Νικόδημος ὁ Ἁγιορείτης – Σχόλια εἰς τὰ τοπικὰ σύνοδα

ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΕΝ ΣΑΡΔΙΚΗΙ ΤΟΠΙΚΗΣ ΣΥΝΟΔΟΥ ΠΡΟΛΕΓΟΜΕΝΑ Ἡ ἁγία καὶ τοπικὴ Σύνοδος, ἡ ἐν Σαρδικῇ πόλει τῆς Ἰλλυρίας συγκροτηθεῖσα, ἐγένετο ἐν ἔτει 347. ἐπὶ Κωνσταντίου καὶ Κώνσταντος τῶν αὐταδέλφων καὶ βασιλέων, τοῦ μὲν ἐν Κωνσταντινουπόλει βασιλεύοντος, τοῦ δὲ ἐν Ῥώμῃ, μετὰ ἕνδεκα χρόνους τῆς τελευτῆς τοῦ Πατρὸς αὐτῶν Κωνσταντίνου τοῦ μεγάλου. Ἦσαν δὲ Πατέρες ἐν αὐτῇ, ἀπὸ μὲν τῆς Δύσεως, τριακόσιοι, ἀπὸ δὲ τῆς Ἀνατολῆς, ἑβδομήκοντα ἓξ κατὰ τὸν Σωκράτη καὶ τὸν Σωζόμενον ἀπὸ τοὺς ὁποίους Ἔξαρχοι ἦσαν ὅ τε Ὅσιος, ὁ τῆς ἐν Ἱσπανίᾳ Κουρδούβης Ἐπίσκοπος, πάσης αἰδοῦς ἄξιος ὢν διὰ τὸ γηρατεῖον καὶ τὸν πολὺν κόπον ὁποῦ ἐδοκίμασε, καὶ ὁ Ἀρχίδαμος καὶ Φιλόξενος οἱ Πρεσβύτεροι, καὶ οἱ τρεῖς τὸν τόπον ἐπέχοντες τοῦ Πάπα Ἰουλίου, Μάξιμος ὁ Ἱεροσολύμων, Παῦλος ὁ Κωνσταντινουπόλεως, καὶ Ἀθανάσιος ὁ Ἀλεξανδρείας, παρόντες μὲν ἐν αὐτῇ, καθῃρημένοι δὲ ὄντες ὑπὸ τῶν Εὐσεβιανῶν, καὶ Πρωτογένης ὁ τῆς Σαρδικῆς Ἐπίσκοπος, καὶ ἄλλοι. Σχίσμα δὲ μεταξὺ καὶ διαίρεσις τῶν Πατέρων τῆς Ἀνατολῆς καὶ τῆς Δύσεως ἠκολούθησε, καὶ ἀλλήλοις οὐ συνεφώνησαν.

Οἱ μὲν γὰρ Ἀνατολικοί, Ἀρειανισταὶ ὄντες, ἀπερχόμενοι εἰς τὴν Σαρδικήν, ἔγραψαν εἰς τοὺς Δυτικοὺς νὰ μὴ συγκαθίσουν εἰς τὴν Σύνοδον τὸν ἅγιον Παῦλον καὶ τὸν μέγαν Ἀθανάσιον, Μάρκελλον τὸν Ἀγκύρας, καὶ τὸν Ἀσκληπᾶν Γαζαῖον, ὡς καθῃρημένους, οἱ δὲ Δυτικοὶ ἀντέγραφον εἰς αὐτοὺς ὅτι πταίστας δὲν γνωρίζουν αὐτούς, οὔτε καθῃρημένους, καὶ διὰ τοῦτο ἔχουν συγκαθέδρους αὐτοὺς καὶ συγκοινωνούς. Ἀλλ’ οἱ Ἀνατολικοὶ τοῦτο μαθόντες, γυρίζουν ὀπίσω εἰς Φιλιππούπολιν, καὶ καθαιροῦσι μὲν πάλιν Ἀθανάσιον, Παῦλον, Μάρκελλον καὶ Ἀσκληπᾶν, τὸν Ῥώμης Ἰούλιον, τὸν Ὅσιον Κουρδούβης, τὸν Πρωτογένη τῆς Σαρδικῆς καὶ ἄλλους. Μὴ ἐνθυμηθέντες δὲ τελείως τὸ ὁμοούσιον (ἀγκαλὰ καὶ ὁ Σωκράτης λέγει, ὅτι φανερῶς τὸ ἀναθεμάτισαν βιβλία βʹ. κεφ. κʹ.) ἀνεθεμάτισαν μόνον ἐκείνους ὁποῦ ἔλεγαν τρεῖς Θεούς, καὶ ἐκεῖνον ὁποῦ λέγει, ὅτι ὁ Χριστὸς δὲν εἶναι Θεός, καὶ ὅτι ὁ Πατήρ, ὁ Υἱὸς καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον εἶναι εἷς καὶ ὁ αὐτός, καὶ ἐκεῖνον ὀποῦ λέγει ὅτι ἀνίσως ᾖναι ἀγέννητος ὁ Υἱός, καὶ ἀνίσως ἧτο ποτὲ χρόνος ἢ αἰών, ὅτε δὲν ἧτο.

Οἱ δὲ ἐν Σαρδικῇ Δυτικοὶ Πατέρες τὴν Σύνοδον συγκροτήσαντες, τὴν μὲν ἐν Νικαίᾳ πίστιν ἐβεβαίωσαν χωρὶς νὰ προσθέσουν τίποτε εἰς αὐτὴν ἢ νὰ ἀφαιρέσουν, τὸν δὲ Ἀθανάσιον καὶ Παῦλον, καὶ Μάρκελλον καὶ Ἀσκληπᾶν ἐδικαίωσαν καὶ ἀθώωσαν, καὶ διὰ τῶν βασιλέων συνήργησαν καὶ ἔλαβον τοὺς θρόνους αὐτῶν, τοὺς δὲ ἐν τῇ Φιλιππουπόλει Ἀνατολικοὺς ἐξ ἐναντίας ἀντεκάθῃραν, οὐ πάντας δέ, ἀλλὰ μόνον ἕνδεκα· οὐ γὰρ ὅλοι ἦσαν Ἀρειανοί, ἀλλά τινες μόνον, οἱ δὲ ἄλλοι ὀρθόδοξοι (καθὼς οἱ ἐν Σαρδικῇ Πατέρες δηλοῦσιν ἐν τῇ πρὸς πάσας τὰς Ἐκκλησίας ἐπιστολῇ)· δι’ ὃ καὶ πολλὰ δόγματα τοῦ Ἀρείου ἀνεθεμάτισαν, καὶ τὸ Σύμβολον αὐτῶν ὡς ὀρθόδοξον ἐδέξατο ὁ θεῖος Ἱλάριος. Κοντὰ δὲ εἰς ταῦτα πάντα, καὶ τοὺς παρόντας Κανόνας ἐξέδωκαν, οἵτινες ἀναγκαῖοί εἰσι πρὸς τὴν τῆς Ἐκκλησίας εὐταξίαν καὶ κατάστασιν· ἐπικυροῦνται δὲ ἀορίστως μὲν ἁπὸ τὸν αʹ. τῆς δʹ. καὶ αʹ. τῆς ζʹ. ὡρισμένως δὲ ἀπὸ τὸν βʹ. τῆς ϛʹ. καὶ διὰ τῆς ἐπικυρώσεως ταύτης οἰκουμενικὴν τρόπον τινὰ ἀναλαμβάνουσι δύναμιν.

Οἱ κʹ. Κανόνες τῆς ἐν Σαρδικῇ τοπικῆς Ἁγίας Συνόδου ἑρμηνευόμενοι. ΚΑΝΩΝ Αʹ. Οὐ τοσοῦτον ἡ φαύλη συνήθεια, ὅσον ἡ βλαβερωτάτη τῶν πραγμάτων διαφθορὰ ἐξ αὐτῶν τῶν θεμελίων ἐστὶν ἐκριζωτέα, ἵνα μηδενὶ τῶν Ἐπισκόπων ἐξῇ ἀπὸ πόλεως μικρᾶς εἰς ἑτέραν πόλιν μεθίστασθαι. Ἡ γὰρ τῆς αἰτίας ταύτης πρόφασις φανερά, δι’ ἣν τὰ τοιαῦτα ἐπιχειρεῖται. Οὐδεὶς γὰρ πώποτε εὑρεθῆναι Ἐπισκόπων δεδύνηται, ὃς ἀπὸ μείζονος πόλεως εἰς ἐλαχιστοτέραν πόλιν ἐσπούδασε μεταστῆναι. Ὅθεν συνέστηκε διαπύρῳ πλεονεξίας τρόπῳ ὑπεκκαίεσθαι τοὺς τοιούτους, καὶ μᾶλλον τῇ ἀλαζονίᾳ δουλεύειν, ὅπως ἐξουσίαν δοκεῖεν μείζονα κεκτῆσθαι. Πᾶσι τοίνυν τοῦτο ἀρέσκει, ὥστε τὴν τοιαύτην σκαιότητα αὐστηρότερον ἐκδικηθῆναι· ἡγούμεθα γὰρ μηδὲ λαϊκῶν ἔχειν τοὺς τοιούτους χρῆναι κοινωνίαν.

Ἑρμηνεία. Προοιμιάζωντας ὁ παρὼν Κανὼν λέγει, ὅτι καὶ κάθε μὲν κακὴ συνήθεια πρέπει νὰ ἀνατρέπεται· ὅταν δὲ αὐτὴ καὶ τὰ τῆς Ἐκκλησίας πράγματα, καὶ τὴν εὐταξίαν διαφθείρῃ, τότε πρέπει καὶ ἀπὸ αὐτὰ τὰ θεμέλια νὰ ἐκριζόνεται, καὶ παντελῶς νὰ ἀφανίζεται. Ἀκολούθως δὲ διορίζει, ὅτι δὲν εἶναι ἄδεια εἰς κἀνένα Ἐπίσκοπον νὰ ἀφίνῃ τὴν μικρὰν ἐπαρχίαν του καὶ νὰ παίρνῃ ἄλλην μεγαλητέραν, ἐπειδὴ ἡ αἰτία, διὰ τὴν ὁποίαν τοῦτο κάμνει, εἶναι ἡ πλεονεξία καὶ ἡ ὑπερηφανία, καθὼς εἶναι εἰς ὅλους φανερόν. Πλεονεξία μέν, ἵνα ἐκ τῆς μεγαλητέρας ἐπαρχίας ἔχῃ καὶ μεγαλήτερον καὶ περισσότερον κέρδος· ὑπερηφανία δέ, ἵνα ἔχων τὴν μεγαλητέραν ἐπαρχίαν, ἑπομένως ἔχῃ καὶ δόξαν, καὶ ἐξουσίαν μεγαλητέραν.

Διὰ τοῦτο πρέπει τὸ τοιοῦτο κακὸν αὐστηρότερα ἀπὸ τὰ ἄλλα νὰ παιδευθῇ, καὶ οἱ τοῦτο τολμήσαντες ποιῆσαι Ἀρχιερεῖς νὰ χωρίζωνται ἀπὸ τὴν ὁμήγυριν τῶν Χριστιανῶν, καὶ οὔτε ὡς λαϊκοὶ νὰ ἔχουν τὴν μετὰ τῶν πιστῶν ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ κοινωνίαν. Ἀνάγνωθι καὶ τὸν ιδʹ. Ἀποστολικόν.

ΚΑΝΩΝ Βʹ. Εἰ δέ τις τοιοῦτος εὑρίσκεται μανιώδης ἢ τολμηρός, ὡς περὶ τῶν τοιούτων δόξαι τινὰ φέρειν παραίτησιν, διαβεβαιούμενον ἀπὸ τοῦ πλήθους πρὸς ἑαυτὸν κεκομίσθαι γράμματα, δῆλόν ἐστιν ὀλίγους τινὰς δεδυνῆσθαι μισθῷ καὶ τιμήματι διαφθαρέντας, ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ στασιάζειν, ὡς δῆθεν ἀξιοῦντας τὸν αὐτὸν ἔχειν Ἐπίσκοπον.

Καθάπαξ οὖν τὰς ῥαδιουργίας τὰς τοιαύτας καὶ τέχνας κολαστέας εἶναι νομίζομεν, ὥστε μηδένα τοιοῦτον μηδὲ ἐν τῷ τέλει λαϊκῆς γοῦν ἀξιοῦσθαι κοινωνίας.

Ἑρμηνεία. Ἀκόλουθος εἶναι ὁ παρὼν Κανὼν μὲ τὸν ἀνωτέρω· λέγει γάρ, ὅτι ἀνίσως τινὰς Ἀρχιερεὺς ᾖναι τόσον πολλὰ αὐθάδης καὶ τολμηρός, ὥστε ὁποῦ καὶ ὕστερον ἀπὸ τὸν ἀνωτέρω Κανόνα τολμήσει νὰ μετατεθῇ ἀπὸ μίαν ἐπαρχίαν εἰς ἄλλην, καὶ διὰ νὰ φανῇ πῶς δὲν εἶναι τάχα ὑπεύθυνος εἰς τὸ ἐπιτίμιον τοῦ Κανόνος, ἀνθίσταται καὶ λέγει, ὅτι ἔλαβε γράμματα ἀπὸ τὸν λαὸν τῆς ἐπαρχίας ἐκείνης προσκαλεστικὰ διὰ νὰ γένῃ εἰς αὐτοὺς Ἀρχιερεύς· ἂν τοῦτο, λέγω, γένῃ, φανερὸν εἶναι, ὅτι αὐτὸς ἐμεταχειρίσθη τέχνην καὶ πανουργίαν, καὶ μὲ ἀργύρια διαφθείρας ὀλίγους τινὰς ἀπὸ τὴν ἐπαρχίαν ἐκείνην, τοὺς ἔπεισε νὰ κάμνουν ταραχὰς καὶ νὰ τὸν ζητοῦν Ἐπίσκοπον. Διὰ τοῦτο αἱ τοιαῦται δολιότητες καὶ τέχναι πρέπει τόσον πολλὰ νὰ παιδεύωνται, ὥστε οἱ ταύτας ποιοῦντες νὰ μὴ ἀξιόνωνται οὔτε εἰς τὸν θάνατόν τους νὰ κοινωνοῦσι καὶ νὰ μεταλαμβάνουν, ὄχι ὡσὰν Ἐπίσκοποι, ἀλλ’ οὔτε ὡσὰν ἁπλῶς λαϊκοί. Ἀνάγνωθι καὶ τὸν ιδʹ. Ἀποστολικόν.

ΚΑΝΩΝ Γʹ. Καὶ τοῦτο προστεθῆναι ἀναγκαῖον, ἵνα μηδεὶς Ἐπισκόπων ἀπὸ τῆς ἑαυτοῦ ἐπαρχίας εἰς ἑτέραν ἐπαρχίαν, ἐν ᾗ τυγχάνουσιν ὄντες Ἐπίσκοποι, διαβαίνῃ, εἰ μή τις παρὰ τῶν ἀδελφῶν τῶν ἐν αὐτῇ κληθείη, διὰ τὸ μὴ δοκεῖν ἡμᾶς τὰς τῆς ἀγάπης ἀποκλείειν πύλας. Καὶ τοῦτο δὲ ὡσαύτως προνοητέον, ὥστε, ἐὰν ἔν τινι ἐπαρχίᾳ Ἐπισκόπων τις, ἄντικρυς ἀδελφοῦ ἑαυτοῦ καὶ Συνεπισκόπου πρᾶγμα σχοίη, μηδένα ἕτερον ἐκ τούτων ἀπὸ ἑτέρας ἐπαρχίας Ἐπισκόπους ἐπιγνώμονας ἐπικαλεῖσθαι. Εἰ δὲ ἄρα τις Ἐπισκόπων ἔν τινι πράγματι δόξῃ κατακρίνεσθαι, καὶ ὑπολαμβάνει ἑαυτὸν μὴ σαθρόν, ἀλλὰ καλὸν ἔχειν τὸ πρᾶγμα, ἵνα καὶ αὖθις ἡ κρίσις ἀνανεωθῇ, εἰ δοκεῖ ὑμῖν, τῇ ἀγάπῃ Πέτρου τοῦ Ἀποστόλου τὴν μνήμην τιμήσωμεν, καὶ γραφῆναι παρὰ τούτων τῶν κρινάντων Ἰουλίῳ τῷ Ἐπισκόπῳ Ῥώμης, ὥστε διὰ τῶν γειτνιώντων τῇ ἐπαρχίᾳ Ἐπισκόπων, εἰ δέοι, ἀνανεωθῆναι τὸ δικαστήριον καὶ ἐπιγνώμονας αὐτὸς παράσχοι. Εἰ δὲ μὴ συστῆναι δύνανται τοιοῦτον αὐτοῦ εἶναι τὸ πρᾶγμα, ὡς παλινδικίας χρῄζειν, τὰ ἅπαξ κεκριμένα, μὴ ἀναλύεσθαι, τὰ δὲ ὄντα, βέβαια τυγχάνειν.

Ἑρμηνεία. Ὄχι μόνον ἐμποδίζονται οἱ Ἐπίσκοποι ἀπὸ τὸ νὰ ἀφίνωσι τὴν μικροτέραν ἐπαρχίαν καὶ νὰ παίρνωσι τὴν μεγαλητέραν, ἀλλὰ ἀκόμη δὲν συγχωροῦνται οὔτε νὰ πηγαίνουν ὁλότελα ἀπὸ τὴν ἐπαρχίαν αὐτῶν εἰς ἄλλων ἐπαρχίαν Ἐπισκόπων, διὰ νὰ ἐνεργήσουν τι Ἀρχιερατικόν, χωρὶς νὰ προσκαλεσθοῦν ἀπὸ αὐτούς, κατὰ τὸν παρόντα Κανόνα. Πλὴν καὶ τοῦτο τὸ νὰ πηγαίνουν προσκαλεσμένοι συγχωρεῖ ὁ Κανών, διὰ νὰ μὴ ἀποκλείεται ἡ ἀγάπη καὶ ἡ πρὸς ἀλλήλους φιλαδελφία τῶν Ἐπισκόπων. Ἐὰν δὲ δύω τινὲς Ἐπίσκοποι ἔχωσι πρὸς ἀλλήλους κἀμμίαν κρίσιν, οὗτοι δὲν πρέπει νὰ ζητοῦν Ἐπισκόπους ἀπὸ ξένην ἐπαρχίαν διὰ νὰ κρίνουν αὐτούς, ἀλλὰ τοὺς Ἐπισκόπους τῆς ἐπαρχίας ἐκείνης, ἀπὸ τὴν ὁποίαν εἶναι καὶ αὐτοί. Ἐὰν δὲ ὁ εἷς ἐξ αὐτῶν κατακριθῇ μὲν ἀπὸ τοὺς ἐπαρχιώτας Ἐπισκόπους, στοχασθῇ δέ, ὅτι ἡ ὑπόθεσίς του δὲν εἶναι ἄδικος καὶ ἀσθενής, ἀλλὰ δυνατὴ εἰς τὸ νὰ τὸν δικαιώσῃ, ἐὰν ἀπὸ ἄλλους μεταθεωρηθῇ.

Εἰς τοιαύτην, λέγω, περίστασιν, πρέπει ἐξ ἀγάπης νὰ τιμήσωμεν τὴν μνήμην τοῦ Ἀποστόλου Πέτρου, ἤτοι πρέπει οἱ κρίναντες τὴν ὑπόθεσιν ταύτην Ἐπίσκοποι νὰ γράφουν εἰς τὸν θρόνον τῆς Ῥώμης (ὅπου τότε ὁ Ἰούλιος ἐπεσκόπευεν) ὅτι ὁ κριθεὶς Ἐπίσκοπος παρ’ αὐτῶν δὲν ἀρέσκεται εἰς τὴν κρίσιν των, ἵνα ὁ Ῥώμης, ἐὰν στοχασθῇ ὅτι χρειάζεται ἡ ὑπόθεσις νὰ μεταθεωρηθῇ, διορίσῃ νὰ κρίνουν αὐτὴν οἱ πλησιόχωροι τῆς ἐπαρχίας ἐκείνης Ἐπίσκοποι, ἐὰν δὲ στοχασθῇ ὅτι αὐτὴ δὲν χρειάζεται δεύτερον νὰ κριθῇ, πρέπει νὰ μένῃ βεβαία καὶ κεκυρωμένη ἡ προγενομένη τῶν Ἐπισκόπων ἀπόφασις. Σημείωσαι ὅτι ὁ Κανὼν οὗτος ἐννοεῖται οὐχὶ περὶ τῶν μὴ ὑποκειμένων εἰς τὸν Πάπαν ἐπαρχιῶν, ἀλλὰ περὶ μόνων τῶν ὑποκειμένων αὐτῷ, κατὰ τὸν Ζωναρᾶν. Ὅρα καὶ τὸν λεʹ. Ἀποστολικόν.

ΚΑΝΩΝ Δʹ. Ἐάν τις Ἐπίσκοπος καθαιρεθῇ τῇ κρίσει τούτων τῶν Ἐπισκόπων, τῶν ἐν γειτνίᾳ τυγχανόντων, καὶ φάσκῃ πάλιν ἑαυτῷ ἀπολογίας πρᾶγμα ἐπιβάλλειν, μὴ πρότερον εἰς τὴν καθέδραν αὐτοῦ ἕτερον ἀποκαταστῆναι, ἐὰν μὴ ὁ τῆς Ῥωμαίων Ἐπίσκοπος ἐπιγνούς, περὶ τούτου ὅρον ἐξενέγκῃ.

Ἑρμηνεία. Καὶ οὗτος ὁ Κανὼν ἀκόλουθος εἶναι εἰς τὸν ἀνωτέρω, λέγων ὅτι, ἐὰν κἀνένας Ἐπίσκοπος καθαιρεθῇ μὲν ἀπὸ τοὺς πλησιοχώρους καὶ γείτονας Ἐπισκόπους, λέγει δὲ ὅτι δύναται νὰ δικαιολογηθῇ εἰς ἄλλο κριτήριον, νὰ μὴ χειροτονῆται ἄλλος Ἀρχιερεὺς εἰς τὸν θρόνον τοῦ καθαιρεθέντος, ἂν πρῶτον ὁ Πάπας, μαθὼν τὴν τοιαύτην καθαίρεσιν, δὲν ἀποφασίσῃ, ἢ νὰ κυρωθῇ αὕτη, ἢ νὰ ἀκυρωθῇ. Σημείωσαι, ὅτι καὶ ὁ παρὼν περὶ τῶν ὑποκειμένων τῷ Πάπᾳ ἐπαρχιῶν ἐννοεῖται, καὶ οὐχὶ περὶ τῶν μὴ ὑποκειμένων αὐτῷ, κατὰ τὸν αὐτὸν Ζωναρᾶν. Ὅρα τὸν οδʹ. Ἀποστολικόν, καὶ ιϛʹ. τῆς αʹ. καὶ βʹ., καὶ τὰ προλεγόμενα τῆς παρούσης Συνόδου.

ΚΑΝΩΝ Εʹ. Ἤρεσεν, ἵν’ εἴ τις Ἐπίσκοπος καταγγελθείη, καὶ συναθροισθέντες οἱ Ἐπίσκοποι τῆς ἐνορίας τῆς αὐτῆς, τοῦ βαθμοῦ αὐτῶν ἀποκινήσωσι, καὶ ὥσπερ ἐκκαλεσάμενος, καταφύγῃ ἐπὶ τὸν μακαριώτατον τῆς Ῥωμαίων Ἐκκλησίας Ἐπίσκοπον, καὶ βουληθεὶς αὐτοῦ διακοῦσαι, δίκαιόν τε εἶναι νομίσῃ ἀνανεώσασθαι αὐτοῦ τὴν ἐξέτασιν τοῦ πράγματος, γράφειν τούτοις τοῖς Ἐπισκόποις καταξιώσῃ τοῖς ἀγχιστεύουσι τῇ ἐπαρχίᾳ, ἵνα αὐτοὶ ἐπιμελῶς καὶ μετὰ ἀκριβείας ἕκαστα διερευνήσωσι, καὶ κατὰ τὴν τῆς ἀληθείας πίστιν, ψῆφον περὶ τοῦ πράγματος ἐξενέγκωσιν. Εἰ δέ τις ἀξιῶν καὶ πάλιν αὐτοῦ τὸ πρᾶγμα ἀκουσθῆναι, καὶ τῇ δεήσει τῇ ἑαυτοῦ τῶν Ῥωμαίων Ἐπίσκοπον κρίνειν δόξῃ ἀπὸ τοῦ ἰδίου πλευροῦ Πρεσβυτέρους ἀποστεῖλαι, ἵνα ᾖ ἐν τῇ ἐξουσίᾳ αὐτοῦ τοῦ Ἐπισκόπου· ὅπερ ἂν καλῶς ἔχειν δοκιμάσῃ καὶ ὁρίσῃ δεῖν ἀποσταλῆναι τοὺς μετὰ τῶν Ἐπισκόπων κρινοῦντας, ἔχοντάς τε τὴν αὐθεντίαν τούτου παρ’ οὗ ἀπεστάλησαν, καὶ τοῦτο θετέον. Εἰ δὲ ἐξαρκεῖν νομίσοι πρὸς τὴν τοῦ πράγματος ἐπίγνωσιν καὶ ἀπόφασιν τοῦ Ἐπισκόπου, ποιήσει, ὅπερ ἂν τῇ ἐμφρονεστάτῃ αὐτοῦ βουλῇ καλῶς ἔχειν δόξῃ.

Ἑρμηνεία. Τὰ αὐτὰ σχεδὸν μὲ τὸν ἀνωτέρω καὶ ὁ παρὼν Κανὼν διορίζεται λέγων, ὅτι ἐάν τινας Ἐπίσκοπος κατηγορηθεὶς εἰς ἐγκλήματα καθαιρεθῇ μὲν ἀπὸ τοὺς Ἐπισκόπους τῆς ἐπαρχίας, ἐξ ἧς καὶ αὐτός ἐστι, ἀναβιβάσῃ δὲ τὴν κρίσιν αὐτοῦ πρὸς τὸν Πάπαν· τότε ὁ Πάπας, ἐὰν κρίνῃ ὅτι εἶναι δίκαιον νὰ μεταθεωρηθῇ τοῦ τοιούτου ἡ ὑπόθεσις, πρέπει νὰ γράφῃ εἰς τοὺς πλησιοχώρους τῇ ἐπαρχίᾳ ἐκείνῃ ξένους Ἐπισκόπους, διὰ νὰ ἐρευνήσουν ἀκριβῶς καὶ μετὰ ἐπιμελείας τὴν ὑπόθεσιν, καὶ νὰ κάμουν περὶ αὐτῆς ἀληθῆ καὶ δικαίαν ἀπόφασιν. Ἐὰν ὅμως ὁ αὐτὸς Ἐπίσκοπος, κατακριθεὶς καὶ ἀπὸ τοὺς τοιούτους πλησιοχώρους Ἐπισκόπους, ἀναβιβάσῃ καὶ δευτέραν φορὰν τὴν κρίσιν του πρὸς τὸν Πάπαν καὶ παρακαλέσῃ αὐτὸν διὰ νὰ ἀποστείλῃ ἐκ μέρους του ἀνθρώπους οἰκείους, ἔχοντας τὴν αὐθεντίαν καὶ τὸν τόπον τὸν ἐδικόν του, διὰ νὰ κρίνουν (τρίτον) τὴν ὑπόθεσιν ταύτην ὁμοῦ μὲ τοὺς Ἐπισκόπους, ἢ τοὺς τῆς ἐπαρχίας ἐκείνης δηλ. ἢ τοὺς πλησιοχώρους εἰς αὐτήν· ἐάν, λέγω, τοῦτο ἀκολουθήσῃ, τότε στέκεται εἰς τὴν ἐξουσίαν καὶ σοφὴν φρόνησιν τοῦ Πάπα, ἢ νὰ ἀποστείλῃ τοὺς τοιούτους ἐδικούς του τοποτηρητὰς διὰ νὰ κρίνουν αὐτήν, ἢ νὰ ὁρίσῃ, ὅτι εἶναι ἀρκετὴ ἡ προτέρα κατὰ τοῦ Ἐπισκόπου γεγενημένη τῶν Ἐπισκόπων κρίσις τε καὶ ἀπόφασις.

Σημείωσαι ὅτι καὶ ὁ παρὼν Κανὼν περὶ μόνων τῶν ὑποκειμένων τῷ Πάπᾳ ἐννοεῖται, κατὰ τὸν Ζωναρᾶν, καὶ οὐχὶ περὶ τῶν μὴ ὑποκειμένων αὐτῷ.

ΚΑΝΩΝ ΣΤʹ. Ἐὰν συμβῇ ἐν μιᾷ ἐπαρχίᾳ, ἐν ᾗ πλεῖστοι Ἐπίσκοποι τυγχάνουσιν, ἕνα Ἐπίσκοπον ἀπομεῖναι, κᾀκεῖνος κατά τινα ἀμέλειαν μὴ βουληθῇ συνελθεῖν καὶ συναινέσαι τῇ καταστάσει τῶν Ἐπισκόπων, τὰ δὲ πλήθη συναθροισθέντα παρακαλοῖεν γίγνεσθαι τὴν κατάστασιν τοῦ παρ’ αὐτῶν ἐπιζητουμένου Ἐπισκόπου, χρὴ πρότερον ἐκεῖνον τὸν ἀπομείναντα Ἐπίσκοπον ὑπομιμνήσκεσθαι διὰ γραμμάτων τοῦ Ἐξάρχου τῆς ἐπαρχίας, (λέγω δὴ τοῦ Ἐπισκόπου τῆς Μητροπόλεως) ὅτι ἀξιοῖ τὰ πλήθῃ ποιμένα αὐτοῖς δοθῆναι, ἡγούμεθα καλῶς ἔχειν καὶ τοῦτον ἐκδέχεσθαι ἵνα παραγένηται· εἰ δὲ μή, διὰ γραμμάτων ἀξιωθείς, παραγένηται μήτε μὴν ἀντιγράφοι, τὸ ἱκανὸν τῇ βουλήσει τοῦ πλήθους χρὴ γενέσθαι. Χρὴ δὲ μετακαλεῖσθαι καὶ τοὺς ἀπὸ τῆς πλησιοχώρου ἐπαρχίας Ἐπισκόπους, πρὸς τὴν κατάστασιν τοῦ τῆς Μητροπόλεως Ἐπισκόπου. Μὴ ἐξεῖναι δὲ ἁπλῶς καθιστᾷν Ἐπίσκοπον κώμη τινί, ἢ βραχείᾳ πόλει, ᾖ τινι καὶ εἷς μόνος Πρεσβύτερος ἐπαρκεῖ. Οὐκ ἀναγκαῖον γὰρ Ἐπισκόπους ἐκεῖσε καθίστασθαι, ἵνα μὴ κατευτελίζηται τὸ τοῦ Ἐπισκόπου ὄνομα καὶ ἡ αὐθεντία, ἀλλ’ οἱ τῆς ἐπαρχίας, ὡς προεῖπον, Ἐπίσκοποι, ἐν ταύταις ταῖς πόλεσι καθιστᾷν Ἐπισκόπους ὀφείλουσιν, ἔνθα καὶ πρότερον ἐτύγχανον γεγονότες Ἐπίσκοποι. Εἰ δὲ εὑρίσκοιτο οὕτως πληθύνουσά τις ἐν πολλῷ ἀριθμῷ λαοῦ πόλις, ὡς ἀξίαν αὐτὴν καὶ Ἐπισκοπῆς νομίζεσθαι, λαμβανέτω.

Ἑρμηνεία. Διορίζει ὁ παρὼν Κανών, ὅτι ἐὰν εἰς μίαν ἐπαρχίαν, πολλοὺς Ἐπισκόπους ἔχουσαν, ἀκολουθήσῃ νὰ μείνῃ μόνον ἕνας Ἐπίσκοπος, (ἢ διὰ τί δηλ. οἱ ἄλλοι καθῃρέθησαν ἢ ἀπέθανον, ἢ δὲν εἶναι παρόντες, κατά τινα ἀναγκαίαν περίστασιν), ὁ δὲ λαὸς μιᾶς θετέον Ἐπισκοπῆς τῆς ἐπαρχίας ἐκείνης συναχθείς, ζητεῖ νὰ ψηφισθῇ καὶ νὰ χειροτονηθῇ εἰς αὐτὴν Ἐπίσκοπος· τότε πρέπει ὁ Ἔξαρχος τῆς ἐπαρχίας, ἤτοι ὁ Μητροπολίτης, (ὅρα τὴν ὑποσημείωσιν τοῦ λδʹ. Ἀποστολικοῦ) νὰ γράφῃ πρὸς τὸν ἐναπομείναντα μόνον ἐκεῖνον Ἐπίσκοπον τοῦ λαοῦ τὸ ζήτημα, καὶ νὰ καρτερῇ αὐτὸν ἕως ὁποῦ νὰ ἔλθῃ. Ἐὰν δὲ ἐκεῖνος δὲν θελήσῃ νὰ ἔλθη διά τινα ἀμέλειάν του εἰς τὴν ψῆφον καὶ χειροτονίαν τοῦ ζητουμένου Ἐπισκόπου, ἀλλ’ οὔτε κᾂν διὰ γράμματός του θελήσῃ νὰ συμψηφίσῃ αὐτόν, τότε ὁ Μητροπολίτης πρέπει νὰ κάμῃ τὸ ἱκανὸν εἰς τὴν αἴτησιν τοῦ πλήθους, ἤτοι πρέπει νὰ καλῇ τοὺς πλησιοχώρους εἰς τὴν ἐπαρχίαν ἐκείνην ξένους Ἐπισκόπους καὶ ὁμοῦ μὲ αὐτοὺς καὶ νὰ ψηφίζῃ, καὶ νὰ χειροτονῇ τὸν παρὰ τοῦ πλήθους ζητούμενον Ἐπίσκοπον.

Ὁμοίως καὶ ὅταν μέλλῃ νὰ γένῃ εἰς τὴν τοιαύτην μονοεπίσκοπον, διὰ νὰ εἰπῶ ἔτσι, ἐπαρχίαν Μητροπολίτης, οἱ πλησιόχωροι αὐτοὶ ξένοι Ἐπίσκοποι πρέπει καὶ νὰ ψηφίζουν, καὶ νὰ χειροτονοῦν αὐτόν. Πρὸς τούτοις δὲ λέγει ὁ Κανών, ὅτι δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ γίνεται Ἐπίσκοπος εἰς χωρίον ἢ εἰς μικρὰν πόλιν, εἰς τῆς ὁποίας τὴν πνευματικὴν κυβέρνησιν εἶναι ἀρκετὸς καὶ ἕνας μόνος Πρεσβύτερος, ἵνα μὴ ἐκ τούτου καταφρονῆται τὸ ὑπεροχικὸν τοῦ Ἐπισκόπου ἀξίωμα, ἀλλ’ εἰς ἐκείνας μόνας τὰς πόλεις πρέπει νὰ χειροτονοῦνται Ἐπίσκοποι, αἱ ὁποῖαι ἄνωθεν καὶ ἐξ ἀρχῆς ἐστάθησαν Ἐπισκοπαί, ἤτοι Ἐπισκόπων καθέδραι· πλὴν ἐὰν εὑρεθῇ κἀμμία πόλις τόσον πολυάνθρωπος, ὥστε νὰ ᾖναι ἀξία εἰς τὸ νὰ γένῃ Ἐπισκοπὴ νέα, ἂς γίνεται καὶ ἂς λαμβάνῃ ἴδιόν της Ἐπίσκοπον.

Συμφωνία. «Ὁ δὲ ξβʹ. τῆς ἐν Καρθαγ. παρομοίως διορίζει, ὅτι οἱ λαϊκοὶ ἐκεῖνοι ὁποῦ κᾀμμίαν φορὰν εἰς τὸν τόπον αὐτῶν δὲν εἶχον Ἐπίσκοπον χωριστὸν ἐδικόν τους, νὰ λαμβάνουν τοῦτον, μὲ τὴν γνώμην ὅμως καὶ θέλησιν τοῦ Ἐπισκόπου ἐκείνου, εἰς τὸν ὁποῖον ἄνωθεν καὶ ἐξ ἀρχῆς ἦσαν ὑποκείμενοι. Ὁ δὲ ξεʹ. τῆς αὐτῆς λέγει, νὰ μὴ χωρίζεται κᾀμμία μικρὰ παροικία ἀπὸ τὴν ὅλην ἐπαρχίαν, εἰς τὸ νὰ γίνεται νέα Ἐπισκοπή, χωρὶς τὴν ἄδειαν τοῦ τῆς ἄλλης ἐπαρχίας Μητροπολίτου. Ἀλλὰ καὶ ὁ ρθʹ. τῆς αὐτῆς διορίζεται, ὅτι οἱ μὴ ἔχοντες χωριστὸν Ἐπίσκοπον τόποι νὰ μὴ λαμβάνουν αὐτόν, χωρὶς τὴν ψῆφον τοῦ Μητροπολίτου καὶ τοῦ Πατριάρχου καὶ ὅλης τῆς Συνόδου, καὶ τὴν γνώμην τοῦ ἄνωθεν ἐξ ἀρχῆς διοικοῦντος αὐτοὺς Ἐπισκόπου.» Ὅρα καὶ τὸν αʹ. Ἀποστολικόν.

ΚΑΝΩΝ Ζʹ. Ἡ ἀκαιρία ἡμῶν καὶ ἡ πολλὴ συνέχεια, καὶ αἱ ἄδικοι ἀξιώσεις πεποιήκασιν ἡμᾶς μὴ τοσαύτην ἔχειν χάριν καὶ παῤῥησίαν, ὅσην ὀφείλομεν κεκτῆσθαι. Πολλοὶ γὰρ τῶν Ἐπισκόπων οὐ διαλείπουσιν εἰς τὸ στρατόπεδον παραγενόμενοι, καὶ μάλιστα οἱ Ἀφρικανοί· οἵτινες, καθὼς ἔγνωμεν παρὰ τοῦ ἀγαπητοῦ ἀδελφοῦ ἡμῶν καὶ συνεπισκόπου Γράτου τὰς σωτηριώδεις συμβουλὰς οὐ παραδέχονται, ἀλλὰ καταφρονοῦσιν οὕτως, ὡς ἕνα ἄνθρωπον εἰς τὸ στρατόπεδον πλείστας καὶ διαφόρους, καὶ μὴ δυναμένας ὠφελῆσαι τὰς Ἐκκλησίας, δεήσεις διακομίζειν καὶ μή, ὡς ὀφείλει γίνεσθαι, καὶ ὡς προσῆκόν ἐστι τοῖς πένησι καὶ τοῖς λαϊκοῖς, ἢ ταῖς χήραις συναίρεσθαι καὶ ἐπικουρεῖν, ἀλλὰ κοσμικὰ ἀξιώματα καὶ πράξεις προνοεῖν τισιν. Αὕτη τοίνυν ἡ σκαιότης τὸν θραυσμὸν οὐκ ἄνευ σκανδάλου τινὸς ἡμῖν καὶ καταγνώσεως προξενεῖ. Πρεπωδέστερον δὲ εἶναι ἐνομίσαμεν Ἐπίσκοπον τὴν ἑαυτοῦ βοήθειαν παρέχειν ἐκείνῳ, ὅστις ἂν ὑπό τινος βιάζηται, εἰ εἴ τις τῶν χηρῶν ἀδικεῖτο, ἢ αὖ πάλιν ὀρφανός τις ἀποστεροῖτο τῶν αὑτῷ προσηκόντων, εἴπερ ἄρα καὶ ταῦτα τὰ ὀνόματα δικαίαν ἔχοι τὴν ἀξίωσιν. Μηδένα δὲ Ἐπίσκοπον χρῆναι εἰς τὸ στρατόπεδον παραγίνεσθαι παρεκτὸς τούτων, οὓς ἂν ὁ εὐλαβέστατος Βασιλεὺς ἡμῶν τοῖς ἑαυτοῦ γράμμασι μετακαλεῖτο.

Ἀλλ’ ἐπειδὴ πολλάκις συμβαίνει τινὰς οἴκτου δεομένους, καταφυγεῖν ἐπὶ τὴν Ἐκκλησίαν διὰ τὰ ἑαυτῶν ἁμαρτήματα εἰς περιορισμόν, ἢ νῆσον καταδικασθέντας, ἢ δ’ αὖ πάλιν οἱᾳδηποτοῦν ἀποφάσει ἐκδεδομένους, τοῖς τοιούτοις μὴ ἀρνητέαν εἶναι τὴν βοήθειαν, ἀλλὰ χωρὶς μελλησμοῦ καὶ ἄνευ τοῦ διστάσαι τοῖς τοιούτοις αἰτεῖσθαι συγχώρησιν.

Ἑρμηνεία. Ἐπειδή τινες Ἐπίσκοποι καὶ μάλιστα οἱ ἐν τῇ Ἀφρικῇ εὑρισκόμενοι, ἀπετόλμων νὰ πηγαίνουν πρὸς τὸν Βασιλέα, ὄχι διὰ νὰ βοηθήσουν εἰς χήρας καὶ πτωχούς, καθὼς εἶναι τὸ πρέπον, ἀλλὰ διὰ νὰ προξενήσουν εἴς τινας φίλους των κοσμικὰ ἀξιώματα καὶ κυβερνήσεις, καὶ συμβουλευόμενοι πολλάκις νὰ παύσουν ἀπὸ τοῦτο, κατεφρόνουν τὰς τοιαύτας συμβουλάς, εἰς τρόπον ὅτι καὶ ἕνας μόνος Ἐπίσκοπος πολλὰς καὶ διαφόρους ἐξωτερικὰς παρακαλέσεις ἐπρόσφερεν εἰς τὸ παλάτιον· ἐπειδή, λέγω, τοῦτο τὸ ἄτακτον ἐγίνετο, καὶ ἐκ τούτου ἠκολούθει νὰ μὴ εὑρίσκουν οἱ Ἀρχιερεῖς κοντὰ εἰς τὸν Βασιλέα τόσην παῤῥησίαν καὶ χάριν, ὅση χρεωστεῖται εἰς αὐτούς, ἀλλὰ μάλιστα καὶ νὰ προξενοῦν σκάνδαλα καὶ κατηγορίας καθ’ ἑαυτῶν.

Διὰ τοῦτο ὁ Κανὼν οὗτος τοῦτο ἐμποδίζωντας, διορίζει ὅτι εἶναι πρέπον κάθε Ἐπίσκοπος νὰ πηγαίνῃ πρὸς τὸν Βασιλέα διὰ νὰ βοηθῇ ἐκείνους ὁποῦ καταδυναστεύονται ἀπὸ ἄλλους, οἷον, χήρας ἀδικουμένας, ὀρφανοὺς ἀποστερουμένους τῶν ὑπαρχόντων τους. Πλὴν καὶ τότε νὰ βοηθῇ εἰς τοὺς τοιούτους, ὅταν ἡ αἴτησις αὐτῶν ᾖναι δικαία καὶ εὔλογος, εἰ δὲ εἶναι ἄδικος καὶ ἀνεύλογος, δὲν πρέπει οὐδὲ αὐτοὺς νὰ βοηθῇ, ἀλλ’ οὐδὲ πρέπει νὰ πηγαίνῃ εἰς τὸν Βασιλέα αὐτὸς ἀφ’ ἑαυτοῦ του χωρὶς νὰ καλεσθῇ μὲ γράμματα βασιλικά· ἔξω μόνον ἂν καταφύγουσί τινες εἰς τὴν Ἐκκλησίαν ἄξιοι ἐλέους, ἢ διὰ τί κατεδικάσθησαν διὰ σφάλματα ὁποῦ ἔκαμαν νὰ ἐξορισθοῦν εἰς κἀνένα νησὶ ἢ εἰς ἄλλους σκληροὺς τόπους. Εἰς τούτους γὰρ καὶ τοὺς τοιούτους καταδίκους πρέπει οἱ Ἐπίσκοποι χωρὶς ἀναβολὴν καιροῦ καὶ χωρὶς νὰ καλεσθοῦν, νὰ πηγαίνουν εἰς τὸν Βασιλέα, διὰ νὰ ζητοῦν συγχώρησιν τοῦ σφάλματος αὐτῶν, καὶ ἀκολούθως διὰ νὰ τοὺς ἐλευθερόνουν ἀπὸ τὴν καταδίκην. Ὅρα καὶ τὸν ιαʹ. τῆς ἐν Ἀντιοχείᾳ.

ΚΑΝΩΝ Ηʹ. Καὶ τοῦτο ὁριζέσθω, ἵν’ ἐπειδὴ ἔδοξε, διὰ τὸ μὴ πίπτειν ὑπὸ κατάγνωσίν τινα Ἐπισκόπων ἀφικνούμενον εἰς τὸ στρατόπεδον, εἴ τινες αὐτῶν τοιαύτας ἔχοιεν δεήσεις, οἵων ἐπάνω ἐπεμνήσθημεν, διὰ ἰδίου Διακόνου ἀποστέλλοιεν. Τοῦ γὰρ ὑπηρέτου τὸ πρόσωπον οὐκ ἐπίφθονον τυγχάνει, καὶ τὰ παρασχεθησόμενα θᾶττον διακομισθῆναι δυνήσεται.

Ἑρμηνεία. Ἀκόλουθος μὲ τὸν ἀνωτέρω εἶναι καὶ ὁ παρὼν Κανών. Διορίζει γὰρ ὅτι ἀνίσως Ἐπίσκοποί τινες ἔχουν νὰ προσφέρουν δεήσεις εἰς τὸν Βασιλέα διὰ τὰς ἄνω εἰρημένας αἰτίας, οἷον, διὰ βοήθειαν ἀδικουμένων καὶ καταδυναστευομένων, ἢ διὰ λύτρωσιν τῶν κατακριθέντων, νὰ μὴ πηγαίνουν αὐτοὶ οἱ ἴδιοι αὐτοπροσώπως εἰς τὸν Βασιλέα, ἐπειδὴ καὶ τοῦτο προξενεῖ κατηγορίαν καὶ καταφρόνησιν εἰς αὐτούς, ἀλλὰ νὰ πέμπωσι τοὺς Διακόνους, καὶ δι’ αὑτῶν νὰ προσφέρωσι ταύτας· Αʹ. διὰ τί τινας δὲν θέλει κατηγορήσει τὸν Ἐπίσκοπον ἐκεῖ ἀπελθόντα, καὶ Βʹ. διατὶ τὰ δοθησόμενα γράμματα παρὰ τοῦ Βασιλέως καὶ αἱ ἄλλαι ἀποκρίσεις αἱ ὑπὲρ τῶν τοιούτων δεήσεων γενησόμεναι, εὐκολώτερα καὶ ὀγληγορώτερα θέλουν ἀποσταλθοῦν διὰ μέσου τοῦ Διακόνου, πάρεξ διὰ μέσου τοῦ Ἐπισκόπου. Ὅρα καὶ τὸν ιαʹ. τῆς ἐν Ἀντιοχείᾳ.

ΚΑΝΩΝ Θʹ. Καὶ τοῦτο ὁριζέσθω, ἵνα ἐν οἱᾳδηποτοῦν ἐπαρχίᾳ Ἐπίσκοποι πρὸς ἀδελφὸν καὶ Συνεπίσκοπον ἑαυτῶν ἀποστέλλοιεν δεήσεις, ὁ ἐν τῇ μείζονι τυγχάνων πόλει, τοῦτ’ ἔστι τῇ Μητροπόλει, αὐτὸς καὶ τὸν Διάκονον αὐτοῦ καὶ τὰς δεήσεις ἀποστέλλοι, παρέχων αὐτῷ καὶ συστατικὰς ἐπιστολάς, γράφων δηλονότι κατὰ ἀκολουθίαν καὶ πρὸς τοὺς ἀδελφοὺς καὶ συνεπισκόπους ἡμῶν, εἴ τινες ἐν ἐκείνῳ. τῷ καιρῷ ἐν τοῖς τόποις ἢ ἐν ταῖς πόλεσι διάγοιεν, ἐν αἷς ὁ εὐσεβέστατος Βασιλεὺς τὰ δημόσια πράγματα διακυβερνᾷ Εἰ δὲ ἔχοι τις τῶν Ἐπισκόπων φίλους ἐν τῇ Αὐλῇ τοῦ Παλατίου, καὶ βούλοιτο περί τινος, ὅπερ πρεπωδέστερον εἴη, ἀξιῶσαι, μὴ κωλύοιτο διὰ τοῦ ἑαυτοῦ Διακόνου καὶ ἀξιῶσαι καὶ ἐντείλασθαι τούτοις, ὥστε τὴν αὐτῶν ἀγαθὴν βοήθειαν ἀξιοῦντι αὐτῷ παρέχειν. Οἱ δὲ εἰς Ῥώμην παραγινόμενοι, καθὼς προείρηκα τῷ ἀγαπητῷ ἀδελφῷ ἡμῶν καὶ συνεπισκόπῳ Ἰουλίῳ, τὰς δεήσεις, ἃς ἔχοιεν, διδόναι ὀφείλουσι παρέχειν, ἵνα πρότερος αὐτῶν δοκιμάζοι, εἰ μή τινες ἐξ αὐτῶν ἀναισχυντῷεν, καὶ οὕτω τὴν ἑαυτοῦ προστασίαν καὶ φροντίδα παρέχων, εἰς τὸ στρατόπεδον αὐτοὺς ἀποστέλλει.

Ἑρμηνεία. Περὶ τῆς αὐτῆς ὑποθέσεως καὶ ὁ παρὼν διαλαμβάνει Κανών. Λέγει γάρ, ὅτι ἐὰν Ἐπίσκοπός τις γράψῃ ἐπιστολὴν πρὸς τὸν Ἐπίσκοπον τῆς χώρας ἐκείνης, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται ὁ Βασιλεύς, διά τινας παρακαλέσεις ὁποῦ ἔχει, πρέπει νὰ ἐγχειρίζεται ἡ ἐπιστολὴ αὕτη πρῶτον εἰς τὸν Μητροπολίτην τοῦ Ἐπισκόπου ἐκείνου, ἵνα δηλονότι, ἐὰν μὲν αὐτὸς ἴδῃ ὅτι περιέχει εὐλόγους παρακαλέσεις, καὶ δὲν ἦναι ὀχληρὰ πρὸς τὸν Βασιλέα, νὰ τὴν στέλλῃ μὲ τὸν Διάκονόν του πρὸς τὸν Ἐπίσκοπον ἐκεῖνον, πρὸς τὸν ὁποῖον ἐστάλη, καὶ νὰ γράφῃ καὶ αὐτὸς συστατικὰς ἐπιστολὰς ἐκ μέρους του πρὸς τοὺς Ἐπισκόπους τῶν πόλεων ἐκείνων, ὅπου εὑρίσκεται ὁ Βασιλεύς, παρακαλῶν αὐτοὺς νὰ συνεργήσουν κατὰ ἀκολουθίαν, ἤτοι καθὼς καὶ ὁ Ἐπίσκοπος ἐκεῖνος εἰς τοῦτο αὐτοὺς παρακαλεῖ. Ἐὰν δὲ ἐκ τοῦ ἐναντίου ἰδῇ, ὅτι ἡ ἐπιστολὴ μέλλει νὰ ἐνοχλήσῃ τὸν Βασιλέα, νὰ τὴν στέλλῃ ὀπίσω πρὸς τὸν Ἐπίσκοπον ὁποῦ τὴν ἔπεμψε. Δὲν ἐμποδίζεται δὲ κανένας Ἐπίσκοπος ἀπὸ τὸ νὰ γράφῃ μὲ τὸν Διάκονόν του πρὸς τοὺς φίλους ὁποῦ ἔχει εἰς τὸ Παλάτιον, διὰ νὰ βοηθήσουν εἰς τὰ πρέποντα καὶ εὔλογα ζητήματα, διὰ τὰ ὁποῖα τοὺς παρακαλεῖ.

Ἐὰν δὲ εἰς Ῥώμην εὑρίσκεται ὁ Βασιλεύς, χρεωστοῦσιν οἱ ἐκεῖσε πηγαίνοντες Διάκονοι τῶν Ἐπισκόπων νὰ δίδουν εἰς τὸν Πάπαν τὰ ζητήματα ὁποῦ ἔχουσι διὰ νὰ τὰ θεωρῇ αὐτός, καὶ ἂν ἦναι εὔλογα, καὶ δὲν ἔχουν αὐθάδη τινὰ λόγια πρὸς τὸν Βασιλέα, νὰ τοὺς στέλλῃ εἰς τὸ Παλάτιον μὲ τὴν ἐδικήν του προστασίαν καὶ διαφέντευσιν.

Ὅρα καὶ τὸν ιαʹ. τῆς ἐν Ἀντιοχείᾳ.

ΚΑΝΩΝ Ιʹ. Δεῖ μετὰ πάσης ἀκριβείας καὶ ἐπιμελείας ἐξετάζεσθαι, ὥστε ἐάν τις πλούσιος ἢ σχολαστικὸς ἀπὸ τῆς ἀγορᾶς ἀξιοῖτο Ἐπίσκοπος γίνεσθαι, μὴ πρότερον καθίστασθαι, ἐὰν μὴ καὶ Ἀναγνώστου, καὶ Διακόνου, καὶ Πρεσβυτέρου ὑπηρεσίας ἐκτελέσῃ, ἵνα καθ’ ἕκαστον βαθμὸν ἐάν περ ἄξιος νομισθείη, εἰς τὴν ἁψίδα τῆς Ἐπισκοπῆς κατὰ προκοπὴν διαβῆναι δυνηθείη. Ἕξει δὲ ἑκάστου τάγματος ὁ βαθμὸς οὐκ ἐλαχίστου δηλονότι χρόνου μῆκος, δι’ οὗ ἡ πίστις αὐτοῦ καὶ ἡ τῶν τρόπων καλοκᾀγαθία, καὶ ἡ στεῤῥότης, καὶ ἡ ἐπιείκεια γνώριμος γενέσθαι δυνήσεται, καὶ αὐτὸς ἄξιος τῆς θείας ἱερωσύνης νομισθείς, τῆς μεγίστης ἀπολαύσει τιμῆς. Οὔτε γὰρ προσῆκόν ἐστιν, οὔτε ἡ ἐπιστήμη, οὔτε ἡ ἀγαθὴ ἀναστροφὴ ἐπιδέχεται τολμηρῶς καὶ κούφως ἐπὶ τοῦτο ἱέναι, ὥστε ἢ Ἐπίσκοπον, ἢ Πρεσβύτερον, ἢ Διάκονον προχείρως καθίστασθαι· οὕτω γὰρ ἂν εἰκότως νεόφυτος νομισθείη, ἐπειδὴ μάλιστα καὶ ὁ μακαριώτατος Ἀπόστολος, ὃς καὶ τῶν ἐθνῶν γεγένηται Διδάσκαλος, φαίνεται κωλύσας ταχείας γίνεσθαι τὰς καταστάσεις. Τοῦ γὰρ μηκίστου χρόνου ἡ δοκιμασία, τὴν ἀναστροφὴν καὶ τὸν ἑκάστου τρόπον οὐκ ἀπεικότως ἐκτυποῦν δυνήσεται.

Ἑρμηνεία. Διορίζεται ὁ παρὼν Κανών, ὅτι μετὰ μεγάλης ἐπιμελείας πρέπει νὰ φυλάττεται τὸ νόμιμον τοῦτο, δηλ. ἐὰν κἀνένας πλούσιος ἢ περὶ λόγους σχολάζων, ἐκ τῆς ἀγορᾶς ὄντες, καὶ τῆς δημώδους συγχύσεως, φανοῦν ἄξιοι διὰ Ἐπισκοπήν, οὗτοι νὰ μὴ χειροτονοῦνται Ἐπίσκοποι παρευθύς, ἀνίσως πρότερον δὲν κάμουν εἰς κάθε βαθμὸν Ἀναγνώστου, Διακόνου καὶ Πρεσβυτέρου, καιρὸν μακρότατον, καὶ ὄχι ὀλιγώτατον· ἵνα διὰ τοῦ καιροῦ τούτου φανερωθῇ καὶ δοκιμασθῇ πρῶτον ἡ ὀρθὴ πίστις αὐτῶν, ἡ χρηστότης τῆς γνώμης των, ἡ γενναιότης τοῦ φρονήματός των, καὶ ἡ ἐπιείκειά των, καὶ ἔτσι ἀπὸ βαθμὸν εἰς βαθμόν, κατὰ προκοπὴν νὰ ἀναβῶσι καὶ εἰς τὸ ἀκρότατον ὕψος τῆς ἀρχιερωσύνης. Διότι, οὔτε πρέπον εἶναι καὶ εὐπρεπές, οὔτε ἡ τῶν θείων λόγων γνῶσις, οὔτε ἡ τῷ χρόνῳ δοκιμασθεῖσα καλὴ συνήθεια δέχεται τοῦτο, τὸ νὰ χειροτονῆταί τινας Ἐπίσκοπος, ἢ Πρεσβύτερος, ἢ Διάκονος εὐκόλως καὶ ὀγλήγωρα. Ὁ τοιοῦτος γὰρ θέλει νομισθῇ νεόφυτος, τὸ ὁποῖον ἐμποδίζει ὁ Ἀπόστολος Παῦλος λέγων· Ὅτι ὁ Ἐπίσκοπος δὲν πρέπει νὰ ᾖναι νεόφυτος, καὶ πρὸς τὸν Τιμόθεον παραγγέλλει νὰ μὴ χειροτονῇ τινας ὀγλήγωρα, «χεῖρας ταχέως μηδενὶ ἐπιτίθει.» Ὅρα καὶ τὸν πʹ. Ἀποστολ. καὶ τὴν ὑποσημ. τὴν αʹ. τοῦ ιζʹ. τῆς αʹ. καὶ βʹ.

ΚΑΝΩΝ ΙΑʹ. Ὁρίζομεν, ἵνα Ἐπίσκοπος, ὅταν ἐξ ἑτέρας πόλεως παραγίνηται εἰς ἑτέραν πόλιν, ἢ ἀπὸ ἑτέρας ἐπαρχίας εἰς ἑτέραν ἐπαρχίαν, κόμπου χάριν ἐγκωμίοις οἰκείοις ὑπηρετούμενος, ἢ θρησκείας καθοσιώσει, καὶ πλείονα χρόνον βούλοιτο διάγειν, καὶ μὴ ὁ τῆς πόλεως ἐκείνης Ἐπίσκοπος ἔμπειρος ᾖ διδασκαλίας, μὴ καταφρονῇ ἐκείνου καὶ συνεχέστερον ὁμιλῇ, καταισχύνειν καὶ κατευτελίζειν τὸ πρόσωπον τοῦ αὐτόθι Ἐπισκόπου σπουδάζων. Αὕτη γὰρ ἡ πρόφασις εἴωθε ταράχους ποιεῖν, καὶ ἐκ τῆς τοιαύτης πανουργίας τὴν ἀλλοτρίαν καθέδραν ἑαυτῷ προμνηστεύειν καὶ παρασπᾶσθαι σπουδάζει, μὴ διστάζων τὴν αὐτῷ παραδοθεῖσαν Ἐκκλησίαν καταλιμπάνειν καὶ εἰς ἑτέραν μεθίστασθαι. Ὁριστέον τοίνυν ἐπὶ τούτῳ χρόνον (ἐπειδὴ καὶ τὸ μὴ ὑποδέχεσθαι Ἐπίσκοπον, τῶν ἀπανθρώπων καὶ σκαιῶν εἶναι νενόμισται). Μέμνησθε δὲ ἐν τῷ προάγοντι χρόνῳ τοὺς πατέρας ἡμῶν κεκρικέναι, ἵνα, εἴ τις λαϊκὸς ἐν πόλει διάγων τρεῖς Κυριακὰς ἡμέρας, ἐν τρισὶν ἑβδομάσι μὴ συνέρχοιτο, ἀποκινοῖτο τῆς κοινωνίας. Εἰ τοίνυν περὶ τῶν λαϊκῶν τοῦτο τεθέσπισται, οὐ χρὴ οὐδὲ πρέπει, ἀλλ’ οὐδὲ συμφέρει Ἐπίσκοπον, εἰ μηδεμίαν βαρυτέραν ἀνάγκην ἔχοι ἢ πρᾶγμα δυσχερές, ἐπιπλεῖστον. ἀπολείπεσθαι τῆς ἑαυτοῦ Ἐκκλησίας, καὶ λυπεῖν τὸν ἐμπεπιστευμένον αὐτῷ λαόν.

Ἑρμηνεία. Ἐάν τινας Ἐπίσκοπος ὑπάγῃ εἰς πόλιν ἢ ἐπαρχίαν ἄλλην, κόμπου χάριν, ἤγουν διὰ νὰ ἐγκωμιασθῇ ὡς λόγιος, ἢ διὰ ζήτησιν τῆς εὐσεβείας καὶ πίστεως, καὶ θέλη νὰ εὑρίσκεται ἐκεῖ πολὺν καιρόν, ὁ δὲ τῆς πόλεως ἐκείνης Ἐπίσκοπος δὲν εἶναι ἔμπειρος εἰς τὸ νὰ διδάσκῃ, ἐάν, λέγω, τοῦτο ἀκολουθήσῃ, ὁρίζει ὁ παρὼν Κανών, ὅτι οὗτος νὰ μὴ διδάσκῃ συνεχῶς ἐπ’ Ἐκκλησίας μὲ σκοπὸν διὰ νὰ καταφρονῇ τὸν κατὰ τόπον Ἐπίσκοπον, καὶ νὰ καταισχύνῃ αὐτὸν ὡς ἀμαθῆ. Ἡ συνεχὴς γὰρ αὕτη τοῦ ξένου Ἐπισκόπου διδασκαλία καὶ ταραχὰς προξενεῖ, καὶ ὑποψίαν γεννᾷ, ὅτι αὐτὸς σπουδάζει μὲ τοῦτον τὸν τρόπον νὰ ἑλκύσῃ τὸν λαὸν εἰς τὴν ἀγάπην του, καὶ ἀκολούθως νὰ ἀφήσῃ τὴν ἐδικήν του ἐπαρχίαν, καὶ νὰ ἁρπάσῃ μὲ πανουργίαν τὴν ξένην. Λοιπὸν ἐπειδὴ ἀπὸ μὲν τὸ ἕνα μέρος εἶναι πρᾶγμα ἀπάνθρωπον τὸ νὰ μὴ δέχεται τελείως τινὰς ξένους Ἐπισκόπους εἰς τὴν ἐπαρχίαν του· ἀπὸ δὲ τὸ ἄλλο εἶναι πρᾶγμα καὶ ὕποπτον, καὶ παράνομον, τὸ νὰ μένουν αὐτοὶ πολὺν καιρὸν εἰς ἐπαρχίαν ξένην· διὰ ταῦτα πρέπει νὰ ᾖναι διωρισμένος ὁ καιρὸς ὁποῦ αὐτοὶ ἔχουν νὰ κάμουν εἰς αὐτήν.

Διότι ἀνίσως ἀφορίζεται ὁ λαϊκὸς ἐκεῖνος, ὁποῦ ἐν πόλει εὑρισκόμενος δὲν ὑπάγῃ εἰς τὴν Ἐκκλησίαν εἰς τριῶν ἑβδομάδων Κυριακάς, καθὼς οἱ προγενέστεροι τῆς Συνόδου ταύτης Πατέρες ὥρισαν, (ὄχι δηλ. οἱ τῆς ϛʹ. οἱ ἐν τῷ πʹ. Κανόνι τοῦτο ὁρίσαντες, ὃν καὶ ἀνάγνωθι, ἐπειδὴ αὐτοὶ εἶναι μεταγενέστεροι τῶν ἐν Σαρδικῇ, ἀλλὰ ἄλλοι τινὲς) εἴτε ἀγράφως, εἴτε καὶ δι’ ἐγγράφου Κανόνος, πόσῳ μᾶλλον δὲν πρέπει, ἀλλ’ οὔτε συμφέρει νὰ λείπῃ πολὺν καιρὸν ὁ Ἐπίσκοπος ἀπὸ τὴν ἐπαρχίαν του, καὶ ἀκολούθως νὰ λυπῇ τὸ ποίμνιόν του μὲ τὴν ἀπουσίαν του; ἔξω μόνον ἂν ἔχῃ κἀμμίαν βαρεῖαν ἀνάγκην καὶ περίστασιν δύσκολον ὁποῦ τὸν ἐμποδίζει. Ὅρα καὶ τὸν λεʹ. καὶ νηʹ. Ἀποστολικόν, καὶ τὸν πʹ. τῆς ϛʹ. παρὰ τοῦ Κανόνος τούτου ἐρανισθέντα αὐτολεξεί.

ΚΑΝΩΝ ΙΒʹ. Ἐπειδή τινες τῶν ἀδελφῶν καὶ Συνεπισκόπων ἐν ταῖς πόλεσιν, ἐν αἷς Ἐπίσκοποι καθίστανται, δοκοῦσι κεκτῆσθαι σφόδρα ὀλίγα ὑπάρχοντα ἴδια, ἐν ἑτέροις δὲ τόποις κτήσεις μεγάλας, ἐξ ὧν καὶ ἐπικουρεῖν δυνατοί εἰσι τοῖς πένησιν· οὕτως αὐτοῖς συγχωρητέον εἶναι κρίνομεν, ἵνα εἰ μέλλοιεν εἰς τὰς ἑαυτῶν παραγίνεσθαι κτήσεις, καὶ τὴν συγκομιδὴν τῶν καρπῶν ποιεῖσθαι, τρεῖς Κυριακὰς ἡμέρας, τοῦτ’ ἔστι τρεῖς ἑβδομάδας ἐν τοῖς ἑαυτῶν κτήμασιν αὐτοὺς διάγειν, καὶ ἐν τῇ ἀγχιστευούσῃ Ἐκκλησίᾳ, ἐν ᾗ Πρεσβύτερος συνάγοι, ὑπὲρ τοῦ, μὴ χωρὶς συνελεύσεως αὐτὸν δοκεῖν εἶναι, συνέρχεσθαι καὶ λειτουργεῖν, καὶ μὴ συνεχέστερον εἰς τὴν πόλιν, ἐν ᾗ ἐστιν Ἐπίσκοπος, παραγίγνοιτο. Τοῦτον γὰρ τὸν τρόπον καὶ τὰ οἰκεῖα αὐτοῦ πράγματα παρὰ τὴν αὐτοῦ ἀπουσίαν οὐδεμίαν ὑπομενεῖ ζημίαν, καὶ τὸ τῆς ἀλαζονείας καὶ τοῦ τύφου ἐκκλίνειν δόξει ἔγκλημα.

Ἑρμηνεία. Ἀκόλουθος φαίνεται νὰ ᾖναι ὁ παρὼν Κανὼν μὲ τὸν ἀνωτέρω· διορίζει γὰρ ὅτι, ἐπειδή τινες Ἐπίσκοποι εἰς ἄλλας μὲν ἐπαρχίας ξένας ἔχουσιν ὑποστατικὰ ὀλίγα τῶν Ἐκκλησιῶν τους ἴδια, εἰς ἄλλας δὲ ἔχουσι μεγάλα καὶ πολύκαρπα, ἀπὸ τὰ ὁποῖα ἠμποροῦν νὰ βοηθοῦν τοὺς πτωχούς. Διὰ τοῦτο συγχωρεῖται ὁ τὰ τοιαῦτα ὑποστατικὰ ἔχων Ἐπίσκοπος νὰ πηγαίνῃ εἰς τὸ νὰ συνάγῃ τοὺς καρποὺς αὐτῶν. Νὰ μὴ πηγαίνῃ ὅμως συχνὰ εἰς τὴν πόλιν, ὅπου κάθηται ὁ Ἐπίσκοπος, ἀλλὰ νὰ μένῃ εἰς τὰ ὑποστατικά του τρεῖς ἑβδομάδας, καὶ κατὰ τὰς Κυριακὰς νὰ συνέρχεται εἰς τὴν γειτονεύουσαν ἐκεῖσε Ἐκκλησίαν, ἐν ᾗ ἐνορεύει Πρεσβύτερος, καὶ νὰ λειτουργῇ, ἤτοι ὄχι νὰ ἱερουργῇ, ἀλλὰ νὰ προσφέρῃ τοὺς συνήθεις ὕμνους τῷ Θεῷ μετὰ τοῦ λαοῦ· (τοῦτο δὲ νὰ τὸ κάμνῃ, διὰ νὰ μὴ φαίνεται ὅτι δὲν πηγαίνῃ εἰς τὴν Ἐκκλησίαν, καὶ ἀκολούθως διὰ νὰ μὴ προξενῇ σκάνδαλον εἰς τοὺς Χριστιανοὺς καὶ τὸν ἀνωτέρω παραβαίνῃ Κανόνα) (περὶ οὗ ὅρα τὸν πʹ. τῆς ϛʹ.), διατὶ μὲ τοῦτον τὸν τρόπον, καὶ οἱ καρποὶ τῶν ὑποστατικῶν του δὲν διασκορπίζονται ἐκ τῆς ἀπουσίας του, ἀλλὰ συμμαζόνονται μὲ τὴν παρουσίαν του, καὶ κάθε κατηγορίαν ὑπερηφανείας καὶ φιλοδοξίας ἀποφεύγει μὲ τὸ νὰ μὴ συχνάζῃ κατ’ ἐκεῖνον τὸν καιρὸν εἰς τὴν πόλιν τοῦ Ἐπισκόπου.

Ὅρα καὶ τὸν νηʹ. Ἀποστολικόν, καὶ τὸν πʹ. τῆς ϛʹ.

ΚΑΝΩΝ ΙΓʹ. Ἀρέσκει, ἐάν τις Διάκονος, ἢ Πρεσβύτερος, ἢ καί τις τῶν Κληρικῶν ἀκοινώνητος γένηται, καὶ πρὸς ἕτερον Ἐπίσκοπον τὸν εἰδότα αὐτὸν καταφύγοι, γινώσκοντα ἀποκεκινῆσθαι αὐτὸν τῆς κοινωνίας παρὰ τοῦ ἰδίου Ἐπισκόπου, μὴ χρῆναι τῷ Ἐπισκόπῳ καὶ ἀδελφῷ αὐτοῦ ὕβριν ποιοῦντα, παρέχειν αὐτῷ κοινωνίαν. Εἰ δὲ τολμήσοι τοῦτο ποιῆσαι, γινωσκέτω, συνελθόντων Ἐπισκόπων ἀπολογίᾳ ἑαυτὸν ὑπεύθυνον καθεστάναι.

Ἑρμηνεία. Ὁ παρὼν Κανὼν διορίζει, ὅτι ἐὰν γένῃ ἀκοινώνητος κἀνένας Ἱερεύς, ἢ Διάκονος, ἢ Κληρικὸς ἀπὸ τὸν Ἐπίσκοπόν του, καὶ ὑπάγῃ πρὸς ἄλλον Ἐπίσκοπον, γινώσκοντα τὴν τοιαύτην αὐτοῦ ἀκοινωνησίαν, δὲν πρέπει ὁ Ἐπίσκοπος αὐτὸς νὰ συγκοινωνῇ μὲ τὸν τοιοῦτον ἀκοινώνητον, ἐπειδὴ τοῦτο εἰς ὕβριν καὶ καταφρόνησιν λογίζεται τοῦ Συνεπισκόπου αὐτοῦ, τοῦ τοῦτον ποιήσαντος ἀκοινώνητον. Εἰ δὲ τοῦτο ἤθελε τολμήσει νὰ κάμῃ, νὰ γίνεται ὑπεύθυνος εἰς τὸ νὰ ἀπολογηθῇ περὶ τούτου, ὅταν γένῃ τῶν Ἐπισκόπων τῆς ἐπαρχίας Σύνοδος. Ὡς ἔγκλημα γὰρ ποιήσας, οὐχὶ μονομερῶς κατακριθήσεται, ἀλλὰ καὶ εἰς δικαστήριον ἑλκυσθήσεται.

Ὅρα καὶ τὸν ιβʹ. καὶ λβʹ. Ἀποστολικόν.

ΚΑΝΩΝ ΙΔʹ. Εἴ τις Ἐπίσκοπος ὀξύχολος εὑρίσκοιτο (ὅπερ οὐκ ὀφείλει ἐν τοιούτῳ ἀνδρὶ πολιτεύεσθαι) καὶ ταχέως ἀντικρὺ Πρεσβυτέρου ἢ Διακόνου κινηθεὶς ἐκβαλεῖν Ἐκκλησίας τινὰ ἐθελήσει, προνοητέον ἐστὶ μὴ ἀθρόον τὸν τοιοῦτον κατακρίνεσθαι καὶ τῆς κοινωνίας ἀποστερῆσθαι, ἀλλ’ ὁ ἐκβαλλόμενος ἐχέτω ἐξουσίαν ἐπὶ τὸν Ἐπίσκοπον τῆς Μητροπόλεως τῆς αὐτῆς ἐπαρχίας καταφυγεῖν. Εἰ δὲ ὁ τῆς Μητροπόλεως ἄπεστιν, ἐπὶ τὸν πλησιόχωρον κατατρέχειν καὶ ἀξιοῦν, ἵνα μετὰ ἀκριβείας αὐτοῦ ἐξετάζηται τὸ πρᾶγμα· οὐ χρὴ γὰρ μὴ ὑπέχειν τὰς ἀκοὰς τοῖς ἀξιοῦσι. Κᾀκεῖνος δὲ ὁ Ἐπίσκοπος, ὁ δικαίως ἢ ἀδίκως ἐκβαλὼν τὸν τοιοῦτον, γενναίως φέρειν ὀφείλει, ἵνα ἡ ἐξέτασις τοῦ πράγματος γένηται, καὶ εἰ κυρωθῇ αὐτοῦ ἡ ἀπόφασις, ἢ διορθώσεως τύχη. Πρὶν δὲ ἐπιμελῶς καὶ μετὰ πίστεως ἕκαστα ἐξετασθῇ, ὁ μὴ ἔχων τὴν κοινωνίαν πρὸ τῆς διαγνώσεως τοῦ πράγματος, ἑαυτῷ οὐκ ὀφείλει ἐκδικεῖν τὴν κοινωνίαν. Ἐὰν δέ, συνεληλυθότες τῶν Κληρικῶν τινες κατίδωσι τὴν ὑπεροψίαν καὶ τὴν ἀλαζονίαν αὐτοῦ (ἐπειδὴ οὐ προσῆκόν ἐστιν, ὕβριν ἢ μέμψιν ἄδικον ὑπομένειν), πικροτέροις καὶ βαρυτέροις ῥήμασιν ἐπιστρέφειν τοῦτον ὀφείλουσιν, ἵνα τῷ τὰ πρέποντα κελεύοντι ὑπηρετῶνται καὶ ὑπακούωσιν.

Ὥσπερ γὰρ ὁ Ἐπίσκοπος τοῖς ὑπηρέταις εἰλικρινῆ ὀφείλει τὴν ἀγάπην καὶ τὴν διάθεσιν παρέχειν, τὸν αὐτὸν τρόπον οἱ ὑπηρετούμενοι ἄδολα τοῖς Ἐπισκόποις τὰ τῆς ὑπηρεσίας ἐκτελεῖν ὀφείλουσιν.

Ἑρμηνεία. Ἀκόλουθος μὲ τὸν ἀνωτέρω φαίνεται νὰ ᾖναι καὶ ὁ παρὼν Κανών· διορίζει γάρ, ὅτι ἀνίσως κἀνένας Ἐπίσκοπος θυμώδης ὢν (τὸ ὁποῖον πάθος δὲν πρέπει νὰ εὑρίσκεται εἰς τοιοῦτον ἄνδρα, μιμητὴν ὄντα τοῦ πρᾳοτάτου Χριστοῦ) ὑπὸ τῆς ὀργῆς κινηθείς, ἀφορίσῃ τινὰ Πρεσβύτερον ἢ Διάκονον, πρέπει νὰ προνοήσωμεν εἰς τὸ νὰ μὴ στερηθῇ ὁ τοιοῦτος τῆς κοινωνίας ἀλόγως καὶ παρευθύς, ἀλλὰ νὰ ἔχῃ ἄδειαν νὰ πηγαίνῃ πρὸς τὸν Μητροπολίτην τοῦ ἀφορίσαντος Ἐπισκόπου, ἤ, ἂν λείπη ὁ Μητροπολίτης, πρὸς τὸν πλησιόχωρον ξένον Μητροπολίτην, διὰ νὰ θεωρηθῇ μὲ ἀκρίβειαν ἡ αἰτία τοῦ τοιούτου ἀφορισμοῦ· ἐπειδὴ δὲν εἶναι δίκαιον νὰ μὴ δίδεται ἀκρόασις εἰς τοὺς παρακαλοῦντας νὰ ἐξεταχθῇ ἡ κρίσις των. Ἐν ὅσῳ δὲ καιρῷ ἐξετάζεται ἡ κρίσις, τόσον ὁ Ἐπίσκοπος, ὁ δικαίως ἢ ἀδίκως ἀφορίσας, πρέπει νὰ ἔχῃ ὑπομονήν, ἕως οὗ ἢ νὰ κυρωθῇ ἡ ἀπόφασις τοῦ ἀφορισμοῦ ὁποῦ ἔκαμε, δικαία οὖσα, ἢ νὰ διορθωθῇ ἄδικος οὖσα, ὅσον καὶ ὁ ἀφορισθεὶς πρέπει νὰ μὴ παραβῇ τὸν ἀφορισμόν, ἀλλὰ νὰ μένῃ εἰς αὐτόν. Ἐὰν γὰρ αὐτὸν παραβῇ καταφρονῶν, καὶ κατὰ τοῦ ἀφορίσαντος ὑπερηφανευόμενος, πρέπει οἱ τοῦ Ἐπισκόπου ἐκείνου Κληρικοὶ νὰ συνάγωνται, καὶ μὲ πικρὰ καὶ ἐπιπληκτικὰ λόγια νὰ φέρουσιν αὐτὸν εἰς ὑποταγὴν καὶ ταπείνωσιν, ἵνα φαίνωνται μὲ τοῦτο ὑπήκοοι εἰς τὸν οἰκεῖον Ἐπίσκοπον.

Διότι καθὼς ὁ Ἐπίσκοπος χρεωστεῖ νὰ ἀγαπᾷ ἀδόλως τοὺς ἐδικούς του ὑπηρέτας καὶ Κληρικούς, ἔτσι ἀμοιβαίως καὶ οἱ ὑπηρέται πρέπει ἀδόλως νὰ ὑπηρετοῦσι τὸν ἐδικόν τους Ἐπίσκοπον. Ὅρα καὶ τὸν κηʹ. καὶ λβʹ. Ἀποστολικόν.

ΚΑΝΩΝ ΙΕʹ. Ὁρίζομεν ἵνα, εἴ τις Ἐπίσκοπος ἐξ ἑτέρας παροικίας βουληθῇ ἀλλότριον ὑπηρέτην, χωρὶς τῆς συγκαταθέσεως τοῦ ἰδίου Ἐπισκόπου, εἴς τινα βαθμὸν καταστῆσαι, ἄκυρος καὶ ἀβέβαιος ἡ κατάστασις ἡ τοιαύτη νομίζοιτο. Εἴ τινες δὲ ἡμῶν, ἐὰν τοῦτο ἑαυτοῖς ἐπιτρέψειαν, παρὰ τῶν ἀδελφῶν καὶ Συνεπισκόπων καὶ ὑπομιμνήσκεσθαι καὶ διορθοῦσθαι ὀφείλουσιν.

Ἑρμηνεία. Ὁρίζει ὁ παρὼν Κανὼν ὅτι, ἀνίσως κἀνένας Ἐπίσκοπος λάβῃ Κληρικὸν ἀπὸ ἄλλην ἐπαρχίαν, χωρὶς τὴν γνώμην τοῦ Ἐπισκόπου του, καὶ χειροτονήσῃ αὐτὸν εἴς τινα ἱερατικὸν βαθμόν, ἄκυρος μὲν νὰ ᾖναι ἢ τοιαύτη χειροτονία, ὁ δὲ τοῦτον χειροτονήσας νὰ ἐλέγχεται περὶ τούτου, καὶ νὰ διορθόνεται ἀπὸ τοὺς ἄλλους Συνεπισκόπους. Ὅρα καὶ τὸν ιεʹ. Ἀποστολικόν.

ΚΑΝΩΝ ΙΣΤʹ. Ἐπειδὴ πολλάκις εἰς τὴν τῶν Θεσσαλονικέων Μητρόπολιν ἀπὸ ἑτέρων ἐπαρχιῶν Πρεσβύτεροι καὶ Διάκονοι παραγίνονται, καὶ οὐκ ἀρκούμενοι βραχείᾳ διαγωγῇ χρόνου, ἐναπομένουσι καὶ ἅπαντα τὸν χρόνον αὐτόθι ποιοῦντες διατελοῦσιν, ἢ μόλις μετὰ πλεῖστον χρόνον εἰς τὰς ἑαυτῶν ἐπανιέναι Ἐκκλησίας ἀναγκάζονται· οὗτοι οἱ ὅροι, οἱ καὶ ἐπὶ τῶν Ἐπισκόπων ὡρισμένοι, φυλαττέσθωσαν καὶ ἐπὶ τούτων τῶν προσώπων.

Ἑρμηνεία. Καὶ οὗτος ὁ Κανὼν τὰς μεταβάσεις ἐμποδίζει τῶν Ἱερωμένων ἀπὸ μίαν Ἐκκλησίαν εἰς ἄλλην λέγων, ὅτι ἐπειδὴ εἰς τὴν Θεσσαλονίκην πολλαῖς φοραῖς ἐρχόμενοι Πρεσβύτεροι καὶ Διάκονοι, ἢ ὅλην τὴν ζωήν των διαπερνῶσιν εἰς αὐτήν, ἢ μόλις ὕστερον ἀπὸ πολλοὺς χρόνους ἐπιστρέφουσιν εἰς τὰς Ἐκκλησίας των. Διὰ τοῦτο, καθὼς πρέπει νὰ φυλλάττωνται ἀπαρασάλευτα οἱ Κανόνες οἱ τὰς μεταβάσεις τῶν Ἐπισκόπων ἐμποδίζοντες, ἔτσι παρομοίως πρέπει νὰ φυλάττωνται καὶ οἱ τὰς μεταβάσεις τῶν Πρεσβυτέρων καὶ Διακόνων ἐμποδίζοντες.

Ὅρα καὶ τὸν ιεʹ. Ἀποστολικόν.

ΚΑΝΩΝ ΙΖʹ. Ἤρεσεν, ἵνα, εἴ τις Ἐπίσκοπος βίαν ὑπομείνας ἀδίκως ἐκβληθῇ, ἢ διὰ τὴν ἐπιστήμην, ἢ διὰ τὴν ὁμολογίαν τῆς καθολικῆς Ἐκκλησίας, ἢ διὰ τὴν τῆς ἀληθείας ἐκδικίαν, καὶ φεύγων τὸν κίνδυνον, ἀθῶος καὶ καθωσιωμένος ὤν, εἰς ἑτέραν ἔλθοι πόλιν, μὴ κωλυέσθω ἐκεῖ ἐπὶ τοσοῦτον διάγειν, ἕως ἂν ἐπανέλθῃ, ἢ τῆς ὕβρεως τῆς γεγενημένης αὐτῷ ἀπαλλαγὴν εὑρέσθαι δυνηθῇ. Σκληρὸν γὰρ καὶ βαρύτατον, ἐλασίαν ἄδικον ὑπομεμενηκότα, μὴ ὑποδέχεσθαι ὑφ’ ἡμῶν. Πλείστη γὰρ καλοκᾀγαθίᾳ καὶ φιλοφρονήσει ὀφείλει παραδέχεσθαι ὁ τοιοῦτος.

Ἑρμηνεία. Ἐπειδὴ κατὰ τὸν ιαʹ. καὶ ιβʹ. Κανόνα αὐτῆς ἐδιώρισεν ἡ παροῦσα Σύνοδος παράνω ἀπὸ τρεῖς ἑβδομάδας νὰ μὴ διατρίβῃ τινὰς Ἐπίσκοπος εἰς ξένην ἐπαρχίαν, ἐνταῦθα διὰ τοῦ παρόντος Κανόνος συγχωρεῖ νὰ διατρίβη εἰς ξένην ἐπαρχίαν, ἕως οὗ νὰ ἐπαναγυρίσῃ εἰς τὴν ἐπαρχίαν του, ἢ νὰ ἀθωωθῇ ἀπὸ τὴν ὕβριν καὶ ἐξορίαν ὁποῦ ἔλαβε τοῦ οἰκείου θρόνου ὁ Ἐπίσκοπος ἐκεῖνος, ὁποῦ ἀδίκως καὶ τυραννικῶς διωχθῇ, ἢ διὰ τὴν ἀκρίβειαν τῶν δογμάτων τῆς πίστεως, ἢ διὰ τί ὁμολογεῖ ὅσα δόγματα καὶ παραδόσεις ὁμολογεῖ καὶ δοξάζει ἡ καθολικὴ Ἐκκλησία, ἢ καὶ διατὶ ὑπερμαχεῖ διὰ τὴν ἀλήθειαν καὶ τοὺς ἀδικουμένους καὶ καταδυναστευομένους ὑπερασπίζεται (καθὼς τοιαῦτα ἠκολούθησαν εἰς τὸν μέγαν Ἀθανάσιον καὶ Βασίλειον, καὶ Χρυσόστομον καὶ ἄλλους· ὁ τοιοῦτος γὰρ Ἐπίσκοπος, φεύγωντας τὸν κίνδυνον, ἀνάγκη εἶναι διὰ νὰ ὑπάγῃ εἰς ἄλλην ἐπαρχίαν, ἀθῶος μὲν ὢν κατὰ τὸ ἀληθὲς καὶ δίκαιον, καθωσιωμένος ὅμως, ἤτοι ὑπόδικος εὑρισκόμενος εἰς τιμωρίαν, διὰ τὴν τυραννίαν τῶν διωκόντων.

Ὅθεν σκληρὸν καὶ ἀπάνθρωπον εἶναι ὁ τοιουτοτρόπως διωχθεὶς ἀπὸ τὸν θρόνον του, νὰ μὴ ὑποδέχεται ἀπὸ τοὺς Συνεπισκόπους του μὲ κάθε φιλοφροσύνην καὶ περιποίησιν.) Ὅρα καὶ τὸν ιεʹ. Ἀποστολικόν.

ΚΑΝΩΝ ΙΗʹ. Ἐπειδὴ ἥσυχοι καὶ ὑπομονητικοὶ ὀφείλομεν εἶναι καὶ διαρκῆ τὸν πρὸς πάντα ἔχειν οἶκτον, ἅπαξ τοὺς εἰς Κλῆρον ἐκκλησιαστικὸν προαχθέντας ὑπό τινων ἀδελφῶν ἡμῶν, ἐὰν μὴ βούλοιντο ἐπανέρχεσθαι εἰς ἃς κατωνομάσθησαν Ἐκκλησίας, τοῦ λοιποῦ μὴ ὑποδέχεσθαι. Εὐτυχιανὸν δὲ μήτε Ἐπισκόπου ἑαυτῷ διεκδικεῖν ὄνομα, ἀλλ’ οὐδὲ Μουσαῖον, ὡς Ἐπίσκοπον νομίζεσθαι· εἰ δὲ λαϊκὴν κοινωνίαν ἀπαιτεῖεν, μὴ χρῆναι αὐτοῖς ἀρνεῖσθαι.

Ἑρμηνεία. Ὁ Μουσαῖος καὶ Εὐτυχιανός, τοὺς ὁποίους ἀναφέρει ὁ παρὼν Κανών, καὶ ἄλλοι ἀκόμη, Κληρικούς τινας ἐχειροτόνησαν, ὡς Ἐπίσκοποι. Ὁρίζει οὖν περὶ αὐτῶν, ὅτι οἱ παρὰ τῶν τοιούτων χειροτονηθέντες νὰ δέχωνται ὡς Κληρικοί. Διότι ἀγκαλὰ καὶ οἱ χειροτονήσαντες αὐτοὺς δὲν ἔμελλον νὰ ᾖναι Κληρικοί, διά τινας αἰτίας καὶ πταίσματα ὁποῦ ἔκαμαν, ὅμως ὅταν ἐχειροτόνησαν αὐτούς, ἐπισκοπικὰ εἶχον δίκαια ὡς κεχειροτονημένοι, καὶ διὰ τοῦτο ἐδέξατο τοὺς παρ’ αὐτῶν χειροτονηθέντας ἡ Σύνοδος· πλὴν ἐὰν αὐτοὶ οἱ χειροτονηθέντες δὲν θέλουν νὰ ἐπιστρέψουν εἰς τὰς Ἐκκλησίας, τῶν ὁποίων ὠνομάσθησαν Κληρικοί, εἰς ἄλλας Ἐκκλησίας νὰ μὴ δέχωνται εἰς τὸ ἑξῆς. Ὁ δὲ Εὐτυχιανὸς καὶ Μουσαῖος, δίκαιον καὶ ὄνομα Ἐπισκόπου ἂς μὴ ζητοῦσι νὰ ἔχουν. Ἐὰν δὲ καὶ θέλουν νὰ δέχωνται καὶ νὰ συγκοινωνοῦν τοῖς ἄλλοις ὡς λαϊκοί, δὲν πρέπει νὰ τὸ ἀρνῆταί τινας, ἤτοι ἂς λαμβάνουσι τοῦτο, καὶ ἂς δέχωνται ὡς λαϊκοί.

ΚΑΝΩΝ ΙΘʹ. Ταῦτα σωτηριωδῶς καὶ ἀκολούθως ὁρισθέντα, καὶ πρεπόντως τῇ ἐπιτιμίᾳ ἡμῶν τῶν Ἱερέων, καὶ Θεῷ ἀρέσαντα καὶ ἀνθρώποις, τὴν δύναμιν καὶ τὴν ἰσχὺν ἑαυτῶν κατασχεῖν οὐ δυνήσονται, ἐὰν μὴ καὶ φόβος ταῖς ἐξενεχθείσαις ἀποφάσεσιν ἀκολουθήσῃ. Ἴσμεν γὰρ καὶ αὐτοὶ πλεονάκις, διὰ τὴν ὀλίγων ἀναισχυντίαν, τὸ θεῖον καὶ σεβασμιώτατον ὄνομα τῆς Ἱερωσύνης εἰς κατάγνωσιν ἐληλυθέναι. Εἰ τοίνυν τις παρὰ τὰ πᾶσι δόξαντα τολμήσοι, σπουδάζων τύφῳ μᾶλλον καὶ ἀλαζονίᾳ, ἢ τῷ Θεῷ ἀρέσαι, ἕτερόν τι διαπράξεσθαι· ἤδη, γινωσκέτω ἐγκλήματι ἀπολογίας ἑαυτὸν ὑπεύθυνον καθίστασθαι, καὶ τὴν τιμὴν καὶ τὸ ἀξίωμα τῆς Ἐπισκοπῆς ἀποβάλλειν.

Ἑρμηνεία. Ἐπειδὴ διάφορα ἐκκλησιαστικὰ καὶ σωτηριώδη ἡ Σύνοδος αὕτη διώρισε, πρέποντα μὲν εἰς τὴν τιμὴν καὶ τὸ ἀξίωμα τῶν Ἱερωμένων, εὐάρεστα δὲ εἰς τὸν Θεὸν καὶ εἰς τοὺς ἀνθρώπους, ἵνα ταῦτα ἔχωσι τὸ κῦρος καὶ τὴν ἰσχύν, καὶ μὴ καταφρονητικῶς παραβαίνωνται. Διὰ τοῦτο τελευταῖον ἐπρονόησε μὲ τὸν παρόντα Κανόνα νὰ διορίσῃ, καὶ φόβον, καὶ ἐπιτίμια κατὰ τῶν παραβαινόντων αὐτά. Διότι, πολλαῖς φοραῖς διὰ τὴν ἀναισχυντίαν τῶν ὀλίγων Ἱερωμένων, ὁποῦ παραβαίνουσι τοὺς Κανόνας, κατηγορεῖται καὶ δυσφημεῖται τὸ σεβάσμιον ὄνομα τῆς Ἱερωσύνης, ταὐτὸν εἰπεῖν, κατηγοροῦνται ὅλοι κοινῶς οἱ Ἱερωμένοι, καὶ οἱ μὴ αὐτοὺς παραβαίνοντες. Τὸ ἐπιτίμιον λοιπὸν τῶν παραβαινόντων τοὺς Κανόνας τούτους εἶναι τὸ ἑξῆς· Ὅτι ὅποιος τολμήσῃ νὰ κάμῃ ἄλλο τι ἔξω ἀπὸ αὐτούς, ὑπερηφανευόμενος καὶ μὴ σπουδάζωντας νὰ ἀρέσῃ εἰς τὸν Θεόν, οὗτος ἂς ἠξεύρῃ, ὅτι δὲν θέλει κατακριθῇ μονομερῶς, ἀλλ’ ὡς ἔγκλημα ποιήσας, τραβιχθεὶς εἰς ἐκκλησιαστικὸν δικαστήριον, θέλει ἀπαιτηθῇ νὰ δώσῃ ἀπολογίαν, καὶ θέλει ἀποβάλει τὸ ἀξίωμα καὶ τὴν τιμὴν τῆς Ἐπισκοπῆς, ἤτοι θέλει καθαιρεθῇ.

Ὅρα καὶ τῆς ϛʹ. τὸν βʹ.

ΚΑΝΩΝ Κʹ. Καὶ τοῦτο δὲ ἐκεῖθεν μάλιστα γνώριμον γενήσεται καὶ πληρωθήσεται, ἐὰν ἕκαστος ἡμῶν τῶν ἐν ταῖς παρόδοις, ἤτοι καναλίῳ, καθεστώτων Ἐπισκόπων θεασάμενος Ἐπίσκοπον, ἐπιζητοίη τὴν αἰτίαν τῆς παρόδου, καὶ ποῦ τὴν πορείαν ποιεῖται.

Καὶ ἐὰν μὲν εὕρῃ ἐπὶ τὸ στρατόπεδον ἀπιόντα, ἐπιζητήσῃ τὰς αἱρέσεις τὰς ἐπάνω προκειμένας, κᾂν κεκλημένος ἀφικνῆται, ἀπιόντι αὐτῷ μηδὲν ἐμπόδιον γίγνοιτο· εἰ δὲ ἐπιδείξεως χάριν, καθὼς εἴρηται τῇ ἡμετέρᾳ ἀγάπη, ἢ διά τινων ἀξιώσεις σπουδάζοι ἐπὶ τὸ στρατόπεδον, μήτε τοῖς γράμμασιν αὐτοῦ ὑπογράφειν, μήτε κοινωνεῖν τῷ τοιούτῳ.

Ἑρμηνεία. Ὡς ἐπιτίμιον κατὰ τῶν παραβαινόντων καὶ οὗτος ἐδιωρίσθη ὁ Κανών, λέγων· Καὶ τοῦτο γνώριμον γενήσεται, τοῦτο ποῖον; τὸ νὰ μὴ κατηγορῆται δηλονότι ἡ Ἱερωσύνη διὰ τὴν τῶν ὀλίγων ἀναισχυντίαν. Καὶ πληρωθήσεται, μὲ ποῖον τρόπον; Ἐὰν δηλ. ὁ καθ’ ἕνας ἀπὸ ἡμᾶς τοὺς Ἐπισκόπους τοὺς εὑρισκομένους εἰς τὰς στράτας τὰς δημοσίας καὶ τὰ περάματα, διὰ μέσου τῶν ὁποίων ἔχουν νὰ διαπερνοῦν ὅσοι ἔρχονται πρὸς τὸ ἐν τῇ Ῥώμῃ τότε εὑρισκόμενον βασιλικὸν παλάτιον, καθὼς καὶ διὰ μέσου τοῦ καναλίου, ἤτοι τοῦ ὑδραγωγοῦ, διαπερνᾷ τὸ νερόν· ἐὰν λέγω, τινὰς ἀπὸ ἡμᾶς ἤθελεν ἰδεῖ ἄλλον τινὰ Ἐπίσκοπον διαπερνῶντα, νὰ τὸν ἐρωτᾷ, διὰ ποίαν αἰτίαν ἐκεῖθεν ἀπερνᾷ, καὶ ποῦ ὑπάγει; Καὶ ἂν μὲν μάθῃ παρ’ αὐτοῦ, ὅτι ὑπάγει εἰς τὸ βασιλικὸν στρατόπεδον, νὰ τὸν ἐρωτᾷ δεύτερον, ἂν διὰ τὰς ῥηθείσας ἐν τῷ ζʹ. ηʹ. καὶ θʹ. Κανόνι αἰτίας ὑπάγῃ, ἤγουν διὰ βοήθειαν ὀρφανῶν καὶ χηρῶν, καὶ λύτρωσιν καταδίκων, καὶ ἂν καλούμενος ἀπὸ τὸν βασιλέα ὑπάγῃ;

Καὶ ἂν μὲν μάθη, ὅτι προσκαλεσμένος ὢν ἀπὸ τὸν βασιλέα πηγαίνει, νὰ μὴ ἐμποδίζεται· εἰ δὲ πηγαίνῃ διὰ νὰ προξενήσῃ εἴς τινας ἀξιώματα κοσμικά, ἢ πηγαίνῃ διὰ νὰ ἐπιδείξῃ τὴν διδασκαλίαν του ἐν ἄλλῃ ἐπαρχίᾳ, καὶ νὰ διαλεχθῇ μὲ τὸν ἐκείνης Ἐπίσκοπον πρὸς καταισχύνην αὐτοῦ, κἀνένας Ἐπίσκοπος νὰ μὴ ὑπογράφῃ εἰς τὰ ἀπολυτικὰ καὶ εἰρηνικὰ γράμματα ὁποῦ βαστάζει, οὔτε νὰ συγκοινωνῇ μὲ αὐτόν. Ἀνάγνωθι καὶ τὸν ιαʹ. τῆς ἐν Ἀντιοχείᾳ.