"». Τότε· πότε; Όταν ο Χριστός σταυρώθηκε, τότε δεν ήταν ούτε νύχτα ούτε ημέρα. Ούτε νύχτα· γιατί; Επειδή ήταν η έκτη ώρα. Ούτε ημέρα· γιατί; Διότι υπήρχε σκοτάδι. Δεν μπορώ να δώσω όνομα σε εκείνη τη χρονική στιγμή· δεν ξέρω πώς να την ονομάσω. Να την ονομάσω νύχτα; Αλλά ήταν η έκτη ώρα. Να την ονομάσω ημέρα;

Διασώζεται δε για εσένα και η αιτία της πανσελήνου κατά το Πάθος, ότι, επειδή ακριβώς ο ήλιος επρόκειτο, καθώς συντελούνταν ένα τέτοιο ανοσιούργημα εις βάρος του Σωτήρος, να σκοτεινιάσει από την έκτη ώρα μέχρι την ενάτη και να αποστρέψει τις ακτίνες του σαν να ήταν μάτια, ώστε να μη δει το ανοσιούργημα, ορίστηκε να υπάρχει πανσέληνος κατά το Πάθος, για να μη θεωρηθεί από τους εθνικούς ότι επρόκειτο για έκλειψη ηλίου λόγω της παρεμβολής της σελήνης. Αντιθέτως, επειδή η σελήνη βρισκόταν σε τόσο μεγάλη απόσταση από τον ήλιο, ήταν ανάγκη να ομολογηθεί ότι το σκοτάδι «από την έκτη ώρα», το οποίο συνέβη κατά το Πάθος του Σωτήρος σύμφωνα με τη διήγηση των Ευαγγελίων, προκλήθηκε εξαιτίας Εκείνου που έπασχε. Και προφητικά από παλιά προαναγγέλλοντάς το η Γραφή βοούσε· λέει, λοιπόν, ο Αμώς: «Και θα συμβεί την ημέρα εκείνη, λέει ο Κύριος, να δύσει ο ήλιος το μεσημέρι, και θα σκοτεινιάσει το φως μέσα στην ημέρα»· και επειδή αυτή η ημέρα επρόκειτο να μοιραστεί σε φως και σκοτάδι, ο Ζαχαρίας, ένας άλλος προφήτης, λέει με τη σειρά του: «Και θα συμβεί την ημέρα εκείνη να μην υπάρχει φως, και η ημέρα εκείνη θα είναι γνωστή στον Κύριο· και δεν θα είναι ούτε ημέρα ούτε νύχτα· και προς το βράδυ θα υπάρξει φως», καθιστώντας την ολόκληρη αμφίβολη με τη διαδοχική εναλλαγή του σκοταδιού και του φωτός.

Διότι έπρεπε όλη η κτίση να πενθήσει τον σωματικό θάνατο του Δημιουργού. Γι' αυτό και ο προφήτης λέει: Θα δύσει ο ήλιος το μεσημέρι, και θα σκοτεινιάσει το φως κατά τη διάρκεια της ημέρας. Και άλλος πάλι: Κατά την ημέρα εκείνη δεν θα υπάρχει φως. Και ούτε ημέρα θα είναι ούτε νύχτα, και προς το βράδυ θα υπάρξει φως. Μέσα σε αυτό το σκοτάδι, λοιπόν, η θεία και παναγία ψυχή του Κυρίου, αφού χωρίστηκε από το ιερό και ζωοποιό σώμα, μετέβη στην καρδιά της γης, πράγμα το οποίο λογίζεται ως νύχτα.

Έπειτα, μετά το σκοτάδι, δημιουργείται και πάλι ημέρα από τον Δημιουργό, καθώς ο ήλιος διέτρεξε ξανά την οικεία του πορεία· γι' αυτό και ο προφήτης προφήτευσε ότι προς το βράδυ θα υπάρξει φως· έπειτα ακολουθεί η νύχτα πριν από το Σάββατο, και το Σάββατο, καθώς και η νύχτα πριν από την «μία των Σαββάτων», και αυτή η ίδια η λαμπρή και φωτοφόρος ημέρα της αγίας Κυριακής, κατά την οποία το άκτιστο φως εξέρχεται σωματικώς από τον τάφο, ως νυμφίος ωραίος με το κάλλος της αναστάσεως· διότι το τέλος του Σαββάτου, το οποίο ο ευαγγελιστής ονομάζει «οψέ Σαββάτων», γίνεται η αρχή της μίας των Σαββάτων· έχεις, επομένως, τη σαφή απαρίθμηση των τριών ημερών και των ισάριθμων νυχτών. Αλλά ας επανέλθουμε πάλι εκεί από όπου παρεκκλίναμε.