Νικόλαος Καβάσιλας – Εἰς τὸν ἅγιον Δημήτριον

Παρὰ πάντα δὲ ταῦτα, πῶς οὐ δεινῶς ἄγνωμον, αὐτὸν μέν, ὑπὲρ τῆς ἐμῆς σωτηρίας ὑβρισμένον καὶ τεθνηκότα, δόξαν ἑαυτοῦ τὸ πρᾶγμα καλεῖν, ἐμὲ δέ, μὴ γοῦν τοῖς ἴσοις πρὸς ἐκεῖνον χρήσασθαι, ἀλλὰ φανῆναι περὶ τὸν εὖ πεποιηκότα κακόν; Εἶεν», Δημήτριον μὲν οὖν οὕτως ἠγωνισμένον Μαξιμιανὸς δυσχεράνας, δεσμωτηρίῳ καθεῖρξε. Νήπιος! Οὐ γὰρ ἐκεῖνο συνῆκεν, ὡς ὁ λόγος τοῦ Θεοῦ οὐ δέδεται. Θεὸς δὲ μειζόνων ἠξίου, καὶ τῆς περὶ αὐτὸν σπουδῆς ἀμειβόμενος καὶ τοῦ φίλτρου καὶ τῶν θαυμαστῶν ἐκείνων ἀγώνων, καὶ πρὶν ἐντεῦθεν ἀπᾶραι τῶν ἑαυτοῦ μετεδίδου, καὶ ἦν ἰδεῖν θαυμαστὸν δεσμώτην, τῷ δεδέσθαι χαίροντα. Οὕτω δαψιλοῦς ἀπήλαυσε τῆς θείας ἀκτῖνος καὶ τῆς πάντα νοῦν νικώσης εἰρήνης· ἐπεὶ καὶ καρπὸν τοῦ πνεύματος εἶναι χαρὰν καὶ εἰρήνην, ἐδόκει Παύλῳ. Δημητρίῳ δὲ παρ’ ὁντινοῦν, ὧν ἴσμεν, τῶν τοῦ πνεύματος μετῆν ἀγαθῶν. Οὕτω γὰρ συγχαίροντι μὲν ἑαυτῷ τῶν ὑπὲρ Χριστοῦ δυσχερῶν, τῶν τε παρόντων, τῶν τε προσδοκωμένων, ὁ κοινὸς τοῦ γένους ἐχθρὸς βασκήνας, εἰ τὸν ἀγῶνα νικήσει τὸν ὑπὲρ Χριστοῦ, καὶ πειρώμενος διὰ ταῦτα πρὸ τῶν ἄθλων ἀνελεῖν σκορπίον ἐπάγει· καὶ ὁ μέν, εὐθὺς ἐτεθνήκει, Δημητρίου τὸν Χριστὸν ἐπ’ αὐτὸν κινήσαντος. Ἄγγελος δὲ θεόθεν εἰς αὐτὸν ἀφικνεῖται, τοῦτο μὲν στεφάνους αὐτῷ κομίζων καὶ τὴν ἀγαθὴν εἰρήνην, τοῦτο δέ, καὶ πρὸς τοὺς ἔπειτα ἄθλους ἀλείφων, σπεύδοντα καὶ αὐτόν.

Τῷ μὲν οὖν τοῦ γένους τυράννῳ βασκήναντι Δημητρίῳ τῆς νίκης καὶ τῶν στεφάνων, πᾶσιν οἷς ἐξῆν αὐτῷ τὸν θάνατον ἐπισπεύδειν ἐπῄει, νομίζοντι τὸν ἀθλητὴν οὕτως ἂν περὶ τὰ πέρα ζημιωθῆναι. Ὁ δὲ Θεὸς εἰς τοὺς μέχρις αἵματος πρὸς τὴν ἁμαρτίαν ἀντικαταστάντας Δημήτριον τάττων, καὶ μήπω δι’ ἐκεῖνον ἀποθανόντα, οἷς ἐποίησεν ἔδειξε, τοὺς στεφάνους ἀποδούς, ὥστε καὶ πρὸ τῆς μακαρίας ἐκείνης πληγῆς Δημήτριον τῶν ἑταιροτάτων εἶναι τῷ Θεῷ καὶ φιλτάτων.

Καὶ καινὸν οὐδέν· ὅς γε μὴ μόνον. αὐτὸς οὕτως ὅλον αὐτὸν ἀνῆκε Θεῷ, ἀλλὰ καὶ τοῖς ἄλλοις οἷός τε ἐγένετο τὰ τοιαῦτα σύμμαχος εἶναι, καὶ μάρτυς μὲν αὐτὸς εἶναι, μάρτυρας δὲ παρασκευάζειν δύνασθαι. Καὶ ὡς ἀληθῆ λέγω δῆλον ἐκεῖθεν. Νέστορι γὰρ προσελθόντι καὶ συνεύξασθαι δεομένῳ κατ’ ἐλπίδας αὐτῷ τὸν ἀγῶνα τὸν κατὰ Λυαίου γενέσθαι, ὡς μόνην ταύτην ἐσομένην ἐπικουρίαν αὐτῷ· ὁ δὲ τήν τε ἐκεῖθεν νίκην φιλανθρώπως ἄγαν ἐδίδου, καὶ τὴν μαρτυρικὴν προσετίθει, πάνυ μεγαλοψύχως οὐ δεηθέντι παρασχών. Καὶ τὸ μέγιστον ἁπάντων, οὐ ταῖς εὐχαῖς συμμαχήσας, οὐδὲ πολὺν ὑπὲρ αὐτοῦ πρὸς τὸν Θεὸν ποιησάμενος λόγον, οὐδὲ πολλὰ εἰπὼν καὶ δακρύσας, ἀλλ’ ἅμα τε δεηθέντα ἀκούσας, καὶ ὥσπερ τι ψήφισμα γράφων, τήν τε χεῖρα ἐδίδου, καὶ νικᾶν ἐποίησεν ἀμφοτέρους τοὺς ἀγῶνας, τόν τε κατὰ Λυαίου, καὶ τοῦ κοινοῦ τοῦ γένους ἐχθροῦ.

Καὶ ὥσπερ ἐπὶ τοῦ πάντων Θεοῦ γινόμενον ὦπται, μόνῃ τῇ βουλήσει πάντα ποιοῦντος, καὶ οὔτε θεόθεν ἐπαγγέλλοντος οὐδὲν οὐδενί, οὔτε πολλοῦ δεομένου χρόνου, πρὸς τὸ τὰς ὑπερφυεῖς ἐκείνας εἰς τὸ γένος εὐεργεσίας περαίνειν, ὡς δὲ καὶ αὐτὸς ὥσπερ ἐξουσίαν ἅπαξ παρὰ τοῦ Σωτῆρος εἰληφὼς τὰ τοιαῦτα, οὕτως ἅμα τε ἔλεγε, καὶ Θεὸν συμψηφιζόμενον εἶχεν· ὅπερ δυοῖν τοῖς μεγίστοιν τεκμήριον ἐναργές· καὶ τοῦ τὸν Δημήτριον ἅπαξ ἓν πνεῦμα κατὰ τοῦ Σωτῆρος γενέσθαι καὶ μὴ δεῖσθαι, καὶ αὖθις διὰ τῶν εὐχῶν πρὸς αὐτὸν ἐπεστράφθαι, τοῦ τε τὸν Νέστορα ἀγαθὸν ὄντα μάλα καὶ πρόσθεν, καὶ τότε δικαίως ἃ ἥττηκεν ἐπαγγεῖλαι. Τοσαύτη τις ἦν τῷ μεγάλῳ πρὸς τὸν Χριστὸν οἰκειότης, καὶ οὕτω σύμμαχος φανεὶς τοῦ Θεοῦ, σύμμαχος ἔπειτα τῶν ἀγαθῶν καὶ τοῖς ἀνθρώποις δι’ ἐκείνου κατέστη, ὑπερβολῇ καθαρότητος οὕτω συγγινόμενος τῷ Θεῷ, ὥσπερ εἴ τις φίλῳ συμμίξαι, παντὸς Μωσέως ἄμεινον· ἐπεὶ καὶ φίλος Χριστοῦ δίκαιος ἀκούειν ἐκεῖνος, ἅπερ αὐτὸς προσέταξε καταπράξας κατὰ τὰς ψήφους τοῦ Θεοῦ. Εἶεν.

Ἐπεὶ δ’ οὐ μόνον οὐδ’ ἐν ταῖς συμφοραῖς Δημήτριος τῶν περὶ Χριστὸν ἐρώτων εἰς λήθην ἧκεν, ἀλλὰ καὶ πολλῶν μείζων καὶ κρείττων ἑαυτοῦ τὰ τοιαῦτα καὶ μανικώτερος ἦν, τοῦτο μὲν ἀπὸ τῶν παρόντων αὐτῷ δυσχερῶν τῶν τοῦ Χριστοῦ μεμνημένος, ὧν δι’ αὐτὸν ἠνείχετο, τοῦτο δὲ πολλῷ θαυμαστοτέρων ἐντεῦθεν καὶ μειζόνων παρ’ αὐτοῦ τῶν ἀγαθῶν ἀπολαύων· καὶ διὰ τοῦτο, δαίμοσι μὲν φόβον ἐνῆκε, τῆς δὲ τῶν ἀνθρώπων σωτηρίας βελτίων ἐγένετο σπουδαστής, καὶ τοῖς τῆς εὐσεβείας ἀθληταῖς συνηγωνίζετο τοὺς ἀγῶνας, καὶ τὴν νίκην προὔλεγε καὶ ἐδίδου, κἀν τοῖς δεσμοῖς υἱεῖς τῷ Θεῷ τίκτων κατὰ τὸν Παῦλον.

Ἔδει δὲ αὐτὸν ἤδη καὶ πρὸς ὃν ἐπόθει χωρῆσαι, καὶ τὸν οὐρανὸν ἄξιον ὄντα, μὴ τὴν γῆν οἰκεῖν ἔτι, ἀλλ’ ᾗπερ καὶ πρόσθεν ἔφην, ἐπ’ εὐδαιμονίᾳ τοῦ γένους εἰς ἀνθρώπους ἐληλυθότα, αὖθις ἐπανελθεῖν ἐπὶ τὸν πατέρα, καὶ τῶν τριττῶν ἐκείνων ἀγώνων, τῶν τε ἰδίᾳ ὑπὲρ ἑαυτοῦ καὶ κοινῇ πάντων ἀνθρώπων καὶ τῆς περὶ Χριστὸν προθυμίας πολλαπλασίους κομίσασθαι τοὺς στεφάνους. Ὁ μὲν βασιλεὺς δυσχερῶς ὡς μάλιστα ἔχων, εἰ τῶν θεῶν ὑβριζομένων, αὐτὸς ἀγαπητῶς ἕξει, θάνατον κατεψηφίσατο τοῦ μεγάλου, νομίζων, εἰ τοῦτον ἐκ μέσου ποιήσει καλῶς ἕξειν τοῖς θεοῖς τὰ πράγματα. Πλευρὰ δὲ Δημητρίῳ τὴν πληγὴν ἐδέχετο, τοῦ Χριστοῦ τιμῶντος τὸν ἀθλητήν, τῇ τοῦ οἰκείου πάθους εἰκόνι, ὡσὰν οἶμαι διὰ πάντων Θεῷ προσήκῃ καὶ πολιτείας καὶ βίου καὶ τοῦ τεθνάναι.

Ἐπεὶ τοίνυν πάντα κατ’ εὐχὴν προὐχώρησε, καὶ οὐδενὸς ἔδει τῶν γινομένων· εἴτε γὰρ ἔδει τρόπων τοὺς τῶν ἄλλων νικώντων, οὐδένες τῶν ἄλλων τοῖς Δημητρίου προσῆκον, εἴτε συμβαῖνον τοῖς τρόποις ἐπενεγκεῖν καὶ τὸ τέλος, τὸ τῆς τελευτῆς αὐτῷ σχῆμα θαυμαστόν, εὐσεβείας καὶ φιλανθρωπίας καὶ μεγαλοψυχίας οὐδὲν ἐλλεῖπον· τοῦ σώματος ἤδη πεσόντος, ἡ θαυμαστὴ ἐκείνη ψυχή, ἐμοὶ δοκεῖν, οὐκ ἀγαπήσασα τοῖς ὑπὲρ τοῦ Σωτῆρος ἠγωνισμένοις, ἀλλ’ ἀθανάτων τουτωνὶ τῶν ἄθλων ἐφιεμένη, καὶ πλευρὰν μὲν ἑτέραν ἐζήτησεν ἂν προβάλλεσθαι, ὡσὰν πολλάκις ὑπὲρ εὐσεβείας ἀλγήσῃ. Ἐπεὶ δὲ οὐχ οἷόν τε, τὸ καθαρὸν ἐκεῖνο σῶμα ἀφεῖσα, πρὸς οὐρανὸν ἐχώρησε, καὶ τῇ πάντων κεφαλῇ, τῷ Χριστῷ, συνήφθη, θαυμαστὸν μέλος καὶ πρέπον πρεπούσῃ κεφαλῇ. Καὶ νῦν τὰ τῇδε σεμνύνει, καθάπερ ἄρα τὴν οἰκουμένην τὸ πρόσθεν, ὅτι τε πάντων ὧν πᾶσιν ἰδίᾳ μέτεστι μόνος μετέσχε, καὶ διὰ τοῦτο τῆς περὶ Χριστὸν ἑταιρίας εἰκότως, οἶμαι, τὰ πρῶτα ἔχων, τὸ κοινὸν τοῦ γένους κοσμεῖ.