Νικόλαος Καβάσιλας – Περὶ τοκογλυφίας

Τίνων οὐκ ἀπανθρωποτέρους πειρατῶν; Πῶς οὐκ ἀλλοτρίους τοῦ τῶν ἀνθρώπων ὀνόματος, οὕτως ἀδικήσαντας εἰς τὴν φύσιν; Οὗτοι δὴ τῶν κοινῶν ἀξιωθήσονται καὶ δικαστηρίων καὶ νόμων καὶ παρελθόντες ἀποπνίξουσι τοὺς ἀνθρώπους καὶ τὸ μέγιστον εἰς συμφοράν, δίκαια πράττειν δοκοῦντες; Καὶ πῶς οὐ φανερῶς ἕξω τῆς σῆς περὶ παντὰ δικαιοσύνης; «Ἀλλ’ οὐδεὶς προήσεται τὸ χρύσιον, μὴ κινούσης τῆς ἐλπίδος τῶν τόκων. Τὸ δὲ βλάψει τὴν πολιτείαν». Οὐδαμῶς, μάλιστα μὲν ὅτι μὴ καθάπαξ ὁ τῶν τόκων λύεται νόμος, οὐδὲ πάντας δεήσει μόνα καταβάλλειν τἀρχαῖα τοῖς δανεισταῖς, ἀλλὰ μόνον οὓς ἡ τῶν πραγμάτων ζάλη διέφθειρε, ἢν οὐκ ἔνι ῥᾷον αὖθις ἐλπίσαι.

Ἔπειτα, εἰ καὶ προσδοκήσουσιν, ὡς ἐνδέχεται, μόνον ἀπολαβεῖν τὸ δάνειον, ἀλλ’ οὐκ ἀφέξονται τοῦ τοκογλυφεῖν, ἐπεὶ καὶ ναυάγεια τῶν δανεισαμένων προσδοκῶσι καὶ θανάτους ἕξω προσδοκίας καὶ δικαστῶν ἀδικίαν, ἐξ ὧν οὐδ’ ἅπερ ἔδοσαν ἀπολαβεῖν προσδοκᾶν ἐστίν. Ἀλλ’ ὅμως δανείζουσι τοῖς δεηθεῖσι, τοὺς γεωργοὺς μιμούμενοι καὶ τοὺς ἐμπόρους, οἳ πολλάκις τῶν εὐχῶν οὐ τυχόντες οὐδ’ ὧν ἕνεκα πονοῦσι καὶ πλέουσιν, ὅμως τὰς χρηστὰς οὐκ ἠτίμασαν ἐλπίδας, ἀλλ’ ἔχονται τῶν νόμων, ὥσπερ πάντων αὐτοῖς κατὰ ῥοῦν προκεχωρηκότων. Οὕτως ὁ νόμος δημοτικὸς ὤν, οὐδενὶ προσίσταται τῶν λυσιτελούντων τῇ πολιτείᾳ, τοῦτον ἵνα κύριον ποιήσῃς καὶ πόνων ἂν ἠνέσχου δικαίων.