Ἰωσὴφ Βρυέννιος – Ἐπιστολαί

Τῷ ἐν ἄρχουσιν εὐγενεῖ καὶ πρακτικῷ καὶ φρονίμῳ, πρὸς τούτοις ἐναρέτῳ τε καὶ ἐντρεχεῖ καὶ λογίῳ Ἰωάννῃ τῷ Συριανῷ. Ἐν τῇ Κρήτῃ. Ἀδελφέ, υἱὲ καὶ φίλε, ὑγιαίνοις, εὐθυμοίης, σωθείης. Ζῶ καὶ αὐτὸς ἰδοὺ τῷ τοῦ Θεοῦ ἐλέει· ὑγιαίνω τῷ σώματι εὐθυμῶ τῇ καρδίᾳ καὶ σωτηρίας ἐλπίζω τυχεῖν. Ὡς ἂν δὲ μὴ πάντα ἀγνοῇς τὰ ἐμά, ἴσθι ὅτι διὰ πολλὰς μὲν καὶ ἄλλας αἰτίας παρῃτούμην πρὸ τοῦ ἀπελθεῖν ἐν τῇ Κύπρῳ, καὶ διὰ ταύτας δὲ μάλιστα. Πρώτην, ὥστε μὴ ἐξόδους περιττὰς ὑποστῆναι τῇ ἐξελεύσει, τῇ μακρᾷ ἀποδημίᾳ καὶ αὐτῇ ἑπομένως τῇ ἐπανόδῳ μου· δευτέραν, ὥστε μὴ ἀποτειχίσαι ἐμαυτῷ διὰ τοῦ τοῦ τοποτηρητοῦ ὀνόματος τούτου καὶ ταύτης τῆς πράξεως τὴν εἰς τὰς νήσους ἐπάνοδον, εἴποτε ταύτης δεήσειε· τρίτην, ὥστε μὴ τοὺς ἀκούσοντας τοῦτο Λατίνους ὡς ἐπὶ τούτῳ σκοπῷ τὴν μακρὰν ἐκείνην πορείαν ἐποιησάμην, συμβαλόντας καὶ τὰ ἐν τῇ Κρήτῃ πραχθέντα μοι, ἐχθροὺς ἀσπόνδους ἐμαυτοῦ καταστῆσαι, γινομένους ὑπόπτους περὶ ἐμοῦ καὶ εἰς τὸ μετέπειτα.

τετάρτην, ὥστε μὴ ἐμπεσὼν εἰς χεῖρας τῶν φραγκεπισκόπων, τοῖς ἐχθροῖς ἐπίχαρμα γένωμαι· πέμπτην, ὥστε μὴ τὴν ὀρθὴν πίστιν καὶ τὸν τῆς ἀληθείας λόγον κρατύνων ἀνεπαισχύντως πατριάρχῃ, βασιλεῖ, ἴσως καὶ τοῖς ἐν τέλει φροντιστικὸς δόξω ἢ καὶ γενήσομαι· ἕκτην, ὥστε μὴ διὰ τὸ ἀσυγκατάβατον εἰς ἐξουδένωσιν καὶ ἀρὰν πᾶσι τοῖς ἐν Κύπρῳ γενέσθαι με, τοῖς νῦν ὁμοῦ καὶ τοῖς εἰς τὰς μετὰ ταῦτα αὐτῶν γενεάς. Διὰ ταύτας οὖν τὰς εὐλόγους αἰτίας καὶ διὰ πλείους ἑτέρας, οὐκ ἤθελον ὑπακοῦσαι προθύμως. Πλήν, ἵνα μὴ γένωμαι δυσπειθὴς καὶ παρήκοος, καὶ ταῦτα εἰς πατριάρχην καὶ βασιλέα, τὴν ἐμὴν ἀρνησάμενος γνώμην πᾶσαν καὶ θέλησιν, ἐμαυτὸν ἐπιρρίψας εἰς τὸ τοῦ Θεοῦ μόνον ἔλεος, κλίνας τὴν ψυχὴν καὶ μὴ θέλουσαν σὺν τῇ κεφαλῇ, ὑπήκουσα ἐν Χριστῷ, κρίνας παρ’ ἐμοί, ὡς ὁ παρακούων τῆς Ἐκκλησίας ἐπιταττούσης ἐπὶ καλῷ, τρυγᾷ θάνατον, καὶ ὁ φεύγων πειρασμὸν ἐπωφελῆ φεύγει ζωὴν αἰώνιον, καί, εἰ μὴ δῴη τις αἷμα, οὐκ ἂν λάβοι πνεῦμα.

Ἀπῆλθον οὖν οὐκ ἐπὶ τὸ ἐπανελθεῖν, ἀλλ’ ἐπὶ τὸ θανεῖν, καὶ ὑπὲρ πάντων τῶν τῷ ὀνόματι κοινωνούντων ἡμῖν ἐκεῖ ἀπολογησόμενος. Ἐπεὶ δὲ καὶ τὰ τῶν Κυπρίων φρονήματα καὶ τὰς δόξας καὶ τὰς γνώμας καὶ τῇ πράξει ταύτῃ ἐπισυμβαίνοντα δυσχερῆ, ὥσπερ ὕστερον εἶδον, οὕτω καὶ πρώην ἐγίνωσκον, ἔλεγον ἀπολογούμενος τῷ τε σοφῷ βασιλεῖ καὶ τῇ ἁγίᾳ Συνόδῳ· ἴστε ὡς εἰς τὸ παθεῖν καὶ εἰπεῖν τὸ ῥητὸν τῆς Σωσάννης τὸ «στενά μοι πάντοθεν» ἀποστέλλετε· καὶ τοῦτο δῆλον ἐκ τῶν ἑπομένων ἡμῶν τῷ σκοπῷ.

Ἢ γὰρ φανερῶς τοῖς Κυπρίοις ἡμᾶς ἐν τῇ νήσῳ συλλειτουργῆσαι ἢ κρυπτῶς χρή, ἅπερ ἄμφω γενέσθαι σφαλερὰ ἢ ἀδύνατα. Ὅμως, καθ’ ὑπόθεσιν, ἔστω τὸ πρῶτον δυνατόν, ὑπεικόντων ἐκείνων εἰς πάντα ὅσα θελήσομεν, παρίτω δὲ καὶ ἡ ὥρα τῆς παρρησίᾳ γενησομένης λειτουργίας ἐκείνης. Γενήσεται οὖν, ὡς ἔγωγε οἶμαι, ἢ ἐν τῇ λειτουργίᾳ εὐθὺς ἢ μετὰ τὸ λειτουργῆσαι ἡμᾶς, ὄχλησις προφανὴς καὶ στάσις ἀκολουθήσει πρός τε τῶν αἱρετιζόντων αὐτῶν καὶ τῶν τῆς χώρας ἀρχόντων. Τί τὸ ταύτῃ ἑπόμενον; ἡμᾶς μὲν παθεῖν κακῶς, ἐκείνους δὲ τοὺς ἡμῖν συλλειτουργῆσαι τολμήσαντας καὶ μὴ θέλοντας βίᾳ πάλιν ἀρνήσασθαι ἃ φυλάττειν πρὸς ἡμᾶς ὡμολόγησαν. Καὶ εἰς τὸν λαὸν δὲ ὅσον ἐκ τῶν πραχθησομένων ἀπράκτως ἐκεῖ παρ’ ἡμῶν διωγμὸς ἐπακολουθήσει καὶ σύγχυσις. Διαλαληθήσεται δὲ καὶ εἰς τὸ ἑξῆς μηκέτι τῆς Πόλεως προσδέχεσθαι κληρικοὺς ἐν πάσῃ τῇ Κύπρῳ, ὡς δῆθεν ὄντας ἐπιβούλους καὶ κακοτρόπους αὐτούς.

Καὶ ταῦτα μὲν γενήσεται εἰ συλλειτουργήσομεν αὐτοῖς φανερῶς· εἰ δὲ κεκρυμμένως, ὅπερ ἀσύμφορον, δεῖ καὶ ταύτην ὁπωσδήποτε γνωσθῆναι τὴν πρᾶξιν, καὶ ὅμοια πάλιν τοῖς εἰρημένοις ἢ καὶ χείρω συμβήσεται· πολλοὶ δὲ αὐτῶν καὶ εἰς ἀπιστίαν ὑποπτευθέντες ἐκ τούτου, ἐτασμοῖς καὶ φρουραῖς καὶ θανάτοις ὑποβληθήσονται. Καὶ ἡμεῖς δὲ ἅτε περὶ τὴν πίστιν καὶ τὴν ζωὴν αὐτῶν φωραθέντες ἐπίβουλοι τεθνηξόμεθα. Εἰ δὲ καὶ λάθωμεν πάντας, ὅπερ ἀμήχανον, οὐδὲν ἔσται τὸ κατορθούμενον καὶ τελούμενον, εἰ μὴ ἀπάτη πρότερον ἡμετέρα καὶ ὕστερον ἐκείνων πρὸς ἡμᾶς ἐπικαύχησις καὶ τοῦ κοινοῦ γένους ὄνειδος, ὡς εἰκῆ καὶ μάτην κοινωνησάντων αὐτοῖς. Εἰ δὲ διὰ τὰ προφανῆ αὐτῶν πάθη συλλειτουργῆσαι αὐτοῖς μὴ καταδεξόμεθα, οὐκ ἆρα παρ’ αὐτῶν τοῖς Φραγκέσκοις ἢ τοῖς Γενουέσοις ὡς δῆθεν κατάσκοποι ἤ, κἂν γοῦν τὸ ῥᾷστον καὶ πρόχειρον, τοῖς φραγκεπισκόποις ὡς τῆς αὐτῶν πίστεως πολέμιοι προφανεῖς, εἰς θάνατον παραδοθησόμεθα;

Ταῦτα μὲν αὐτὸς καὶ τοιαῦτα ἀπολογούμενος ἔλεγον τῇ Συνόδῳ, ζητῶν πρόφασιν εὔλογον ὥστε μὴ ἀπελθεῖν. Ἀλλ’ αἱ πλείους νικήσασαι ψῆφοι καὶ ἄκοντά με ἀπέστειλαν. Ἀπελθὼν τοίνυν ὀψὲ καὶ μόλις ἐκεῖ <γενόμενος> εὗρον ἅπαντας, κοσμικούς, μοναχούς, ἱερεῖς καὶ ἐπισκόπους παρεσκευασμένους εἰς τὸ συλλειτουργῆσαι ἡμῖν καὶ πρὸς μηδενὸς εἰς τοῦτο κωλυομένους.

Ἐνταῦθα γοῦν αὐτὸς ἐνέπεσον εἰς μέγαν ἀγῶνα, λογιζόμενος, ὡς ἐπεὶ συνεκατέβησαν οἱ Κύπριοι τοῖς Λατίνοις, δοκοῦσι δὲ μὴ συγκαταβῆναι, τί μέλλει γενέσθαι. Εἰ μὲν συλλειτουργήσω αὐτοῖς ὧδε σήμερον, πρὸ μηνῶν τριῶν παρόδου, ἀκούεται τὸ πραχθὲν εἰς τὴν κούρτην, ἀποδέχονται τοῦτο οἱ ἐκεῖσε ἀσμένως, ἐντὸς μηνῶν ἓξ πέμπουσι λεγάτους εἰς τὸν οἰκουμενικὸν καὶ τὰς τῆς Ἀνατολῆς λοιπὰς Ἐκκλησίας, λέγοντας πολλὰ μὲν καὶ ἄλλα, εὔλογά τε καὶ ἰσχυρά, πρὸ δέ γε τῶν ἄλλων καὶ τοῦτο· «ὁ ἁγιώτατος πατὴρ καὶ πάντες οἱ ὑπ’ αὐτὸν τῆς πρεσβυτέρας Ῥώμης καθολικοί, ἀνεῳγμέναις ἀγκάλαις καὶ χερσὶν ἡπλωμέναις ἀπεδέξαντο τὴν ἐπιστροφὴν ὑμῶν καὶ προσδέχονται ὑμᾶς δι’ ἡμῶν καὶ τουτωνὶ τῶν γραμμάτων, ὡς γνησίους ἀδελφούς, χαίροντες μέγα καὶ ἀδιάπαυστον, ὅτι καὶ ἐν τῷ οὐρανῷ μεγίστη γέγονε καὶ γίνεται χαρὰ ἐπὶ τῇ ἐπιγνώσει τοῦ καλοῦ καὶ τῇ ἑνώσει ἡμῶν· ἐπεὶ νενεκρωμένοι ἦτε καὶ ἀνεζήσατε, ἀπολωλότες καὶ εὑρέθητε σήμερον, τῷ τε Θεῷ καὶ τῷ ἁγιωτάτῳ ἡμῶν πατρί, τῷ πάπᾳ, δηλαδή».

Πρὸς ταῦτα τί καὶ ἀπολογήσονται οἱ ἡμέτεροι; ἴσως ἐροῦσιν «ἀρνούμεθα τοῦτο»; ἀλλὰ τὰ γράμματα τὰ ὑπογεγραμμένα καὶ βεβουλλωμένα συνοδικῶς ὑπὸ πατριάρχου καὶ βασιλέως καὶ τῆς συγκλήτου βιάσονται αὐτούς, καὶ ἄκοντες σιωπήσονται. Καὶ ἔσται ἀνάγκη ἢ πάντας καθαιρεθῆναι τοὺς ταῦθ’ ὑπογράψαντας ἢ πάντας δικαίως ἀφορισθῆναι ἢ πάντας λατινίσαι, ἢ μυρία σχίσματα μερισθῆναι τὸ ἡμέτερον γένος καὶ ἕως αἰῶνος καὶ αὐτὸν αἰσχύνεσθαι τὸν ἥλιον ὁρᾶν· καὶ ταῦτα κατηγορούντων ἐκείνων σὺν λόγῳ πεισόμεθα, ὅπου γε καὶ μηδενὸς ἐγκαλοῦντος, ἀληθείας δικαζούσης, τοῖς τοῦ πάπα οἰκείοις καὶ ἄλλοις ἀκοινωνήτοις ἡμῖν, συναρίθμιοι κριθησόμεθα.

Εἰ δὲ μὴ συλλειτουργήσω, πῶς αὐτοὺς εὐλόγως ἀπώσομαι ἢ μᾶλλον πῶς μὴ πρὸς αὐτῶν κατὰ τὸ δοκοῦν δικαίως τεθνήξομαι; τί δὲ καὶ τοῖς πέμψασιν ἀπολογήσομαι, ὧν ἐνετείλαντο τἀναντία διαπραξάμενος; ἐκεῖνοι πάντως ὡς ἐπὶ πράγμασί τε τετελεσμένοις ἀπέστειλαν καὶ παρήγγειλάν μοι «ἐὰν μόνον δέξονταί σε, συλλειτούργησον αὐτοῖς μηδὲν ὑφορώμενος καὶ μηδὲν προσθήσῃς περὶ σαυτοῦ». Ὁ ἅγιος βασιλεὺς ἐπέταξέ μοι «εἴ τι ἂν εὕροις, πίασαι», ὁ οἰκουμενικὸς ἔγραψεν αὐτοὺς συλλειτουργούς, ἡ Σύνοδος πέπομφε γράμματα δεχομένη αὐτούς, οἱ σύντροφοί μου προστίθενται τοῖς ἄλλοις, οἱ ἐπίσκοποι καὶ οἱ σὺν αὐτοῖς ἤδη ἐνδύονται συλλειτουργῆσαι ἡμῖν· οὐδεὶς ὁ κωλύων, εἰ μὴ μόνος ἐγώ. Στενά μοι πάντοθεν· νῦν ἰδού, πάρεστι τὰ ὀλύμπια· ψυχὴ στῆθι, καρδία στηρίχθητι. Ὁ Θεὸς μετ’ ἐμοῦ καὶ οὐ φοβηθήσομαι τί ποιήσει μοι ἄνθρωπος.

Ταῦτα γοῦν καὶ τὰ τούτοις σύντροφα λογισάμενος, κατέφυγον ἐπὶ τὸν μόνον σῴζειν δυνάμενον καὶ ἔδωκέ μοι αὐτίκα καὶ ἰσχὺν καὶ βουλὴν τῇ αὐτοῦ χάριτι. Καὶ εὑρὼν πρόφασιν εὔλογον, ὡς δῆθεν ἔχων λόγους ἀναγκαίους κοινῇ αὐτοῖς ἀναθέσθαι, καὶ οὐκ ἂν αὐτοῖς συλλειτουργήσω, εἰ μὴ πρότερον πάντων συνέλευσις γένηται, ἐπὶ τῷ τοὺς λόγους ἀκοῦσαι, ταῦτ’ εἰπὼν ἔπεισα καὶ τοπικὴν σύνοδον γενέσθαι ἠνάγκασα, καθώς σοι καὶ ἐν τῇ πράξει ταύτης γράφω τῆς συνελεύσεως.

Συνελθόντων οὖν ἐν ταὐτῷ πάντων τρόπῳ τοιῷδε, παρρησίᾳ καὶ νενίκηκα καὶ ἐδικαιώθην καὶ ἦρα ὄνειδος αἰώνιον ἀπὸ τοῦ γένους ἡμῶν καὶ ἐμείναμεν πάλιν τοῦ εἶναι ὀρθόδοξοι ἔνθεν τοι καὶ ἐπίσημοι λογίζεσθαι. Ὅτι κἂν μὴ δι’ οὐδὲν ἄλλο, ἀλλὰ καὶ μόνον διὰ τοῦτο ὁ Θεὸς ᾠκονόμησε τῆς Κρήτης ἐκβῆναί με, ἐπεί, εἴ τις ἔμελλεν ἄλλος πεμφθῆναι, ὢ φεῖσαι Κύριε, οὐδὲν ἐμέλλομεν εἶναι τὸ τήμερον. Ἀλλ’ ἐπειδὴ ἐγὼ μὲν ὑπὲρ τοῦ ἀγαθοῦ ἐκείνου σκοποῦ τοσούτους ὑπέστην θανάτους ὅσας ἔζησα ἐν τῇ ἀποδημίᾳ ἡμέρας, τὸ δὲ πρᾶγμα, ἄλλως ἔχον ἢ ὡς ἐδόκει, ἄλλως καὶ ἤνυσται πάντως, ὥς γε Θεῷ καὶ ἡμῖν, οὐχ ὡς ἤρεσκε τοῖς κυρίοις ἡμῶν καὶ αὐτοῖς τοῖς Κυπρίοις, ἐδόκουν ἐκεῖθεν ἐπανελθὼν τοῖς ἀλόγως τὰ πράγματα κρίνουσι, μηδὲν γενναῖον ἐπιδειξάμενος ἀλλ’ ἀποδημήσας ὡς ἔτυχε καὶ ἐπαναστρέψας ὡσαύτως.

Ὅτε γοῦν ἤλθομεν εἰς τὴν Πόλιν, αὐτῇ τῇ ἡμέρᾳ ἐρωτηθεὶς παρὰ τῶν μεγίστων περὶ τῆς πρεσβείας μου ταύτης, λεγόντων «πῶς οὐκ ἐκοινώνησας αὐτοῖς, ὥσπερ ἄρα σοι παρηγγείλαμεν;» ἀπεκρινάμην πολλὰ μὲν καὶ ἄλλα καλῶς ἔχοντα καὶ τοὺς πολλοὺς πείθοντα σιγᾶν· ὕστερον δὲ τῶν πολλῶν ἦσαν καὶ ταῦτα. «Οὐκ ἐμὸν θέλημα, ἀλλ’ ὡς ἔδοξε τῷ Πατρὶ καὶ τῷ Υἱῷ καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, τῇ ὑπερτάτῳ καὶ μακαρίᾳ Τριάδι, οὕτως ἐποίησα.

Καὶ οὐ τῷ θελήματι τῆς κάτω, ἀλλὰ τῆς ἄνω Ἐκκλησίας τῶν πρωτοτόκων διεπραξάμην· ἐκεῖ ἐγὼ κρίνομαι. Μᾶλλον δὲ τό τε τοῦ Θεοῦ θέλημα καὶ τὸ ὑμέτερον ἐπλήρωσα ἐν ταὐτῷ. Ὅτι ὁ σκοπὸς τῆς ὑμῶν ὑπεροχῆς, ὑπὲρ οὗ καὶ ἀπεστάλην, οὐκ ἦν τὸ ἀμετανοήτους ἑνῶσαι τῇ Ἐκκλησίᾳ, ἀλλὰ τοὺς ἐφ’ οἷς ἥμαρτον μετανοοῦντας ὡς δεῖ. Ὅθεν οὐδὲ πρὸς τῆς ὑμῶν ὑψηλότητος δικαίως κριθήσομαι, ὅτι ἄλλως ἢ ὡς ἀπῄτει τὸ πρᾶγμα διεπραξάμην· οὐδὲ γὰρ εἰ πρὸς τοῦ Κυρίου μου πεμφθεὶς ἐφ’ ᾧ τὰ πλανηθέντα τῶν προβάτων ἀνακαλέσασθαι ἢ ἀνθρώποις νοσοῦσι φάρμακα κεράσαι σωτήρια ἢ σῖτον ἐναπολειφθέντα που τῆς χώρας συναγαγεῖν εἰς τὴν ἀποθήκην, εἶτα ἀπελθὼν εὗρον τὰ μὲν ἤδη λυκόβρωτα γεγονότα, τοὺς δὲ προτεθνηκότας καὶ ὀδωδότας, τὸν δὲ εἰς ζιζανίων φύσιν μετατραπέντα, ὅτι μὴ τὸ πραχθὲν εἰργασάμην κατηγορίας τινὸς διὰ ταῦτα ἢ ἐγκλήσεως ἄξιος ἔδοξα τῷ κυρίῳ μου.»

Καὶ νῦν δὲ οὐκ αὐτὸς αἴτιος τοῦ μὴ κατὰ τὴν ἐξ ἀρχῆς ἡμῶν πρόθεσιν ἀποβῆναι τὸ σπουδαζόμενον, ἀλλ’ οἱ πρὸς τὸ μηδὲν ὑφελέσθαι τῶν προσόντων αὑτοῖς κακῶν θέλοντες καὶ ἡμᾶς λεληθότως ὑποτάξαι τῷ Ῥώμης πειρώμενοι· ὡς ἔγωγε ἑλοίμην ἂν τοῦ Θεοῦ χωρισθῆναι καὶ τῇ γεέννῃ μόνος παραδοθῆναι ἢ τὴν ὀρθόδοξον Ἐκκλησίαν, ἥτις μόνη τῇ ἄνω τῶν πρωτοτόκων Ἐκκλησίᾳ συνάπτεται, τῇ τῶν Κυπρίων ἑνῶσαι, ἥτις οὐδὲ ἐκκλησία ἐστὶ κατὰ τὸν τῆς ἀληθείας λόγον αὐτόνομος, ἀλλ’ ὑποτεταγμένη ἑτέρᾳ, ἡμῖν ἀντιθέτῳ κατὰ πολλά. Οὔκουν ὅτι μὴ τὰ ἄμεικτα συνῆψα μεμπτέος, ἀλλ’ ὅτι τοὺς στρεβλοὺς τῶν εὐθέων διέκρινα καὶ τοὺς ἀναξίους τῶν ἁγίων διέστησα, μηδὲν προτιμήσας τῆς ἀληθείας, μᾶλλον ὑποδεκτέος. Πόθεν τοῦτο δῆλον;

ἐκ πολλῶν μὲν καὶ ἄλλων κἀκ τούτου δὲ πάνυ, ὅτι δυνατοῦ ὄντος καὶ ῥᾴστου ἐν τρισὶν ὥραις ὅλαις συγκαταβῆναί με μόνον τοῖς ἐν τῇ Κύπρῳ, μυρίων εἰς τοῦτο παρακαλούντων καὶ τυραννούντων με, δώρων, ἀπειλῶν, φόβων, ὑποψιῶν, ὑποσχέσεων, θωπείας, δόξης, φήμης εὐφήμου, ἐνεστώσης ὁμοῦ καὶ μελλούσης, πρὸ παντὸς τοῦ γένους ἡμῶν τοῦ πρὸς πειθὼ δεινοτάτου, ὑφ’ οὗ καὶ μᾶλλον πᾶς κριτὴς παρασύρεται, πάντα ἐκεῖνα ἀνδρείως ἀποσεισάμενος, σὺν Θεῷ δὲ εἰρήσθω, καὶ γενναίαν ἐν πᾶσι τὴν ἔνστασιν ἐνδειξάμενος, καὶ κατά τι μηδὲν ὑπενδούς, πτωχείαν ἅμα καὶ δυσαπόνιπτον δυσφημίαν ὅλῃ ψυχῇ καὶ καρδίᾳ ᾑρετισάμην, ἵνα μόνον τηρήσω τὴν ἄσπιλον πίστιν καθαρὰν ἐν Χριστῷ καὶ ἀμώμητον. Καὶ ταῦτα φημί, οὐχ ὥς τι προσκρούσας τῇ Ἐκκλησίᾳ ἢ τῇ γε βασιλείᾳ τῶν ὀρθοδόξων, ἀλλὰ τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ τὸ ἀγαθὸν καὶ εὐθὲς καὶ εὐάρεστον, ὅσον κατὰ τὴν ἐμὴν πρόθεσιν καὶ γνῶσιν, διαπραξάμενος, βούλομαι καὶ αὖθις μηδὲ ὑμῖν παραχωρῆσαι ἄλλως δοξάζειν ἢ ὡς ἔχει τὰ κατ’ ἐμὲ καὶ ὅτι τοιαύτης τὸ πρᾶγμα τοῦτο ἐδεῖτο τῆς συμπληρώσεως.

Καὶ ταῦτα ἐκ καθαρᾶς καὶ ἀδόλου ἀγάπης καὶ πίστεως, ἧς ἔχω, πρὸς τὴν θειοτάτην ὑμῶν ὑπεροχὴν ἀναφέρω, καὶ ὥσπερ μὴ δόξαι ἀπράγμων πάντῃ ἢ καὶ ἠλίθιος· ἐπεί, κἂν ἄλλως τὰ πρὸς ἐμὲ διά τι διατεθείητε, αὐτός, Θεοῦ συνεργοῦντός μοι, δοῦλος πιστὸς ὑμῖν καὶ αὖθις μενῶ καὶ εὐγνώμων εἰς ἅπαντα, καθ’ ἃ δὴ καὶ Θεῷ χριστιανὸς ἀληθέστατος.

Ταῦθ’ οὕτω καὶ ἀποτόμως ῥηθέντα καὶ γράμμασιν εὐθὺς τυπωθέντα, πολλῶν ἐπαίνων καὶ ἐγκωμίων κατέστη μοι αἴτια. Ἔκτοτε γοῦν ἐπανελθὼν ἐν τῷ φροντιστηρίῳ μου, εἰρηνεύω τῇ χάριτι τοῦ Χριστοῦ, καὶ θελήματί μου οὔτ’ ἐπίσκοπος οὔτε πρέσβυς οὔθ’ ἡγούμενος γίνομαι.

Καὶ ταῦτά σοι διῆλθον, ἀγαπητὲ ἐν Χριστῷ καὶ ὁμόψυχε, ἵνα καὶ αὐτὸς γνῷς τὰ τῆς ξενιτείας μου καὶ ἄλλοις εἴπῃς τῶν φίλων καὶ ἵνα μάθῃς ὅτι μνημονεύομεν ἀεὶ τῆς ἀγάπης σου. Ἡ τοῦ Κυρίου μου χάρις σωτηρίαν ψυχῆς σοι χαρίσοιτο.