Νικόλαος Καβάσιλας – Εἰς τὸν ἅγιον Δημήτριον καὶ τὰ θαύματα αὐτοῦ

Τοῖόν τοι Δημητρίῳ ἀντιθέῳ κλέος εὐρὺ Χριστὸς ὀλύμπιος ὤπασεν ἔκ τε δὲ δῆλον ἔθηκε βροτοῖς ἐπιχθονίοισιν, ὄφρα μετὰ πᾶσι φαείνῃ ἠύτε σείλας ἠελίοιο σεληναίῃ καὶ οὐρανοῦ τείρεσιν ἄλλοις. Πρῶτα δὲ Λοῦπον ὄτρυνε μαρτύρῳ ἧς βασιλείης κῦδος ἐγεῖραι, Λοῦπον, ὃς θεράπων μὲν ἔην Δημητρίου κυδαλίμοιο καὶ ἐφίλει μάκαρ ἔξοχον ἄλλον αὐτὰρ Χριστοῦ διὰ φίλτρα. Καὶ ὃ φίλον προτὶ ἥκατο θυμόν, ὅς γε φίλον ἴφθιμον ἑταῖρον ἐπεί κεν ἐσεῖδεν ὀφθαλμοῖς αἰχμητάων ὑπὸ χερσὶ δαμέντα, χάριν μὲν βασιλῆι, αὐτῷ δὲ πένθος ἄλαστον καὶ ἄλλοις κεδνοῖς ἑτάροισι, παρὰ γὰρ ἦν οἱ· τόφρα οἷος ἀπ’ ἄλλων ᾤμωξε μὲν πρῶτον, σιγῇ ἀκὴν στοναχίζων ἀχνύμενος πέρι κῆρι, πολλὰ δὲ δάκρυα χεύων, δακρυόεντα ἔειπε μῦθον εἰς φίλον εἰσορόων. Ὑποπάλλετο δ’ ἔνδον ὑπὸ στέρνα φίλη κραδίη, ὄσσε δὲ ἀχλὺς εἶχε τέκος ἄχεος στυγεροῖο. Ὤ μοι κύδιστε!

Εὖ μέν νυ οἶδα τὸ φίλος, ὦ Δημήτριε, ὡς ῥά σεῖο θυμὸς ἀμύμων ἀσπέτῳ κύδει λάμπων, Οὔλυμπον δὲ βεβήκει, εὐχωλὴ μὲν ἑταίροις οὐρανίωσιν, χάρμα δὲ Χριστῷ βασιλῆι. Εὖ νύ τοι οἶδα τὸ καὶ οὔ με λέληθεν ἥρως.

Αὐτὰρ ἐγώ νυ σὸν οἶτον νῦν ὀλοφύρομαι δάκρυ χεύων, ἄχος δέ μοι κραδίην καὶ θυμὸν εἷλεν, ἄτης εἵνεκ’ ἐμοῖο, ὅτε τοι σεῦ ἀπάνευθεν ἦμαρ ὄψομαι ὀφθαλμοῖσι δακρυόεσσιν οὔ τοι κατ’ αἶσαν. Καί τε εὐσεβέων ἄλλων οἶσεν, ἔπλευ ἕρκος, ἄριστε, οὓς σέο νοσφισθέντας, δείδια μή τις τοι δηλημόνων ἠπεροπεύσῃ ἠὲ καὶ μύθοις μειλιχίοισιν ἠὲ καὶ δώροις αἰνεσίμοισι παρειπών, ἐκ δέ τε παμβασιλῆος τρέψειε φρένας ἐσθλὰ νοεύσας ἠύτε δοῦλοι νηλεῖς, δεσποτῶν ὀρφανοῖς υἱέεσσιν ἐπιόντες, ὡς φάτο Λοῦπος δακρυχέων, ἐπὶ δὲ στονάχιζε.

Αὐτὰρ ἔπειθ’ ἁγνοῦ χρωτὸς ἐκ μὲν χλαῖναν ἕλε καλήν, φοινικόεσσαν· τὴν ἔνδυνε πέρι δίοισιν ὤμοισι Δημήτριος Θεῷ φίλος θεοειδής, ἐκ δὲ σφενδόνην, ἣ οἱ δακτύλωφι ἠρήρει χρυσῆν ἀργυρόεντι, Λοῦπος οἱ ἄριστος ἑταίρων.

Αὐτὰρ ἐνὶ χλαίνηφι χεύσατο αἷμα κελαινόν, καλόν, ἁγνότατον, τῷ καὶ δακτύλιόν νυ μιήνας. Τῶν δ’ ἄρα τοι διὰ Λοῦπος ἀμύμων δακτυλίοιο ἠμὲν εὐκύκλου ἠδὲ χλαίνης αἱματοέσσης, πολλέας αἰνῶν γε πολλάων ἔλυσεν ὀδυνάων νούσων τε στυγερῶν μετ’ ἀμύμονας ἰητῆρας, πεπνυμένα δέ τε μήδεα τέχνης δαιμονίης τε χειρὸς ἀναιδέος λυγρῶν δεσμῶν ἀργαλέων τε.

Τοῖον γὰρ σθένος οἷσιν ὤπασεν οὐκ ἀλαπαδνὸν Χριστὸς τίων ὀλύμπιος μάρτυρον ἧς βασιλείης, ὄφρα καὶ κατθανέοντος μνημοσύνη κῦδός τε πᾶσι μετ’ ἀνθρώποισι λίπηται οὔνομα δέ τε μέγα καὶ ἐσθλὸν ᾖ Δημητρίου κυδαλίμοιο, τῷ καὶ ᾔνεόν μιν υἷες σύμπαντες Ἀχαιῶν, Θετταλοὶ Μακεδόνες τε ἰδ’ Εὐρωπαῖοι, Ἀχαιοὶ ἄλλοι. Μόνος δ’ Ἑρκούλιος εὐρυκρείων οὔ τοι σευάσατο πέρι θυμῷ, χόλος δέ μιν εἷλε χάλκεον ἦτορ, φράζετο δὲ τίσασθαι Λοῦπον καὶ ἀπὸ θυμὸν φίλον ἑλέσθαι δαιμόνων ἄτης, οὓς γουνάζετο, καὶ Χριστοῖο εἵνεκα τιμῆς μήδεα μητιόων γε ὀλοιῆσιν ἐνὶ φρεσσίν, ὧν οὐ τελείετο ἔργα. Μήδετο γὰρ ἀφραδίῃσιν ἀθανάτου βασιλῆος γαίης ἄπο κῦδος ἐλάσαι καὶ ἀτίμητον καὶ ἀκλεᾶ θεῖναι θνητοῖσι μετ’ ἐπιχθονίοισιν υἷα ἄνακτος οὐρανίωνος ὑψιβρεμέτου αἰὲν ἐόντος.

Νήπιος, οὐδὲ ἐκεῖνο μητίσατο κατὰ θυμόν, οἵη βίη τε Θεοῦ καὶ ἀκιδνοτάτων ἀνθρώπων. Τῷ τοι καὶ Λοῦπον ὁ μὲν ἕλ’ ὑποδρηστῆρα τεράτων, καλοῖν ὤμοιν δίαν κεφαλὴν ἀποτμήξας, τῷ σχήσειν ὀΐων Δημητρίῳ ἠπιοδώρῳ καινὰ ἔργα τῶν κλέος ἄσπετον ἐξωρίνθη, ὁ δὲ ζωοῖσι καὶ ᾠχομένοισιν ἀνάσσων.

Ψυχὴν μὲν δέκτο θεράποντος, πρόφρων, καλήν, παμφανόωσαν, τιμαῖς τίων, ἃς ἐπέοικε, τὸν τῖσαί τε ἄνακτα λαβεῖν τε ἀμύμονα Λοῦπον. Κῦδος δὲ Δημητρίῳ μεῖζον ἐξέφανεν· ἀθάνατος ἠὲ πάρος, ὄφρα οὐ μήσατο βουλὴν ἄφρονα, πικρήν. Ὅ γ’ Ἑρκούλιος εὐρυκρείων, ὡς δ’ ὅτε τίς τε λέοντι κατ’ οὔρεσιν εἰνὶ κύρσας τόξων ἐπιστάμενος, οὔ τοι χάζετ’ ὀπίσω, τλῆ δὲ ἀντίβιον θηρός περ ἑλκέμεναι καμπύλα τόξα· βάλε δέ μιν οὔ τοι καίριον καὶ ῥὰ τὸν μὲν οὐ κατέπεφνε· μένος δ’ ἐνί τοι οἱ ἄαπτον ἧκεν.

Αὐτὰρ ὅ γ’ ὤρνυται κατὰ ὕλην πυρὶ ἐοικὼς στέρνα δ’ ὑπὸ κραδίηφι πατάσσει, δεινὸν ἀύει χοώμενος βέλει πικρῷ, ἱδρὼς δὲ δεύει φαίδιμα γυῖα, παπταίνοντι δήϊον ἄνδρα. Ὡς δὲ καὶ τότε νυ Δημήτριον εὐρυκρείων ὤτρυνεν Ἑρκούλιος πλείω ἐπὶ καὶ μείζω ἔργα μετὰ Λούπου βιότοιο τελευτήν· ἠμὲν τοῖσι θεοῖσιν οἷσι εὔχετο οὔ τοι ἐοῦσιν, ἠδὲ ᾗ κεφαλῆφι ἀεικέα λοιγὸν ἐγείρας, ἔνθα ὅσσα ἔοργας, ὦ Δημήτριε, καινὰ ἔργα. Οὔ τοι μερόπεσσιν ἐοικότα σῖτον ἔδουσιν, οἷος γάρ κεν ἀθάνατος τάδε μηχανόῳτο· ἤτοι, οὔ τοι ὀίω οὐδὲ ἔλπομαι ᾧ ἐνὶ θυμῷ, σεῦ ἀπάνευθεν ἐξερέειν κατὰ μοῖραν ἕκαστα.